Cảm quan hậu hiện đại trong truyện ngắn sương nguyệt minh

BỌ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG DẠI HỌC sư PHẠM THÀNH PHÓ HÒ CHÍ MINHTạ Thị Truong CẢM QUAN HẬU HIỆN ĐẠI TRONG TRUYỆN NGẤN SƯƠNG NGUYỆT MINH Chuyên ngành: Văn học Việt Nam LỜI CAM ĐOAN Tôi

BỌ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG DẠI HỌC sư PHẠM THÀNH PHÓ HÒ CHÍ MINH

Tạ Thị Truong

CẢM QUAN HẬU HIỆN ĐẠI TRONG TRUYỆN NGẤN SƯƠNG NGUYỆT MINH Chuyên ngành: Văn học Việt Nam

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là còng trinh nghiên cứu cùa cá nhân tôi Tất cà các nội dung,

số liệu, bang thống kê trình bày trong luận văn là kết quá làm việc cùa tôi và chưa được công bố ờ bất cứ công trình nào

•9

I lọc viên

Tạ Thị Trương

LỜi CÁM ƠN

Dế hoàn thành luận văn “Câm quan hậu hiện dại trong truyện ngán Sương Nguyệt Minh”, tôi chân thành bày tỏ lòng biết ưn đến nhừng người đà giúp đò tôi.

Đầu tiên, tôi xin bày tò lòng biết ơn sâu sảc đển PGS TS Nguyền Thành Thi người

dã tận tàm hướng dẫn dộng viên, tạo mọi diều kiện tốt nhất trong quá trình tôi thực hiệnluận vãn

Tiếp đó tôi xin chân thành cám ơn các thầy giáo, cô giáo khoa Ngừ văn Trưởng Dạihọc Sư phạm Thành phố Hồ Chi Minh dà nhiệt tình giang dạy cho khóa 30 chuyên ngànhVàn học Việt Nam

Tôi XÍI1 cam ơn các thay cô và cán bộ Phỏng Sau Đại học luôn tạo mọi điều kiện đếhọc viên chúng tôi yên tâm học tập và hoàn thành nhiệm vụ nghiên cứu

Đồng thời, lôi xin cam ơn Trường TH TI ICS TIIPT Albert Einstein, nơi tôi đangcông tác Cám ơn Ban Giám hiệu và đổng nghiệp luôn sẵn lòng giúp đờ để tôi hoàn thànhkhóa học và hoàn thành luận văn này

TÔI cùng xin chân thành cám on nhà vàn Sương Nguyệt Minh đà giúp đờ, giãi đápthác mắc, cung cấp những tư liệu quý báu cho tôi trong quá trình tôi nghiên cứu tác phẩm

Cuối cùng, tôi xin gừi lời tri ân tới gia dinh, bạn bè luôn hết lòng dộng viên lôi trongquá trình học lập và nghiên cứu

7P 7/Ô Chí Minh, tháng 4 nám 2022

Học viên

Tạ Thị TrirongMỤC LỤC

Trang phụ bia

Lời cam đoan

Lởi cam ơn

Mục lục

MỠ ĐÀU I Chuông 1 KHÁI LƯỢC VẺ CÁM QUAN HẠC HIỆN ĐẠI

VÀ TRUYỆN NGÁN CỦA SƯONG NGUYỆT MINH 14

1.1 Càm quan hậu hiện đại 14

1.1.1 Cam quan hậu hiện đại trong ván học 14

1.1.2 Van đề cam quan hậu hiện đại trong van xuôi hiện đại Việt Nam 19

1.2 Sáng tác cùa Sương Nguyệt Minh nhùng tác phẩm mang cám quan hậu hiện đại trong vãn xuôi Việt Nam đầu thế ki XXI 31

1.2.1 Sáng tác cùa Sương Nguyệt Minh trong công cuộc dối mới văn xuôi Việt Nam đầu thế ký XXI 31

1.2.2 Sáng tác của Sương Nguyệt Minh - những tác phâm mang cám quan hậu hiện đại 35

1.2.3 Hướng tiếp cận cám quan hậu hiện đại trong truyện ngan cùa Sương Nguyệt Minh 37

Tiều kết chương 1 40

Chuông 2 CÁM QUAN HẬU HIỆN ĐẠI TRONG TRUYỆN NGẢN CỦA SƯONG NGUYỆT MINH NHÌN TƯ NỘI DUNG Tự Sự 41

2.1 Cám quan hậu hiên đại về hiện thực đời song 41

2.1.1 Một the giới "đáo lộn” các thang báng giá trị truyền thống 41

2.1.2 Một thế giới chứa đầy cám dồ cua quá trình đô thị hóa nông thôn 49

2.1.3 Mộ t thế giới phi lý kì ào ma mị 60

2.2 Càm quan hậu hiện đại về con người 66

2.2.1 Con người giãi lịch sử, giãi huyền thoại 66

2.2.2 Con người mang vé đẹp phồn thực 72

2.2.3 Con người bàn năng 81

2.2.4 Con người "nứa quê nữa phố’’ 86

2.2.5 Con người nơi "bến nước mười ba” 88

Tiều kết chương 2 94

Chuông 3 CÁM QUAN HẶU HIỆN DẠI RONG TRUYỆN NGẤN

CỦA SƯƠNG NGUYỆT MINH NHÌN TÙ

PHƯƠNG THÚC TỤ SỤ 95

3.1 Tổ chức cốt truyện và dựng nhân vật theo câm quan hậu hiện dại 95

3.1.1 Cốt truyện phi tning tâm 95

3.1.2 Nhân vật bị mờ hóa 101

3.2 Xây dựng bối cánh theo cam quan hậu hiện dại 106

3.2.1 Không gian nghệ thuật mang màu sắc hậu hiện đại 106

3.2.2 Thin gian nghệ thuật mang màu sac hậu hiện đại 113

3.3 Kiến tạo giọng điệu trần thuật theo càm quan hậu hiện đại 117

3.3.1 Giọng diệu giễu nhại 117

3.3.2 Giọng điệu vô âm sác 122

3.4 Sư dụng liên văn bán và cảm quan hậu hiện đại 125

3.4.1 Lien vàn bán giừa các sáng tác cùa chính lác giá Sương Nguyệt Minh 126

3.4.2 Liên văn bân giữa sáng tác cùa Sương Nguyệt Minh VỚI sáng tác cùa các tác già khác 129

3.4.3 Liên vãn băn giữa sáng tác cùa Sương Nguyệt Minh với các tác phẩm thuộc loại hình nghệ thuật khác 133

Tiểu kết chương 3 139

KÉT LUẬN 141

TÀI LIỆU THAM KHÁO 145 PHỤ LỤC

1

Bùi phóng vấn Một cài nhìn về thực tiền vân chương hậu hiện đại Việt Nam cùa

Trằn Thiện Khanh dối với nhã nghicn cứu Phúng Gia Thế 2009: Phúng Gia The một lần

nừa nói về “tiền đồ” hậu hiện đại ờ Việt Nam "Nhìn từ hòm nay, tôi cho là chủng ta có một

khuynh hướng vãn chương hậu hiện đợi trong vãn chương đương đại Dầu hiệu nối hụt cùa

nó lù sự in đậm cua "cám quan hậu hiện đại" trong sáng tác cùa nhiều nghệ sĩ" Xoáy sâu

vào vần đề cảm quan hậu hiện đại, ỏng nhấn mạnh "cám quan hậu hiện đụi trong ván

chương không chi thê hiện ở cho nhà vãn tái hiện sự hỗn loạn cũa đời sống, mà quan trọng hơn chinh là một nguyên lẳc nhìn đời sống cùa nhà vãn: dời sồng như là một sự hồn dộn không còn tiêu chuẩn giá trị và dịnh hướng có ỳ nghía nào Nhà ván xem han chắt thể giới

là hon mang, anh ta chấp nhận sự hon độn như là một sự kiện Những phát biếu này của

ông rất có giá trị trong việc định hướng chúng tòi đi tim dấu ấn hậu hiện đại trong sáng táccua một nhà văn cụ the Sớ dì chúng tôi tin tưởng vào những phát biểu cúa Phùng Gia Thế

vi đây là một người nghiên cứu say mê với lý thuyết hậu hiện dại trong vãn học Việt Nam

Vân hục Việt Nam đôi mới - Từ nhùng diêm nhìn tham chiêu, Phan Tuân Anh Nhà

xuất ban Vãn hóa - Vãn nghệ 2019: tác gia nhấn mạnh vãn học Việt Nam từ 1986 đen nayxày ra cuộc chuyến đối hộ binh lần thứ ba, từ hiện đại bước sang hậu hiện đại Đồng thời.Phan Tuấn Anh cũng nhấn mạnh sáng tác cua các nhà vãn tre 8x 9x trớ đi, yểu tố hậu hiệnđại đã xuất hiện hoàn chinh hơn, không chi trong tảm thức mà cà trong hình thức, không chi

ở vãn xuôi mà cà ờ thơ không chi trong một trào lưu, một khuynh hướng cụ the mà trongnhiều trào lưu, đa dạng khuynh hướng

Bải viết Bàn thèm về "hàu hiện dại" ờ Việt Nam, Nguyền Thanh 2017: Tác giã

khăng định hậu hiện dại không phái là một thảnh tựu như có nhà nghicn cứu ờ ta đề cao màchi là một đặc diêm cua văn học phương l ây hiện đại Đó là một the giới đa cực phi trungtâm be tắc mất phương hướng nên tất nhiên dẫn đen cái chết của chú thể, cái chết cua hiệnthực, cái chết cùa đại tự sự, Do vậy, hậu hiện đại hay đi vào những dị biệt với điên dại,hoang tương, vô thức, dục tính, đồng tinh, trầm cam, tự hành xác” 1 lay “giãi thiêng là mộtkhuynh hướng cơ bán cùa hậu hiện đại”

Tiếp nhận lý thuyết hậu hiện dại trcn the giới, ờ Việt Nam nhiều nhà nghiên cứu trẻ

đă bắt đầu ứng dụng lý thuyết này vào soi chiếu cảc sáng tác đương đại, cụ the là sáng tácsau 1986

2

Luận văn Anh hường của chù nghía hậu hiện (tụi trong tiêu thuyết nồ Anh Thái của

Hoãng Anh Tú Đại học Đà Nang 2011: Trong luận vãn người viết đã tập trung chi ra ảnhhương cua hậu hiện đại vào tiểu thuyết cua llồ Anh Thái trên cá phương diện nội dung vàphương thúc biểu hiện Luận vãn đã đóng góp cách ứng dụng lý thuyết hậu hiện dại dế đọctiêu thuyết cua Hồ Anh Thái, nhà văn "mè chơi cấu trúc" (chừ dùng cùa Nguyền DángDiệp)

Luận vãn Những dầu hiệu cùa chù nghĩa hậu hiện dại trong vãn xuôi Việt Nam

đương đại cùa Trương Thi Ngọc Hân, Dại học Vinh, năm 2006: Công trình tập trung kháo

sát số đông - một thế hệ tác già thoát thai đe có cách viết đôi mới bứt phá Người nghiêncứu tìm tòi được dũ cho đất nước ta chưa đạt tới mức hậu công nghiệp, cùng chưa có nhữngđột phá trong sán xuất và nghiên cứu Vi vậy bối cành xã hội chưa phai là bầu sinh quyếnhậu hiện dại dê cho nhà văn dược sống và viết trong dó Cùng vi the mã hậu hiện đại ờ ViệtNam chưa thế trớ thành một khuynh hướng hay một trào lưu Nhưng người nghiên cứu dãchi ra ràng có những dấu hiệu hậu hiện dại The hiện qua cách xây dựng hiện thực, conngười và phương thức biếu đạt cũa tác phẩm Công trình này gợi mờ chúng tôi cỏ them cơ

sơ nghiên cứu Vì trường hợp Sương Nguyệt Minh không thế năm ngoài hãng ngũ nhừngcây bút luôn trăn trớ làm sao viết khác giai đoạn trước, riêng Sương Nguyệt Minh ông cốgắng đe viết khác tnrởc và viết khác mình, tạo ra một sự vận động trong sáng tác cùa ông

Luận án Anh hướng cùa chu nghĩa hàu hiện đụi dối vói lieu thuyết Việt Nam từ 1986

• 2010 cùa Nguyen Hồng Dùng Dại học Sư phạm Dại học Huế: Công trình tập trung giới

thuyết về thuật ngừ chú nghĩa hậu hiện đại từ nhừng điều kiện hình thành đen các quan niệmkhác nhau Trên cơ sơ đó tác giá luận án đã chứng minh rõ nhưng biêu hiện cua chu nghĩahậu hiện đại trên phương diện quan niệm nghệ thuật, tàm thức sáng tạo thế giới nhàn vật vàcác phương thức biểu hiện Công trinh đà góp tiếng nói chứng minh răng văn học Việt Nam

đà có dấu ấn cùa chú nghĩa hậu hiện đại đặc biệt lã hệ thống tiểu thuyết được viết sau 1986

Luận văn Giọng diệu giễu nhại trong tiêu thuyết của Thuận cùa Trần Thị Thanh

Thoa, Dại học Sư phạm Thành phổ Hồ Chí Minh 2014: Tác giã đă chi ra cảc kiểu nhại vàhiệu ứng thâm mỹ cùa thù pháp nhại cua lý thuyết hậu hiện dại dược thê hiện rỏ trong lieuthuyết cùa Thuận

Luận văn Dấu (ỉn hậu hiện đại trong tiếu thuyết và truyện ngắn cùa Nguyễn Việt Hà

3

cùa Nguyền Thị Hồng Minh, Đại học Sư phạm Thành phố llồ Chi Minh, 2017: Công trinhgóp phần khái lược về lý thuyết hậu hiện đại và chi ra diều kiện hình thành hoàn canh hậuhiện dại ờ Việt Nam dắu ấn cua chú nghĩa hậu hiện dại trong vân học Việt Nam Tữ nềntảng đô, lác giá chi ra dấu ấn hậu hiện đại ớ sáng tác cua Nguyen Việt Hà từ nội dung dềnphương thức the hiện.

