Đề tài Văn hóa kiến trúc ở vùng Tây Nam Bộ - Tiếp cận từ quan điểm của chủ nghĩa duy vật lịch sử nghiên cứu với mục đích tìm hiểu những đặc điểm và lý giải về sự hình thành và những đặc điểm của văn hóa kiến trúc vùng Tây Nam bộ, giúp chúng ta có sự hiểu biết đầy thú vị về những nét đẹp trong văn hóa vùng cực Nam của Tổ quốc. Mời các bạn cùng tham khảo.
Trang 1KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ
Tiểu luận học phần Triết học Mác – Lênin
VĂN HÓA KIẾN TRÚC Ở VÙNG TÂY NAM BỘ – TIẾP CẬN TỪ QUAN ĐIỂM CỦA CHỦ NGHĨA DUY VẬT LỊCH SỬ
Họ và tên: Lê Công Tình
Mã sinh viên: 2033403010078
Thành phố Hồ Chí Minh, năm 2021
Trang 2- Về hình thức:
- Mở đầu:
- Nội dung:
- Kết luận:
Trang 3
Cán bộ chấm thi 1
(Kí và ghi rõ họ tên)
Cán bộ chấm thi 2
(Kí và ghi rõ họ tên)
Trang 4MỞ ĐẦU 1
Chương 1: QUAN ĐIỂM CỦA CHỦ NGHĨA DUY VẬT LỊCH SỬ VỀ MỐI QUAN HỆ GIỮA TỒN TẠI XÃ HỘI VÀ Ý THỨC XÃ HỘI 3
1.1 Tồn tại xã hội quyết định ý thức xã hội 3
1.1.1 Khái niệm tồn tại xã hội và ý thức xã hội 3
1.1.2 Vai trò quyết định của tồn tại xã hội đối với ý thức xã hội 4
1.1.3 Tính độc lập tương đối của ý thức xã hội 5
1.2 Tiếp cận văn hóa kiến trúc từ quan điểm của chủ nghĩa duy vật lịch sử 7
1.2.1 Khái niệm và nguồn gốc của văn hóa kiến trúc 7
1.2.2 Đặc điểm văn hóa kiến trúc 8
1.2.3 Ảnh hưởng của văn hóa kiến trúc đến đời sống xã hội 10
Chương 2: VĂN HÓA KIẾN TRÚC Ở VÙNG TÂY NAM BỘ - TIẾP CẬN TỪ QUAN ĐIỂM CỦA CHỦ NGHĨA DUY VẬT LỊCH SỬ 12
2.1 Khái niệm và đặc điểm văn hóa kiến trúc ở vùng Tây Nam Bộ 12 2.1.1 Khái niệm văn hóa kiến trúc Tây Nam Bộ 12
2.1.2 Đặc điểm văn hóa kiến trúc Tây Nam Bộ 12
2.2 Nguồn gốc văn hóa kiến trúc ở vùng Tây Nam Bộ 13
2.3 Ảnh hưởng của văn hóa kiến trúc ở vùng Tây Nam Bộ đến đời sống xã hội 14
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 16
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO………17
Trang 5MỞ ĐẦU
Trong hệ thống quan niệm duy vật biện chứng về lịch sử, nguyên lý tồn tại xãhội quyết định ý thức xã hội là một nguyên lý cơ bản, đánh dấu sự đối lập căn bảngiữa thế giới quan duy vật và thế giới quan duy tâm về xã hội V.I.Lênin đã bắt đầu
từ nguyên lý này khi trình bày hệ thống những quan điểm duy vật lịch sử củaC.Mác: “Nhận thấy chủ nghĩa duy vật cũ là không triệt để, chưa hoàn bị và phiếndiện, Mác cho là cần phải “làm cho khoa học xã hội phù hợp với cơ sở duy vật, vàdựa vào cơ sở đó để cải tạo khoa học ấy” Nếu, nói chung chủ nghĩa duy vật lấy tồntại để giải thích ý thức chứ không phải ngược lại thì khi áp dụng vào đời sóng xãhội của loài người, nó buộc phải lấy tồn tại xã hội để giải thích ý thức xã hôi”
Như vậy, khi bắt đầu tiếp cận giải quyết bất kỳ một vấn đề gì trong đờisống hiện thực, chúng ta cũng phải bắt đầu từ thế giới vật chất (cái tồn tại độc lậpvới ý thức của con người), cái khởi đầu để nảy sinh ra ý thức Đây là điểm xuất pháttrong toàn bộ nội dung triết học Mác, nó là cơ sở phương pháp luận, là căn cứ khoahọc để chúng ta xem xét đánh giá sự vật, hiện tượng, từ đó mới tìm ra được cáchthức đúng dắn khi giải quyết, xem xét, đánh các sự vật hiện tượng
