Giáo án bồi dưỡng học sinh giỏi môn lịch sử 8

Trong khi đó, Chính phủ lâm thời củagiai cấp tư sản lại xem cuộc cách mạng đã thành công, tiếp tục theo đuổi cuộcchiến tranh đế quốc- Tới đầu tháng 10, không khí cách mạng bao trùm cả nư

1 Hai cuộc cách mạng ở nước Nga năm 1917

a) Tình hình nước Nga trước cách mạng

- Nước Nga là một đế quốc quân chủ chuyên chế, đúng đầu là Nga hoàng lai II

Ni-cô Nga hoàng tham gia Chiến tranh thế giới thứ nhất đã gây nên những hậu quảnghiêm trọng cho đất nước

- Những mâu thuẫn xã hội trở nên hết sức gay gắt, phong trào phản chiến lan rộngkhắp nơi đòi lật đổ chế độ Nga hoàng

b) Cách mạng tháng Hai năm 1917

- Mở đầu là cuộc biểu tình ngày 23 - 2 (8 - 3 theo công lịch) của 9 vạn nữ côngnhân ở Pê-tơ-rô-grát Ba ngày sau, tổng bãi công bao trùm khắp thành phố, biếnthành khởi nghĩa vũ trang, nhất là được sự hưởng ứng của binh lính Cuộc khởinghĩa thắng lợi Chế độ quân chủ chuyên chế bị lật đổ, nước Nga đã trở thành mộtnước cộng hoà

- Phong trào cách mạng diễn ra trong cả nước, các Xô viết đại biểu của côngnhân, nông dân và binh lính được thành lập Cùng lúc, giai cấp tư sản lập Chínhphủ lâm thời nhằm giành lại chính quyền từ các Xô viết Đó là tình trạng haichính quyền song song tồn tại với những đường lối chính trị khác nhau

- Trước tình hình phức tạp đó, Lê-nin và Đảng Bôn-sê-vích chủ trương tiếp tụclàm cách mạng, lôi cuốn đông đảo quần chúng công nhân và nông dân, dùng bạolực lật đổ Chính phủ lâm thời, chấm dứt tình trạng hai chính quyền song song tồntại, giành chính quyền về tay các Xô viết Trong khi đó, Chính phủ lâm thời củagiai cấp tư sản lại xem cuộc cách mạng đã thành công, tiếp tục theo đuổi cuộcchiến tranh đế quốc

- Tới đầu tháng 10, không khí cách mạng bao trùm cả nước Lê-nin từ Phần Lan

bí mật trở về Pê-tơ-rô-grát để trực tiếp lãnh đạo cuộc cách mạng

+ Đêm 24 - 10 (6 - l l), cuộc khởi nghĩa bùng nổ, quân CM đã làm chủ toàn bộthành phố

+ Đêm 25 - 10 (7 - 11), Cung điện Mùa Đông, nơi ẩn náu cuối cùng của Chínhphủ lâm thời, bị đánh chiếm Chính phủ lâm thời tư sản sụp đổ

2 Cuộc đấu tranh xây dựng và bảo vệ thành quả cách mạng Ý nghĩa lịch sử của Cách mạng tháng Mười Nga năm 1917

c) Ý nghĩa lịch sử của Cách mạng tháng Mười

- Cách mạng tháng Mười đã làm thay đổi hoàn toàn vận mệnh nước Nga Lần đầutiên những người lao động lên nắm chính quyền, xây dựng chế độ xã hội mới -chế độ xã hội chủ nghĩa, trên một đất nước rộng lớn

Cách mạng tháng Mười đã dẫn đến những thay đổi to lớn trên thế giới, cổ vũmạnh mẽ và tạo

ra những điều kiện thuận lợi cho cuộc đấu tranh giải phóng của giai cấp vô sản vàcác dân tộc

bị áp bức trên toàn thế giới

Câu hỏi nâng cao 1.Vì sao nước Nga năm 1917 có 2 cuộc cách mạng?

- Cuộc CM thứ nhất bùng nổ tháng Hai năm 1917 đã lật đổ chế độ nga hoàngnhưng đất nước có 2chính quyền song song tồn tại đó là Chính phủ lâm thời TS

và các Xô Viết đại biểu công nhân, nông dân và binh lính.,với hai đường lối chínhtrị khác nhau Đó là cuộc CM DCTS

- CPLT vẩn tiếp tục theo đuổi chiến tranh đế quốc, đàn áp nhân dân lđ

- Trước tình hình đó, Lê-nin và Đảng Bôn-sê-vích Nga chủ trương tiền hành cuộc

CM thứ hai, diễn ra vào tháng10 (1917), quyết định dùng bạo lực lật đổ Chínhphủ lâm thời tư sản, chấm dứt tình trạng hai chính quyền song song tồn tại, thiếtlập chính quyền Xô Viết thống nhất toàn quốc đây là cuộc cách mạng vô sản đầutiên trên thế giới, còn gọi là cách mạng XHCN

2 Nhận xét vai trò của Lê-nin đối với thắng lợi của Cách mạng tháng Mười ? Những sự kiện chứng tỏ vai trò to lớn của Lê-nin đối với cách mạng tháng Mười?

a/ Nhận xét vai trò của Lê-nin : Lê-nin đóng vai trò quan trọng, lãnh đạo trực

tiếp, quyết định thắng lợi của cách mạng tháng Mười.

b/ Những sự kiện chứng tỏ vai trò to lớn của Lê-nin (Công lao của Lê-nin đối

với thắng lợi của Cách mạng tháng Mười):

- Lê-nin là người sáng lập ra Đảng Bôn-sê-vích Nga, nhân tố góp phần quyết

- Lê-nin đã có những quyết định sáng suốt, hành động mau lẹ, đúng thời cơ…

3 Vì sao nhân dân Xô viết bảo vệ được thành quả cách mạng?

- Sức mạnh đoàn kết và sự ủng hộ của nhân dân

- Lòng yêu nước dưới chế độ mới được phát huy mạnh mẽ

- Tác động của việc thực hiện chính sách “Cộng sản thời chiến”

- Hồng quân chiến đấu dũng cảm

- Sự lãnh đạo tài giỏi của Lê-nin và Đảng Bôn-sê-vich Nga

- Sự ủng hộ to lớn của quốc tế, trong đó có Việt Nam…

4 Cách mạng để lại bài học gì cho cách mạng thế giới?

- Phải có 1 đảng CM chân chính lãnh đạo - Phải liên minh công- nông

- Có tinh thần CM triệt để - Tinh thần đoàn kết quốc tế vô sản…

5 Giải thích Cách mạng tháng Hai năm 1917 là một cuộc cách mạng dân chủ

tư sản và Cách mạng tháng Mười năm l9l7 là cuộc CM XHCN (hay còn gọi

là cách mạng vô sản)

- Cách mạng tháng Hai năm 1917 là một cuộc cách mạng dân chủ tư sản vì giaicấp công nhân Nga dưới sự lãnh đạo của Đảng Bôn-sê-vich đóng vai trò là độnglực chủ yếu quyết định thắng lợi của cách mạng, đã lật đổ chế độ quân chủchuyên chế Nga hoàng, quyền lực chuyển sang tay Chính phủ lâm thời tư sản vàcác Xô Viết

- Cách mạng tháng Mười năm l9l7 là cuộc cách mạng vô sản hay còn gọi là cáchmạng hội chủ nghĩa vì do G/c vô sản (Lê-nin và Đảng Bôn-sê-vích) lãnh đạocông, nông, binh lính đấu tranh lật đổ Chính phủ lâm thời tư sản, chấm dứt tìnhtrạng hai chính quyền song song tồn tại, thiết lập chính quyền Xô viết thống nhấttoàn quốc , những người lao động (G/c vô sản) làm chủ đất nước, xây dựng chế