Bài phê bình Nhừng dàu hiệu cùa chú nghía hậu hiện dụi qua sáng tác cua Nguyền

Huy Thiệp và Phạm Thị Hoài của La Khắc Hòa (Lã Nguyên) 2012 ghi nhận: Nguyền lluy

Thiệp và Phạm Thị I loài là nhùng nhà văn cùa thời đại thõng tin, thời đại hội nhập vã giaolưu quốc tế Không phủ nhận những ành hường cùa vãn học Âu Mỹ dối với sáng tác cùa họ,nhung trên hết bút pháp cua họ dã nay sinh cam quan hậu hiện đại

Bài viết Quan niệm thực tại và con người trong vãn học hậu hiện dại cua Đào Tuấn

Ảnh, 2012 Quan niệm về thực tại hồn loạn “vô phương cứu vàn”, một thực tại ngụy tạo.Con người thi cỏ đơn xa lạ trong cái hiện thực phi lý ấy

Trên đây là những công trinh nghiên cứu vể lý thuyết hậu hiện đại trong bổi cànhcùa xà hội Việt Nam và một số gợi ỷ ứng dụng lí thuyết này vào các trường hợp cụ the đế códược góc nhìn mới trong hành trình nghiên cứu khoa học Những công trinh trên đà gợi chochúng tòi nhiều ý tưởng, nhiều đường hướng nghiên cứu, trong dó có de tài mà chúng tôidang thực hiện

2.3 Những công trình đă nghiên cúu về Sương Nguyệt Minh

Sương Nguyệt Minh là một nhà vãn quân đội nhưng ngòi bút có phần đa dạng,không vì phong cách quân nhân mà khô khan, hay quá nghiêm khắc Với nhừng trai nghiệmsuốt chiều dâi chiến trường cùa dời linh vả với tâm huyết, tình yêu đối với nghề văn ông đàgóp vào kho tảng văn học nước nhà nhiều tác phẩm đạt giá trị cao cá về nội dung và nghệthuật Tuy nhiên, các nghiên cứu về Sương Nguyệt Minh chưa nhiều Sau dây, chúng tôi xindiêm qua những công trình khoa học chọn sáng tác của ông làm đối tượng nghiên cửu

Luận vãn thạc sì Thề giới nghệ thuật truyện ngấn Sương Nguyệt Minh cua Trần Thi

Phương Loan Trường Dại học Khoa học Xà hội vã Nhân văn, 2010 Dã đóng góp mộtnghiền cứu chuyền sâu về thế giới nhân vật với đặc đicm nhân vật và các kiểu nhân vật cụthế như: một phần Sương Nguyệt Minh vần giừ kiểu nhân vật truyền thống vã một phầnkhác là nhàn vật đồi mới với nhiều biểu hiện, nhàn vật dị biệt, nhân vật giá huyền thoại, giá

4

lịch sứ.

Luận ván Dặc điềm nghệ thuật truyện ngấn Sương Nguyệt Minh cùa Giang Thị Hà.

Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân vãn 2011 Cũng có dóng góp mới mé về đặc tìnhhuống và kết cấu nghệ thuật xảy dựng nhãn vật, ngôn ngừ và giọng điệu và đặc biệt trongtruyện ngắn cùa Sương Nguyệt Minh không thẻ không nhác đến yểu tố ki áo với nhãn vật kì

ao và không gian, thời gian cũng nhuốm màu sẳc ki áo

Luận văn Sự vận dộng trong truyện ngan Sương Nguyệt Minh cùa Trần Thị nồng

Gấm, Đại học Thái Nguyên, Dại hục Sư phạm 2012 Dă có nhùng phát hiện về mạch vậndộng trong chính ngòi bút cúa tác giá từ lối viết thiên về trữ tinh - lãng mạn sang lối viếthuyền áo, dầy chất phi lí

Luận vãn Diên ngôn nữ quyền trong vãn xuôi Sương Nguyệt Minh cùa Nguyễn Thị

Ngọc Giàu, Trường Dại học Sư phạm Thành phố llồ Chi Minh, 2016 Dà làm sáng tô quanniệm chưa thục sự khách quan, đó là chi có sáng tác cùa nhà vãn nữ mới có yếu tố nữ quyền

Và lằn lượt chi ra những dấu ấn cùa nữ quyền trong sáng tác cùa nhã ván nam - SươngNguyệt Minh từ nội dung thể hiện đến phương thức tự sự

Luận vãn Nghệ thuật tố chức tự sự trong truyện ngấn Sương Nguyệt Minh cùa Đặng

Việt llưng Trưởng Đại học khoa học Dại học Thái Nguyên 2019 Tập trung nghiên cứunghệ thuật tự sự bao gồm: xây dựng tinh huống, tổ chúc kết cấu bút pháp kì áo, điểm nhìntrần thuật, ngôn ngừ trong truyện ngán Sương Nguyệt Minh, kháo sát ỡ sáu tập truyện cúatác già

5

Đó là nhưng công trinh lấy Sương Nguyệt Minh làm đối tượng nghiên cứu Chúngtôi chua thấy có công trình khoa học nào ứng dụng lý thuyết hậu hiện đại vào nghicn cứu

truyện ngán cùa Sương Nguyệt Minh Vì vậy chúng tòi chọn dề tài "Câm quan hậu hiện đợi

trong truyện ngán Sương Nguyệt Mình

3 Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

Chúng tôi mong muốn đưa ra một cái nhìn bao quát về cuộc đời, sự nghiệp và phongcách cùa nhà văn Sương Nguyệt Minh trong bối cành lịch sử - xã hội của Việt Nam mà nhàvăn đà sổng và đâ viết

Và chúng tòi tập trung nghiên cứu chi ra những biểu hiện cụ the cùa câm quan hậuhiện dại trong truyện ngắn cua nhà vãn trên cơ sờ kháo sát về con người và thế giới trong

hai tập truyện: Người ờ bền sòng Châu và Dị hương.

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng là truyện ngán cũa Sương Nguyệt Minh từ sự soi chiếu cúa lý thuyết hậuhiện đại (cụ the lã câm quan hậu hiện đại từ nội dung đến hiệu quã nghệ thuật)

Phạm vi nghiên cứu, chúng tôi tập trung kháo sát hai tập truyện ngăn: Người ớ bền

Sõng Châu (2001) và Dị hương (2009).

5 Phương pháp nghiên cứu

5.1 Phương pháp loại hình

Sử dụng phương pháp này chúng tôi phân loại, sắp xếp các truyện ngắn trong hai tập

truyện Nguôi ỡ ben Sông Châu và l)ị hương vào các nhóm khác nhau đè phục vụ ý đo

động của xà hội đến nội dung và tư tướng cua tác phẩm.

5.5 Phương pháp đối chiếu, so sánh

Phương pháp này làm nối bật dấu ấn hậu hiện dại trong sáng tác cua Sương NguyệtMinh với các tác giã khác để nhìn thấy được bầu sinh quyền mà tác phẩm dang dược nghicncứu tổn tại ớ trong dó

Ngoài ra trong quá trình nghiên cứu, chúng tôi còn sư dụng một số thao tác nhưkhào sát thống kê đê phục vụ cho việc chửng minh

6 Đóng góp cua dể tài

Ve ý nghía khoa học đề tài của chúng tôi giúp vấn đề căm quan hậu hiện đại dượchiêu sâu sắc và toàn diện hơn Đồng thời, sáng tác cúa Sương Nguyệt Minh cùng được nhìnnhận khách quan hơn Trên cơ sở đô, đề tài góp phần khắng định vai trò cúa nhà vãn trêncon dường cách tân nghệ thuật cua vãn học nước nhà

về ý nghĩa thực tiền, luận văn là tài liệu tin cậy cho người nghiên cứu về nhã vãnSương Nguyệt Minh sau này

7 Cẩu trúc luận văn

Tương ứng với nhiệm vụ vã mục đích đà đặt ra ngoài phần mớ đau kết luận, phụlục tài liệu tham kháo, luận văn dược cấu trúc gồm có ba chương:

Chương I: Khái lược về cảm quan hậu hiện đại và truyện ngăn cũa Sương Nguyệt Minh

Chương này trình bây nhừng nét cơ bán nhất ve chu nghĩa hậu hiện đại Phân biệtchú nghía hậu hiện đại và cam quan hậu hiện đại Bước đầu xác định những dấu ấn cùa cámquan hậu hiện đại trong sáng tâc cua Sương Nguyệt Minh

Chương 2: Cảm quan hậu hiện đại trong truyện ngắn của Sương Nguyệt Minh nhìn từ nội dung tự sự

Chương 2 phân tích, chứng minh biểu hiện cùa cám quan hậu hiện đại trong truyệnngắn Sương Nguyệt Minh Chúng tôi tập trung vào hai phương diện: Phán ánh hiện thực vàphác họa chân dung con người

Chương 3: Cảm quan hậu hiện dại trong truyện ngấn cua Sương Nguyệt Minh nhìn từ phương thức tự sụ

Chương 3 hướng đến nhận diện cám quan hậu hiện đại được lãm nối bật băng những

12

phương thức tự sự khác nhau, tử cốt truyện, nhân vật bối cành đen cách sử dụng lien vănbán.

13

Chưong 1 KHÁI LƯỢC VỀ CÁM QUAN HẶƯ HIỆN DẠI

VÀ TRUYỆN NGẢN CỦA SƯƠNG NGUYỆT MINH

1.1 Cảm quan hậu hiện dại

1.1.1 Cảm quan hậu hiện đại trong văn học

/ / / / Diều kiện ra dời cúa chù nghĩa hậu hiện đại

Chú nghĩa hậu hiện đại (Postmodernism) là một trảo lưu văn hóa rộng lớn, ra đờikhoảng những nãm 70 cua the kỷ XX bao gồm nhiều lình vực triết học vãn hóa giáo dục,khoa học, chinh trị, xã hội, nghệ thuật Nó xuất phát từ nước Pháp, sau đó lan sang cácnirớc như Italia Dửc, Tây Ban Nha Dan Mạch Thụy Sì Hà Lan Anh Nga Mỹ, Canada.Nhật Bán Hàn Ọuốc, Trung Ọuốc và trong luận văn này chúng tỏi góp tiếng nói góp dẫnchứng rằng nó đà cỏ ớ Việt Nam dù chưa đầy đũ một chư nghía trọn vẹn tạo thành một tràolưu hoàn chinh nhưng lả lổi tư duy trong xã hội hậu hiện đại và thành qua mang những dấu

ấn cùa chú nghĩa hậu hiện đại hay nói cách khác lã cám quan hậu hiện đại

Sau đây chúng tôi điểm qua nhừng điều kiện hình thành chủ nghĩa hậu hiện đại.Trước het là điều kiện kinh tế xà hội, vãn hóa chính trị Chiến tranh the giới thứ hai kếtthúc, kinh tế dược khôi phục và dạt mức tâng trưởng dáng ke, mạnh mỗ Sự táng trường ấy

đà làm xuất hiện lối tiêu dùng đại chúng, các trung tâm mua sấm khổng lồ các tòa nhà chọctrời, các đại lộ thcnh thang, tắt cã góp phần thay đói sinh hoạt xã hội Song song đó là sự

ra đời cùa phương tiện truyền thông công nghệ cao như máy tinh, truyền hình, phim ánh trithức mới Kéo theo đó lã sự ra đời cùa nhạc rock and roll, nhạc pop trào lưu hippies Đang

ờ ngưỡng phát triển đinh diem như vậy, bất ngờ những nám 70 mức độ tàng trưởng chậmlụi lụm phát cao có dấu hiệu của khùng hoang kinh tế Con người dang hình thành lối sống

dư già, đẩy dú vật chất, với thần thái lạc quan, tự tin Sư suy thoái kia đâ khiến con ngườiđánh mất niềm tin, lo âu, sợ hãi thái độ bi quan, đô vờ bao trùm lèn toàn xã hội Cùng từ đótạo nen cách nhìn nhận mới về cuộc sống, xã hội, con người Đó chính là bối cánh ra đời cùachú nghĩa hậu hiện đại

Bên cạnh đó là điều kiện khoa học Máng khoa học giai đoạn nãy có nhiêu phátminh mới Các lý thuyết mới này đã tác động một cách gián tiếp đến sự hình thành và phát

triền của chủ nghĩa hậu hiện dại Chảng hạn như lý thuyết hỗn độn (1960) cùa EdwardLorentz, lý thuyết nảy cho rang (rong sự vận hành cúa hệ động học những khác biệt khôngdâng kê ớ trạng thái ban dàu cỏ the dần tới những khác biệt to lớn về sau Đối với chu nghĩahậu hiện đại, lỷ thuyết này đà đưa yểu tố bất định vào sự vận hành cùa the giới vật chắt, làmột trong những cơ sờ chống lại các phán quyết được xem như là chân lý kiên cố, bất biếncua khoa học hiện đại Ilay là lý thuyết điều khiến học (1946) cùa Norbert Wiener Điềukhiến học nghiên cứu cơ chế vận hành, xư lý thông tin cùa bộ não người, dộng vật máymóc, các tố chức và mô hình chúng dưới dạng ký hiệu toán học Từ đó thiết kề ra máy tính

mô phỏng cơ che vận hãnh, xư lý thông tin cùa não bộ dó là thành tựu lớn lao ve mặt ứngdụng cua điều khiển học Chiếc máy tính ra đời khiến cho cách căm nhận cùa con người vềthế giới hiện thực bèn ngoài, ranh giới giữa thực và ão trơ nên mập mờ việc đắm minh trênkhông gian điều khiển đã tạo nên hiện tượng cám nhận thực tể áo Nhìn chung việc sừ dụngthành tựu cua diều khiên học đã tác động trực tiếp đến sự hình thành cua vãn hóa hậu hiệndại

