Giáo án môn Sinh học lớp 8 bài 18 Vận chuyển máu qua hệ mạch. Vệ sinh hệ tuần hoàn giúp các em học sinh trình bày được cơ chế vận chuyển máu qua hệ mạch. Chỉ ra được các tác nhân gây hại cũng như biện pháp phòng tránh và rèn luyện hệ tim mạch. Mời thầy cô và các em cùng tham khảo.
Trang 1Ti t KHDH: ế Ngày so n: ạ
Tu n ầ d y: ạ L p d y: 8B, 8C, 8D, 8E ớ ạ
Bài 18. V N CHUY N MÁU QUA H M CH. V SINH H TU N Ậ Ể Ệ Ạ Ệ Ệ Ầ
HOÀN
I. M C TIÊUỤ
1. Ki n th c:ế ứ
Trình bày đượ ơc c ch v n chuy n máu qua h m ch.ế ậ ể ệ ạ
Ch ra đỉ ược các tác nhân gây h i cũng nh bi n pháp phòng tránh và rènạ ư ệ luy n h tim m ch.ệ ệ ạ
2. Năng l cự
Phát tri n các năng l c chung và năng l c chuyên bi tể ự ự ệ
N¨ng lùc chung N¨ng lùc chuyªn biÖt
Năng l c phát hi n v n đự ệ ấ ề
Năng l c giao ti pự ế
Năng l c h p tácự ợ
Năng l c t h cự ự ọ
N¨ng lùc sö dông CNTT vµ TT
Năng l c ki n th c sinh h cự ế ứ ọ
Năng l c th c nghi mự ự ệ
Năng l c nghiên c u khoa ự ứ
h c ọ
3. V ph m ch tề ẩ ấ
Giúp h c sinh rèn luy n b n thân phát tri n các ph m ch t t t đ p:ọ ệ ả ể ẩ ấ ố ẹ yêu nước, nhân ái, chăm ch , trung th c, trách nhi m.ỉ ự ệ
II. Thi t b d y h c và h c li uế ị ạ ọ ọ ệ
GV : Tranh phóng to hình SGK
HS: Sách giáo khoa, khai thác thông tin v h tu n hoàn.ề ệ ầ
III. T ch c ho t đ ng d y và h cổ ứ ạ ộ ạ ọ
1. n đ nh t ch c l pỔ ị ổ ứ ớ
2. Ki m tra mi ngể ệ
Ki m tra bài t p 3 trang 57 SGKể ậ
Tim có c u t o phù h p v i ch c năng nh th nào ?ấ ạ ợ ớ ứ ư ế
Trang 23. Ti n trình d y h cế ạ ọ
H at đ ng c a giáoọ ộ ủ
viên H at đ ng c a h c
ọ ộ ủ ọ
sinh N i dung
ộ
HO T Đ NG 1: Kh i đ ngẠ Ộ ở ộ
a. M c tiêu:ụ HS bi t đế ược các n i dung c b n c a bài h c c n đ t độ ơ ả ủ ọ ầ ạ ược,
t o tâm th cho h c sinh đi vào tìm hi u bài m i.ạ ế ọ ể ớ
b. N i dung: ộ Giáo viên gi i thi u thông tin liên quan đ n bài h c.ớ ệ ế ọ
c. S n ph m: ả ẩ H c sinh l ng nghe đ nh họ ắ ị ướng n i dung h c t p.ộ ọ ậ
d. T ch c th c hi n: ổ ứ ự ệ Giáo viên t ch c, h c sinh th c hi n, l ng nghe phátổ ứ ọ ự ệ ắ tri n ể năng l c quan sát, năng l c giao ti p.ự ự ế
Giáo viên: Nêu v n đ : ấ ề Tim ph i đ p đ th o mãn nhu c u oxi cho c th ,ả ậ ể ả ầ ơ ể
nh ng kh năng tăng nh p tim c a c th cũng có gi i h n.H n n a, trongư ả ị ủ ơ ể ớ ạ ơ ữ
cu c s ng hi n nay có r t nhi u ngộ ố ệ ấ ề ười m c các b nh v tim m ch nh : b nhắ ệ ề ạ ư ệ
v huy t áp, s vũa m ch V y làm th nào đ kh c ph c đề ế ơ ạ ậ ế ể ắ ụ ược?