Vùng Tây Nam bộ, trước đây là Vương quốc Phù Nam, cuối thế kỷ thứ VI,đầu thế kỷ thứ VII vùng này gia nhập vào Vương quốc Chân Lạp Dưới thời kỳ củaVương quốc Phù Nam và chân Lạp, vùng Tây Nam bộ ít được khai phá và pháttriển Đầu thế kỷ XVII, nhà Nguyễn đẩy mạnh việc mở rộng về phía Nam, đưa cưdân vào khai khẩn đất đai, tổ chức các đơn vị hành chính, sắp đặt quan cai trị, lập sổsách quản lý dân đinh, ruộng đất và lập ra các loại thuế Từ đó, vùng Tây Nam bộthuộc lãnh thổ của Việt Nam Đặc điểm về tự nhiên, địa lý, con người của vùng đấtTây Nam bộ đã hình thành những giá trị văn hóa riêng với tính đa dạng, mở, lối ứng
xử mềm mại, uyển chuyển, hài hòa với tự nhiên
Vận dụng những quan điểm của chủ nghĩa duy vật lịch sử để lý giải về sự hìnhthành và những đặc điểm của văn hóa kiến trúc vùng Tây Nam bộ, giúp chúng ta có
sự hiểu biết đầy thú vị về những nét đẹp trong văn hóa vùng cực Nam của Tổ quốc
Trang 6Vì để tìm hiểu những đặc điểm, những ảnh hưởng và tìm hướng phát triển cho văn hoá kiến trúc ở Tây Nam Bộ nên Tôi đã chọn đề tài: “VĂN HÓA KIẾN TRÚC Ở VÙNG TÂY NAM BỘ –
TIẾP CẬN TỪ QUAN ĐIỂM CỦA CHỦ NGHĨA DUY VẬT LỊCH SỬ” để làm đề tài kết thúc học phần.
Trang 7NỘI DUNG Chương 1 QUAN ĐIỂM CỦA CHỦ NGHĨA DUY VẬT LỊCH SỬ VỀ MỐI QUAN HỆ GIỮA TỒN TẠI XÃ HỘI VÀ Ý THỨC XÃ HỘI
1.1Tồn tại xã hội quyết định ý thức xã hội
1.1.1Khái niệm tồn tại xã hội và ý thức xã hội
Tồn tại xã hội: là toàn bộ sinh hoạt vật chất và những điều
kiện sinh hoạt vật chất của xã hội Tồn tại xã hội của con người làthực tại xã hội khách quan, là một kiểu vật chất xã hội, là các quan
hệ xã hội vật chất được ý thức xã hội phản ảnh Trong các quan hệ
xã hội vật chất ấy thì quan hệ giữa các con người với giới tự nhiên
và quan hệ giữa con người với nhau là những quan hệ cơ bản nhất
Kết cấu của tồn tại xã hội bao gồm: Phương thức sản xuất
vật chất; Điều kiện tự nhiên, địa lý; Dân số và mật độ dân số
Ý thức xã hội: cùng với phạm trù tồn tại xã hội, phạm trù ý
thức xã hội là phạm trù của chủ nghĩa duy vật lịch sử được vậndụng để giải quyết các vấn đề cơ bản của triết học trong lĩnh vực
xã hội Nếu "ý thức không bao giờ có thể là cái gì khác hơn là sựtồn tại được ý thức” thì ý thức xã hội chính là xã hội tự nhận thức
về mình, về sự tồn tại xã hội của mình và về hiện thực xung quanhmình Nói cách khác, ý thức xã hội là mặt tinh thần của đời sống
xã hội, là bộ phận hợp thành văn hóa tinh thần của xã hội Vănhóa tinh thần của xã hội mang nặng dấu ấn đặc trưng của hìnhthái kinh tế - xã hội, của các giai cấp đã tạo ra nó
Kết cấu của ý thức xã hội gồm:
* Tâm lý xã hội: là khái niệm chỉ toàn bộ tình cảm, ước muốn,thói quen, tập quán… của con người, của một bộ phận xã hội hoặc
Trang 8của toàn xã hội hình thành dưới ảnh hưởng trực tiếp của đời sốnghàng ngày của họ và phản ánh đời sống đó.