Ngoải ra, có thể kế tới nhưng tiền đề lý luận cùa chu nghía cấu trúc, triết học Marx.Phàn tâm học Freud và triết học ngôn ngữ Wittgenstein

Dựa trcn tất cá các căn cứ từ thực tiền đến lý luận, các nhà tư tướng J Lyotard,J.Derrida M.Foucault là những người trực tiếp sáng lập nên chu nghía hậu hiện đại J.Lyotard đà hoài nghi một vài nguyên lý cơ ban cùa chú nghĩa Marx Ông cho răng chù nghíaMarx vốn là một lự sự đặc thù về lịch sứ nhàn loại, lự phong cho mình tính đúng đản tuyệtđối Còn ông ông cố xúy cho các tiêu tự sự Lyotard xem các tiêu tự sự như một phươngpháp sáng lạo trong việc phổ biến tri thức Õ một phương diện khác, J.Derrida dưa ra cáchhiếu mới về ngôn ngữ Òng cho ràng ý nghía ngôn ngữ không có tính bất biến, cố định nhưquan diêm cùa giái cẩu trúc, chúng luôn trong tiến trinh biến đồi trượt nghía Trẽn cơ sớ đó.J.Derrida đã tiến den lý thuyết giai cấu trúc Vậy là từ điểm xuất phát khác nhau nhưng cá 1.Derrida và J Lyotard đều gặp nhau trong tinh thần phân kháng ánh hường bao trùm của ýchí quyền lực khai mờ lối đi mới cho sự sáng tạo Người thứ ba chính là M Foucault, ông

là một trong nhiều nhâ hậu cấu trúc, bên cạnh J Derrida T Eagleton, Họ phê phán chùnghía cấu trúc với những nhìn nhận mang tính hình thức, bất biến và sicu hình về ngôn ngữ.Bằng nhừng đặt nền móng như vậy chú nghĩa hậu hiện đại đà ra đời

ỉ.l 1.2 Biếu hiện cùa câm quan hậu hiện đại trong vãn học

Chú nghĩa hậu hiện đại không the gọi tắt là hậu hiện đại cho ngăn gọn được Đó làhai phạm trù hoãn toàn khác nhau Phương Lựu đã tùng phân biệt hai thuật ngữ này như sau:

"Hậu hiện đại là một khái niệm lịch sứ xà hội, có ý kiến cho đó là xà hội hậu công nghiệp hoặc xã hội thông tin xuất hiện sau thế chiền thừ // cò người cho dó là một giai doạn mới cùa chu nghĩa tư hán phát triển" (Phương Lựu 2012) Thời kì hậu hiện đại sè có nhùng đặc

trung riêng tạo thánh tính hậu hiện đại Vã theo Phương Lựu những dặc trưng ấy kết tinh tạothành một trào lưu vãn hóa ấy là chú nghĩa hậu hiện đại Ca hậu hiện đại, tính hậu hiện đại,chú nghĩa hậu hiện đại là “đồng đại" nhtmg không đồng thời xuất hiện, nó so le nhau và cái

này lã điều kiện cùa cái kia "Chi khi nào xà hội hậu hiện dại đà hình thành tương doi hoàn

chinh, thì đặc trưng của nó mới hộc lộ rõ nét vả tinh hậu hiện đợi mới dược khái quát toàn diện Và vời tư cách là kết linh cùa nõ trên hình diện văn hóa chu nghĩa hậu hiện dại mới dần dần hĩnh thành cá một trào lưu mợnh ffiè”(Nguyền Vân Long 2012).

Cám quan hậu hiện dại là một trong các thuật ngữ cùa chu nghĩa hậu hiện dại Cámquan hậu hiện đại (tiếng anh: postmodern sensibility; tiếng Pháp: sensibilité postmodcrnc)

"là một kiều câm nhận thể giới dặc hiệt, là sự phán ánh tâm thức (mentality) thời dại hậu hiện dại" (Đào Tuấn Ảnh 2003) Phùng Gia Thế, nhà nghiên cửu người Việt cùng cho rằng:

nổi bật nhất cúa “cái hậu hiện đại” là câm quan hậu hiện đại Vi theo õng một xã hội lịch sư

cụ the tất yếu sỗ nay sinh những kiêu tâm trụng tương ứng Chúng tôi cho rang lời nhận định

đỏ lủ hợp lí Ỡ một giai đoạn xă hội sau khi trài qua một biến cố lớn một sự thay dối vượtbậc thi tư duy con người SC thay đồi rõ rệt sau đó Chăng hạn, hiện tại chúng ta đang cũng

“vào sinh ra tử” với đại dịch Covid 19 đã keo dãi gần 2 năm Mọi trật tự thế giới phai thayđôi, mọi lình vực phái tim cách làm khác đi dể được tổn tại Trên tranghttps://www.goethe.de/ có bài viết "Những suy tư sau này • Suy tư thời hậu Corona” Bâi báo tổng hợp những nhận định cua nhiều tên tuồi ờ các lĩnh vực khác nhau nhận đinh về thời đại sau thời Corona Gcorgi Gospodinov là một nhâ vãn Bulgaria đã nhận định: "Các nghi

thức của sự cận kề giữa chúng ta sễ thay (lòi ra sao? Chúng ta sẻ đụng chạm nhau, ôm nhau, xích lụi gân nhau lân nừa ra sao? Một chựng đtrờng (lài đợi chúng la từng phân một giữa các cơ thế của chinh chúng ta" Ỏ một tờ báo khác "Thế giới hậu Covid - Ị 9 sè thay đoi như thể nào? " tù nguồn hitps://thitruongtaichinhttcntc.viý Bài viết đưa ra những

định hĩnh tương lai cụ thè như thị trường lao động thế giới sẽ biến động đáng kể, chỉ tínhriêng thị trường Mỹ sẽ có khoáng hơn 7,4 triệu người trong ngành giãi tri và khách sạn thấtnghiệp; Những quy tắc xã hội mới hình thành trong dại dịch COVID-19 như: không bắt tay.không ỏm hôn không khạc nhổ nơi công cộng, đeo khấu trang, àn uổng chín sê giúp giámviệc lây lan dịch bệnh, giám gánh nặng cho các bệnh viện, và vi thề giám các chi phí chămsóc sức khóc trong xã hội; Gia tảng hoạt động trực tuyến, làm việc tại nhà Trước đây người

ta thường phái ra khói nhà đe đi lãm di học, thăm viếng, hay di xem phim, giãi trí;

COVID-19 bùng phát, điểu này đa đưa phụ huynh và giáo viên vào một ky nguyên giáo dục hoàntoàn mới Giới chuyên gia cho rằng, dịch COVID-19 không phái là nguyên nhàn dần đếnnhững thay dôi này mà là tác nhân dây nhanh quá trinh dó, Như vậy dó cám quan hậuhiện đại cùng lương tự, dù không muốn nó cùng hình thành, bám rễ vã lớn dằn nếu như xãhội dó vượt qua một biên dộng lớn Việt Nam là một quốc gia dang phát triển, hội nhậpmạnh mê, chúng tôi đồng ý rất khó đế thấy nhũng tiêu chi đầy đú cùa chú nghía hậu hiện đạinhimg hon ba thập kỷ qua những biến đồi to lớn đã đưa con người Việt Nam đến rắt gần tâmthức hậu hiện đại, tạo nên cám quan hậu hiện đại Phùng Gia The một lằn nữa cất công định

nghía cám quan hậu hiện đại "đõ là một kiêu cam nhận dời sổng dặc thù thê hiện trạng thái

tinh thân cùa thời dại: nhận thây sự đố vờ cùa nhùng trật tự đời sống, tinh ãp dặt cùa cãi chính thống, cua các phát ngôn lớn sự dào lộn trong các thang bàng giả trị dời sống, sự mất niềm tin bơ vơ lợc loài, vong thán, tàm hạng hò nghi ton tại và tinh trạng bat an cùa con người Đấy là tinh thằn chung nhất" (Phùng Gia Thế 2008).

Qua hai trích dàn về dinh nghĩa cám quan hậu hiện dại cua nhã nghiên cữu ngườiNga với phan dịch của Đào Tuan Ánh và nhà nghiên cứu người Việt Phùng Gia Thế Chúngtôi thấy cá hai cách định nghĩa này đều có điếm chung, cam quan hậu hiện đại là một kiềucăm nhận thế giới theo tinh thần cùa thời đại Thời đại chi phối đến sự cam nhận và tư duycua nhà văn, từ dó họ cũng bị thôi thúc di tìm một kì thuật viết mới Tác phẩm ra đời thòngqua căm nhận vả quan sát thể giới trong xâ hội hậu hiện dại tất nhiên có những hơi thớ mới

mé lạ lẫm thu hút người dọc dương dại

Viet về nhừng đặc diem, tiêu chi của một tác phẩm văn học in đậm dấu ấn cũa chúnghía hậu hiện đại có nhà nghiên cứu Barry Lewis Những năm 90 cùa the kỳ XX, ông đàviết “Chù nghĩa hậu luện đại và văn chương" (Hoàng Ngọc Tuấn dịch) Trong công trinh cùa

minh Barry Lewis đã liệt ké tên tuồi của một loạt cây bút đỏng vai trò xây dựng nên mộtchu nghĩa hậu hiện dại Các nhà vãn hậu hiện dại có mặt ờ khắp nơi trên thế giới: Nước Dức

có Gunter Grass vã Peter llandke; nước Pháp cô Georges Perec và Monique Wittig; Italy cóUmberto Eco vả Halo Calvino; nước Anh có Angela Carter và Salman Rushdie, Và nước

Mỳ là nơi sinh ra nhiều nhà văn hậu hiện đại nhất tren the giới cho đen thời diem lúc bấygiờ Có đến hai mươi cái tòn nhà văn nước Mỷ được kế ra Chính điều này đã khiến

Malcolm Bradbury nhận định một cách phiến diện: "Khi cái chù nghĩa hậu hiện đại xuất

hiện mọi người đểu nghĩ nó thuộc về nước Ẳ/CíĐào Tuấn Anh 2003) số dóng nhà vãn là

như vậy, họ không giống nhau ớ cách viết, nhưng tác phẩm cùa họ gặp nhau ờ các tiêu chínhất định đề tạo nên một hệ thống dặc trưng cùa một tác phẩm hậu hiện dại RaymondEedcmian đã đúc rút ra nhừng đặc trưng sau mà một tác phẩm hậu hiện đại thường có: sựphá vờ trật tự thời gian; sự ri mòn cùa cám thức thời gian; sứ dụng lối nhại vãn; việc trãi chừtrên bề mặt như những ki hiệu vật chất manh mún; sự liên kết lóng leo giừa các ý tưởng;tinh cách đa nghi hoang tưởng; những cập vòng tương tác; thiếu phân biệt cấp độ lý luậntrong hành ngôn Có rất nhiều người đồng ý với những dặc trưng nèu trên, John w Aldridgecùng đống linh và cho rang: Trong ván chương hư cầu cúa những nhà vãn hậu hiện dại hầunhư mọi sự việc và con người dược hiện lên trong Sự bóp méo làm sai lệch tận gốc rề

Góp phần nêu bật đặc trưng của chu nghía hậu hiện đại trong vãn học Lê Huy Băc nhà nghiên cứu người Việt cũng đóng góp quan điềm vè một tác phẩm hậu hiện đại Một lácphẩm hậu hiện đại thường gắn với các đặc diem sau: đa trị huyền ào lắp ghép, manh vờ,cực hạn, độ căng; hạn chế tối đa vai trò cua người kê chuyện, không quan tâm đến cốttruyện Ông còn nhấn mạnh chú nghía hậu hiện đại là sự tiếp nối cua khuynh hướng hiệndại, gắn với sự bùng nồ cùa cuộc cách mạng công nghệ thông tin, thời đại kĩ trị

-Sau khi di qua quan niệm cùa hai nhà nghicn cứu trong và ngoài nước về dặc trungcùa một tác phẩm hậu hiện đại chúng tôi tự đúc rút ra một tác phẩm hậu hiện đại phái mang

đú đặc diem: phi đại tự sự phi trung tâm và lien vãn ban the hiện ở cà hai phương diện nộidung và binh thúc

1.1.2 Vấn đề cảm quan hậu hiện đại trong vãn xuôi hiện đại Việt Nam

ì Ị.2.1 Con dường chú nghĩa hận hiện dại du nhập vào Việt Nam

Đă có rẩl nhiều tranh cài trước thuật ngừ hậu hiện đụi ớ Việt Nam Rất nhiều người

cho ràng ta dã ngộ nhận hoặc lã ta không có dất dụng cho cái tên gọi là hậu hiện đại, vi mìnhchưa có xã hội hậu công nghiệp nên không thế chạm đến thời hậu hiện đại Ngược lại lại córắt nhiều nhâ nghiên cứu đang cố gắng đi tim vã chửng minh có nhưng dắu ấn hậu hiện đạiđậm nét và là yếu tố nội sinh cua xă hội Việt Nam.