Hs Suy nghĩ, th o lu n đ gi i quy t v n đ mà giáo viên nêu ra ả ậ ể ả ế ấ ề
H c sinh trao đ i th o lu n đ h ng đ n vi c nghiên c u v s v nọ ổ ả ậ ể ướ ế ệ ứ ề ự ậ chuy n máu qua h m ch và bi n pháp b o v h tim m ch là c n thi t.ể ệ ạ ệ ả ệ ệ ạ ầ ế
HO T Đ NG 2: Hình thành ki n th c Ạ Ộ ế ứ
a) M c tiêu:ụ
Hs nêu đượ ơc c ch v n chuy n máu qua h m ch.ế ậ ể ệ ạ
Hs hi u các tác nhân gây h i cũng nh bi n pháp phòng tránh và rèn luy n hể ạ ư ệ ệ ệ tim m ch.ạ
b) N i dung:ộ HS căn c trên các ki n th c đã bi t, làm vi c v i sách giáoứ ế ứ ế ệ ớ khoa, ho t đ ng cá nhân, nhóm hoàn thành yêu c u h c t p. ạ ộ ầ ọ ậ
c) S n ph mả ẩ : Trình bày đ c ki n th c theo yêu c u c a GV.ượ ế ứ ầ ủ
d) T ch cổ ứ th c hi n:ự ệ Ho t đ ng cá nhân, ho t đ ng nhóm.ạ ộ ạ ộ
GV yêu c u HS nghiênầ
c u thông tin , quan sátứ
H 18.1 ; 18.2 SGK, th oả
lu n nhóm và tr l i câuậ ả ờ
Cá nhân t nghiên c uự ứ thông tin, quan sát tranh,
th o lu n nhóm, th ngả ậ ố
nh t câu tr l i.ấ ả ờ
I. S v n chuy n máuự ậ ể qua h m ch ệ ạ
L c ch y u giúp máuự ủ ế
v n chuy n liên t c vàậ ể ụ theo m t chi u nh cácộ ề ờ
Trang 3h iỏ :
L c ch y u giúp máu ự ủ ế
tu n hoàn liên t c và ầ ụ
theo 1 chi u trong h ề ệ
m ch đ ạ ượ c t o ra t ạ ừ
đâu ? C th nh th ụ ể ư ế
nào ?
Huy t áp trong tĩnh ế
m ch r t nh mà máu ạ ấ ỏ
v n v n chuy n v tim ẫ ậ ể ề
là nh tác đ ng ch y u ờ ộ ủ ế
nào ?
GV cho HS quan sát H
18.1 th y huy t áp có trấ ế ị
s gi m d n t đ ngố ả ầ ừ ộ
m ch, t i mao m ch sauạ ớ ạ
đó t i tĩnh m ch .ớ ạ
Cho HS quan sát H 18.2
th y vai trò c a c b pấ ủ ơ ắ
và van tĩnh m ch trongạ
s v n chuy n máu ự ậ ể ở
tĩnh m ch.ạ
GV gi i thi u thêm vớ ệ ề
v n t c máu trongậ ố
m ch.ạ
Đ i di n nhóm trìnhạ ệ bày, các nhóm khác bổ sung
y u t sauế ố : + S ph i h p ho tự ố ợ ạ
đ ng các thành ph n c uộ ầ ấ
t o (các ngăn tim và vanạ làm cho máu b m theo 1ơ chi u t tâm nhĩ t i tâmề ừ ớ
th t, t tâm th t t iấ ừ ấ ớ
đ ng m ch).ộ ạ + L c đ y c a tâmự ẩ ủ
th t t o ra 1 áp l c trongấ ạ ự
m ch g i là huy t áp.ạ ọ ế
S chênh l ch huy t ápự ệ ế cũng giúp máu v nậ chuy n trong m ch.ể ạ + S co dãn c aự ủ
đ ng m ch.ộ ạ + S v n chuy nự ậ ể máu qua tim v tim nhề ờ
h tr c a các c b p coỗ ợ ủ ơ ắ bóp quanh thành tĩnh
m ch, s chút c a l ngạ ứ ủ ồ
ng c khi hít vào, s c hútự ứ
c a tâm nhĩ khi dãn ra.ủ + V i các tĩnhớ
m ch mà máu ch yạ ả
ngược chi u tr ng l cề ọ ự còn có s h tr c a vanự ỗ ợ ủ tĩnh m ch giúp máuạ không b ch y ngị ả ược
Máu ch y trong m chả ạ
v i v n t c khác nhau.ớ ậ ố
Trang 4 GV yêu c u HS nghiênầ
c u thông tin SGK và trứ ả
l i câu h iờ ỏ :
Hãy ch ra các tác nhân ỉ
gây h i cho h tim, ạ ệ
m ch ạ ?