độ mới -chế độ XHCN

6 So sánh Cách mạng tháng Hai với Cách mạng tháng Mười năm 1917

Nội dung Cách mạng tháng Hai Cách mạng tháng Mười

Lãnh đạo Đảng Bôn-sê-vích Lê-nin và Đảng Bôn-sê-vích

Động lực công nhân, nông dân và binh

lính

công nhân, nông dân và binh lính

Nhiệm vụ Lật đổ Chính phủ Nga hoàng Lật đổ Chính phủ lâm thời tư sản

Tính chất Cách mạng dân chủ tư sản Cách mạng vô sản (Cách mạng

- Năm 1921, nước Nga Xô viết bước vào thời kì hoà bình, xây dựng đất nước với

nhiều khó khăn Bảy năm chiến tranh và nội chiến (l914 - 1921) đã tàn phá nặng

nề hầu hết mọi lĩnh vực của nền kính tế - công nghiệp, nông nghiệp và thươngmại

- Đất nước còn lâm vào nạn đói trầm trọng và sự chống phá điên cuồng của các

thế lực phản cách mạng

- Trong tình hình ấy, tháng 3 - l 92l nước Nga Xô viết thực hiện Chính sách kinh

tế mới do Lê-nin đề xướng

- Kinh Tế: Các ngành ktế được phục hồi và phát triển nhanh chóng Trở thành

nước công nghiệp hoá xã hội chủ nghĩa với sản lượng công nghiệp đứng đầu châu

Âu, đứng thứ hai trên thế giới (sau Mĩ) ;

- XH: đời sống nhân dân được cải thiện Các giai cấp bóc lột đã bị xoá bỏ, chỉ còn

lại hai giai cấp công nhân, nông dân và tầng lớp trí thức xã hội chủ nghĩa

- Về văn hoá - giáo dục, Liên Xô đã thanh toán nạn mù chữ, phát triển hệ thống

Câu hỏi nâng cao

1 Em có nhận xét gì về chính sách kinh tế mới? Theo hiểu biết của em Việt Nam có vận dụng chính sách này trong thời kì đổi mới hay không?

- Với việc thực hiện nền kinh tế nhiều thành phần, trong có có kinh tế tư nhân, đãđẩy mạnh sản xuất, phát triển lưu thông hàng hóa, làm nền kinh tế phục hồi vàphát triển nhanh chóng Chính sách kinh tế mới là sự đổi mới sáng tạo của Lê- nin

và đất nước Xô Viết

- Đảng Cộng sản Việt nam đã chú ý vận dụng trong quá trình đổi mới là pháttriển nền sản xuất hàng hóa nhiều thành phần có định hướng của nhà nước

2 Giải thích vì sao qua hai kế hoạch 5 năm, trong vòng 10 năm (l928 - 1937), Liên Xô đã xây dựng thắng lợi chủ nghĩa xã hội.

- Sự lãnh đạo sáng suốt của Lê-nin và Đảng Bôn-sê-vích

- Sự ủng hộ nhiệt tình của quần chúng nhân dân

- Lòng yêu nước dưới chế độ mới được phát huy…

3 một số sai lầm thiếu sót của những người lãnh đạo Đảng và nhà nước Liên

xô trong công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội ( 1925 -1941)

- Thiếu dân chủ dẫn tới việc xử oan cho nhiều người

- Có tư tưởng nóng vội trong việc tập thể hóa nông nghiệp, …

4.So sánh chính sách “CS thời chiến” và chính sách “Kinh tế mới” và đưa ra nhận xét?

Tiêuchí

SS

Chính sách “CS thời chiến”

Chính sách “Kinh tế mới”

Hoàn

cảnh

- 1918-1920, tiến hànhchiến tranh CM, chống thùtrong giặc ngoài

- 1921-1925, khó khăn khi đất nướcbước vào thời kì hòa bình, xây dựngCNXH

Nội dung - Trưng thu lương thực

- Bãi bỏ chế độ trưng thu lương thực,thay bằng thuế lương thực

- Bảo vệ thành quả của CMt10

- Phục hồi, phát triển kinh tế, cảithiện đời sống nhân dân

- Tạo cơ sở kinh tế, chính trị cho Liên

Xô bước vào công cuộc xây dựngCNXH

Nhận xét:Với những thời điểm khác nhau, hoàn cảnh khác nhau, nội dung chính

+ Chính sách “Kinh tế mới” đáp ứng yêu cầu thời kì khôi phục kinh tế để xây

dựng CNXH

- Cả hai chính sách đều đạt được mục tiêu, đưa cách mạng tiến

5 Lập bảng thống kê các sự kiện chính của CM Nga từ tháng 2đến tháng 10 / 1917

Thời gian

Sự kiện

Ngày 23 tháng 2(8/3) 9 vạn nữ công nhân ở Pê-tơ-rô-grát biểu tình

Ngày 26 tháng 2(9/3) Công nhân toàn thành phố bãi công

Ngày 27 tháng

2(12/3)

Khởi nghĩa vũ trang ở Pê-tơ-rô-grát Chế độ quân chủ chuyên chế bị lật đổ, hai chính quyền song song tồn tại Đầu tháng 10 Không khí cách mạng bao trùm khắp nước Nga

Đầu năm 1918 Cách mạng xã hội chủ nghĩa tháng Mười đã giành được

thắng lợi trên toàn quốc

Bảng thống kê những sự kiện nổi bật của nước Nga - Liên Xô từ 1945

Tháng 2

-1917

Cách mạng dân chủ

tư sản Nga thắnglợi

Lật đổ chế độ Nga Hoàng Hai chínhquyền song song tồn tại

24 – 10 –

1917

Cách mạng xã hộichủ nghĩa thángMười Nga thắng lợi

Lật đổ chính quyền lâm thời tư sản

Thành lập nhà nước Cộng hoà Xô Viết,xoá bỏ chế độ người bóc lột người, mởđầu thời kỳ mới

1918 – 1920 Cuộc đấu tranh xây Xây dựng hệ thống chính trị - nhà nước

dựng và bảo vệchính quyền XôViết.

mới Thực hiện các cải cách xã hội chủnghĩa, đánh thắng thù trong giặc ngoài

1921 – 1941 Liên Xô xây dựng

chủ nghĩa xã hội

Công nghiệp hoá XHCN, tập thể hoá nôngnghiệp → cường quốc công nghiệpXHCN

1941 – 1945 Chiến tranh vệ

quốc

Liên Xô là lực lượng đi đầu, lực lượngchủ chốt chống chủ nghĩa phát xít, giảiphong nhân loại

Bài 17: CHÂU ÂU GIỮA HAI CUỘC CHIẾN TRANH THẾ GIỚI (1918

-1939)

1 Châu Âu trong những năm 1918 - 1929

a) Những nét chung

- Sau Chiến tranh thế giới thứ nhất, tình hình châu Âu có nhiều biến đổi:

+ Một số quốc gia mới đã ra đời từ sự tan vỡ của đế quốc Áo Hung và bại trận củanước Đức (Áo, Ba Lan, Tiệp Khắc, Nam Tư, Phần Lan)

+ Hầu hết các nước châu Âu, kể cả thắng trận và thua trận, đều bị suy sụp về kinh

tế (nước Pháp có tới 1,4 triệu người chết, nước Đức với l,7 triệu người chết vàmất toàn bộ thuộc địa )

+ Trong những năm 1918 - l 923, Một cao trào cách mạng đã bùng nổ ở các nướcchâu Âu, nền thống trị của giai cấp tư sản bị chấn động dữ dội, có nơi khủnghoảng trầm trọng

+ Trong những năm 1924 - l 929, các nước tư bản châu Âu trở lại sự ổn định vềchính trị, phục hồi và phát triển về kinh tế

b Cao trào cách mạng 1918-1923 và sự thành lập Quốc tế Cộng sản

* Cao trào cách mạng 1918-1923

- Trong những năm 1918 - l 923, do hậu quả của cuộc Chiến tranh thế giới thứnhất và ảnh hưởng của Cách mạng tháng Mười Nga, một cao trào cách mạng đãbùng nổ ở hầu khắp các nước châu Âu từ Anh, Pháp qua Đức , Hung-ga-ri đếnTiệp Khắc, Ba Lan