Trong bãi viết “Ván chương hậu hiện dạt Việt Nam ”, Lê Huy Bae đã chú động dặt vấn dể qua một luận điểm: “Vậy, chu nghĩa hậu hiện dại trong vãn chương Việt bẳt đầu lừ

bao giở, ai là người liên phong? Vã bằng kháo sát cùa mình, ông cho ràng Nguyen Khai

chính là người tiên phong cho vãn xuôi hậu hiện dại ờ nước la Còn tiên phong cho thơ

mang cám quan hậu hiện đại phái ke đen Lê Đạt, I loảng Câm Và ông nhấn mạnh “đã đến

lúc cần khấng định nền ván chương hậu hiện dại nếu không, chúng ta chi "vẫn là ta " thôi"

(Lẻ I luy Bắc, 2019)

Góp thêm tiếng nói khảng định, nhà nghiên cửu Bùi Thanh Truyền ờ trong bài viết

"Dộng hình mới cùa vân xuôi chiến tranh qua những phác thào rời" chi ra răng cố một

“câm quan mới trong sinh quyến mới" (Bùi Thanh Truyền, 2020) “Sinh quyên mới” ờ dây

dược hiểu là một bầu không gian mới một lân gió mới thổi vào xã hội đương thời Các nhàvăn không phải cố găng đi tìm nhừng đề tài mới, chưa ai khai phá Họ vần viết lại những câuchuyện trước kia những chuyện đã từng nói bàng một góc nhìn mới Giống như cách ví vonvần trên thừa ruộng ấy nhưng băng kỳ thuật canh tác khác Vi vậy mãng chiến tranh vẫn là

“một siêu đề tài” Đồng thời bác bò quan niệm hiện thực chiến tranh và hậu chiến là “chiếcráng chiều quá đẹp" như cách ví von cùa Nguyền Minh Châu, tô một màu xátn buồn rợnbới những đau thương, mất mát những máng sáng tối xô bồ khiến không ít quân nhân,thường nhân ca hai bèn chiến tuyến - nhùng người đã bj chiên tranh vô tinh hay cổ ỷ kéovào - đều không khôi bàng hoàng, suy sụp thậm chí mất kha nãng sống binh thường Trongsinh quyến mới họ đẫ nhìn nhận lại đề tài chiến tranh như thế đó Vậy tất yếu cần nhừngcảm nhận mới góc nhìn, quan sát mới đe thoát thai, lột xác dược những trang vãn đã viết về

để tài ấy và đà từng rất thành công trước đó

Lã Nguyên cùng đi tìm những dấu ấn cùa kì thuật viết mới này qua hai tác già dó làNguyền Huy Thiệp và Phạm Thị Hoài Hai người họ từng dược ví như hai con ngựa song

song kẻo cồ xe cùa vàn học đổi mới Việt Nam Trong bãi viết "Nhùng dấu hiệu ciut chủ

nghĩa hậu hiện dại trong vãn học Việt Nam qua sáng tác cùa Nguyễn Huy Thiệp và Phạm

Thị Hoài" Nguyền Huy Thiệp vã Phạm Thi Hoài đà vượt lẽn trên sự vay mượn, bất chước

các thao tác The giới nghệ thuật trong sáng tác cùa họ là thế giói phân manh, đứt gãy mạchlạc, hình tượng được kiến tạo theo nguyên tắc lạ hóa “lõi” vã "nghía" xô đấy giễu nhạinhau đưa đen một hồn loạn the loại Và sáng tác cua họ dã giúp chúng ta có dù căn cứ rang

ba mươi năm dổi mới dất nước chúng ta đả có một câm quan hậu hiện đại Ngoái ra Là

Nguyên cỏn kể thèm và loại hình các cây bút có kì thuật viết hậu hiện dại như: "Sự- xuất

hiện cua Nguyễn Huy Thiệp, Phạm Thị Hoài, Bào Ninh dưa tiến trình dối mới tiến tới cho cao trào, tạo nên một bước ngoặt trong sự phát triển cùa vãn học dàn tộc Khi thơ Lè Đạt Trần Dần Hoàng Hưng ra mãi còng chúng, người la thay dũng là dà có một thời dại vân học rất mới Nguyền Khấc Trường Nguyễn Bình Phương Tụ Duy Anh Hồ Anh Thái Nguyễn Việt Hà Phan Thị Vàng Anh góp thêm cho vãn học dõi mới những tiêng nói riêng Nghĩ về ván hục dôi mởi trong vòng mươi nám trớ lụi dày ta không thè bo qua những lên tuổi rat mới như Phan Huyền Thư Vi Thuỳ Linh Nguyễn Ngọc Tư Dỗ Hoàng Diệu Tôi kẻ tên các nhà ván theo từng nhòm như thể là cứ ý muốn nói vãn học trong thòi kỳ đối mới là một bức tranh phong phú da dạng" (Lã Nguyên 2020) Số đông ấy cho la thấy răng, cám

quan mới lã do hiện tượng nội sinh, là tự thân các nhã vãn có nhu cầu đỗi mới họ dồn tat cảvào bút lực đồng thời tư duy cùa họ bị chi phối bời thời đại hội nhập và thao tác cùa họ chúyếu là thao tác "bàn phim” trong quá trình sáng lác

Nguyền Hồng Dũng cũng góp tiếng nói sầu sắc vào việc chứng minh có cám quan

hậu hiện đại trong văn học Việt Nam Ỏng cho rằng "ờ Hệt Nam, chúng la chưa di hết hiện

dại dế dền hậu hiện dại chưa có dược một hoàn cành hậu hiện dại với một xà hội hội tụ các thành phàn phát triên trong tinh dòng bộ Nhưng chúng ta không hiệt lập với tinh thần hậu hiện dại dang hao phũ thề giới, mã ớ dó tâm thức hậu hiện dại là cãi nền tang" (Nguyền

Hồng Dũng, 2016) "'lam thúc” là phần lưu trừ và phán xạ vò điều kiện trong não bộ Tứcnghía rang, "tàm thức hậu hiện đại” là khi chúng ta dã dã cám nhận, tư duy quan sát sự vậttheo lối hậu hiện dại mà không biết rằng chúng ta đang hậu hiện đại Bời vậy ờ các nhà ván

có một cám quan hậu hiện dại Ông kết luận rằng, hậu hiện dại ờ Việt Nam là một thách thức

và dồng thời cũng là cơ hội Dó cuộc cách mạng đối mới văn học lần thứ hai, mà lần thứnhắt chinh là giai đoạn 1930 -1945 Nếu ờ lần thử nhất chúng ta phái chịu sự ràng buộc dướithời thực dân sự "cường bức” cua lịch sứ, thi giai đoạn hai này không có bất cứ điểu kiện

ràng buộc nào nghệ sì hoãn toàn được lự chú trên con đường sáng tạo nghệ thuật của minh.

Đào Tuấn Ảnh cùng lã một nhả nghiên cứu góp công và góp tiếng nói rang: Ờ ViệtNam có hậu hiện dại trong vãn học Bà khãng định ràng, sau Nguyền Huy Thiệp và PhạmThị lloãi thi các nhà văn đều viết khác trước Tạo nên một sổ lượng các nhà vãn 7x.8x cùngthoát ly và lột xác Bà đưa ra các thú pháp cua vãn học hậu hiện đại thế giới như: giễu nhại,trò chơi ngôn ngừ, thú pháp tương phan mạnh Nguyền Huy Thiộp là lác già mà la có thelìm thấy lất cà những thù pháp đó Óng viết về giữa thực và mộng, huyền thoại và phanhuyền thoại, nghịch lí chân - thiện - mỳ, ớ một thú pháp khác lã liên ván bân thì cảc sánglác cùa Phạm Thị Hoài Nguyền Huy Thiệp, Nguyền Binh Phương Tạ Duy Anh rất de thấycác yếu tổ lien vãn bàn dày dặc trong mồi tác phẩm Tóm lại hậu hiện dại là khuynh hướngcùa the giới và xuất hiện ớ Việt Nam là điều de hiểu vì tốc độc lan truyền và tiếp cận cùathời đại Internet

Góp vào tiếng nó) ấy còn cố một số tiếng nói cùa các học giá Việt Kiều Nguyễn

Hưng Quốc limg đặt ra ba van đề đe giái quyết trong bài viết Chú nghĩa h(ậu h)iện đại và

van học Việt Nam Thứ nhất, việc tiếp nhận chu nghĩa hậu hiệu đại có phái lã việc nên lâm ớ

Việt Nam không? Thứ hai liệu Việt Nam có thê tiếp cận được hậu hiện đại chưa? Thứ ba,diện mạo cùa chu nghĩa hậu hiện dại ờ Việt Nam sẽ ra sao? Õng lẳn lượt đưa ra nhùng lýgiái Chúng tôi chi xin lỏm lược vấn để bang nhừng kết luận cua ông Õng cho ràng việc tiếpnhận chú nghía hậu hiện dại ờ Việt Nam là điều nên lồm Và dù Việt Nam là một đất nướcnông nghiệp nghèo, chưa hoàn thiện quá trinh hiện đại nhưng hoàn toàn vần cỏ the tiếp cậndược chủ nghía hậu hiện đại rất nhiên, diện mạo cua hậu hiện đại ơ Việt Nam không thếgiống với hậu hiện đại ớ Phương Tày, nơi mà sinh thành nen chù nghía hậu hiện đại Nóicách khác chú nghía hậu hiện dại ớ Việt Nam là một yếu tố nguyên hợp nó là sự kết hợpcùa ca chù nghĩa hiện đại vả chũ nghĩa hậu hiện đại Dỏ lả lý do Nguyền Hưng Quốc chơichừ “h(ậu h)iện dại"

ớ Việt Nam chưa có một chú nghĩa hậu hiện đại Tuy nhiên, bối cành văn hỏa chinhtrị xã hội ờ nước ta thay đồi theo hướng hiện đại dân chú diều đó đã làm náy sinh nlìừngcam quan và kỳ thuật viết hậu hiện đại Và có một cám quan hậu hiện đại là điều tất yếu

Vậy con dường nào đế chú nghĩa hậu hiện dại du nhập vào Việt Nam?

Trước het là những (lieu kiện xâ hội cùa việc tiềp nhận chú nghía hậu hiện dại ờ

Việt Nam Năm 1975 trơ di dẩt nước trơ lại thời binh và máng vãn học viết ve chiến tranhkhông còn là chú đạo Tất cá các hĩnh tượng lớn lao ki vĩ không còn sự thu hút như ờ thờiđiếm lúc bấy giờ Con người trơ về với những lo toan đời thường, xuất hiện những tàm tưtinh cam cua cuộc sống hậu chiến, con người cần dọc những trang vãn khác trước Đặc biệtđại hội đồi mới loàn quốc lần thử VI năm 1986 như một sự cời trói tư duy, ngòi bút cho nhàvăn Kinh tế đất nước di len, cõng nghệ, kỹ thuật bắt đầu nhanh chóng bao trùm phú lẩy búavây cuộc sổng cùa con ngưởi Bắt dầu thời diêm nãm 1993 ơ Việt Nam mới có một buổi hộithao bàn ve kế hoạch phát triển Internet ỡ Việt Nam được trinh bày bói ông Rob I lurlc, giáo

sư tại Đại học quốc gia Australia (ANƯ) Đen nãm 1997, VNPT NctNam và ba công tykhác nữa trờ thành nhừng nhà cung cấp dịch vụ đầu tiên ớ Việt Nam Và theo biếu đồ dùngInternet cúa người Việt Nam thi giai đoạn lừ năm 2000 - 2010 sổ người dùng Internet rấl ít

và muốn dùng thi họ cũng chi có cơ hội dùng ờ điềm tập trung nhu cơ quan hay một tổ chứcnâo đó Tuy nhiên, với một tốc độ chỏng mặt tử 2010 đến nay số lượng nguời dùng tăng lẽngấp nhiều lằn và chiếm một nửa dãn so Internet cũng dược cài đặt vào từng nhà, từng thiết

bị cá nhân Mọi người có cơ hội dùng mọi lúc mọi nơi truy cập dữ liệu tìm kiếm trên khắpthe giới Và dô là diều kiện de thấy rang, lý thuyết hậu hiện đại không the ngăn chặn nớ dunhập vào Việt Nam băng rất nhiều kcnh trong đó kênh mạng là mạnh mẽ và nhanh chóngnhất Việt Nam cùng đồng loạt xuất hiện nhừng “nhà văn bàn phim", càng vậy càng dề chạmvào tiêu chí hỗn độn mánh ghép trong thi pháp cùa chú nghía hậu hiện đại

Bên cạnh đó là nhũng diều kiện về vãn hóa Những du nhập nhanh chóng cùa thểgiới vảo Việt Nam không thể tránh khói những thang báng giã trị vân hỏa cùng thay dôi theohai chiều hướng Vãn hóa Việt trờ nên cơi mờ hơn nhưng cùng "xô vờ" nhiều thứ đà có Dù

sự đón nhận ấy luôn luôn ý thức tinh thằn hòa nhập không hòa tan Những ticu chuân xưa cũđối với giới "trọng nam khinh nữ", đối với đàn ỏng “tam cương ngũ thường"; đối với phụ nừ

" tam tòng tứ đức" có phần cời trói dề chịu hơn về giới dù là tiềm thức vẫn còn, sâu thẩmtrong đó vần còn bèn trọng bên khinh, nhưng bộ phận lớn công dân dã dược thức tinh Minhchứng là rất nhiều người phụ nừ nắm chức quyền lânh đạo trong một bộ mảy tố chúc Chúng

ta cỏ phó chù tịch nước, chủ lịch quốc hội có nhiều người phụ nữ là CEO cùa các tập doàn.doanh nghiệp như tập đoàn TH Vietjet Air, Vinamilk, họ đều là những người nử, trênthương trường họ là "nữ tướng”, về ticu chuẩn đối với người phụ nữ cùng cới mờ lum

Công, dung, ngôn , hạnh vần được đề cao nhưng “tam tông" thì không bắt buộc Người phụ

nữ dương thời không còn quá lộ thuộc vào chồng, hay phái nương vào con, cậy vào con nửa