Nêu các bi n pháp b o ệ ả
v tránh các tác nhân có ệ
h i cho h tim m ch ạ ệ ạ ?
Yêu c u HS nghiênầ
c u b ng 18 gi i thíchứ ả ả
câu h iỏ :
Câu 2 (60)
Nêu các bi n pháp rèn ệ
luy n tim m ch ệ ạ ?
GV liên h b n thânệ ả
HS đ ra k ho chề ế ạ
luy n t p TDTT.ệ ậ
Cá nhân nghiên c uứ thông tin SGK, th oả
lu n nhóm và nêu đậ ượ :c + Các tác nhân : khuy tế
t t v tim m ch, s tậ ề ạ ố cao, m t nhi u nấ ề ước, sử
d ng ch t kích thích,ụ ấ nhi m virut, vi khu n,ễ ẩ
th c ăn ứ + Bi n pháp.ệ
Nêu k t lu n.ế ậ
HS nghiên c u b ng,ứ ả trao đ i nhóm nêuổ
đượ :c + V n đ ng viên luy nậ ộ ệ
t p TDTT có c timậ ơ phát tri n, s c co c l n,ể ứ ơ ớ
đ y nhi u máu (hi uẩ ề ệ
xu t làm vi c c a timấ ệ ủ cao h n).ơ
Nêu k t lu n.ế ậ
II.V sinh tim m ch ệ ạ
1 Bi n pháp phòngệ tránh các tác nhân có
h i cho tim m chạ ạ
Kh c ph c và h n chắ ụ ạ ế các nguyên nhân làm tăng nh p tim và huy tị ế
áp không mong mu n.ố + Không s d ngử ụ các ch t kích thích cóấ
h iạ : rượu, thu c lá,ố hêrôin
+ C n ki m tra s cầ ể ứ kho đ nh kì hàng nămẻ ị
đ phát hi n khuy t t tể ệ ế ậ liên quan đ n tim m chế ạ
đ đi u tr k p th i.ể ề ị ị ờ + Khi b s c, ho cị ố ặ tress c n đi u ch nh cầ ề ỉ ơ
th theo l i bác sĩ.ể ờ + C n tiêm phòngầ các b nh có h i cho timệ ạ
m chạ : thương hàn,
b ch c u, và đi u trạ ầ ề ị
k p th i các ch ng b nhị ờ ứ ệ
nh cúm cúm, th pư ấ
kh p ớ + H n ch ăn th cạ ế ứ
ăn h i cho tim m chạ ạ như : m đ ng v t ỡ ộ ậ
2 Các bi n pháp rènệ
Trang 5luy n h tim m chệ ệ ạ
T p TDTT thậ ườ ng xuyên, đ u đ n v a s cề ặ ừ ứ
k t h p v i xoa bópế ợ ớ ngoài da
HO T Đ NG 3: Ho t đ ng luy n t p (10')Ạ Ộ ạ ộ ệ ậ
a. M c tiêu:ụ C ng c , luy n t p ki n th c v a h c.ủ ố ệ ậ ế ứ ừ ọ
b. N i dung:ộ D y h c trên l p, ho t đ ng nhóm, ho t đ ng cá nhân.ạ ọ ớ ạ ộ ạ ộ
c. S n ph m:ả ẩ Bài làm c a h c sinh, kĩ năng gi i quy t nhi m v h c t p.ủ ọ ả ế ệ ụ ọ ậ
d. T ch c th c hi n: ổ ứ ự ệ T ch c theo phổ ứ ương pháp: đ t và gi i quy t v n đ ,ặ ả ế ấ ề
h c sinh h p tác, v n d ng ki n th c hoàn thành nhi m v ọ ợ ậ ụ ế ứ ệ ụ
GV giáo nhi m v cho h c sinh làm bài t p tr c nghi m:ệ ụ ọ ậ ắ ệ
Câu 1. Lo i m ch nào d i đây không có van ?ạ ạ ướ
A. Tĩnh m ch ch uạ ậ B. Tĩnh m ch mácạ
C. Tĩnh m ch hi n l nạ ể ớ D. Tĩnh m ch ch dạ ủ ưới
Câu 2. Máu l u thông trong đ ng m ch là nh vào y u t nào d i đây ?ư ộ ạ ờ ế ố ướ
A. S co dãn c a thành m chự ủ ạ B. S c đ y c a timứ ẩ ủ