* Sự thành lập Quốc tế Cộng sản:

- Từ cao trào cách mạng, Đảng Cộng sản đã được thành lậpở nhiểu nước như:Hung-ga-ri, Đức, Pháp, Anh , đòi hỏi phải có một tổ chức quốc tế để chỉ đạo

phong trào cách mạng thế giới Ngày 2- 3-1919, Quốc tê cộng sản đã được thành

lập tại Mát-xcơ-va do hoạt động tích cực của Lê-nin và Đảng Bôn-sê-vích Nga

- Từ năm 1919 đến năm l943, Quốc tế Cộng sản đã có công lao to lớn trong việc

thống nhất và phát triển phong trào cách mạng thế giới

2 Châu Âu trong những năm 1929 - 1939

a) Cuộc khủng hoảng kinh tế thế giới (1929 -1933) và những hậu quả

- Nguyên nhân: +Do sản xuất ồ ạt, chạy theo lợi nhuận trong những năm 1919 –

1929, dẫn đến

tình trạng hàng hóa ế thừa trong khi người dân không có tiền mua sắm…

+ Tháng 10 - 1929, cuộc khủng hoảng kinh tế bùng nổ trong thế giới tư bản vàkéo dài đến năm 1933 mới chấm dứt

+ Đây là cuộc khủng hoảng trầm trọng (khủng hoảng thừa), kéo dài, đã tàn phánặng nề nền

kinh tế các nước tư bản chủ nghĩa

- Hậu quả: Mức sản xuất bị đẩy lùi hàng chục năm, hàng chục triệucông nhân

thất nghiệp, hàng trăm triệu người rơi vào tình trạng đói khổ

- Giải pháp:

+ Để thoát ra khỏi khủng hoảng, một số nước tư bản như Anh, Pháp tiến hành

những cải cách kinh tế, xã hội

+ một số nước khác như Đức , I-ta-li-a, Nhật Bản đã tiến hành phát xít hoá chế

độ thống trị (thủ tiêu mọi quyền tự do dân chủ, thiết lập chế độ khủng bố côngkhai) và phát động chiến tranh để phân chia lại thế giới

Câu hỏi nâng cao

1 Khái niệm chủ nghĩa “phát xít''

- Chủ nghĩa “phát xít'': hình thức chuyên chính của bọn tư sản, đế quốc phản độngnhất, hiếu chiến nhất, chủ trương thủ tiêu mọi quyền tự do dân chủ, thiết lập chế

độ khủng bố công khai và gây chiến tranh xâm lược để thống trị thế giới

2 Quốc tế thứ III (QTCS) có những đóng góp gì cho phong trào cách mạng thế giới những năm 1919 – 1943?

- Trong thời gian tồn tại từ năm 1919 đến 1943, Quốc tế Cộng sản đã tiến hành 7lần Đại hội, đề ra đường lối cách mạng đúng đắn cho từng thời kì phát triển củacách mạng thế giới

- Tại Đại hội II (1920), Quốc tế cộng sản thông qua Luận cương về vấn đề dân

tộc và thuộc địa do Lê-nin dự thảo, giúp cho nhân dân thuộc địa tìm ra con đườngcứu nước, giải phóng dân tộc một cách đúng đắn

- Tại Địa hội VII (1935), Quốc tế cộng sản đã chỉ rõ nguy cơ của chủ nghĩa phát

xít và kêu gọi các Đảng Cộng sản tích cực đấu tranh, thành lập các Mặt trận nhândân nhằm thống nhất các lực lượng chống chủ nghĩa phát xít

- QTCS có công lao to lớn trong việc thống nhất và phát triển phong trào cáchmạng thế giới

QTCS tuyên bố tự giải tán năm 1943 khi thấy sự tồn tại và hoạt động của tổ chứcnày không còn phù hợp với tình hình mới nữa

3 Lập bảng hệ thống kiến thức về những sự kiện nổi bật ở châu Âu trong hai giai đoạn l9l8 - 1929 và l929 - l939 Nêu nhận xét về mỗi giai đoạn.

* Những năm 1924 - l929: các nước tư bản châu Âu trở lại sự ổn

định về chính trị, phục hồi và phát triển về kinh tế

* Những năm 1929 – 1933: khủng hoảng kinh tế thế giới

- Kinh tế giảm súc nghiêm trọng, nạn thất nghiệp tăng

- Một cao trào cách mạng đã bùng nổ Mặt trận nhân dân chống

chủ nghĩa phát xít và nguy cơ chiến tranh đã được thành lập ởnhiều nước

Bài 18 : NƯỚC MĨ GIỮA HAI CUỘC CHIẾN TRANH THẾ GIỚI (1918 1939)

-1 Nước Mĩ trong thập niên 20 của thế kỉ XX

- Sau Chiến tranh thế giới thứ nhất, trong những năm 20 nước Mĩ bước vào thời

kì phồn vinh, trở thành trung tâm kinh tế và tài chính số một của thế giới

+ Năm 1928, Mĩ chiếm 48% tổng sản lượng công nghiệp thế giới, đứng đầu thế

giới về nhiều ngành công nghiệp như xe hơi, dầu mỏ, thép và nắm 60% dự trữvàng của thế giới

+ Nguyên nhân: do nước Mĩ chú trọng cải tiến kĩ thuật, thực hiện phương phápsản xuất dây chuyền nhằm nâng cao năng suất và tăng cường độ lao động củacông nhân

- Do bị áp bức bóc lột và nạn phân biệt chủng tộc, phong trào công nhân pháttriển ở nhiều bang trong nước Tháng 5 - l 92l , Đảng Cộng sản Mĩ thành lập,đánh dấu sự phát triển của phong trào công nhân Mĩ

2 Nước Mĩ trong những năm 1929 - 1939

- Cuối tháng 10 - l929, nước Mĩ lâm vào cuộc khủng hoảng kinh tế chưa từngthấy và kéo dài đến năm 1933 mới chấm dứt

.+ Nền kinh tế - tài chính Mĩ bị chấn động dữ dội Năm 1932, sản xuất côngnghiệp giảm 2 lần so với năm 1929, khoảng 75% dân trại bị phá sản Hàng chụctriệu người thất nghiệp

+ Các mâu thuẫn xã hội trở nên hết sức gay gắt, đã đưa tới các cuộc biểu tình,tuần hành diễn ra sôi nổi trong cả nước

- Nguyên nhân: Do sản xuất ồ ạt, chạy theo lợi nhuận, cung và cầu không hợp lý;phân phối trong xã hội không công bằng, người lao động lương thấp hoặc thấtnghiệp không có tiền mua hàng hóa

- Để đưa nước Mĩ thoát khỏi khủng hoảng, Tổng thống Mĩ Ru-dơ-ven đã đưa ra

Chính sách mới Chính sách mới bao gồm các đạo luật về phục hưng công nghiệp,

nông nghiệp và ngân hàng nhằm giải quyết nạn thất nghiệp, phục hồi sự phát triểncủa các ngành kinh tế - tài chính và đặt dưới sự kiểm soát của Nhà nước

- Chính sách mới đã góp phần giải quyết những khó khăn của nền kinh tế, đưanước Mĩ thoát dần khỏi khủng hoảng Giải quyết việc làm cho người lao động

trong thời điểm đó và góp phần làm cho nước Mĩ duy trì được chế độ dân chủ tưsản

Bài 19: NHẬT BẢN GIỮA HAI CUỘC CHIẾN TRANH THẾ GIỚI (1918 - 1939)

1 Nhật Bản sau Chiến tranh thế giới thứ nhất

- Nhật Bản là nước không tham gia cuộc Chiến tranh thế giới thứ nhất, mà đã thuđược nhiều lợi nhờ chiến tranh nhất là về kinh tế: sản lượng công nghiệp tăng 5lần