Họ có the tự đi tự phát triển bàng chính đôi chân cùa I1Ọ Tương lự, tiêu chí với một ngườidãn ông cùng vậy, “ngũ thưởng” van được đề cao nhưng "tam cương" không còn giữ nguyêncác mối quan hệ ràng buộc này dối với người nam Các tiêu chi cời mớ như một luồng gióthối vào đời sống cua người Việt, đặc biệt thích thú và đón nhận là giới tre Và cùng vi quátung hô cho những bứt phá đôi khi người ta bị "quá đà" Một bộ phận giới trẻ sinh ngoại,chuộng tư duy, tự do của các nước ngoài, đặc biệt lã phương Tây Họ không cỏn sự ngẩnngại trong việc bộc lộ ban năng I lọ dề dâng trá lời cho quan niệm về tình yêu nlnr sống thứhay quan hệ tinh dục trước hôn nhân là chuyện nên lâm Xã hội xưa cù đã có nhùng hìnhphạt vô cùng khắt khc đối với những hành động vi phạm dạo lý Chúng ta có thê bắt gặphình ảnh cò gái trong phim "Thương nhớ ớ ai” (2017) cùa hai đạo diền Lưu Trọng Ninh vàBùi Thọ Thịnh Phim dược chuycn the từ tiểu thuyết "Ben không chồng” cua Đương Ilường Mờ đẩu bộ phim là cánh quay một cô gái tre bị cắt tóc nham nhơ bời vôi trói tay tróichân ngồi trên một chiếc bè chuối thà trói trên sông Đó lã Lieu - một cô gái chứa hoang, vớicái thai đà sáu tháng ớ trong bụng Đày cũng là một cánh quay ám ảnh nhiều người Cò gáitre trôi dập dờ trên chiếc bè chuối Cứ mỗi lần chiếc bè dạt vào bờ thì lại bị những ngườitrong lãng dấy ra xa cùng nhùng lời khinh khi chui bới thóa mạ So với hĩnh phạt cùa xãhội cũ đối với một cô gái dâm "ân cơm trước keng" là "gọt dầu bôi vôi thà trôi sòng" hoặcduối ra khôi làng de khỏi dơ bân dó thi quan niệm mờ và hành động táo bạo cua tuổi trêhiện nay là một cú xoay hoàn toàn ngược lại Điều này vừa tốt những cũng vừa thách thứctiêu chí cúa truyền thống văn hóa Vi tư duy mờ kéo theo một sự tha hóa rất lớn kéo giới tređến với cuộc sống tự do nhưng có phần trụy lạc Lay minh chứng điền hình, tuổi tre không

kế trai hay gái đều rất thích hẹn hò ớ quản bar các diêm hẹn tụ tập Ớ những nơi dó họ bịkích thích bới hơi men, bơi các chất kích thích nằm trong danh sách chất cấm sử dụng Hụtrờ nên mất kiếm soãt vã hành dộng bắng ban năng Vãn hóa cứ the bị thôi thúc thay đốinhưng lại vẳp phái một bước hằng, đó là chua kịp hình thành một thang bang mới thi người

ta đã từ bó những giá trị cùa thang bang cù Đó là lí do quá trinh đò thị hóa quá nhiều cám

dồ, hệ lụy,

Đứng trước hoãn cành xà hội như vậy nhiệm vụ của vân học lã gì? Neu cử mãi là

văn nghệ minh họa có ốn không? Nguyền Minh Châu thật xúng đáng được gọi lủ bậc khaiquốc công thần cúa giai đoạn văn học đối mới Vi ông đả tuyên bố chấm dứt giai đoạn vãn

nghệ minh họa bàng tập phe bình "Hãy đọc lởi ai điếu cho một giai đoạn vàn nghệ minh

họa " (1987).

Năm 1975 lả dấu mốc chói lọi của dân tộc và cùng là dấu mốc của riêng vãn học.Sau 1975, văn học dần thay đối từ khuynh hướng sử thi sang khuynh hướng thế sự đời tir.viết về những đe tài ngoại biên, không xây dựng một nhân vật tiling tâm không có mộtđiếm nhìn cho nhân vật và càng không có ranh giới cho nhân vật chinh diện và phán diệnmột cách rõ ràng Đó là những ghi nhận về sự đổi mới cùa vãn học

Theo quán tính cua sự dỗi mới dó, dặc biệt là sau năm 1986 Các kĩ thuật viết cùanhủ văn hon mức đổi mới và đụt đến kỳ thuật viết hậu hiện đụi Phùng Gia Thế từng dặt ra

sự chất vấn: “Rồi nữa ta cứ gọi mãi văn học sau 1986 là “vãn học dổi mời" liệu dà thoá

dâng chưa, trong khi đôi mài là hàn chài cùa vân nghệ mọi thời? (Nguyễn Thanh 2017).

Ông tiếp tục bồi thêm lí lẽ cúa minh cho vấn đề: “Tất nhiên, lõi không ngây thư cho t ầng

dương dại là hậu hiện dại ntà chi muốn nôi, trong cai đương đại hàm chửa những mầm mồng, dầu hiệu cùa thi pháp hậu hiện đại ” Và “có nhiều hường cách tân vân học mà “hậu hiện dại ” chi là một'' (Phùng Gia Thế, 2008) Ông cùng đồng ý chưa có một chú nghía hậu

hiện đại hoàn chinh vi ở la không có một triết học hậu hiện dại làm nền tang, nhưng chắcchắn có cam quan hậu hiện dại có nhừng kĩ thuật, nhùng dấu ấn hậu hiện đại ỡcà nội dung

và hình thức

Nam trong tất cá các phương diện đôi mới thì đồi mới đề tài là de nhận thấy và dềthu hút sự hiểu kỹ, quan tâm đón dọc cùa độc gia nhất Và đề tài bao trùm, lạo bước ngoặtcho vãn học sau 1975 đặc biệt là sau 1986 đó là những càu chuyện bám rất sát với bối cánh

xã hội thời hội nhập Có một bộ phận lớn tác phẩm viết về quá trinh đò thị hóa nông thôn,trong đỏ xoáy sâu vào đề lài đạo đức xà hội vả Iihừng ãnh hường theo cá hai chiểu hướng,trong dó anh hường tiêu cực nỗi cộm hơn Người đọc de dàng bất gặp hãnh trinh tha hóa, sự

trượt dốc về đạo đức trong nhân phắm cua các nhân vật Sự tha hóa ấy nỏ như "một thừ vi

trùng ám thầm, tinh vi len lõi vào từng con người làm hiến dõi nhãn cách con người lúc nào không hay biết " (Bùi Như I lai, 2020) MỘI bác sì như Thúy trong Tưởng về hưu cùa

Nguyền Huy Thiệp vi liền mà đã dã tâm làm một việc trái hoàn toàn với đạo lý dàn tộc, với

gia phong nen nếp gia đinh Bã sai ông Cơ - người giúp việc, nấu những “mầu thai nhi" chodãn chó béc giê Và khi dược chi ra bàn chất cúa hành dộng ấy là “ãn thịt dồng loại" nhưngThủy vần không tinh ngộ mà đem lòng trách mọi người, đặc biệt là trách ông bồ chồng -

một vị tướng trận mạc nay đã về hưu Hay trong Đèm dịu dàng của Nguyền Thị Thu Huệ

cũng góp phần vào mang đề tài đạo đức tha hóa, dồi bại qua nhân vật “lão thu trướng già”

đà irở thành một con dê già đầy hão sắc và thường xuyên giờ trò thấp hên với nhân vật tôi

-một nhản viên nừ ngay trong phòng lãm việc Trong Không có vua cùa Nguyễn Huy Thiệp

cùng là một bức tranh chao đáo hồn loạn của Việt Nam thời bẩt dầu đồi mới Tác phầm làcâu chuyện xoay quanh gia dinh lão Kiền - một thợ sưa xc: Sinh - vợ mới cưới cùa một thợhớt tỏc là cấn: Doải -một công chức ngành giảo dục và Tốn bị bệnh thần kinh Gia dinh lãoKiền vô cùng hỗn loạn, không có tôn ti trật tự thậm chí báng hoại về đạo đức Ngay từ nhan

đề tác phẩm Nguyền Huy Thiệp đă hé lộ sự trớ trêu vã nghịch lí trong gia dinh lão Kiền bơitinh cành “không có vua”, một gia đinh không có trên dưới, phép tắc Gia đinh lăo Kiền nhưmột thế giới thu nhó mà ờ đó không có người cai quăn nên mọi việc diễn ra không có trật tự

vã cùng chắng có vai vế Đinh diêm cua sự tồi tệ là những dứa con ngồi biếu quyết về cáichết cua cha nồi lo lắng cùa chúng hướng đền tãi săn có thề bi giành mất bởi anh em chứ

không phai sức khòc cùa cha minh Đoài bao: ‘Tôi nghĩ hố già rồi mổ cũng thề, cứ đế chết

là hơn" Tốn khóc hu hu cấn hôi: "ý chủ Kham thề nào?" Khám bao: "Các anh thề nào thì

em thể", cấn hỏi: “Chú Khiêm sao im thế?" Khicm hỏi: “Anh định thế nào?" Cấn bao: "Tôi đang nghi" Đoài báo: "Mất thi giờ hò mẹ Ai dồng ý hổ chết giơ tay, tôi hiền quyết nhé".

Cũng là sáng tác cùa Nguyễn Huy Thiệp, truyện ngắn Sang sông là cá một thế giới tha hóa.

không phân biệt giai cấp tầng lớp: từ nhà thơ, nhà giáo, nhã sư đến đôi tinh nhân tré đều trôthành kẻ đầu hãng với cải ác Tác giá đà lụp trung làm nôi bật tất cá mọi câu chuyện dồn néntrên một chiếc dỏ và trên một chuyến dò sang sõng Đôi tình nhân ngang nhiên “giơ trỏ khi"

trước thanh thiên bạch nhật "chàng trai luồn bốn ngón tay qua lần chun quần cùa cô gái".

Tất cã mọi người, vi lòng ác họ săn sàng coi thường mạng sống cua thăng bé con Một nhà

thơ "hiến kế": “Chi còn cách chật tay chú bẽ đe cữu lẩy chiếc binh" Tên cao gầy cằm lay

chú bé kéo mạnh, khiến tay chú bé đo hòn "xước cá da" Tên cao gầy gí dao vào cố chú bé

Và lẩl cã vờ òa ngạc nhiên vì trong lình cánh đó tên cướp lại hành động nhân vàn nhất:

“Thòi đi! Trê con là tương lai đấy! Làm gì cũng phái nhãn đức hàng đầu ".

Điếm qua một vài minh chứng ta thấy răng, dù từ chối cũng không được, bơi khôngkhi cua thời đại hậu hiện đại đang bao trùm lèn cuộc sống, lối tư duy cua con người thời đại

đỏ Vã nhà văn - nhừng người thư ký trung thành cùa thời đại, sẻ không

thê tránh khói một cám quan mới trong sinh quyên mới, đó là cám quan hậu luện đại trongngòi bút cùa minh

ì ỉ.2.2 Những “trái ngọt đầu mùa" mang dấu ấn hậu hiện dại cùa vãn học Hệt Nam

Dất nước Việt Nam nhô bé đi sau the giới vả các nước liến bộ về nhiều mặt nhưng

dã có một tốc độ phát triển rất nhanh sau dôi mới và mờ cừa hội nhập Ý chúng tôi muốnnhấn mạnh ràng, các công trình khoa học là thành quà cùa người nghiên cứu đã ra sức tìmtòi và chứng minh rằng có dấu ấn hậu hiện đại ớ một sổ tác giá cua Việt Nam Cụ the là

"Hệt Nam từ sau Ị986 có hiện tượng nào nên gọi là “hậu hiện dại" không, hay cứ như cù

mà gọi: sự tiếp nối sữ thi phân sừ thi hay tiếp tục hiện dại hoá ?“ (Phùng Gia Thế 2008).

Chúng tỏi dồng tinh quan diêm với nhà nghiên cứu Phùng Gia Thế hành (rinh vân học lừnám 1986 đến hiện nay là hãnh trinh “lột xác” liên tục có nhiều dôi mới so với giai doạntnrớc và nhiều tác gia dồi mới so với chinh minh trên con đường sáng tạo nghệ thuật Nhửngđỗi mới đãng khích lộ như vậy nếu chi thêm các tiền tố cho tên gọi như “sự tiếp nối",

"phán”, “sự tiếp tục” thì không nói len được thành quá đích thực Theo chúng tôi gọi “hậuhiện đại" là thỏa đáng và tàl nhiên hậu hiện đại chi là một trong nhiêu khuynh hướng đôimới cùa ván hục sau 1975 ớ nước ta

Vậy có hay không vân học hậu hiện đại ơ Việt Nam? Chúng tòi xin liệt kè sau dây

de lãm minh chứng:

Neu Nguyền Minh Châu được COI là người mờ đường cho công cuộc đồi mói batđầu từ năm 1975 thì Nguyễn Huy Thiệp và Phạm Thị Hoài được xem lã hai con ngựa songsong kéo cồ xe ấy phát triền và dạt nhừng thành tựu mớ đẩu Hai tác gia ấy được ghi nhận

có yếu tố hậu hiện đại qua bài viết “Nhưng dầu hiệu cùa chù nghĩa hậu hiện dại trong văn

học Hệt Nam qua sáng tác cùa Nguyen Huy Thiệp và Phạm Thị Hoài" cùa Là Nguyên

(2011) Chinh Là Nguyên nhấn mạnh rang irong vân học Việt Nam chưa xuất hiện cáctrường phái, khuynh hướng hay trào lưu hậu hiện dại với ý nghĩa đầy đù Nhưng tác giá đặt

kỳ vọng sờ tìm ra những dấu hiệu, có the gọi là các yếu tố hậu hiện đại trong sáng tác cùamột số cây bút tiêu bicu mà cụ thế là tác gia Nguyen Huy Thiệp và Phạm Thị Hoài Dấu

hiệu đầu tiên trong sáng tác cùa hai tác giá là những thế giới vô nghĩa, vô hồn "nếu Nguyễn

Huy Thiệp là nhà van cùa những cáu chuyện về cài vô nghĩa cùa thế sự nhân sinh thi Phạm Thị Hoài là cây bút cùa những bức tranh về một nhân loại vô hồn" (Lã Nguyên, 2020).