C. S liên k t c a d ch tu n hoànự ế ủ ị ầ D. T t c các phấ ả ương án còn l iạ
Câu 3. Huy t áp t i đa đo đ c khiế ố ượ
A. tâm nhĩ dãn B. tâm th t co.ấ
C. tâm th t dãn.ấ D. tâm nhĩ co
Câu 4. Trong h m ch máu c a con ng i, t i v trí nào ng i ta đo đ cệ ạ ủ ườ ạ ị ườ ượ huy t áp l n nh t ?ế ớ ấ
A. Đ ng m ch c nh ngoàiộ ạ ả B. Đ ng m ch chộ ạ ủ
C. Đ ng m ch ph iộ ạ ổ D. Đ ng m ch th n.ộ ạ ậ
Câu 5. M t ng i đ c xem là m c b nh cao huy t áp khiộ ườ ượ ắ ệ ế
A. huy t áp t i thi u 90 mmHg, huy t áp t i đa > 140 mmHg.ế ố ể ế ố
B. huy t áp t i thi u 120 mmHg, huy t áp t i đa > 160 mmHg.ế ố ể ế ố
C. huy t áp t i thi u 100 mmHg, huy t áp t i đa > 160 mmHg.ế ố ể ế ố
D. huy t áp t i thi u 90 mmHg, huy t áp t i đa > 120 mmHg.ế ố ể ế ố
Câu 6. B nh nào d i đây có th gây ra nhi u bi n ch ng nguy hi m hệ ướ ể ề ế ứ ể ở ệ tim m ch ?ạ
A. B nh nệ ước ăn chân B. B nh tay chân mi ngệ ệ
Trang 6C. B nh th p kh pệ ấ ớ D. B nh á s ngệ ừ
Câu 7. Lo i đ ăn nào d i đây đ c bi t có l i cho h tim m ch ?ạ ồ ướ ặ ệ ợ ệ ạ
A. Kem B. S a tữ ươi C. Cá h iồ D. Lòng đ tr ng gàỏ ứ Câu 8. Đ phòng ng a các b nh tim m ch, chúng ta c n l u ý đi u gì ?ể ừ ệ ạ ầ ư ề
A. Thường xuyên v n đ ng và nâng cao d n s c ch u đ ngậ ộ ầ ứ ị ự
B. Nói không v i rớ ượu, bia, thu c lá, m , n i t ng đ ng v t và th c ph m chố ỡ ộ ạ ộ ậ ự ẩ ế
bi n s nế ẵ
C. Ăn nhi u rau qu tề ả ươi, th c ph m giàu Omega – 3ự ẩ
D. T t c các phấ ả ương án còn l iạ
Câu 9. Nh p tim s tăng lên trong tr ng h p nào sau đây ?ị ẽ ườ ợ
A. Khi b khuy t t t tim (h p ho c h van tim, x ph i, m ch máu xị ế ậ ẹ ặ ở ơ ổ ạ ơ
c ng…)ứ
B. Khi s d ng các ch t kích thích nh thu c lá, rử ụ ấ ư ố ượu, hêrôin,…
C. T t c các phấ ả ương án còn l iạ
D. Khi c th tr i qua cú s c nào đó: s t cao, m t máu, m t nơ ể ả ố ố ấ ấ ước ho c loặ
l ng, s hãi kéo dàiắ ợ
Câu 10. tr ng thái ngh ng i thì so v i ng i bình th ng, v n đ ng viên cóỞ ạ ỉ ơ ớ ườ ườ ậ ộ
A. nh p tim ch m h n và lị ậ ơ ượng máu được b m vào m i ngăn tim l n h n.ơ ỗ ớ ơ
B. nh p tim nhanh h n và lị ơ ượng máu được b m vào m i ngăn tim l n h n.ơ ỗ ớ ơ
C. nh p tim nhanh h n và lị ơ ượng máu được b m vào m i ngăn tim bé h n.ơ ỗ ơ
D. nh p tim ch m h n và lị ậ ơ ượng máu được b m vào m i ngăn tim bé h n.ơ ỗ ơ
HO T Đ NG 4: Ho t đ ng v n d ng (8’)Ạ Ộ ạ ộ ậ ụ
a. M c tiêu:ụ V n d ng các ki n th c v a h c quy t các v n đ h c t p và ậ ụ ế ứ ừ ọ ế ấ ề ọ ậ
th c ti n.ự ễ
b. N i dung:ộ D y h c trên l p, ho t đ ng nhóm, ho t đ ng cá nhân.ạ ọ ớ ạ ộ ạ ộ