* Hệ tư tưởng: Hệ tư tưởng là khái niệm chỉ trình độ cao của ýthức xã hội, được hình thành khi con người nhân thức sâu sắc vềnhững điều kiện sinh hoạt vật chất của mình
* Ý thức xã hội thông thường: là những tri thức, những quanniệm của con người hình thành một cách trực tiếp trong hoạtđộng thực tiễn hàng ngày, chưa được hệ thống hóa, khái quát hóa
* Ý thức xã hội lý luận: là những tư tưởng, quan điểm được hệthống hóa, khái quát hóa thành các học thuyết xã hội, được trìnhbày dưới dạng những khái niệm, phạm trù, quy luật…
Ý thức xã hội thông thường phản ánh sinh động, trực tiếpnhiều mặt cuộc sống hàng ngày, thường xuyên chi phối cuộc sống
đó Trình độ ý thức thông thường tuy thấp hơn ý thức lý luận,nhưng tri thức kinh nghiệm phong phú của nó là tiền đề quantrọng cho sự hình thành các lý thuyết khoa học
Ý thức lý luận (lý luận khoa học) có khả năng phản ánh hiện thựckhách quan một cách khái quát, sâu sắc và chính xác, vạch ra mốiliên hệ bản chất của các sự vật, hiện tượng
1.1.2Vai trò quyết định của tồn tại xã hội đối với ý thức xã hội
Quan điểm duy vật lịch sử khẳng định rằng, ý thức xã hội vàtồn tại xã hội có mối quan hệ biện chứng; các hình thái ý thức xãhội không phải là những yếu tố thụ động; trái lại, mỗi hình thái ýthức xã hội đều có sự tác động ngược trở lại tồn tại xã hội, trướchết là tác động trở lại cơ sở kinh tế Đồng thời, các hình thái ýthức xã hội cũng tác động lẫn nhau theo những cách thức khácnhau
Trang 9Tồn tại xã hội nào thì có ý thức xã hội ấy Tồn tại xã hội quyếtđịnh nội dung, tính chất, đặc điểm, xu hướng vận động, sự biến đổi
và sự phát triển của các hình thái ý thức xã hội
Nếu xã hội còn tồn tại sự phân chia giai cấp thì ý thức xã hộinhất định cũng mang tính giai cấp Khi mà tồn tại xã hội, nhất làphương thức sản xuất thay đổi thì những tư tưởng, quan điểmchính trị, pháp luật, triết học và cả quan điểm thẩm mỹ lẫn đạođức dù sớm hay muộn cũng sẽ có những sự thay đổi nhất định Tuynhiên, ý thức xã hội không phải là vếu tố hoàn toàn thụ động hoặctiêu cực Mặc dù chịu sự quy định và sự chi phối của tồn tại xã hộinhưng thức xã hội không những có tính độc lập tương đối, có thểtác động trở lại mạnh mẽ đối với tồn tại xã hội mà đặc biệt là còn
có thể vượt trước tồn tại xã hội, thậm chí có thể vượt trước rất xatồn tại xã hội
Các hình thái ý thức xã hội có đặc điểm chung là mặc dù bịtồn tại xã hội quy định, song chúng đều có tính độc lập tương đối