Những câu chuyện thế sự, nhân sinh cùa Nguyền Huy Thiệp vả Phạm Thị Hoài lã cam quancùa ca một thời dại hay chính là cam quan hậu hiện dại Bài viết cùa Lã Nguyên như kimchi nam cho rẩt nhiều nghiên cứu trê đà cất công tiếp tục đi tim dắu ấn hậu hiện đại trong

hai tác già tài năng nảy Tiếp tục với bài viết "Khuynh hướng hậu hiện đợi trong ván xuôi

Việt Nam sau 1986 " (2016) cùa Phúng Gìa Thế óng cũng chi ra dắu ấn hậu hiện đại ớ sáng

tác Nguyền Huy Thiệp là tử truyện bao trùm về sự vô nghía trớ trêu cua cuộc dời, sự bê thanhếch nhác thám hại cua con người, sự bơ vơ lạc loài cua cái đẹp, vả cả bóng dáng cùa chú

nghía hư vô (Tướng về hưu Không có vua Con gãi thuỳ thần Muồi cua rừng Kiềm sắc.

Vảng lưa Phâm tiểt ) Tiếp tục theo gợi ý cùa nhà nghiên cứu Phùng Gia The sáp xếp các

nhà văn với lối viết mang kỳ thuật hậu hiện đại rang "Giai đoạn hai là sự tiếp nối cùa một

thế hệ nhà vân ít bận tâm hơn về chinh trị thời cuộc, thực tề đà đấy cuộc chơi nghệ thuật đĩ

xa hơn Họ gồm Nguyễn Việt Hà Hồ Anh Thài Nguyền Bình Phương một sỗ người khác Giai đoạn thứ ha là thế hệ "phá each "gần đáy vói Inrasara Đặng Thân Lê Anh Hoài ”

(Phùng Gia Thể 2016) Vậy chúng tôi liếp lục đi khao sát thành quá (rong sảng tác cũa cácnhã vãn Nguyền Việt Hà, Hồ Anh Thái Nguyen Binh Phương Vc Nguyen Việt Hà dược

chứng minh rõ VỚI các dầu ấn hậu hiện đại qua công trinh "Dầu ẩn hậu hiện (tại trong tiếu

thuyết và truyện ngắn của Nguyễn Việt Hà " (2017) của tác gia Nguyễn Thị Hồng Minh,

Trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chi Minh Tác giá đâ dày cõng nghiên cửu vàchửng minh trong sáng lác vãn xuôi cùa Nguyễn Việt Hà có hiện thực bề bộn đầy hoài nghi,phi lý, có những con người thờ ơ, vỏ cam, đầy hoài nghi, từ chối bàn thế Với cốt truyện phitrung tâm, kết cẩu lắp ghép, phân mánh, giọng điệu giễu nhại, lien vãn băn Tất cà dã gópphần tạo dựng thành công những tác phẩm mang nhiều dấu ấn hậu hiện đại Băng nhừng nồlực đỗi mới chinh minh, Nguyền Việt Hà đà có được thành công và đứng vào danh sách the

hệ thứ hai cùa hàng ngũ nhà vãn viết theo khuynh hướng hậu hiện đại (theo sắp xếp cùaPhùng Gia Thế)

Song song cùng nhã vân Nguyền Việt Hà có cây bút Hồ Anh Thái cùng được chứng

minh có yếu tố hậu hiện đại rõ nét qua luận văn Anh hướng cùa chú nghía hậu hiện đợi

trong tiểu thuyết Hồ Anh Thãi (2011) của Hoàng Anh Tú Đại học Đâ Nang Và bài viết Hồ Anh Thái và dấu ấn hậu hiện dại (2013) cua tác gia Bùi Thanh Truyền Các nghiên cứu về

Hồ Anh Thái ờ góc nhìn hậu hiện đại họ đều tìm ra ờ tác giá nảy có những dấu hiệu rõ nét.Trước hốt về nội dung thê hiện: dó là dề lài lo âu dự cám Ba mươi mốt truyện ngắn trong

hai tập Tự sự 265 ngày và sắp dật và diễn là ba mươi mốt mành ghcp chắp nối thành cuộc

sống Thế hiện tinh vi nỗi ngắc ngoái, nhếch nhác đánh mất phương hướng cùa con ngườitrước xà hội đầy bất an Điếm nỗi bật trong sáng tác cùa Hồ Anh Thái là thủ pháp tầy trang

nhân vật hay còn cỏ cách gọi khác "nhân vật rất nhiều diều không" (chữ dùng cùa Bùi

Thanh Truyền) Dày dặc trong tác phẩm cũa IIỒ Anh Thái lả nhừng nhân vật không tên.không tuồi, không nguồn cội Khi thi nhân vật dược gắn với nghe nghiệp, địa vị như: ônggiám dốc vô sir, ông sư, bà viện phó gã chuyên viên, ông viện trường, chị nhà văn, ôngViệt kiều; hay nhân vật được gắn với mức độ vật chất như: hai cỏ bạn một cô ba triệu, một

cô hai triệu Hoặc là nhân vật bị số hóa: óng số Một, bà số Hai, cô sổ Ba, số Bốn, ông A ỏng

B chủ c, Bằng những cách ấy con người bị ném ra giữa cuộc đời Những thân phận vôdanh khiến con người có nguy cơ bị húy hoại danh phận Đó là tinh thần hoài nghi, lạc loàitrước cuộc sống cùa xă hội hậu hiện đại De lãm nối bật tất ca ông kể lại cốt truyện bằngmột giọng diệu dầy chất giễu nhại, hệ thống ngôn từ dung lục xuất hiện với tần số dày đặctrong trang viết cùa ông Và chính những bứt phá này, Hồ Anh Thái dã trờ thành một trongnhững nhà vãn ở hàng ngừ ticn phong cùa vãn học nước nhà

Thế hệ thử ba (vần theo cách nói của Phùng Gia The) có the kế den Đặng Thân Lồ

Anh Hoài, về Dăng Thân, ông cũng được cho lã một nhà văn hậu hiện dại Bài viết "Siêu thị

chừ cùa Đặng Thân " (2012), Phùng Gia Thể đà chi ra nhừng dấu ấn hậu hiện dại trong sáng

tác cua Dặng Thân nôi bật là tâm thức giãi thiêng The mạnh cua ông lã giều nhại, lật tắy

Giều nhại cùa Đặng Thân không hản học, không găn, mà gắn với bỡn cợt chơi giỡn "Ớ

Đặng Thân, ỳ thức hướng về hậu hiện đại dã dược chuyến hóa vào trong sáng tác một cách

tự giác và lự nhiên ■■ 1871 Không phai sáng tác nào cùa Đặng Thân cùng mang tinh hậu

hiện đại Song đọc một số truyện ngan cua anh như Ma net, Ma nhòa í net it Ị, Hiếp, Yêu

người ta nhận ra sự hài hước, bỡn cợt được quán triệt như một nguyên tấc thi pháp để thiết

tạo văn bàn và thế giới hình tượng Không đau dớn, cũng chăng càn khắc khoái xót xa, Ma

net, Ma nhòa Ị net iiỊ Hiếp Yêu của Dặng Thân thâm nhập vào cuộc đời bằng hình tượng

người trần thuật ưa cười cợt và luôn mang theo thông diệp: hãy vui VC len mà chung sốngvới cõi nhân gian "lộn ấu” và “bát nháo” đến dị thường này.

Tạ Duy Anh cùng dược chửng minh có dấu ấn hậu hiện đại qua luận vãn Dấu (in

hậu hiện đại qua tiếu thuyết Tạ Duy Anh (2011), Đoàn Thanh Liêm, Dại học Dà Nang Cùng

với đó, nhà nghiên cửu Nguyền Vãn Tùng trong bãi viết "Bàn về thuật ngữ văn học hậu

hiện dại’’ cũng nhấn mạnh: "Ở Việt Nam có văn học hậu hiện dại chưa? Có thế tra lời rằng, trong một số tác phẩm ván xuôi ra dời vào nhừng nám cuối thế kỹ XX dã có những dầu tin của chù nghĩa hậu hiện dại Tiếu thuyết "Thiên thần sám hối" cua Tịt Duy Anh là một vi dụ khá «5’’(Nguyền Vản Tùng, 2012) Ông nhấn mạnh sờ dì lấy dẫn chửng là tác phàm Thiên thần sảm hối bới vi nhân vật chinh trong truyện là một nhàn vật gia tường (một bào thai còn

trong bụng mẹ), những mánh đoạn cuộc sống được tái hiện qua căm nhận cua nhân vật thainhi ấy

Ngoài ra có thể kế đến nhiều cái tên từ cây bút văn xuôi đến cây bút thơ như: VùDinh Giang, Thuận, Nguyền Thị Kim Hòa Nguyễn Ngọc Thuần, Hỏa Vang Vi Thủy Linh

Lè Đạt vả tát nhicn là Sương Nguyệt Minh - một hiện tượng dộc dáo vì õng không chìđoi mới trẽn hành trinh lịch đại mà còn đỏi mới so với chinh ông Vậy chúng ta tự tin khăngđịnh rằng ờ Việt Nam ricng trong lình vực vãn học đã có hậu hiện đại, đã có nhừng mùa quangọt đầu tiên Chi có diều lã nó chưa trờ thành một trào lưu hoãn chinh, mạnh mẽ đen bùng

nổ Bời vậy mà thuật ngừ câm quan hậu hiện đại là rát hợp lý đê sư dụng trong trường hợpnhư vây Cám quan hậu hiện đại ờ góc nhin cua chúng (ôi lả một cách câm nhận, một gócnhìn của nhã ván bj chi phối mạnh mẽ bới bối cành xã hội vãn hóa thời hậu hiện dại thời kỹtrị thời công nghệ bao vây cuộc sống, công việc, cách suy nghĩ cùa con người ỡ the ky XXI

1.2 Sáng tác cũa Sương Nguyệt Minh - nhùng tác phâm mang câm quan hậu hiện dại trong vàn xuôi Việt Nam đầu thế ki XXI

1.2.1 Sáng tác cùa Sương Nguyệt Minh trong công cuộc dối mới vãn xuôi Việt Nam đầu thế kỹ XXI

Vãn xuôi Việt Nam sau 1975 tạo một bước ngoặt lịch sứ với nhiều biển dối mạnh mỉ

và sâu sắc Với sự giao lưu văn hỏa đa chiều, đa phương đã góp phần thúc đấy them khátvọng tìm tòi khám phá làm mới làm khác của mỗi nghệ sì Đồng thời để đáp ứng được thịhiếu cùa độc giá văn chương không thế đứng đó làm ngơ, bat buộc phãi thoát ly đôi mói

Trước hết là dổi mới dề tài Có những dề tài vần mang tên gọi cù những bảng mộtgóc nhìn mới lối tư duy cởi mớ, ngòi bút chạm vào nhừng máng, nhưng vũng mã dược gọi

là “vùng cầm" so với giai đoạn 1945 ■ 1975 Vãn xuôi dề lài chiến tranh sau năm 1975 gialảng them chất đời thường, gia tàng thêm khuôn mặt người phụ nừ trc em Nhàm lấp đầynhững mặt khuất lấp của chiến tranh chưa bao giờ được nhắc tới ớ trang văn sứ thi giai đoạntrước Đề tài chiến tranh xoáy sâu vào nhừng bi kịch, những di chứng kinh hoàng để tăngtiếng nói tố cáo cùa tinh than nhân bán Ngoài ra, dề tài chiến tranh còn dược nhìn từ lãng

kính kỹ áo, thế giới tám linh Vi dụ như Bền Iran gian cùa Lưu Sơn Minh, ai cùng xót xa với

nồi đau cùa người mẹ cỏ con trai là liệt sì Nồi dau của người vợ không thế dược làm mẹ khi

mà dau dâu bao nhiều năm chờ chồng đi chiến trận trớ về trong Mười ba hến nước cùa

Sương Nguyệt Minh Bẽn cạnh, lấy chiến tranh là một "sicu đề tài" (chữ dùng cùa BùiThanh Truyền), thi vãn xuôi sau 1975 còn hướng tới đề tài thu hút hơn, đó là một loạt sángtác có tinh đối thoại lại vãn học dãn gian, lịch sử quá khử như "giã cổ lích”, “già lịch sử” củaNguyền Huy Thiệp, Nguyền Thị Thu Huệ, Hòa Vang, Y Ban Vò Thị Hao, Bèn cạnh đốimới đề lãi, vãn học sau 1975 còn tạo bước ngoặt trong tư duy nghệ thuật VC con người.Nhân vật trong tác phâm không còn là hình mầu là dại diện cho một the hệ, không chuộngkiểu con người sứ thi - nhũng cơn người đẹp đến mức hoàn háo, thánh thiện mà nhãn vật sau

1975 được xem xct ờ nhiều tọa độ con người trơ nen phức tạp lường diện, hay nói cáchkhác "con người là một tiểu vũ trụ đầy bi ấn không thế biết trước" Chinh vi the không thedũng một bàng tiêu chí truyền thong đe đánh giá con người giai đoạn này được nữa Chẳng

hạn nhàn vật họa sĩ trong Bức tranh cua Nguyền Minh Châu Không thế đánh giá anh ấy

phân diện, cùng không the ca ngợi anh ấy với phấm chất ưu việt, cần nhiều góc nhìn dể thấyhành trinh tự vắn cua anh cùng chính là hành trinh hoàn thiện cùa mồi con người chúng la