c. S n ph m: ả ẩ HS v n d ng các ki n th c vào gi i quy t các nhi m v đ t ra.ậ ụ ế ứ ả ế ệ ụ ặ
d. T ch c th c hi nổ ứ ự ệ : GV s d ng ph ng pháp v n đáp tìm tòi, t ch c choử ụ ươ ấ ổ ứ
h c sinh tìm tòi, m r ng các ki n th c liên quan.ọ ở ộ ế ứ
GV chia l p thành nhi uớ ề
nhóm
( m i nhóm g m các HSỗ ồ
trong 1 bàn) và giao các
nhi m v : th o lu n trệ ụ ả ậ ả
l i các câu h i sau và ghiờ ỏ
HS xem l i ki n th c đãạ ế ứ
h c, th o lu n đ tr l iọ ả ậ ể ả ờ các câu h i.ỏ
Nguyên nhân làm cho tim ph i tăng nh p khôngả ị mong mu n và có h iố ạ cho tim:
C th có 1 khuy t t tơ ể ế ậ
C th b 1 cú s c: s tơ ể ị ố ố
Trang 7chép l i câu tr l i vàoạ ả ờ
v bài t p ở ậ
Giáo viên câu h i: Tìmỏ
các nguyên nhân làm
tăng nh p tim và đ xu tị ề ấ
bi n pháp khác ph c?ệ ụ
cao, m t máu, m t nấ ấ ước
S d ng các ch t kíchử ụ ấ thích
Nguyên nhân làm tăng huy t áp trong đ ngế ộ
m ch:ạ
k t qu nh t th i c aế ả ấ ờ ủ
s luy n t p TDTT, c nự ệ ậ ơ
s t, s t c gi nố ự ứ ậ
M t s vi khu n, virusộ ố ẩ
có h i cho timạ
Món ăn ch a nhi u mứ ề ỡ
đ ng v t ộ ậ
Ch s nh p tim/ phút c a các v n đ ng viên th thao luy n t p lâu năm.ỉ ố ị ủ ậ ộ ể ệ ậ
Tr ng tháiạ
Nh p timị (S l n/ phút)ố ầ
Ý nghĩa Lúc ngh ng iỉ ơ 4060
Tim được ngh ng i nhi u h n.ỉ ơ ề ơ
Kh năng tăng năng su t c a tim cao h n.ả ấ ủ ơ
Lúc ho t đ ng gạ ộ
ng s cứ 180240
Kh năng ho t đ ng c a c th tăng lên.ả ạ ộ ủ ơ ể
Gi i thíchả : các v n đ ng viên lâu năm thở ậ ộ ường có ch s nh p tim/ phútỉ ố ị
nh h n ngỏ ơ ười bình thường. Tim c a h đ p ch m h n, ít h n mà v n cungủ ọ ậ ậ ơ ơ ẫ
c p đ Oấ ủ 2 cho c th vì m i l n đ p tim b m đ đơ ể ỗ ầ ậ ơ ể ược nhi u máu h n, nóiề ơ cách khác là hi u su t làm vi c c a tim cao h n.ệ ấ ệ ủ ơ
4. T ng k t và hổ ế ướng d n t h c nhàẫ ự ọ ở
T ng k tổ ế
Trang 8S ho t đ ng ph i h p các thành ph n c u t o c a tim và h m ch t o raự ạ ộ ố ợ ầ ấ ạ ủ ệ ạ ạ huy t áp trong m ch – s c đ y ch ý u giúp máu tu n hoàn liên t c và theo m tế ạ ứ ẩ ủ ế ầ ụ ộ chi u trong h m ch. Trong bài h c này, ngoài vi c nghiên c u v s v nề ệ ạ ọ ệ ứ ề ự ậ chuy n máu qua h m ch, các em còn để ệ ạ ược tìm hi u các bi n pháp rèn luy n để ệ ệ ể
có m t h tim m ch kh e m nh.ộ ệ ạ ỏ ạ
Hướng d n t h c nhàẫ ự ọ ở
Ôn t p ki n th c đã h c chậ ế ứ ọ ở ương I, II, III
Chu n b th c hành theo nhóm: g c, bông, dây cao su, v i m m.ẩ ị ự ạ ả ề
Ôn t p c u t o các lo i m ch máu.ậ ấ ạ ạ ạ