1.1.3Tính độc lập tương đối của ý thức xã hội
Sự lệ thuộc của ý thức xã hội vào tồn tại xã hội không phải lúcnào cũng diễn ra trực tiếp mà cần phải xét đến cùng qua nhiềukhâu trung gian mới thấy được, bởi vì ý thức xã hội có tính độc lậpcủa mình Tính độc lập tương đối của ý thức xã hội được thể hiệndưới các hình thức sau:
Ý thức xã hội thường lạc hậu hơn so với tồn tại xã hội Sở dĩnhư vậy bởi vì:
Do nó chỉ là phản ánh của tồn tại xã hội nên thường biến đổisau
Do nó có những bộ phận có tính bền vững, tính bảo thủ cao(tâm lý xã hội, tôn giáo…)
Trang 10Do có những lực lượng xã hội luôn tìm cách duy trì tính lạc hậutrên (nhằm cai trị …).
VD: ý thức xã hội phong kiến, phản ảnh xã hội phong kiếnnhưng khi xã hội phong kiến đã được thay thế thì ý thức vẫn chưathay đổi kịp “ Trọng nam khinh nữ”, “ép duyên”, “gia trưởng”…( ýthức xã hội thường lạc hậu so với tồn tại xã hội)
Vai trò tiên phong vượt trước của tri thức khoa học, bộ phậnnày trong ý thức xã hội có khả năng nắm bắt các quy luạt vậnđộng khách quan, từ đó đưa ra được những dự báo, tiên đoán về
sự phát triển của xã hội, nên có thể đi tồn tại xã hội nên có thể đitrước một bước so với tồn tại xã hội
VD: Ý thức xã hội tiến bộ cách mạng có khả năng vượt trướctồn tại xã hội như trường hợp của Hồ Chí Minh sinh ra và lớn lêntrong hoàn cảnh đất nước bị chìm đắm trong nô lệ, với thân phận
là người dân bị mất nước Ngay từ rất sớm Người đã ý thức về conđường cứu nước giải phóng dân tộc.( ý thức xã hội vượt trước tồntại xã hội và có khả năng tác động trở lại tồn tại xã hội )
Tính kế thừa trong sự phát triển của ý thức xã hội có thể làmcho nó có
một trình độ phát triển cao hơn so với tồn tại xã hội Nên có nhữngdân tộc với trình độ kinh tế, chính trị kèm phát triển nhưng đờisống tinh thần lại rất phát triển, chẳng hạn dân tộc Đức ở thế kỷXIX: kinh tế lạc hậu so với Châu Âu, nhưng văn hóa tinh thần cực
kỳ phát triển…
Sự tương tác giữa các hình thái ý thức xã hội có thể tạo ranhững quy luật đặc thù, chi phối sự phát triển của ý thức xã hội,làm cho nó không hoàn toàn lệ thuộc vào tồn tại xã hội Cụ thể là
ở những giai đoạn nhất định thường nổi lên một hình thái ý thức xãhội chủ đạo, chi phối các hình thái ý thức còn lại (làm cho toàn bộ
Trang 11xã hội phụ thuộc hoàn toàn vào ý thức chủ đạo: thời trung cổ thìtôn giáo chi phối xã hội, ngày nay khoa học chi phối xã hội).