Vã xu hướng cách tân thứ ba cũa vãn học Việt Nam sau 1975 dó là cách lân trong hệ thốngthe loại Tiếu thuyết không còn giừ vị trí nồi bật như giai đoạn văn nghệ minh họa nừa, vìkhông cằn một the loại đo được chiều dài cùa cuộc chiến, che phủ dược phạm vi bao la cùachiến trường Lúc này, vị trí nối bật đó được thay thế bới truyện ngăn Tan văn cũng tò rakhá hợp khấu vị của công chúng lúc này vì ưu thế của nó là gọn gàng, cò đúc vẫn mangthông tin dầy du xác thực dền cho người dọc Không dừng lại ờ dỏ ranh giới thế loại bắtđẩu bị xỏa mờ xuất hiện sự tương lác thể loại, tạo nèn nhùng liên văn bán bất tận

Trong quỹ dạo ấy ngòi bút cùa Strong Nguyệt Minh không bao giở trật khoi phạm

vi, ranh giới Ông đã bát kịp nhừng đồi mới, nhừng xu the đe tạo nên một sự vận dộng trongsáng tác của ông Sương Nguyệt Minh sinh nãm 1958 ten thật là Nguyền Ngọc Sơn, làngưởi con cùa xâ Yên Mỳ, huyện Yên Mỏ, tinh Ninh Binh Quê hương ỏng là một vùng đấtđược ngụ trị bời các dày núi đá bao quanh, hay còn gọi là vùng dất bán sơn bán dịa Điềunày dồng nghĩa với việc thiên nhiên không ưu ái ban tụng cho nhìmg người con Yên Mô.Chằng vậy, Lý Còng Ưần nám xưa đả quyết định dời dô ve Thăng Long, vì lý do lớn nhất làdịa hình cùa vùng dầt này Theo nhà vua thì vùng đầt chi toàn núi đá như vậy sồ không the

có cơ hội cho người dân được trồng trọt và chăn nuôi nên nhâ vua đã quyết định dời đô đếndồng bang châu thồ Cũng vi thiên nhiên không ưu ái nhưng đồi ngược lại nơi đày rất giàutruyền thống hiếu học chuộng vãn chương chừ nghía Đô cùng chinh là nen tàng hình thànhnên tâm hồn và tài nảng cho nhà văn Không chi vậy, gia dinh cũng là cái nòi quan trọng đểhĩnh thành nên tay bút Sương Nguyệt Minh hôm nay Ngay từ thuở nhô ông dã dam mê dọcsách Kho sách ấy là từ ỏng nội của nhà vãn ông nội của ông là một người giói chừ Nhonhắt làng, lại thêm sự chăm chì ghi chép, cụ cần thận đen mức, sợ con cháu minh không biếtchữ Hán cụ viết "song ngữ”, trcn chữ Hán dưới chữ Quốc ngừ Trong số rất nhiều sách ghichép, ông thường ghi lởi dặn: “Quyến sách này đe lại cho cháu Sơn” Người ta truyền tai

"óng cụ rất giói xem tưởng số vờ có lẽ ông đà nhìn thấy tư chất của người châu nội mình "

(Yên Trang, 2006) Ngoài ra, cuộc đời người lính cùng là một yếu tố quan trọng ành hườngtới bút lực cua nhã văn Sương Nguyệt Minh nhập ngũ tháng 2 năm 1975 từng chiến đấu ớchiến trường biên giới Tây Nam Việt Nam Cuộc đời người lính đă cho ông nhừng trãinghiệm đề ông viết nên mỗi trang vãn dậm chất nông thôn và chiến tranh Mồi trang vềchiến tranh, giống như ông đă viết bằng cá trái tim, ký ức cua một người linh trê Nhữngngười lính tự ngẫm ra và "xác lập" cho minh một tên gọi ricng "bến nước thử mười ba"

Ngoài những yếu tố khách quan có ánh hướng đến văn nghiệp cua Sương NguyệtMinh, chúng ta không the phú nhận những cố gắng của ông trong suốt năm tháng trăn trờ.Trước khi bắt tay vào mỏi trang viết ông cũng tự dặt ra cho minh những “nguyên tắc” haychính lả nhưng quan diem nghệ thuật Quan diem dằu tién cỏ the giúp ta lý giai một phẩn tạisao trang vãn cùa ông cùa một nhà vãn nam khi vict ve phụ nừ lại xúc động, thấm thìa, len

lói vào ừrng mạch đập cũa độc giá đen vậy! ỏng cho rằng: "'Xét đến cùng, vãn chương chinh

là thán phận con người” Quan điếm này cho thấy, ỏng luôn quan tâm đến thán phận cùa

con người, trong đó đặc biệt quan tàm đến thân phận người phụ nữ - người hậu phương,người nông dàn người linh Và dủ viết dề tải gì, cái dọng lại, lắng lại trong suy ngầm cuangười dọc là thân phận éo le, ngang (rãi cua con người Dục về Sương Nguyệt Minh, chúng

tòi còn bắt gộp nhả vân chia sè: "Mỗi lần viết là một lần làm mời không chi minh khác với

người khác, mà còn phái khác với chinh mình trước đây Có /<? cải ''tụng" cùa tôi phai cựa quậy, luân luôn thay đồi đế đa giọng điệu, đa phong cách" (Hoà Bình 2018) Cùng giống

nhiều nhã văn khác, luôn trăn trớ đồi mời, cách tàn Và đặc biệt, Sương Nguyệt Minh mongmuốn có một sự đôi mới cho với chinh minh Và quà thật, ông đà có một hành trình viết văn

từ bút pháp truyền thống, trừ tinh đến bút pháp ma mị huyền ao Minh chứng là từ tập

truyện Người ở bền sông Châu (2001) đền Dị hương (2009) Không chi vậy, quan niệm về nghề vãn ông còn rất dề cao vai trò cùa dộc giá Óng vui ve chia sè: "tác phẩm hầu lèn nhà

ván đế trờ thành một nhà tiếu thuyết thì hầu nhu nhà ván nào cũng khao khát, còn có dược

là nhà tiếu thuyết hay không thì hãy để bạn dọc đánh giả” Hành trinh chinh phục sự chú ý

cua dộc giá cũng đú thôi thúc nhã văn phai đối mới phái khác người và khác chinh minh.Qua đó ta liicu rang không phài tự nhiên có một Sương Nguyệt Minh như vậy xuất hiệntrong làng văn Trên hành trinh đồi mới của vãn học đất nước Sương Nguyệt Minh cùngkhông nằm ngoài quỹ đạo ấy Dù đến với nghiệp văn muộn vậy đó, nhưng tác giá van gặthái dược những thành quá không hề khiêm tốn với ngôi bút cùa minh, như: Giãi thường

cuộc thi bút kỷ báo Giảo dục thời dại nãm 2004 với tác phẩm Nhọc nhằn gieo chữ vùng

cao: Giái thướng cuộc thi truyện ngăn cuộc thi Nhà xuất ban Giáo dục với tác phẩm Những bước đi vào dời năm 2004: Giái thướng Vãn học nghệ thuật Bộ Quốc phòng 5 nãm 1999 -

2004 với tập bút ký Trong cơn đại hong thủy; Giai thướng cuộc thi tập truyện ngán cùa Nhà xuất bán Thanh niên với tập truyện ngắn Đi qua dồng chiều, nãm 2004; Giái thưởng cuộc thi truyện ngắn Vãn nghệ Quân dội với tác phẩm Ban kháng án hằng vãn nãm 1996; Giái

thưởng truyện ngắn cuộc thi Cày bút vàng cũa tạp chi Vân hóa - Vân nghệ Công an (1998

-2001) với tác phẩm Lưa cháy trong rừng hoang: Giai thướng cuộc thi bút ký Đài tiếng nói Việt Nam năm 2002 -2003 với tác phẩm Dèm Pà Cò; Giãi thường cuộc thi truyện ngắn báo Vãn nghệ năm 2003-2004 với tác phàm Mười ha hển nước: Giai thường Hội nhà văn Việt Nam năm 2010 với tập truyện Dị hương (2009); Giãi thường vãn học VC biên giới, hái đào

nãm 2020 với tác phấin Trường sa kỳ vĩ và gian lao • giai thường này rất dáng tự hào dối với

một quàn nhân trong hàng ngũ lực lượng vù trang cùa nước nhã

Cuối cùng, khi nhắc den Sương Nguyệt Minh, bạn dọc không the không trân trọngmột nhà văn luôn âm thâm trăn trớ với thời cuộc Ngoài những bài binh cõng khai cua ôngtrên trang cá nhân của mình trcn mạng xã hội Óng còn đóng vai trò lã một thư kí cần cù cùađại dịch thế ki - đại dịch COVID -19 đà cản quét qua nhiều nước tren thế giới và từ tháng 12nãm 2019 đen thời điếm hiện tại chưa thấy hồi kết Bao nhiêu trăn trơ, điều muốn chia sè

được thê hiện rất rõ trong tập bút ký Khi dại dịch thế kỹ- Covid ỉ9 di qua (2021) Dọc cuốn

sách đỏ bạn đọc có the hình dung được quá trinh diễn biến cúa dịch Dù dại dịch COVID-19 chưa den hồi kct nhung dã có quá nhiều điều đáng kể đáng nôi, đáng ghi chép lại từmột hiện thực nóng bong và khốc liệt Bèn cạnh những người giá dối, cơ hội trục lợi chuquan, lơ là lo sợ hoang mang, kỳ thị, thậm chí vô cám với nồi đau đổng loại, thì số dõng

là nhừng người chân thực, thiện lương, tử te can đâm tận tụy linh táo giàu tinh thươngyêu thẩm lăng làm việc tốt trước thiên tai nghiệt ngă Nhùng sự kiện, cảu chuyện, nhân vật

ấy đà được ghi lại bằng cái nhin tinh táo nhân vãn giàu trách nhiệm người cằm bút cùa nhàvăn, nhà báo Sương Nguyệt Minh Õng nêu sự kiện, ông trích vãn bán dặt trong ngoặc kép,ông dẫn câu chuyện rồi ông binh luận, khái quát bang một cái nhìn khách quan, sắc sào

1.2.2 Sáng tác cùa Suông Nguyệt Minh - những tác phẩm mang cám quan hậu hiện đại.

Trên dây là những lược thuật qua hãnh trinh cách tân, hoàn thiện minh cua nhà vãnSương Nguyệt Minh Chủng tòi nhận thay rang tầt cà sáng tác cua ỏng có một sự vận dộng.Bời vậy mới nhận xét về Sương nguyệt Minh như sau: Ông không chì viết khác được ngườikhác mã ông còn viết khác được so với chính minh, sự thoát thai ấy không cần tinh den thập

ký mã tính bang con số mầy năm Thai nghen như vậy de có được một bút pháp mới chothấy tài năng cùa Strong Nguyệt Minh rất dồi dào nội lực Đặc biệt cỏ một sự bùng nô sáng

tạo từ Người ớ bến sông Chân đen Dị hương Nêu như tập Người ờ bến sông Châu thương

gán với sự việc, con người ớ nông thôn, của một giai đoạn cuộc sống bước ra từ chiến tranh.Tập truyện vừa cho thấy bút pháp truyền thống là hiện thực xen lãng mạn dồng thời cũng

thấy dược một cái nhìn thắng vấn đề rất táo bạo Den tập Dị hương lã một cái gi đó rất mới

đối với cả Sương Nguyệt Minh và người dọc Nhận định VC nghệ thuật cùa tập truyện này

Đoàn Ánh Dương có ý kiến: "Cách đặt nhan đề cùa tác gia như một cách xếp chồng dn dụ

và nền phàn rich ta sẽ thầy yểu tố trung gian trong cầu trúc tam phần của huyền thoại"

(Đoàn Ảnh Dương, 2014) rập truyện này đa đưa người đọc đến với bút pháp rầt mới - bútpháp ki ào trong vãn học hiện đại Tiêu biểu cho bút pháp huyền ào nam ờ hai truyện ngán

Dồi con gái và Dị hương.

Bên cạnh hai tập truyện ngấn như minh chửng cho sự chiến thắng chinh ban thânmình trcn hành trình đồi mới ngòi bút Sương Nguyệt Minh vào nãm 2015 ông còn rất

thành công với tiếu thuyết Miền hoang Cuốn tiếu thuyết được viết băng nhừng trái nghiệm

đời lính chân thực cùa chính ông Đó là càu chuyện VC một nhóm người bị lạc trong rừngMiên, gồm một ông Lớn, một chiến sĩ, một cô y tá câm thuộc lính Pol Pot và một tên tù binhquàn tình nguyện Việt Nam Nhóm bị lạc rừng với những ngày chổng chọi với đói khát, thú

dừ như con hố thọt chán, bầy sói ràng tráng ớn, đản ken ken rinh rập đã đấy bốn con người ờhai phía cuộc chiến buộc phái nương tựa vào nhau dể tồn tại Vì vậy mà cuốn ticu thuyếtmang tinh thần nhân vãn rất dậm nét Dây là săn phẩm đầu tay cứa Sương Nguyệt Minh ởthể loại tiểu thuyết nhưng bút pháp rất “chắc tay" và nhiều kĩ thuật viết hiện đại so vớinhững gi ông dã thè hiện ớ the loại truyện ngán Một trong số đó chinh là lối viết hậu hiệnđại Trước hết xét về đề tài, vẫn là đe tài chiến tranh những chắc chẩn ơ một góc nhìn hoàntoãn mới Đỏ là nhùng phán ánh về sự tân khốc, húy diệt cùa cluến tranh đối với cá hai phía.Dọc cuốn tiều thuyết, người đọc sẽ nhận thấy chiến tranh hiện nguyên hình lã “con thủ dữ"

và sẽ sợ chiến tranh, lìa xa chiến tranh Người dọc không trái nghiệm nhưng hoàn toàn cócái nhin đầy đú về diễn biến cùa cuộc chiến Tày Nam nám đõ qua hanh trinh lạc rừng cuamột nhóm người bao gồm cà hai bên cùa cuộc chiên Họ buộc phai nghi cách tồn tại, I1Ọphái tìm cách sống trước đã, không he cỏn ranh giới giừa đích và la, mà có chăng chi còn là

ranh giới giữa “con" và “người" trong mỗi con người Lã Nguyên trong bài viết Tỏi đọc

Miền hoang cùa Sương Nguyệt Minh khảng định: "điềm mới lạ độc sáng trong tiểu thuyết này là nghệ thuật chuyển đổi điểm nhìn trần thuật Nghệ thuật chuyên dôi diêm nhìn dược thê hiện ngay ờ dụng cóng cùa Sương Nguyệt Minh trong việc kiên 1(10 hệ thòng nhân vật người kè chuyện: có tới nám nhàn vụt người kế chuyện trong một tác phẩm chi có hồn nhàn vật truyện kể" (Lã Nguyên 2019) Không chi vậy, ngôn ngừ dung tục như một hệ thong

mạng nhện giăng khắp nơi trong cuốn tiếu thuyết Lớp từ ngữ đó đê nhà vãn lột ta tinh cách,

hoàn canh của người linh bị đấy đến tận cũng cua hoang dại, bức xúc, chán nan, xa loài

người văn minh Miền hoang thật xứng đáng nhận giãi sách hay 2015.

