BÁO CÁO SÁNG KIẾN Đề nghị Hội đồng sáng kiến thành phố Uông Bí xét, công nhận năm học 2019-2020 Biện pháp nâng cao hiệu quả giờ tập đọc - Lớp 4

Thực trạng nhiệm vụ, công tác trước khi áp dụng sáng kiến: 2.1 Thực trạng nhiệm vụ, công tác trước khi áp dụng sáng kiến: Qua quá trình giảng dạy của bản thân, qua dự giờ của bạn bè đồ

CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

Độc lập - Tự do - Hạnh phúc

BÁO CÁO SÁNG KIẾN

Đề nghị Hội đồng sáng kiến thành phố Uông Bí

xét, công nhận năm học 2019-2020 Biện pháp nâng cao hiệu quả giờ tập đọc - Lớp 4

Họ và tên: Đặng Thị Khuyên

Chức vụ: Giáo viên

Đơn vị công tác: Trường Tiểu học Phương Đông B

Uông Bí, tháng 02 năm 2020

CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

Độc lập - Tự do - Hạnh phúc

Uông Bí, ngày 26 tháng 02 năm 2020

BÁO CÁO SÁNG KIẾN

Đề nghị Hội đồng sáng kiến thành phố Uông Bí xét, công nhận

Năm học 2019 - 2020

I SƠ LƯỢC LÍ LỊCH

- Họ và tên: ĐẶNG THỊ KHUYÊN

- Ngày tháng năm sinh: 10/07/1984

- Trình độ chuyên môn nghiệp vụ: Đại học Tiểu học

- Chức vụ, đơn vị công tác: Giáo viên, trường Tiểu học Phương Đông B

- Quyền hạn, nhiệm vụ được giao: Chủ nhiệm và giảng dạy lớp 4A1

II NỘI DUNG

1 Tên sáng kiến: Biện pháp nâng cao hiệu quả giờ tập đọc - Lớp 4

2 Thực trạng nhiệm vụ, công tác trước khi áp dụng sáng kiến:

2.1 Thực trạng nhiệm vụ, công tác trước khi áp dụng sáng kiến:

Qua quá trình giảng dạy của bản thân, qua dự giờ của bạn bè đồng nghiệp, qua nghiên cứu tìm hiểu, tôi thấy được những hạn chế, những tồn tại trong quá trình giảng dạy như việc học sinh chưa mấy thích thú môn học, chất lượng đại trà còn thấp, ít học sinh đọc hay, đọc diễn cảm Đa số các em chưa hiểu sâu nội dung bài học, chưa cảm nhận hết được cái hay cái đẹp trong mỗi văn bản, mỗi tác phẩm văn học, kết quả học đọc của các em chưa đáp ứng được yêu cầu của việc hình thành kĩ năng đọc Các em chưa nắm chắc được công cụ hữu hiệu để lĩnh hội tri thức, tư tưởng tình cảm của người khác chứa đựng trong mỗi văn bản được đọc Hơn nữa, nhiều GV Tiểu học còn lúng túng khi dạy tập đọc: Cần đọc bài tập đọc với giọng như thế nào, làm thế nào để chữa lỗi phát âm cho HS, làm thế nào để các em đọc nhanh hơn, hay hơn, diễn cảm hơn; làm thế nào để các

em hiểu văn bản được đọc, nhất là làm thế nào để hiểu được “văn”, làm thế nào

để phối hợp đọc thành tiếng và đọc hiểu; làm thế nào để cho những gì được đọc tác động vào chính cuộc sống của các em Vì vậy muốn có nhiều học sinh đọc tốt, đọc hay, hiểu được nội dung văn bản trong SGK đề cập, và điều quan trọng

là các em thấy yêu thích giờ Tập đọc thì giáo viên phải biết tổ chức các giờ dạy học và sử dụng đồ dùng dạy học cho hợp lí giúp cho giờ học thêm phong phú và hấp dẫn hơn

2.2 Khách quan, chủ quan

a Khách quan:

Trong thực tế dạy học nhiều năm nay, GV lên lớp giờ Tập đọc chủ yếu bằng phương pháp giảng bình như giảng văn ở các lớp phổ thông trung học Hoạt động chủ yếu của HS lúc này là nghe và trả lời câu hỏi của GV Trong giờ Tập đọc các kết luận của giờ dạy đã có sẵn và được GV áp đặt cho HS: GV nêu ra các từ khó hiểu rồi tự giải thích, ý của đoạn cũng được GV nêu lên trước và ghi lên bảng Khi luyện đọc diễn cảm, GV cũng áp đặt nó thay cho HS: Cần đọc bài với giọng như thế nào, cần nhấn giọng ngắt giọng ra sao GV nêu cách hiểu của mình về bài giảng, cảm thụ của mình cho HS nghe, ghi nhớ và nhắc lại Như vậy, mục tiêu giờ dạy Tập đọc từ đầu giờ đã có ở GV thì cuối giờ vẫn nằm ở phía GV HS chỉ là người minh hoạ, làm rõ bằng một số chi tiết hoặc nhắc lại một số kết luận đã có sẵn mà không biết bằng con đường nào để có kết luận đó

b Chủ quan:

Nhìn chung các em học sinh lớp 4 đã đọc đúng, đọc lưu loát trôi trảy Các

em hiểu và nắm được nội dung các bài Tập đọc Từ việc đọc đúng và hiểu đúng nội dung văn bản đã giúp các em học tốt các môn học khác, nói năng, trình bày một vấn đề mạch lạc, rõ ràng và giao tiếp được tốt hơn Nhưng các em chưa đọc được hay, chưa bộc lộ được cảm xúc của nội dung bài Tập đọc Chính vì một phần do các em chưa hiểu sâu nội dung bài, chưa cảm nhận hết được cái hay, cái đẹp trong mỗi văn bản

3 Lý do chọn sáng kiến, giải pháp:

Trong môn Tiếng Việt thì phân môn Tập đọc là phân môn mang tính chất công cụ, là chìa khoá, là phương tiện để học sinh tiếp nhận tri thức của loài người Nó góp phần quan trọng vào việc thực hiện mục tiêu chung của bậc học Chính vì vậy, để phù hợp với sự phát triển tâm lí của học sinh trong thời hiện đại, đáp ứng mục tiêu giáo dục thì cần có các phương pháp dạy học ở Tiểu học nói chung dạy phân môn Tập đọc nói riêng phải luôn tạo sự hấp dẫn, tạo ra những tình huống có vấn đề để khêu gợi, kích thích, đòi hỏi học sinh suy nghĩ tìm tòi giải quyết vấn đề Vì những lí do nêu trên đã thôi thúc tôi chọn, tìm hiểu

và thực nghiệm một số biện pháp “Nâng cao hiệu quả giờ Tập đọc - lớp 4”

4 Phạm vi và đối tượng nghiên cứu:

- Phạm vi nghiên cứu: Môn Tập đọc lớp 4

- Đối tượng nghiên cứu: Nghiên cứu một số biện pháp nâng cao hiệu quả giờ Tập đọc cho học sinh lớp 4

5 Mục đích nghiên cứu:

Dạy Tiếng Việt nói chung và dạy Tập đọc nói riêng là vấn đề được nhiều giáo viên quan tâm từ trước đến nay trong quá trình dạy học của mình Tuy nhiên, căn cứ vào tình hình thực tế của lớp, việc học Tập đọc của các em còn nhiều hạn chế Vì vậy, tôi mạnh dạn tiếp tục nghiên cứu đề tài này để đưa ra một vài biện pháp giúp học sinh học Tập đọc được tốt hơn với mục đích là đổi mới hình thức và sử dụng đồ dùng dạy học góp phần nâng cao hiệu quả giờ tập đọc lớp 4 theo hướng phát huy tính tích cực học tập của học sinh, góp phần nâng cao hiệu quả của việc dạy và học tập đọc

6 Nội dung chi tiết của sáng kiến:

6.1 Nội dung sáng kiến:

Việc tổ chức các hình thức hoạt động trong tiết dạy đặc biệt quan trọng Qua việc xác định mối quan hệ giữa các yếu tố tác động đến hình thức dạy học Tôi đã lựa chọn các hình thức tổ chức dạy học đối với mỗi bài cho phù hợp, phát

huy tính tích cực sáng tạo của học sinh Sự đổi mới đó được thể hiện trong từng phần cụ thể như sau:

a Đổi mới hình thức kiểm tra bài cũ:

Nếu phần kiểm tra bài cũ chỉ tiến hành dưới hình thức:

+ GV nêu câu hỏi ở bài trước + Học sinh trả lời

+ Lớp nhận xét + GV nhận xét

thì sẽ dẫn đến việc học sinh không chịu học để nhớ kiến thức và nắm rõ bản chất vấn đề và chỉ học theo kiểu chống đối: Bao giờ cô giáo kiểm tra thì lôi sách ra đọc và dựa vào SGK để trả lời các câu hỏi về nội dung Chính điều đó đã làm cho không khí lớp học trở nên buồn tẻ Theo phương pháp đổi mới tôi đã thực hiện như sau:

Đối với mỗi bài tôi đã áp dụng nhiều hình thức kiểm tra khác nhau như:

- Đọc một đoạn văn tự chọn hoặc theo chủ định của GV và liên hệ bản thân

- Quan sát tranh trình bày và nêu ý nghĩa

- Đọc phân vai : Em chọn bạn để đọc cùng, để hỏi và để trả lời câu hỏi

- Trả lời một số câu hỏi ghi trong phiếu bài tập GV treo trên bảng lớp

- Kiểm tra bài cũ dưới hình thức trò chơi (hộp thư chạy; hái hoa dân chủ )

* Ví dụ 1: Khi dạy bài "Đôi giày ba ta màu xanh"tôi đã tiến hành kiểm tra bài

cũ là bài "Nếu chúng mình có phép lạ" như sau :

GV yêu cầu 3 HS lên bảng nối tiếp nhau đọc thuộc lòng bài thơ Nếu chúng

mình có phép lạ và trả lời các câu hỏi sau :

+ Nêu ý chính của bài thơ

+ Nếu có phép lạ em sẽ ước điều gì ? Vì sao ?

GV gọi 1 HS lên bảng làm bài tập trong phiếu bài tập :

Khoanh tròn chữ cái trước câu trả lời đúng cho câu hỏi sau :

Câu thơ "Nếu chúng mình có phép lạ" được lặp lại trong bài để nói lên điều gì ?

a Các bạn nhỏ mơ ước nhiều điều

b Nhấn mạnh những mơ ước của các bạn nhỏ được nói đến trong bài

c Mơ ước bạn nhỏ là những mơ ước thiết tha; cháy bỏng, chứa đựng niềm tin của các bạn, là những mơ ước sẽ thành sự thực

* Ví dụ 2: Khi dạy bài: "Trống đồng Đông Sơn" tôi cho kiểm tra bài cũ là bài

“Bốn anh tài" như sau :

GV gọi 5 học sinh lên bảng đọc bài theo cách phân vai kể lại toàn bộ nội dung câu chuyện:

+ HS 1: đọc lời người dẫn chuyện

+ HS 2: đọc lời của Cẩu Khây

+ HS 3: đọc lời của Nắm Tay Đóng Cọc

+ HS 4: đọc lời của Lấy Tai Tát Nước

+ HS 5: đọc lời của Móng Tay Đục Máng

Trả lời một số câu hỏi về nội dung:

+ Vì sao anh em Cẩu Khây chiến thắng được yêu tinh?

+ Câu truyện ca ngợi điều gì?

Tôi cho HS dưới lớp làm ban giám khảo chấm điểm cho các bạn theo từng vai diễn

b Đổi mới hình thức giới thiệu bài:

Mục đích của phần giới thiệu bài là kích thích HS thích đọc bài tập đọc, gây được hứng thú, tạo nhu cầu đọc bài cho HS, kích thích tính tò mò của các

em tìm hiểu về một vấn đề mới Nếu phần giới thiệu bài hay, hấp dẫn sẽ tạo cho các em sự chú ý lắng nghe giảng và hăng hái tìm hiểu ở những phần sau của bài đem lại hiệu quả rất lớn Có nhiều cách giới thiệu bài hay, hấp dẫn như:

- Kể chuyện có liên quan đến nội dung bài để giới thiệu

- Dùng động tác, cử chỉ, điệu bộ, thao tác, tiếng kêu (Vẽ, hát)

- Thông qua một sự việc thực tế của học sinh trong lớp, trong trường

- HS thực hiện trò chơi học tập thông qua đó để giới thiệu vào bài mới

- Nêu tóm tắt nội dung chính bài đọc để giới thiệu bài

- Đặt một số câu hỏi nêu vấn đề gợi mở nhằm kích thích học sinh tiến hành đọc để tìm lời giải đáp

- Sử dụng đồ dùng dạy học như: tranh ảnh, vật thật, sơ đồ bảng biểu, băng nhạc, băng hình giới thiệu gây hứng thú v.v và còn rất nhiều các hình thức giới thiệu bài khác mà trong phạm vi của đề tài này tôi không thể đưa ra hết được mong các đồng chí GV trong quá trình giảng dạy nghiên cứu và bổ sung thêm

* Ví dụ1: Khi dạy bài: "Khúc hát ru những em bé lớn trên lưng mẹ" tôi đã

giới thiệu bài như sau:

Trong những năm kháng chiến chống Mĩ gian khổ có rất nhiều nhà thơ nhà văn đã viết nên những bài thơ rất hay và đã được phổ nhạc thành bài hát Một

trong những bài hát được rất nhiều người yêu thích đó là bài:"Lời ru trên nương" được phổ nhạc từ bài thơ: “Khúc hát ru những em bé lớn trên lưng mẹ”

của nhà thơ Nguyễn Khoa Điềm Bây giờ các em cùng lắng nghe giai điệu của bài hát để thấy được vẻ đẹp tâm hồn của người mẹ yêu con, yêu cách mạng, lòng thương yêu sâu sắc của bà mẹ miền núi đối với con và đối với cách mạng (Giáo viên hát cho học sinh nghe) Cô và các em cùng đi tìm hiểu nội dung bài để thấy được cái hay cái đẹp của bài và tìm hiểu về cách đọc sao cho hay nhất nhé

* Ví dụ 2: Khi dạy bài "Con chuồn chuồn nước"tôi đã giới thiệu bài như sau:

Sau khi kiểm tra bài cũ tôi tóm nội dung bài cũ và kết hợp giới thiệu bài mới: Các em hãy quan sát bức tranh sau: (Giáo viên treo tranh) và hỏi học sinh: + Bức tranh vẽ cảnh gì ?

+ Nhìn bức tranh em thấy cảnh quê hương như thế nào ?

Đúng đó các em ạ! Đất nước chúng ta có rất nhiều cảnh đẹp nên thơ và đáng yêu gắn liền với cuộc sống thường ngày của người dân như hình ảnh của cây đa, bến nước, mái đình, luỹ tre xanh rì rào trong gió đến những đàn cò trắng bay lượn giữa không trung Và còn nhiêù, rất nhiều những cảnh đẹp khác nếu các em biết quan sát và ngắm nhìn Nhà văn Nguyễn Thế Hội đã vẽ lên trước mắt chúng

ta cảnh làng xóm sông nước, thiên nhiên đất nước ta đẹp và lung linh qua cánh

bay của chú chuồn chuồn nước nhỏ bé quen thuộc và sinh động qua bài: "Con chuồn chuồn nước".

c Đổi mới phần bài mới:

* Luyện đọc và tìm hiểu bài :

Mục đích: Luyện tập để học sịnh đọc như mẫu và hiểu được nội dung bài đọc

Khi dạy phần luyện đọc cho học sinh, tôi đã chọn một số hình thức thực hiện như sau:

- Chọn từ luyện đọc theo khả năng phát âm của học sinh trong lớp

- Chọn từ học sinh phát âm chưa chuẩn để luyện (Tuỳ sự lựa chọn của học sinh)

- Chọn câu, đoạn khó hoặc là “chốt” để luyện kỹ, lưu ý cho học sinh cách ngắt nghỉ khi không có dấu câu (ngắt nghỉ tâm lý, ngắt theo sự biểu hiện ý nghĩa)

- Thi giữa các cá nhân đọc câu, đoạn hay nhất

- Phân công nhóm đôi, các nhóm đọc theo phân vai hợp lý (luân phiên học sinh làm nhóm trưởng và điều khiển)

Lựa chọn các bài tập dạng trắc nghiệm về cách đọc cho HS làm

* Ví dụ 1: Khi dạy bài : "Tre Việt Nam" tôi đã đưa ra một bài tập luyện đọc

như sau:

Ghi dấu x vào ô trống trước cụm từ chỉ dẫn đúng cách đọc 3 dòng thơ

cuối bài "Tre Việt Nam".

Đọc nhanh và cao giọng

Đọc chậm vừa phải và hạ thấp giọng

Đọc đều đều vừa phải không ngắt nghỉ hơi

Đồng thời với luyện đọc thành tiếng, GV hướng dẫn học sinh tìm hiểu bài, phát hiện các từ quan trọng, những từ mới cần giải nghĩa, phát hịên các hình ảnh, chi tiết có giá trị tiêu biểu, làm các bài tập để xác định cách đọc và thông hiểu nội dung, nắm nội dung chính của từng đoạn, của cả bài sao cho việc đọc đúng sẽ giúp học sinh hiểu đúng và sự thông hiểu nội dung sẽ chi phối trở lại tạo

ra một cách đọc có chất lượng cao hơn Hơn nữa trong quá trình giảng dạy tôi quan tâm tới tất cả các đối tượng HS trong lớp và sử dụng các câu hỏi ở các mức

độ khác nhau sao cho trong giờ Tập đọc tất cả các em đều được tham gia học tập, khiến các em cảm thấy tự tin và vui khi mình trả lời được các câu hỏi

* Ví dụ 2: Khi dạy bài : "Trung thu độc lập" từ câu hỏi trong SGK “Anh

chiến sỹ tưởng tượng đất nước trong những đêm trăng tương lai ra sao ?” Tôi đã chuyển thành câu hỏi ở dạng điền khuyết dành cho đối tượng là các em HS đại trà như sau:

Thảo luận nhóm 4 và làm bài tập sau trong phiếu bài tập : Điền các từ ngữ chỉ những cảnh vật tạo nên vẻ đẹp của đất nước trong tương lai :

- Ở vùng rừng núi:

- Ở trên biển:

- Ở vùng nông thôn:

- Ở các thành phố và khu công nghiệp:

Và từ câu hỏi số 4 trong bài tôi phát triển thêm thành các câu hỏi đòi hỏi

sự suy nghĩ, óc tưởng tượng phong phú và khả năng diễn đạt tốt dành cho đối tượng là HS năng khiếu như sau:

- Cho HS quan sát tranh ảnh về các thành tựu kinh tế xã hội (HS làm việc cá nhân)

- So sánh những điều quan sát được với những điều anh bộ đội mơ ước ở đoạn

2, và nói lên những hiểu biết của em về những thành quả mà nhân dân ta sẽ đạt được trong khoảng 10 năm tới theo gợi ý sau :

a Kể ra những công trình, những thành quả to lớn của đất nước ta hiện nay vượt xa những điều anh bộ đội trong bài mơ tưởng?

b Kể ra những điều em tưởng tượng trong 10 năm nữa đất nước ta sẽ đạt được?

Tôi cho các em tự do phát biểu những hiểu biết của mình về những thành tựu của đất nước, các em rất thích thú và lớp học rất sôi nổi

* Ví dụ 3: Khi dạy bài: Điều ước của vua Mi-đát tôi cũng chuyển một số câu

hỏi trong SGK thành những câu hỏi dạng trắc nghiệm dành cho đối tượng HS đại trà nhằm giúp học sinh hiểu bài tốt hơn: Từ câu hỏi “ Tại sao vua Mi-đát phải xin thần Đi-ô-ni-dốt lấy lại điều ước? Thành câu hỏi:

+ Món quà tặng nào khiến vua Mi-đát nhận ra sai lầm của mình?

a Cành sồi bằng vàng

b Những bông lúa bằng vàng

c Quả táo bằng vàng

d Các thức ăn, thức uống bằng vàng

Và chuyển câu hỏi “Vua Mi-đát đã hiểu ra điều gì?” thành câu:

+ Dòng nào dưới đây giải thích đầy đủ ý nghĩa của từ ngữ rửa sạch lòng tham

trong bài

a Lòng tham là một thứ nhơ bẩn

b Khi con người có lòng tham thì cần rửa sạch

c Từ bỏ thói tham lam

- Ngoài những câu hỏi để tìm hiểu bài trong SGK, khi dạy tôi đã bổ sung thêm một số câu hỏi để HS trả lời theo lôgic trình tự, diễn biến nội dung truyện, bài đọc, giúp các em dễ dàng tiếp nhận bài học

- Bổ sung câu hỏi về liên hệ, vận dụng thực tế để giáo dục ý thức hành động thực tế cho HS

- Tìm từ chốt để giải nghĩa theo văn cảnh nhằm khái quát ý nghĩa, tư tưởng bài đọc

- Quan sát tranh, phân tích để khái quát ý nghĩa, nội dung bài đọc

- Tổ chức cho HS làm việc theo nhóm để trả lời câu hỏi có nhận xét đánh giá và biểu dương

* Ví dụ 4: Khi dạy bài "Khúc hát ru những em bé lớn trên lưng mẹ" ngoài

những câu hỏi có trong SGK tôi còn bổ sung thêm một số câu hỏi giúp các em tìm hiểu nội dung bài như sau :

1 Theo em, em bé được mẹ hát ru vào lúc nào? (HS trả lời cá nhân)

2 Hãy tìm những dòng thơ vừa nói lên tình yêu con, vừa nói lên tình yêu

bộ đội của người mẹ?

3 Dòng thơ nào dưới đây nêu đúng nhất ý nghĩa của hình ảnh Nhịp chày

nghiêng, giấc ngủ em nghiêng ? (Thảo luận cặp đôi và trả lời )

a Nỗi vất vả của người mẹ trong việc giã gạo

b Nỗi vất vả của em bé khi ngủ trên lưng mẹ trong lúc mẹ giã gạo

c Nét đẹp của người mẹ khi vừa ru con vừa giã gạo nuôi quân

* Luyện đọc lại và đọc thuộc lòng (nếu có)