Do có tính độc lập tương đối nên ý thức xã hội có thể tác độngtrở lại lên tồn tại xã hội theo hai xu hướng là:
Nếu ý thức xã hội phản ánh đúng đắn các quy luật khách quancủa tồn tại xã hội thì nó có thể thúc đẩy sự phát triển của tồn tại
xã hội Vai trò này thuộc về ý thức của những giai cấp tiến bộ vàcách mạng
Nếu ý thức xã hội phản ánh sai lệch, xuyên tác các quy luậtkhách quan của tồn tại xã hội thì nó sẽ kìm hãm sự phát triển củatồn tại xã hội Tác động này thuộc về ý thức của những giai cấp cũ,lạc hậu, phản động Sự tác động ý thức xã hội lên tồn tại xã hộiphụ thuộc vào mức độ thâm nhập của nó vào trong phong trào củaquần chúng nhân dân
Cho nên phải thường xuyên đấu tranh để phổ biến tri thứckhoa học và lý luận cách mạng cho quần chúng nhân dân, đồngthời để đấu tranh loại bỏ những tàn dư của văn háo, tư tưởng cũ,phản động ra khỏi quần chúng (không ảnh hưởng đến quần chúngnhân dân)
1.2Tiếp cận văn hóa kiến trúc từ quan điểm của chủ nghĩa duy vật lịch sử
1.2.1Khái niệm và nguồn gốc của văn hóa kiến trúc
- Khái niệm:
Có thể hiểu rằng văn hóa kiến trúc là một ngành nghệ thuậtcũng như khoa học về tổ chức sắp xếp không gian Bên cạnh đó,văn hóa kiến trúc cũng chứa đựng những yếu tố về tôn giáo, tâmlinh, văn hóa và đời sống xã hội Các giai đoạn xã hội khác nhaubiểu hiện đời sống văn hóa cũng khác nhau và văn hóa kiến trúc
Trang 12sẽ kế thừa của nền văn hóa của đất nước Qua quá trình đúc kếtnhững giá trị bản sắc văn hóa truyền thống riêng mang những giátrị bền vững đã tạo nên những công trình kiến trúc mang nhữngnét đẹp riêng về văn hóa cho mỗi một quốc gia.
- Nguồn gốc:
Nguồn gốc văn hoá kiến trúc được xác định khi nền kiến trúcđược sản sinh ra từ những xuất phát điểm cơ bản như các điềukiện kinh tế – xã hội và lịch sử, điều kiện thiên nhiên và khí hậu,đặc điểm nhân chủng học và đặc điểm tâm sinh lý, thói quen ăn ởgiao tiếp, truyền thống văn hoá và kiến trúc của địa phương,những truyền thống thẩm mỹ và nhu cầu thẩm mỹ mới của họ…thì chắc chắn đấy là những gì sẽ dẫn tới một nền kiến trúc bản sắc
có, vận động và phát triển
*Phương thức sản xuất:
Phương thức sản xuất mang tính chất quyết định nhất định đốivới văn hóa kiến trúc, cách thức quá trình lao động sản xuất củacon người sẽ ảnh hưởng tới quá trình lao động của từng vùngmiền, nơi sống sẽ quyết định kết cấu, kiến trúc nhà ở của từngvùng miền khác nhau
Lực lượng lao động đông, khu công nghiệp nhiều thì văn hóakiến trúc sẽ được kiến tạo phù hợp cho người ở theo mục đích chonhiều người ở, nhà không cần kiên cố,…
*Điều kiện tự nhiên, vị trí địa lý:
Môi trường tự nhiên, vị trí địa lý của mỗi vùng miền khác nhau
sẽ ảnh hưởng đến văn hóa kiến trúc khác nhau
Ở những nơi mang tính chất nhiệt đới gió mùa, ẩm, nhiệt
độ cao quanh năm và có hai mùa mưa và mùa khô rõ rệt Con người chuộng những công trình luôn có lớp hành lang đệm, lớp vách bên ngoài mỏng, xốp bằng vật liệu tự nhiên để làm không
Trang 13gian đệm tránh bức xạ trực tiếp vào công trình vào ngày nắng nóng Mái nhà có độ dốc lớn để thoát nước mưa và tránh dột ẩm, ngôi nhà nào cũng có mái hiên để chống chọi nắng nóng, mưa to, đầu hồi có lỗ thông gió.