Không dừng lại ớ truyện ngắn, tiêu thuyết Sương Nguyệt Minh còn được độc giá

nồng nhiệt đón nhận ở thể loại tán vân luận về phái nừ - dãn bà vảo năm 2019 Dó là Dàn

Bà trong con mất dàn ông và Dàn ông chọn khe ngực sâu? Dầy là hai tập triết luận xuất

sắc như the một ngòi bút nừ viết về giới nừ Và có một lãn sóng các nhâ vãn nữ đã ca ngợi

Sương Nguyệt Minh vỉ sự thấu cám đến tận ngọn nguồn giới nừ "Sương Nguyệt Minh đang

hóc nhùng cú hành Tây và kê chuyện "Dàn ông chọn khe ngực sâu Cũ hành tây trong tay chàng nhà vãn này câng hóc càng cay nồng lum, và gày sự ham muồn Đi qua nhùng hơi cay làm ta cháy nước mất Đi qua những câu chuyện rất đồi đời thường, bang giọng kể yêu thương, nhân vãn càng thấy chàng nhà vãn luôn háo hức, tô mò trước một thê giới bí ân kho hiếu, đơn gian nhưng vô cùng phức tọp đáng ghét đển tận cùng mà van lòi kéo dẫn dụ Dấy là phụ nữ!" (Nguyen Thị Thu Huệ) Hay "những cách nhìn cùa một nhà vãn dàn ông về thể giới dàn bà rảt thủ vị và giẽu nhại thâm thúy Phái hiẽu và yêu thương dàn bà lâm mời viết dược như vậy” (Y Ban) Vi chọn the loại tán vãn nen cách triết luận cua cua

ông về đàn bà cũng thoai mái, tự do để truy tim các ngóc ngách trong tàm lý, đặc thù cua

đàn bà Òng thoái mái phi trung tâm khi nói VC đân bà Chảng hạn: Đàn bà thời dại tân kỳ:

Hờ hang gợi cám hay phàn càm?; Đàn bà bó rơi con: Đàn bà thay dôi thê giới: Ông bày

ra một ma trận các càu chuyện về dân bà nhưng cuối cùng òng muốn chốt lại vậy giã trịngười đàn bà nằm ớ dâu: khe ngực sầu hay cái dầu trí tuệ? Không có một mạch truyện kềtrong hai tập tàn văn này đó là dấu hiệu phi đại tự sự Toàn bộ các bài viết, mỗi bâi mangmột sắc màu riêng, một góc khuất ricng về người phụ nừ: khi là là chuyện ăn mặc: áo dài,váy đụp, hớ hang, ; khi là chuyện đối nhân xứ the: ghen tuông; ngoại tình ; khi thi chuyện

nữ công gia chánh: bếp không đó lứa Ngoài ra yếu tố liên vãn bán cũng rất rõ nét trongtập luận về dàn bà này Ngay từ nhan đề mỗi bãi viềt, người đọc đú để nhận ra lời mời gọi

đến nhùng tác phẩm khác Bài “Mẩy dời bánh đúc có xương" gợi den câu ca dao: Mấy dời

bành dùc có xương/ Mấy đời mị' ghẽ mà thương con chồng I lay "Đàn bã de có mấy tay?”

gợi ngay ta nhớ đen Truyện Kiều cùa Nguyễn Du: Đàn bà dề có mầy tay/ Đời xưa mấy mật.

dời này mầy gan.

Hành trình sáng tác cùa Sương Nguyệt Minh là một hành trinh đồi mới đáng ke, góp

phàn thay đối diện mạo cua văn chương dân tộc, góp phần phá bo trung tâm, tiến tới các tiểu

tự sự để mở rộng biên độ đề tài Khừng sáng tác cùa ông vì thế đều mang cam quan hậu hiệndại

1.2.3 Hướng tiếp cận cám quan hậu hiện đại trong truyện ngăn cũa Sương Nguyệt Minh

Khi nghiên cứu, thực hiện công trình Nhũng cách tân nghệ thuật trong thơ Xuân

Diệu giai đoợn ỉ932-1945, Lê Tiền Dùng đề xuất mô hình nghiên cứu tác phẩm trữ tinh VỚI

hai bình diện: nội (ỉtttiỊỊ trừ linh và phương thức trừ tình Khi nghiên cứu thực hiện công trình Phong, cách vãn xuôi nghệ thuật Thạch Lam Nguyễn Thành Thi dề xuất mô hĩnh nghiên cứu phong cách văn xuôi tự sự trẽn hai phương diện: nội dung lự sự và phương thức

tự sự Đọc các công trình này chúng tôi nhận thầy rất rỏ tính hợp lí hiệu quà cùa mô hình

nghiên cứu tác phàm trữ tinh/ tự sự nói chung trên hai binh diện nội dung trừ tình/ tự sự và

phương thức trừ lình/ lự sự Khảo sát các tập truyện ngắn cùa Sương Nguyệt Minh chúng tôi

nhận thấy những biếu hiện cùa câm quan hậu hiện đại trong các tập truyện đó tuy khá đa

dạng, song cũng quy tụ ỡ hai phương diện: nội dung lự sự và phương thức tự sự Từ đó.

chúng tôi quyết định sử dụng mô hình nghiên cứu với hai phương diện trên dê thực hiệnluận vãn này Vậy the nào lù nội dung lự sự phương thức lự sự?

Nội dung tự sự là các khía cạnh cùa hiện thực, bức tranh dời sống dược tái hiện, kế

lại, "VỄ" lại, nhằm nêu lén các vấn đề the hiện các chú đề tư tưởng, thông điệp chủ yếutrong tác phầm tự sự

Nội dung lự sự trong tác phẩm truyện ngăn mang cam quan hậu hiện đại là nhũngnội dung tự sự bị chi phối bời câm quan này Châng hạn chi với cám quan hậu hiện dại bứctranh thế giới dược Sương Nguyệt Minh mới dược thè hiện như là một thế giới "đáo lộn”thang bậc giá trị; nó chứa đầy cám dỗ cùa quá trình đô thi hóa; nó hồn dộn phi lý kì ao mamị; Cũng như vậy chi VỚI cam quan hậu hiện dại con người mới hiện lên với nhữnggương mật dị biệt vừa phang phất huyền thoại vừa đậm chất phồn thực, ban năng nhưtrong the giới nghệ thuật mà ông tạo ra trong truyện ngắn cùa minh

Phương thức tự sự ờ đây được hiểu là toàn bộ việc lựa chọn, tố chức các yếu tố hình

thức cùa tác phẩm tự sự như cách tố chức cốt truyện, dựng nhân vật kĩ thuật trần thuật, cácthũ pháp kiến tạo diễn ngôn, giọng điệu, nhằm thể hiện nội dung cùa tác phẩm tự sự

Phương thức tự sự trong truyện ngán cùa Sương Nguyệt Minh mang cám quan hậuhiện đại được thê hiện nối bật qua các khía cạnh như lã một cốt truyện không lien mạch, bịđứt gãy, phân manh; nhàn vật bị tầy tráng, xóa mờ thông tin; không gian bề bộn thời giandồng hiện; yếu tố liên vãn bân chằng chịt, dày đặc biến sáng tác của Sương Nguyệt Minhnhư là nút giao VỚI các tác gia cùng thời, khác thời, thậm chí là với các loại hình nghệ thuậtkhác.

Tiếu kết chương 1

ơ chương 1 chúng tòi tập trung lảm sáng tô các thuật ngữ công cụ: cam quan hậuhiện đại Văn học Việt Nam chưa đạt đến một chú nghĩa hậu hiện đại, một trào lưu hoànchinh Nhưng có một cảm quan hậu hiện đại cỏ một sự cảm nhận và quan sát vấn dề trong

sự chi phối cùa xà hội cua thời dại xàm nhập cùa Internet, cóng nghệ, kỳ thuật, máy tính.Chúng tòi lần lượt chứng minh rang chù nghía hậu hiện đại đà du nhập vào vãn học nướcnhà và gặt hãi dược những trái ngọt dằu mùa Trên nền tang đõ chúng tôi chứng minh đượcnhả văn Sương Nguyệt Minh trong bối cánh hậu hiện dại của dân tộc cũng chú dộng thaydôi cách viết so với thời dại và thay dôi làm mới chính minh Và chúng tôi bước đầu chứngminh được nhừng sáng tác cua ông mang cảm quan hậu hiện đại ờ cả ba the loại: truyệnngan, tiếu thuyết, tăn vàn Trên cơ sỡ dó chúng tôi tập trung vào the loại năm trong phạm vinghiền cứu dó là truyện ngắn De tim thấy ừ Sương Nguyệt Minh các đề tải thuộc khuynhhướng giai trung tàm đề cao các tiếu tự sự Đồng thời, chúng tôi xác định dược hướng tiếpcận cam quan hậu hiện đại trong truyện ngân Sương Nguyệt Minh lừ hai khia cạnh: nộidung lự sự và phương thức tự sự Từ bước dầu xác dịnh dược nen táng như vậy chúng tôi

dã xác định hướng triến khai chương 2 vả chương 3 Chương 2, SỄ làm sáng tõ vấn đe tư

góc nhìn ?ỉp/ (lung tự sự và chương 3 (ừ góc nhình phương thức tự sự với các biểu hiện cụ

the da dạng cua cam quan hậu hiện dại trong hai tập truyện ngấn thuộc phạm vi kháo sát cùachúng tôi

Chưong2 CÁM QUAN HẬU HIỆN DẠI TRONG TRUYỆN NGẢN CỦA SƯƠNG NGUYỆT MINH

NHÌN TÙ NỘI DUNG TỤ sụ

Ờ cuối chương I luận vãn đã phác tháo inô hình nghiên cứu căm quan hậu hiện đạitrong truyện ngăn cua Sương Nguyệt Minh: xem xét biếu hiện cùa cám quan hậu hiện đại

trên hai phương diện nội dung lự sự và phương thức lự sự, đồng thời dưa ra cách hicu VC

hai khái niệm này Trên cơ sớ cách hicu như vậy luận vãn dã dưa ra nhận định khái quát,làm đinh hướng cho việc triển khai nghiên cứu vấn đề:

Thứ nhất VỚI cám quan hậu hiện đại bức tranh thế giới dược Sương Nguyệt Minhđược vẻ lại qua truyện kể như là một thế giới "đao lộn” thang bậc giá trị; chứa đay cám dồcủa quá trinh đô thị hóa: hỗn độn phi lý kì ào ma mị;

Thứ hai, cũng với cam quan hậu hiện dại các bức vỗ về con người trong truyệnngăn cùa Sương Nguyệt Minh hiện lên với nhừng gương mặt dị biệt vữa phang phất huyềnthoại vừa đậm chầt phồn thực, bàn nàng,

Dưới đây, luận văn trình bây cụ thể về các biêu hiện cua cam quan hậu hiện đại

trong truyện ngắn cua Sương Nguyệt Minh nhìn từ phương diện nội dung tự sự.

2.1 Cám quan hậu hiện dại về hiện thực dời sống

Như phan lý giái ở chương 1 câm quan hậu hiộn đại lã cách câm nhận, quan sát, tưduy về thế giới bị chi phối bới xã hội hậu hiện đại Hiện thực đời sống trong tác phẩm vănhọc là gỉ? Hiện thực đó được hiểu như là một dạng mô phóng, phàn ánh kiến tạo thực tạitrong vãn học sao cho nó vừa khít với thực tại khách quan Từ trước đền nay đă không cómột sự trùng khít giừa thế giới nghệ thuật và thực tại khách quan Tuy nhicn ớ giai đoạntrước (1945 -1975), ít ra ta cỡn cám nhận được giá trị hiện thực trong một tác phẩm văn học.Văn học đương đại, cái hiện thực đó trờ nên phức lạp nhiều góc nhìn, mỗi tác giã SC cómột câm quan khác nhau và khai thác ờ những khía cạnh khác nhau

2.1.1 Một the giới "đáo lộn" các thang báng giá trị truyền thống

Sờ dì M.Gorki từng nói: Vàn học là nhân học là bời vãn học rất đề cao những thang

báng giá trị đê người đời soi chiếu vào đó mà tự răn minh Vì vậy mà văn học trờ thành