- Nhưng ngay sau chiến tranh, kinh tế Nhật Bản ngày càng gặp khó khăn, nôngnghiệp vẫn lạc hậu, không có gì thay đổi so với công nghiệp: Giá gạo tăng cao,đời sống nông dân rất khó khăn Năm 1918 ''cuộc bạo động lúa gạo'' đã nổ ra, lôicuốn tới 10 triệu người tham gia

- Phong trào bãi công diễn ra sôi nổi ; tháng 7 - l 922, Đảng Cộng sản Nhật Bảnthành lập và trở thành lực lượng lãnh đạo phong trào công nhân

- Năm 1927, Nhật Bản lại lâm và cuộc khủng hoảng tài chính, chấm dứt sự phụchồi ngắn ngủi của nền kinh tế nước này

động chiến tranh xâm lược Năm 1927 Thủ tướng Ta-na-ca trình lên Nhật hoàng

kế hoạch xâm chiếm Trung Quốc, châu Á và toàn thế giới

- Tháng 9 - l931, Nhật Bản tấn công vùng Đông Bắc Trung Quốc, dẫn tới việchình thành lò lửa chiến tranh đầu tiên trên thế giới

- Trong thập niên 30, ở Nhật Bản đã diễn ra quá trình thiết lập chế độ phát xít vớiviệc sử dụng triệt để bộ máy quân sự và cảnh sát của chế độ quân chủ chuyên chếNhật Bản

- Giai cấp công nhân và các tầng lớp nhân dân, kể cả binh sĩ, đã tiến hành cuộcđấu tranh mạnh mẽ, góp phần làm chậm lại quá trình phát xít hoá ở Nhật Bản

Câu hỏi nâng cao

1.Trong thập niên 20 của thế kỉ XX, kinh tế của Mĩ và Nhật Bản có gì giống nhau và khác nhau?

- Giống nhau: Cùng là nước thu được nhiều lợi, không mất mát gì trong Chiến

Bài 20: PHONG TRÀO ĐỘC LẬP DÂN TỘC Ở CHÂU Á (1918 - 1939)

1 Những nét chung về phong trào độc lập dân tộc ở châu Á Cách mạng Trung Quốc trong những năm 1919 - 1939

a) Những nét chung

- Từ sau Cách mạng tháng Mười Nga năm 19l7 và Chiến tranh thế giới thứ nhất,phong trào giải phóng dân tộc ở châu Á đã bước sang thời kì phát triển mới.Phong trào diễn ra mạnh mẽ và lan rộng ở nhiều khu vực của lục địa châu Á rộnglớn, tiêu biểu là phong trào đấu tranh ở Trung Quốc, Ấn Độ, Việt Nam và In-đô-nê-xi-a Đó là :

+ Phong trào Ngũ tứ năm 1919 ở Trung Quốc

+ Cuộc cách mạng nhân dân ở Mông Cổ đưa tới việc thành lập Nhà nước CHNDMông Cổ

+ Phong trào đấu tranh của nhân dân Ấn Độ dưới sự lãnh đạo của Đảng Quốc đại

do M Gan-đi đứng đầu

+ Thắng lợi của cuộc chiến tranh giải phóng ở Thổ Nhĩ Kì (l9l9 - l 922) đưa tớiviệc thành lập nước Cộng hoà Thổ Nhĩ Kì Trong cao trào đấu tranh giải phóng,

giai cấp công nhân đã tích cực tham gia và nhiều đảng CS thành lập như ở Trung

Quốc, In-đô-nê-xi-a và Việt Nam

b) Cách mạng Trung Quốc trong những năm 1919 -1939

- Phong trào Ngũ tứ bùng nổ ngày 4 - 5 - l 919, khởi đầu là cuộc biểu tình của

3000 học sinh yêu nước ở Bắc Kinh chống lại âm mưu xâu xé Trung Quốc củacác nước đế quốc Phong trào nhanh chóng lan rộng ra cả nước, lôi cuốn đông đảocác tầng lớp nhân dân Lực lượng chủ yếu của phong trào chuyển từ sinh viênsang giai cấp công nhân

- Phong trào Ngũ tứ đã mở đầu cao trào chống đế quốc, chống phong kiến Từ đó,chủ nghĩa Mác - Lê-nin được truyền bá sâu rộng ở Trung Quốc Từ nhiều nhómcộng sản, ngày l-7- l921, Đảng Cộng sản Trung Quốc được thành lập

- Từ năm 1926 đến 1937, tình hình chính trị ở Trung Quốc có nhiều biến động:+ Trong những năm l926 - l927: là cuộc Chiến tranh Bắc phạt của các lực lượngcách mạng nhằm đánh đổ các tập đoàn quân phiệt đang chia nhau thống trị nhiềuvùng trong nước

+ Trong những năm 1927 l937: diễn ra cuộc nội chiến giữa Quốc dân đảng

-Tưởng Giới Thạch và Đảng Cộng sản Trung Quốc

- Tháng 7 - l 937, Nhật Bản phát động cuộc tấn công xâm lược nhằm thôn tínhtoàn bộ Trung Quốc Trước nguy cơ đó, Đảng Cộng sản Trung Quốc và Quốc dânđảng đã đình chỉ nội chiến, cùng hợp tác chống Nhật Cách mạng Trung Quốcchuyển sang thời kì mới: Quốc - Cộng hợp tác, kháng chiến chống Nhật

2 Phong trào độc lập dân tộc ở Đông Nam Á (1918 - 1939)

a) Tình hình chung

Đầu thế kỉ XX, hầu hết các nước Đông Nam Á (trừ Xiêm, nay là Thái Lan) đều làthuộc địa của chủ nghĩa đế quốc Sau thất bại của phong trào Cần vương, tầng lớptrí thức mới ở các nước này chủ trương đấu tranh giành độc lập theo con đườngdân chủ tư sản

- Từ những năm 20, nét mới của phong trào cách mạng ở Đông Nam Á là giai cấp

vô sản từng bước trưởng thành và tham gia lãnh đạo cuộc đấu tranh Đó là do sựgia tăng số lượng, phát triển và trưởng thành của giai cấp công nhân sau chínhsách khai thác thuộc địa của các nước đế quốc và những ảnh hưởng của Cáchmạng tháng Mười Nga

- Trong thời kì này, nhiều đảng cộng sản đã ra đời ở nhiều nước Đông Nam Á,như ở In-đô-nê-xi-a năm l920 ; ở Việt Nam, Mã Lai và Xiêm năm 1930 Dưới sựlãnh đạo của các đảng cộng sản, nhiều cuộc đấu tranh đã diễn ra như cuộc khởinghĩa ở Gia-va, Xu-ma-tơ-ra (1926 - 1927) - In-đô-nê-xi-a, phong trào Xô viếtNghệ - Tĩnh (1930 - 193l) tại Việt Nam.

- Phong trào dân chủ tư sản ở Đông Nam Á cũng có những bước tiến bộ rõ rệt.Nếu như trước đây mới chỉ xuất hiện những nhóm lẻ tẻ thì đến giai đoạn này đã rađời những chính đảng có tổ chức và ảnh hưởng XH như Đảng Dân tộc ở In-đô-nê-xi-a, Phong trào Tha-kin ở Miến Điện

b) Phong trào độc lập dân tộc ở một số nước Đông Nam Á

- Ở Đông Dương: cuộc đấu tranh chống thực dân Pháp được tiến hành dướinhiều hình thức, với sự tham gia của đông đảo các tầng lớp nhân dân, như ở Làocuộc khởi nghĩa của Ong Kẹo và Com-ma-đam kéo dài hơn 30 năm ; phong tràoyêu nước theo xu hướng dân chủ tư sản do nhà sư A-cha Hem Chiêu đứng đầu ởCam-pu-chia (l 930 - 1935)

- Khu vực hải đảo: đã diễn ra nhiều phong trào chống thực dân, lôi cuốn hàngtriệu người tham gia, tiêu biểu là cuộc khởi nghĩa ở hai đảo Gia-va và Xu-ma-tơ-

ra (In-đô-nê-xi-a) trong những năm 1926 - l 927 dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng

sản In-đô-nê-xi-a Sau khi cuộc khởi nghĩa bị đàn áp, quần chúng đã ngả theophong trào dân tộc tư sản do Xu-các-nơ - lãnh tụ của Đảng Dân tộc, đứng đầu

- Từ năm 1940, khi phát xít Nhật tấn công đánh chiếm Đông Nam Á, cuộc đấutranh giải phóng dân tộc của nhân dân các nước trong khu vực đã tập trung vàochống phát xít Nhật

Câu hỏi nâng cao

1 Em có nhận xét gì về phong trào đấu tranh giành độc lập dân tộc ở các nước châu Á sau Chiến tranh thế giới thứ nhất?

- Quy mô: Phong trào diễn ra mạnh mẽ và lan rộng ở nhiều khu vực của lục địa châu Á, được đông đảo các tầng lớp nhân dân tham gia

- Hình thức đấu tranh: có nhiều hình thức như đấu tranh chính trị, bãi công, đấu tranh vũ trang

- Kết quả: Nhiều phong trào giành được thắng lợi như cách mạnh Mông Cổ, ThổNhĩ Kì

2 Em có nhận xét gì về phong trào đấu tranh giành độc lập dân tộc ở các nước Đông Nam Á sau Chiến tranh thế giới thứ nhất?

- Phong trao độc lập diễn ra sôi nổi, liên tục ở nhiều nước, dưới những hình thứcphong phú

- Phong trao được đông đảo của các tầng lớp nhân dân tham gia, giai cấp vô sảntừng bước trưởng thành và tham gia lãnh đạo cuộc đấu tranh Đặc biệt ở ĐôngDương, Đảng Cộng sản Đông Dương đã lãnh đạo nhân dân 3 nước Việt Nam,Lào, Cam-pu-chia đấu tranh chống Pháp, tạo bước ngoặt cho phong trào

- Phong trào Dân chủ tư sản tiếp tục phát triển, chưa có phong trào nào thắng lợi,nhưng đã cổ vũ mạnh mẽ tinh thần yêu nước của các tầng lớp nhân dân chống kẽthù chung: từ 1940 chống phát xít

3.Thống kê về phong trào đấu tranh giành độc lập dân tộc ở các nước châu Á (1918 – 1939)

4 - 5 - l 919 Phong trào Ngũ tứ ở Trung

Quốc

Mở đầu cho cao trào CM chống đế quốc, chống PK

ở châu Á Những năm

Bài 21: CHIẾN TRANH THẾ GIỚI THỨ HAI (1939 - 1945)

I NGUYÊN NHÂN BÙNG NỔ CHIẾN TRANH THẾ GIỚI THỨ HAI

- Sau Chiến tranh thế giới thứ nhất, những mâu thuẫn giữa các nước đế quốc tiếptục nảy sinh

- Cuộc khủng hoảng kinh tế thế giới 1929 - l 933 làm gay gắt thêm các mâu thuẫnđó

- Chính sách thù địch chống Liên Xô càng thúc đẩy các nước đế quốc phát độngchiến tranh xâm lược nhằm xoá bỏ nhà nước xã hội chủ nghĩa đầu tiên trên thếgiới

- Từ giữa những năm 30, đã hình thành hai khối đế quốc đối địch nhau với cácchính sách đối ngoại khác nhau Với chính sách hiếu chiến xâm lược, các nướcphát xít Đức, I-ta-li-a, Nhật Bản chủ trương nhanh chóng phát động chiến tranhthế giới

- Các nước Anh, Pháp, Mĩ lại thực hiện đường lối nhân nhượng, thoả hiệp với cácnước phát xít, cố làm cho các nước này chĩa mũi nhọn chiến tranh về phía LiênXô

- Nhưng với những tính toán của mình, nước Đức đã tiến đánh các nước TB châu

Âu trước khi tấn công Liên Xô

Sau những cuộc thôn tính nước Áo (3 l 938) và Tiệp Khắc (3 l939), ngày l

-9 - 1-93-9, phát xít Đức tấn công Ba Lan Ngay sau đó, Anh, Pháp tuyên chiến vớiĐức Chiến tranh thế giới thứ hai bùng nổ và kéo dài tới 6 năm đầy khốc liệt

II NHỮNG DIỄN BIẾN CHÍNH CỦA CUỘC CHIẾN TRANH

1 Chiến tranh bùng nổ và lan rộng toàn thế giới (từ l - 9 - 1939 đến đầu năm 1943)

- Trong giai đoạn đầu (từ 9 - l939 đến 6 - l94l ) với chiến lược ''chiến tranh chớpnhoáng'', phát xít Đức đã đánh chiếm hầu hết các nước châu Âu (trừ Anh và một

số nước trung lập) Ngày 22 - 6 - 1941, Đức tấn công và tiến sâu vào lãnh thổLiên Xô.

- Ngày 7 - l2 - l941, Nhật Bản bất ngờ tập kích hạm đội Mĩ ở Trân Châu cảng(đảo Ha-oai) Làm Mĩ tổn thất nặng nề Liền sau đó quân Nhật tấn công chiếmvùng Đông Nam Á và một số đảo ở Thái Bình Dương

- Ở Bắc Phi, tháng 9-1940 quân I-ta-li-a tấn công Ai Cập

Tháng l - 1942, khối Đồng minh chống phát xít đã được hình thành do ba cườngquốc Liên Xô, Mĩ, Anh làm trụ cột

2 Quân Đồng minh phản công, chiến tranh kết thúc (đầu năm 1943 đến tháng 8 - 1945)

- Chiến thắng của Hồng quân Liên Xô trong chiến dịch phản công ở Xta-lin-grát(2 - l 943) đã tạo nên bước ngoặt căn bản của Chiến tranh thế giới thứ hai - quyềnchủ động tấn công đã thuộc về Liên Xô và phe Đồng minh

- Hồng quân Liên Xô và liên quân Mĩ - Anh đã liên tiếp mở nhiều cuộc tấn cônglớn trên khắp các mặt trận Cuối năm 1944, Hồng quân LX đã quét sạch quân Đức

ra khỏi lãnh thổ Xô viết, liên quân Mĩ - Anh làm chủ Bắc Phi và mở Mặt trận thứhai ở Tây Âu

- Hồng quân mở chiến dịch công phá Béc-lin và rạng sáng 9 -5-1945 phát xít Đức

kí văn kiện đầu hàng đồng minh không điều kiện Chiến tranh kết thúc ở châu Âu

- Ở mặt trận châu Á - TBD, liên quân Mĩ - Anh đã giáng cho không quân và hảiquân Nhật những tổn thất nặng nề trong năm 1943 và năm 1944 Ngày 8 - 8 - l

945, Hồng quân LX mở cuộc tấn công và đã đánh tan đội quân Quan Đông tinhnhuệ của Nhật ở ĐB Trung Quốc

- Ngày 6 và 9 - 8 - l 945, lần đầu tiên trong lịch sử Mĩ, đã ném hai quả bomnguyên tử xuống Hi-rô-si-ma và Na-ga-xa-ki làm trên 10 vạn người thiệt mạng,

hàng chục vạn người bị tàn phế Ngày 15 - 8 - l 945, NB đầu hàng Đồng minh

không điều kiện Chiến tranh TGT2 kết thúc

III KẾT CỤC CỦA CHIẾN TRANH THẾ GIỚI THỨ HAI

- Chiến tranh thế giới thứ hai kết thúc với sự thất bại hoàn toàn của phe phát xítĐức, I-ta-li-a , Nhật Bản Khối Đồng minh (Liên Xô - Mĩ - Anh) đã chiến thắng.Đây là cuộc chiến tranh lớn nhất, khốc liệt nhất và tàn phá nặng nề nhất trong lịch

sử loài người 76 nước bị lôi cuốn vào vòng chiến, 60 triệu người chết, 90 triệungười bị tàn tật, thiệt hại vật chất ước tính khoảng 4000 tỉ đôla Mĩ

- Thắng lợi của cuộc chiến tranh chống phát xít của nhân nhân LX và các nướcĐồng minh có ý nghĩa lịch sử trọng đại, tạo nên sự chuyển biến căn bản của tìnhhình thế giới:

+Các nước XHCN ra đời ở Đông Âu và châu Á, LX ngày càng lớn mạnh trởthành siêu cường đứng đầu hệ thống XHCN

+ Chiến tranh làm thay đổi tương quan lực lượng giữa các nước tư bản chủ nghĩa.Các nước phát xít bị tiêu diệt, Anh và Pháp suyyếu chỉ có Mĩ ngày càng lớn mạnhtrở thành nước đứng đầu hệ thống TBCN

Câu hỏi nâng cao

1 Nhận xét về chính sách đối ngoại của các nước đế quốc châu Âu

- Sau Chiến tranh thế giới thứ nhất và cuộc khủng hoảng kinh tế thế giới

1929-1933 các nước đế quốc đã hình thành hai khối đối địch nhau với các chính sáchđối ngoại khác nhau:

+ Các nước phát xít Đức, I-ta-li-a, NB chủ trương nhanh chóng phát động chiếntranh thế giới

+ Các nước Anh, Pháp, Mĩ lại thực hiện đường lối nhân nhượng, thoả hiệp với cácnước phát xít, cố làm cho các nước này chĩa mũi nhọn chiến tranh về phía LiênXô

- Chính sách thỏa hiệp nhượng bộ của các nước châu Âu dẫn đến sự chủ quankhinh địch, tạo điều kiện thuận lợi cho Đức gây chiến tranh

2 Nhận xét về mức độ ác liệt của Chiến tranh thế giới thứ hai:- Đây

là 4000 tỉ đôla Mĩ

3 Lập niên biểu về những sự kiện chính của Chiến tranh thế giới thứ hai.

Niên đại Sự kiện

1/9 /1939 Đức tấn công Ba Lan, chiến tranh bùng nổ

9/ l939 đến 6 /

l94l

Đức đã đánh chiếm phần lớn các nước châu Âu

9 / 1940 Quân I-ta-li-a tấn công Ai Cập

22 / 6 / 1941 Đức tấn công Liên Xô

7 / l2 / l941 Nhật Bản tập kích hạm đội Mĩ ở Trân Châu cảng (đảo

Ha-oai)

1 /1942 Khối Đồng minh chống phát xít đã được thành lập

2 /1943 Chiến thắng ở Xta-lin-grát, Hồng quân LX chuyển sang

phản công

5 /1943 Quân Đức và I-ta-li-a ở Bắc Phi hạ khí giới

6 / 6 / 1944 Anh, Mĩ mở mặt trân thứ hai ở Tây Âu

Cuối 1944 Toàn bộ lãnh thổ Liên xô được giải phóng

4 Anh, Mĩ cùng với LX thành lập khối Đồng minh vì có kẻ thù chung là phát

xít; bị sức ép của nhdân các nước đòi chính phủ phải liên kết với LX để chống kẻ thù chung của nhân loại

5 Nguyên nhân bùng nổ của Chiến tranh thế giới thứ nhất và Chiến tranh thế giới thứ hai có điểm gì giống và khác nhau?

- Giống: Cả hai cuộc chiến tranh đều nhằm giải quyết mâu thuẩn giữa các nước đếquốc về vấn đề thị trường và thuộc địa

- Khác: Chiến tranh thế giới thứ hai còn nhằm giải uyết mâu thuẩn giữa các nước

đế quốc với

Liên xô, nhà nước xã hội chủ nghĩa đầu tiên trên thế giới

Bài 22: SỰ PHÁT TRIỂN CỦA KHOA HỌC – KĨ THUẬT

VÀ VĂN HOÁ THẾ GIỚI NỬA ĐẦU THẾ KỈ XX

1 Sự phát triển của khoa học - kĩ thuật thế giới nửa đầu thế kỉ XX

- Bước vào thế kỉ XX, sau cuộc cách mạng công nghiệp, nhân loại tiếp tục đạtđược những thành tựu rực rỡ về khoa học - kĩ thuật

- Các ngành khoa học cơ bản như Hoá học, Sinh học, các khoa học về Trái Đất,hải dương học, Khí tượng học, đều đạt được những tiến bộ phi thường, nhất là vềVật lí học với sự ra đời của lí thuyết nguyên tử hiện đại, đặc biệt là lí thuyết tươngđối có ảnh hưởng lớn của nhà bác học Đức An-be Anh-xtanh

- Nhiều phát minh khoa học cuối thế kỉ XIX - đầu thế kỉ XX đã được sử dụng nhưđiện tín, điện thoại, ra đa, hàng không, điện ảnh

Ngoài những thành tựu nêu trên, những phát minh khoa học của nhân loại nửađầu thế kỉ XX còn có: lý thuyết nguyên tử hiện đại về cấu tạo nguyên tử ;hiệntượng phóng xạ hạt nhân; chế tạo ra chất đồng vị phóng xạ; sinh học phân tử; chấtkháng sinh Penixilin

- Sự phát triển của khoa học - kĩ thuật đã mang lại cuộc sống vật chất và tinh thầncủa con người tốt đẹp hơn Nhưng mặt khác, những thành tựu khoa học cũngđược sử dụng để sản xuất những vũ khí giết người gây thảm họa cho nhân loại

? Nhận xét về thành tựu khoa học – kĩ thuật nửa đầu thế kỉ XX (Sự phát triển…

nhân loại)

2 Sự hình thành và phát triển nền văn hoá Xô viết

- Thắng lợi của Cách mạng tháng Mười Nga năm l917 đã mở đường cho việc xâydựng một nền văn hoá mới, đó là nền văn hoá Xô viết dựa trên cơ sở những tưtưởng của chủ nghĩa Mác - Lê-nin và kế thừa những tinh hoa của di sản văn hoánhân loại

- Nền văn hoá Xô viết đã đạt được những thành tựu to lớn và rực rỡ :

+ Xoá bỏ tình trạng mù chữ và nạn thất học, sáng tạo chữ viết cho các dân tộc + Phát triển hệ thống GD quốc dân với CĐ giáo dục phổ cập bắt buộc 7 năm, trởthành một đất nước mà đa số người dân có trình độ VH’ cao cùng một đội ngũ tríthức có năng lực sáng tạo

+ Nền KH-KT Xô viết đã chiếm lĩnh nhiều đỉnh cao của KH-KT thế giới Nềnvăn hoá - nghệ thuật Xô viết đã có những cống hiến xuất sắc vào kho tàng vănhoá - nghệ thuật nhân loại

? Các tác phẩm văn học Xô viết nổi tiếng những năm đầu thế kỉ XX

- Sông Đông êm đềm, Đất vở hoang của M.Sô-lô-khốp

- Thép đã tôi thế đấy của N.Ô-xtrốp-xki

- Bài ca sư phạm của A Ma-ca-ren-cô

- Con đường đau khổ của A Tôn-xtôi

Bài 13:ÔN TẬP LỊCH SỬ THẾ GIỚI HIỆN ĐẠI

(Phần từ năm 1917 đến năm 1945)

1 Những nội dung chủ yếu của lịch sử hiện đại từ 1917 đến 1945

- Sự phát triển có tính bước ngoặt của phong trào cách mạng thế giới với thắng lợi

mở đầu của Cách mạng xã hội chủ nghĩa tháng Mười Nga

- Sự phát triển thăng trầm đầy kịch tính của chủ nghĩa tư bản

- Cuộc chiến tranh dân tộc và giai cấp rộng lớn, quyết liệt trong phạm vi từngnước và trên thế giới nhằm giành hòa bình, độc lập dân tộc, dân chủ và tiến bộ xãhội

2 Chọn 5 sự kiện tiêu biểu nhất và giải thích vì sao chọn những sự kiện đó

*5 sự kiện tiêu biểu nhất:

1 Cách mạng xã hội chủ nghĩa tháng Mười Nga năm 1917

2 Cao trào cách mạng ở châu Âu (1918 - 1923) 3 Phong trào độc lập dântộc ở châu Á

4 Cuộc khủng hoảng kinh tế thế giới (l929 - l933) 5.Chiến tranh thế giới thứ hai(l939 - l945)

* Lí do:

1 Cách mạng XHCN tháng Mười Nga năm 1917, lần đầu tiên CNXH đã trởthành hiện thực ở một nước Thắng lợi của CM tháng Mười và công cuộc xâydựng CNXH ở LX đã có tác động to lớn đến tình hình thế giới

2 Cao trào CM ở châu Âu (1918 - 1923) có bước chuyển biến mới Ở nhiều nước,các Đảng Cộng sản ra đời Trên cơ sở đó Quốc tế cộng sản được thành lập và đãlãnh đạo phong trào CM đi theo con đường CM tháng Mười

3 Phong trào độc lập dân tộc ở châu Á là đòn tấn công vào tư bản chủ nghĩa,trong phong trào đó giai cấp vô sảntrưởng thành và tham gia lãnh đạo cách mạng

4 Cuộc khủng hoảng kinh tế thế giới (l929 - l933) dẫn tới hậu quả chủ nghĩa phátxít tha7ng1 thế ở Đức - I-ta-li-a - Nhật Bản với ý đồ gây chiến tranh chia lại thếgiới

5.Chiến tranh thế giới thứ hai (l939 - l945) là cuộc chiến tranh gây ra những tổnthất khủng khiếp nhất trong lịch sử nhân loại., đã kết thúc một thời kì phát triểncủa lịch sử thế giới hiện đại

3.Những sự kiện lịch sử chính:

- Lập niên biểu những sự kiện chủ yếu từ năm l 917 đến năm 1945

*Nước Nga - Liên Xô từ 1917-1945

Tháng 2

-1917

Cách mạng dân chủ

tư sản Nga thắng lợi

Lật đổ chế độ Nga Hoàng Hai chínhquyền song song tồn tại

7 – 11 – 1917 Cách mạng xã hội

chủ nghĩa thángMười Nga thắng lợi

Lật đổ chính quyền lâm thời tư sản.Thành lập nhà nước CH Xô Viết, xoá

bỏ chế độ người bóc lột người, mở đầuthời kỳ mới

1918 – 1920 Cuộc đấu tranh xây

dựng và bảo vệ chínhquyền Xô Viết

Xây dựng hệ thống chính trị - nhà nướcmới Thực hiện các cải cách xã hội chủnghĩa, đánh thắng thù trong giặc ngoài

1921 – 1941 Liên Xô xây dựng

chủ nghĩa xã hội

Công nghiệp hoá xã hội chủ nghĩa, tậpthể hoá nông nghiệp → cường quốccông nghiệp xã hội chủ nghĩa

1941 – 1945 Chiến tranh vệ quốc Liên Xô là lực lượng đi đầu, lực lượng

chủ chốt chống chủ nghĩa phát xít, giảiphong nhân loại

1924

-l929

Thời kì ổn định vàphát triển củaCNTB

Sản xuất công nghiệp phát triển nhanhchóng, tình hình chính trị tương đối ổn định

1929 –

1933

Khủng hoảng KTbùng nổ ở Mĩ vàlan rộng ra toàn thếgiới tư bản

Kinh tế giảm súc nghiêm trọng, nạn thấtnghiệp tăng chính trị bất ổn định

1933 –

1939:

Các nước tư bảntìm cách thoát khỏikhủng hoảng

Khối Đức - I-ta-li-a - NB phát xít hoá CĐthống trị và phát động chiến tranh chia lạithế giới

Khối Anh – Pháp - Mĩ thực hiện các cảicách KT-CT duy trì chế độ DCTS

1939

-1945

Chiến tranh thếgiới thứ hai

76 nước trong tình trạng chiến tranh, CNPXĐức - I-ta-li-a - NB thất bại hoàn toàn.Thắng lợi thuộc về LX, nước nước đồngminh và nhân loại tiến bộ trên thế giới

LỊCH SỬ VIỆT NAM TỪ NĂM 1858 ĐẾN NĂM 1918 CUỘC KHÁNG CHIẾN CHỐNG THỰC DÂN PHÁP XÂM LƯỢC (1858 -

1884) Bài 24: CUỘC KHÁNG CHIẾN TỪ NĂM 1858 ĐẾN NĂM 1873

1 Thực dân Pháp xâm lược Việt Nam

a) Chiến sự ở Đà Nẵng những năm 1858 -1859

- Nguyên nhân Pháp xâm lược :

+ Từ giữa thế kỉ XIX, các nước tư bản phương Tây đẩy mạnh xâm lược các nướcphương Đông để mở rộng thị trường, vơ vét nguyên liệu

+ Việt Nam có vị trí địa lí thuận lợi, giàu tài nguyên thiên nhiên

+ Chế độ phong kiến Việt Nam khủng hoảng, suy yếu

b) Chiến sự ở Gia Định năm 1859

- Ngày 17- 2 - l859, Pháp tấn công thành Gia Định, quân triều đình chống cự yếu

ớt rồi tan rã

- Ngày 24 - 2 - 1861, Pháp chiếm được Đại đồn Chí Hoà, thừa thắng lần lượtchiếm ba tỉnh miền Đông và thành Vĩnh Long

- Ngày 5 - 6 - 1862, triều đình Huế kí với Pháp Hiệp ước Nhâm Tuất:

+ Thừa nhận quyền cai quản của Pháp ở ba tỉnh miền Đông Nam Kì và đảo CônLôn

+ Mở ba cửa biển Đà Nẵng, Ba Lạt, Quảng Yên cho Pháp vào buôn bán

+ Bãi bỏ lệnh cấm đạo, cho Pháp và Tây Ban Nha tự do truyền đạo Gia Tô

+ Bồi thường cho Pháp một khoản chiến phí tương đương 288 vạn lạng bạc

+ Pháp sẽ trả lại thành Vĩnh Long cho triều đình, chừng nào triều đình buộc đượcdân chúng ngừng kháng chiến…

2 Cuộc kháng chiến chống Pháp từ năm 1858 đến năm 1873

a) Kháng chiến ở Đà Nẵng và ba tỉnh miền Đông Nam Kì

- Tại Đà Nẵng, nhiều toán nghĩa binh nổi dậy phối hợp với quân triều đình chốngPháp

b) Kháng chiến lan rộng ra ba tỉnh miền Tây

- Thái độ và hành động của triều đình Huế trong việc để mất ba tỉnh miền Tây:+ Triều đình Huế ngăn cản phong trào kháng chiến chống Pháp của nhân dân ta ởNam Kì, ra lệnh bãi binh

+ Do thái độ cầu hoà của triều đình Huế, Pháp chiếm được ba tỉnh miền Tây Nam

+ Một bộ phận dùng văn thơ lên án thực dân Pháp và tay sai, cổ vũ lòng yêu nước: Phan Văn Trị, Nguyễn Đình Chiểu, Nguyễn Thông

Câu hỏi nâng cao

1 Thực dân Pháp đã thực hiện âm mưu xâm lược Việt Nam như thế nào?

- Pháp đã có âm mưu xâm lược nước ta từ lâu, chúng sử dụng các phần tử cônggiáo phản động đi trước

- Sau nhiều lần khiêu khích, lấy cớ bảo vệ đạọ Gia-tô, Pháp đem quân xâm lượcViệt Nam

- Chiều ngày 31 - 8 - 1858, liên quân Pháp - Tây Ban Nha dàn trận trước cửa biển

Đà Nẵng

Âm mưu của Pháp là chiếm xong Đà Nẵng sẽ kéo thẳng ra Huế, nhanh chóngbuộc nhà Nguyễn đầu hàng

2.Vì sao Pháp chọn Đà Nẵng là mục tiêu tấn công trước?

- Vì gần kinh thành Huế, là khu vực cảng nước sâu thuận lợi cho cuộc tấn côngbằng tàu chiến Chiếm Đà Nẵng để uy hiếp, buộc triều đình Huế đầu hàng

- Thực hiện kế hoạch đánh nhanh thắng nhanh…

3 Vì sao Pháp chọn Gia Định để tấn công sau khi kế hoạch đánh nhanh, thắng nhanh bước đầu thất bại?

- Vì muốn chiếm vựa thóc Nam Bộ, cắt nguồn lương thực của triều đình Huế

- Đi trước Anh một bước trong việc làm chủ các cảng biển quan trọng ở MiềnNam

- Chuẩn bị chiếm Cao Miên, dò đường sang miền Nam Trung Quốc

4 Nguyên nhân nào khiến nhà Nguyễn ký Hiệp ước Nhâm Tuất 1862 với Pháp? Nội dung cơ bản của Hiệp ước Nhâm Tuất là gì? Em có nhận xét như thế nào về nội dung Hiệp ước Nhâm Tuất.

- Nguyên nhân :

+ Nhà Nguyễn bất lực trước tình hình, muốn nhân nhượng với Pháp để rãnh tay ởphiá Nam, tập trung đối phó với phong trào nông dân ở phía Bắc

+ Muốn bảo vệ quyền lợi dòng họ và địa vị giai cấp của mình

- Nội dung cơ bản của Hiệp ước Nhâm Tuất: (trang 17: Ngày 5 - 6 – 1862…)

- Nhận xét:

+ Đây là Hiệp ước bán nước đầu tiên của triều đình Nguyễn

+ Triều đình Nguyễn đã vi phạm chủ quyền đất nước: cắt 3 tỉnh miền Đông chogiặc

+ Thái độ nhu nhược, hèn yếu, cách nhìn thiển cận của triều đình Nguyễn làmcho phong trào kháng chiến của nhân dân ta phát triển mạnh mẽ hơn

5 Nhận xét về cuộc khởi nghĩa của Trương Định:

- Khởi nghĩa của Trương Định ở Gò Công đã làm cho địch thất điên bát đảo

- Dù bị tổn thất, cuộc kháng chiến vẫn tiếp tục, thể hiện truyền thống yêu nước vàkhi phách anh hùng của dân tộc

6 Tinh thần K/c chống Pháp xâm lược của nhân dân ta trong những năm 1858-1873 được thể hiện như thế nào

Ngay từ đầu, nhân dân ta đã dũng cảm đứng lên chống Pháp

- Tại Đà Nẵng, nhiều toán nghĩa binh nổi dậy phối hợp với quân triều đình chốngPháp

+ Bất hợp tác với giặc, một bộ phận kiên quyết đấu tranh vũ trang, nhiều trungtâm kháng chiến ra đời như Đồng Tháp Mười, Tây Ninh Bến Tre, Vĩnh Long, SaĐéc, Trà Vinh, Rạch Giá, Hà Tiên với những lãnh tụ nổi tiếng như TrươngQuyền, Phan Tôn, Phan Liêm, Nguyễn Trung Trực, Nguyễn Hữu Huân

+ Một bộ phận dùng văn thơ lên án thực dân Pháp và tay sai, cổ vũ lòng yêu nướcnhư Phan Văn Trị, Nguyễn Đình Chiểu, Nguyễn Thông

7 Nhận xét về phong trào chống Pháp của nhân dân Nam Kì về hoàn cảnh, lực lượng, qui mô, kết quả:

- Hoàn cảnh: Cuộc kháng chiến ngày càng khó khăn vì thái độ bạc nhược, cấu

kết với giặc để đàn áp phong trào của nhân dân của triều đình Huế

- Lực lượng: đông đảo, nhiều tầng lớp nhân dân tham gia, đặc biệt là nông dân

- Quy mô: rộng khắp 6 tỉnh Nam Kì

- Kết quả: thất bại

Bài 25: KHÁNG CHIẾN LAN RỘNG RA TOÀN QUỐC (l 873 -

l 884)

1 Thực dân Pháp đánh chiếm Bắc Kì lần thứ nhất (1873)

- Âm mưu của Pháp đánh ra Bắc Kì :

+ Lợi dụng việc triều đình nhờ Pháp đem tàu ra vùng biển Hạ Long đánh dẹp ''hảiphỉ'', cho tên lái buôn Đuy-puy và gây rối ở Hà Nội

+ Lấy cớ giải quyết vụ Đuy-puy, Pháp cử Gác-ni-ê chỉ huy 200 quân kéo ra Bắc

Thanh Hà (Quan Chưởng)

- Tại các tỉnh đồng bằng, ở đâu Pháp cũng vấp phải sự kháng cự của nhân dân ta.Các căn cứ kháng chiến được hình thành ở Thái Bình, Nam Định

- Ngày 21 - 12 - l873, quân Pháp bị thất bại ở Cầu Giấy, Gác-ni-ê bị giết

- 15 - 3 - l874, Triều đình Huế lại kí Hiệp ước Giáp Tuất: Pháp rút quân khỏi BắcKì; Triều đình thừa nhận 6 tỉnh Nam Kì hoàn toàn thuộc Pháp

3 Thực dân Pháp đánh chiếm Bắc Kì lần thứ hai năm 1882

- Âm mưu của Pháp :

+ Sau Hiệp ước 1874, Pháp quyết tâm chiếm bằng được Bắc Kì, biến nước tathành thuộc địa

+ Lấy cớ triều đình Huế vi phạm Hiệp ước năm l874, tiếp tục giao thiệp với nhàThanh, Pháp đem quân xâm lược Bắc Kì lần thứ hai.

- Diễn biến :

+ Ngày 3 - 4 - l882, quân Pháp do Ri-vi-e chỉ huy đã kéo ra Hà Nội khiêu khích.+ Ngày 25 - 4 - 1882, Ri-vi-e gửi tối hậu thư cho Tổng đốc thành Hà Nội làHoàng Diệu buộc phải nộp thành Không đợi trả lời, Pháp mở cuộc tiến công vàchiếm thành Hà Nội, cuộc chiến đấu diễn ra ác liệt từ sáng đến trưa Hoàng Diệuthắt cổ tự vẫn

+ Sau đó, Pháp chiếm một số nơi khác như Hòn Gai, Nam Định

4 Nhân dân Bắc Kì tiếp tục kháng Pháp

- Ở Hà Nội, nhân dân tự tay đốt nhà, tạo thành bức tường lửa chặn bước tiến củaquân giặc

- Tại các nơi khác, nhân dân tích cực đắp đập, cắm kè trên sông, làm hầm chông,cạm bẫy để ngăn bước tiến của quân Pháp

- Ngày l9/5/l883, quân ta giành thắng lợi trong trận Cầu Giấy lần thứ 2, Ri-vi-e bịgiết tại trận

- Chiến thắng Cầu Giấy lần thứ hai làm cho quân P thêm hoang mang, dao động,chúng định bỏ chạy nhưng triều đình Huế lại chủ trương thương lượng với P với

hi vọng P sẽ rút quân

Nhưng Pháp không nhượng bộ

5 Hiệp ước Pa-tơ-nốt 1884 Nhà nước phong kiến Việt Nam sụp đổ

- Chiều 18/8/1883, P bắt đầu tấn công vàoThuận An, đến ngày 20/8, Pđổ bộ lênkhu vực này

- Ngày 25 - 8 - 1883, triều đình Huế kí với Pháp Hiệp ước Hác-măng

- Nội dung :

+ Thừa nhận quyền bảo hộ của Pháp ở Bắc Kì, Trung Kì

+ Cắt tỉnh Bình Thuận ra khỏi Trung Kì, nhập vào đất Nam Kì thuộc Pháp Sápnhập ba tỉnh Thanh-Nghệ-Tỉnh vào Bắc Kì

+ Triều đình chỉ được cai quản vùng đất Trung Kì (từ Khánh Hòa đến ĐèoNgang), nhưng mọi việc đều phải thông qua viên Khâm sứ Pháp ở Huế

+ Công sứ Pháp ở Bắc Kì nắm các quyền trị an, nội vụ