Ở các tỉnh miền Trung và Tây Nguyên các kiểu văn hóa kiến trúc có các đặc trưng như: mái nhà lợp 3 lớp, lớp dưới cùng là đất sét, tới lớp phên tre, trên cùng là lớp mái tranh Cấu tạo nhiều lớp giúp chống nóng mùa hè, giữ ấm mùa đông Lớp mái đất sét chống cháy nhà khi đốt lửa sưởi ấm mùa lạnh; lớp đất đủ nặng để chống tốc mái mùa bão
Ở những vùng miền sông nước, lũ lụt thì con người đã cónhiều kiểu nhà sàn, nhà bè,…
Điều kiện tự nhiên sẽ ảnh hưởng đến văn hóa kiến trúc củatừng vùng miền khác nhau
*Dân cư, mật độ dân số:
Nhà ở là tài sản có giá trị cao và phục vụ nhu cầu cư ngụ lâudài của con người, là tổ ấm và mang giá trị tinh thần to lớn Ngoàiviệc mong muốn ngôi nhà kiên cố, vững chãi thì còn đặt ra yêucầu về tính thẩm mỹ và hữu dụng trong kiến trúc Vì thế con người
đã ảnh hưởng quan trọng đối với văn hóa kiến trúc như:
Người dân nông thôn tập trung đổ xô về các thành phố lớnthì văn hóa kiến trúc ở đó sẽ hình thành các kiểu nhà chung cư,cao tầng do thiếu đất phải tận dụng các không gian cao
Mục đích chính của nhà ở là nơi cư trú của con người Nhà ởphải thỏa mãn mọi yêu cầu sử dụng của con người Không giancho gia đình đông người sẽ khác với gia đình ít người
1.2.2Đặc điểm văn hóa kiến trúc
* Tính dân tộc trong văn hóa kiến trúc:
Trang 14Trong văn hóa kiến trúc tính dân tộc là hệ quả của mối quan
hệ ứng xử giữa con người và môi trường Với một đặc điểm chung
là các công trình kiến trúc đều khuyết danh, cho đến khi văn hóa kiến trúc Việt Nam có sự giao lưu với văn hóa phương Tây Với bàn tay và khối óc, nghệ nhân dân gian đã sáng tạo nên các công trìnhkiến trúc như đình, chùa, cung điện, tháp,…
Văn hóa kiến trúc phục vụ cho đời sống con người và chính con người với tâm tư tình cảm phong tục tập quán sinh hoạt với quan điểm thẩm mỹ đã sáng tạo và công trình theo cách riêng củamình
Tính dân tộc của văn hóa kiến trúc luôn gắn liền với nhu cầu thích dụng như: thiên nhiên, khí hậu, địa lý, phương thức sản xuất,điều kiện kinh tế xã hội, phong tục tập quán, tâm lý dân tộc,…Tính dân tộc được hình thành với tâm lý và phong tục tập quán của con người thì có tính bảo lưu lâu dài Tuy nhiên khi nhìn nhận tính dân tộc không nhất thiết nằm trong khuôn khổ của
những gì vốn có Nó được thay đổi theo nhận thức và hoàn cảnh xãhội
* Tính hiện đại trong văn hóa kiến trúc Việt Nam.
Chúng ta đã biết văn hóa kiến trúc phục vụ cho nhu cầu xã hội Xã hội hiện nay đề ra nhu cầu sử dụng với thẩm mỹ cao cho kiếntrúc , đồng thời cũng tạo những điều kiện cần thiết để văn hóakiến trúc được dựng lên, đó là yêu cầu biểu hiện của tính hiện đại.Không giống với văn hóa kiến trúc truyền thông là chủ trương chanhòa, hòa hợp với thiên nhiên xung quanh, tính hiện đại của vănhóa kiến trúc bộc lộ qua việc chinh phục, chiến thắng tự nhiên, thểhiện trí tuệ, sức mạnh và lòng tự hào của con người
Tính hiện đại của văn hóa kiến trúc được xét trên các mặt sau: