Luận văn Thạc sĩ Quản trị kinh doanh: Kiểm soát hoạt động chuyển giá của các doanh nghiệp FDI do Cục thuế thành phố Đà Nẵng thực hiện

Mục đích của đề tài Kiểm soát hoạt động chuyển giá của các doanh nghiệp FDI do Cục thuế thành phố Đà Nẵng thực hiện này là tìm hiểu, nghiên cứu và phân tích hoạt động chuyển giá trong các doanh nghiệp FDI và vấn đề kiểm soát hoạt động chuyển giá; đồng thời đánh giá một cách trung thực khách quan về thực trạng kiểm soát việc trốn thuế thông qua hoạt động chuyển giá của các doanh nghiệp FDI do Cục thuế thành phố Đà Nẵng thực hiện.

BO GIAO DUC VA DAO TAO ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG

LUU NGUYEN HONG ANH

KIEM SOAT HOAT DONG CHUYEN GIA CỦA CÁC DOANH NGHIỆP FDI

DO CUC THUE THANH PHO

DA NANG THUC HIEN

LUAN VAN THAC Si QUAN TRI KINH DOANH

Đà Nẵng - Năm 2013

LƯU NGUYÊN HONG ANH

KIEM SOÁT HOẠT ĐỘNG CHUYÊN GIÁ CỦA CÁC DOANH NGHIỆP FDI

DO CUC THUE THANH PHO

DA NANG THUC HIEN

LUAN VAN THAC SI QUAN TR] KINH DOANH

Nguoi huréng din khoa hoc: TS DOAN TH] NGQC TRAL

Đà Nẵng - Năm 2013

LOI CAM DOAN

Tôi cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi

Các số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trưng thực và chưa từng được ai công bồ trong bắt kỳ công trình nào khác

Tác giả

LUU NGUYEN HONG ANH

CHƯƠNG 1 NHỮNG VAN DE CHUNG VE KIEM SOÁT HOẠT DONG CHUYEN GIA TRONG CAC DOANH NGHIỆP FDI

1.1 TONG QUAN VE DAU TU TRUC TIEP NƯỚC NGOÀI sa

1.1.1 Khái niệm và đặc điểm đầu tư trực tiếp nước ngoài 7

1.1.2 Các hình thức đầu tư FDI mờ

1.1.3 Đầu tư trực tiếp nước ngoài ~ Hình thức hoạt động chủ yếu của các

1.2 HOẠT ĐỘNG CHUYÊN GIÁ TẠI CÁC DOANH NGHIỆP FDI 11

1.2.2 Đông cơ các doanh nghiệp thực hiện chuyển giá 12

1.2.4 Các phương thức chuyển giá AT

1.2.5 Lợi nhuận được chuyển ra nước ngoài thông qua hoạt động chuyển

13 KIÊM SOÁT HOẠT ĐỘNG CHUYÊN GIÁ CỦA CÁC DOANH

NGHIỆP FDI TẠI CƠ QUAN THUÊ 26

1.3.1 Quá trình kiểm soát hoạt động chuyển giá của các doanh nghiệp

FDI 26

1.3.2 Quy trình kiểm soát hoạt động chuyển giá tại các doanh nghiệp

1.4 KINH NGHIEM CUA CÁC NƯỚC TRÊN THẺ GIỚI VỀ KIÊM

SOÁT HOẠT ĐỘNG CHUYÊN GIÁ 39)

CHƯƠNG 2 KIỀM SOÁT HOẠT ĐỌNG CHUYÊN GIÁ CỦA CÁC DOANH NGHIỆP FDI DO CỤC THUÊ THÀNH PHO ĐÀ NANG THỰC HIỆN

2.1 KHÁI QUÁT VỀ CỤC THUÊ TP ĐÀ NẴNG

2.2.1 Dau tr FDI trên địa bàn thành phố Đà Nẵng

2.2.2 Đồng góp của các doanh nghiệp FDI vào ngân sách thành phố .5|

2.3 KIÊM SOÁT HOẠT ĐỘNG CHUYÊN GIÁ CỦA CÁC DOANH NGHIỆP FDI DO CỤC THUÊ TP ĐÀ NẴNG THỰC HIỆN 52

2.3.1 Kiểm soát hoạt động chuyển giá của các doanh nghiệp FDI tại trụ

2.3.2 Kiểm soát hoạt động chuyển giá của các doanh nghiệp FDI tai tru

2.4.1 Kết quả đạt được mm 2.4.2 Tôn tại và hạn chế 66 KẾT LUẬN CHƯƠNG 2 sec 74

CHƯƠNG 3 GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG KIÊM SOÁT HOẠT

ĐỌNG CHUYỂN GIÁ CỦA CÁC DOANH NGHIỆP FDI TẠI

3.1 SỰ CAN THIET PHAI TANG CUGNG KIEM SOAT HOAT DONG CHUYEN GIA CUA CAC DOANH NGHIEP FDI TS 3.2 GIẢI PHÁP NHÂM TĂNG CƯỜNG CÔNG TÁC KIÊM SOÁT

HOẠT ĐỘNG CHUYÊN GIÁ CỦA CÁC DOANH NGHIỆP FDI TẠI

3.2.1 Một số kiến nghị và giải pháp chung 7

3.2.2 Tăng cường công tác kiểm soát hoạt động chuyển giá của các

doanh nghiệp FDI tại Cục thuế TP Đà Nẵng 80

TÀI LIỆU THAM KHAO

QUYẾT ĐỊNH GIAO ĐÈ TÀI LUẬN VĂN (bản sao)

PHỤ LỤC

DANH MUC CAC CHU VIET TAT

“Thỏa thuận trước về giá

Đầu tư trực tiếp nước ngoài

z1 Kết quả thu NSNN của các doanh nghiệp FDI sĩ

Kết quả kiếm tra, thanh tra thuế tại trụ sở

DANH MUC CAC SO DO

z1 Sơ đỗ tô chức bộ máy Cục thuế TP, Đà Nẵng 46

22 'Quy trình thanh tra, kiếm tra thud 36

“Trong những năm gần đây, cùng với sự phát triển của quá trình toàn cầu hoá, nước ta đã và đang ngày càng hội nhập sâu rộng vào nền kinh tế khu vực

và thế giới Đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) vào Da Nẵng đã tăng lên rat mạnh, đóng góp vai trò rất quan trọng đối với sự phát triển của nền kinh tế trong nhiều ngành, nhiều lĩnh vực Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, khu vực kinh tế này không kém phẩn phức tạp Số lượng các giao dịch thương mại xuyên biên giới diễn ra giữa các công ty liên kết ngày một tăng 'Với môi trường cạnh tranh ngày càng gay gắt, khốc liệt, vấn đề tối đa hoá lợi nhuận cho tổng thể tập đoàn luôn là mục tiêu quan tâm hàng đầu của các nhà đầu tư nước ngoài Ngoài việc nỗ lực nâng cao hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp đầu tư, chuyển gid (transfer pri ) được xem là một trong những phương pháp mà các nhà đầu tư thường áp dụng nhằm mục đích tránh thuế, từ

đó tổng lợi ích cuối cùng sẽ được gia tăng

Tuy chuyển giá là một trong những vấn để còn khá mới mẻ trong hoạt động thương mại ở nước ta, nhưng gần đây các giao dịch có yếu tố nước ngoài ngày càng xuất hiện nhiều dấu hiệu của hiện tượng chuyển giá Hiện tượng chuyển giá không chỉ gây thiệt hại cho chính phủ nước chủ nhà do bị thất thu thuế, giảm phần lợi nhuận của bên góp vốn của nước chủ nhà do giá trị góp vốn của họ thấp mà còn ảnh hưởng tiêu cực đến thương mại quốc tế

Do

je quy luật của thị trường tự do, đặc biệt là quy luật cung cẳu không hoạt động trong các tập đoàn đa quốc gia, nên gây ra nhiễu loạn quá trình lưu thông quốc tế Điều này dẫn đến tình trạng cạnh tranh không lành mạnh

“Chính vì vậy, chống chuyển giá, xác định đúng giá thị truờng trong các giao địch liên kết có vai trò hết sức quan trọng trong việc tăng cường số thu cho NSNN và tạo ra môi trường cạnh tranh lành mạnh giữa các doanh nghiệp

Nhận thức được trình trạng và hậu quả của hoạt động chuyển giá, Cục thuế TP Đà Nẵng cũng đã có những bước đi thể hiện quyết tâm đấu tranh với hoạt động chuyển giá tại các doanh nghiệp trong nước và doanh nghiép FDL

“Tuy nhiên, những gian lận về giá chuyển nhượng giữa các doanh nghiệp FDI trên địa bàn thành phố và các bên có quan hệ liên kết diễn ra ngày càng tỉnh

vi, phức tạp mà kỹ năng về kiểm soát hoạt động chuyển giá và xác định gid chuyển nhượng của cán bộ thuế tại Cục còn nhiều hạn chế Thực tế đó đòi hỏi phải có sự nghiên cứu, phân tích, đánh giá về hoạt động chuyển giá nói chung

và việc kiểm soát hoạt động chuyển giá của các doanh nghiệp FDI tai Da

Nẵng nói riêng Đó là lý do tác giả chọn đẻ tài “Kiểm soát hoạt động chuyển giá của các doanh nghiệp FDI do Cục thuế thành phố Đà Nẵng thực hiện

2 Mục đích nghiên cứu

Mục của để tài này là tìm hiểu, nghiên cứu và phí hoạt động chuyển giá trong các doanh nghiệp FDI và vấn để kiểm soát hoạt động chuyển giá: đồng thời đánh giá một cách trung thực khách quan về thực trạng kiểm soát việc trốn thuế thông qua hoạt động chuyển giá của các doanh nghiệp FDI

cứu vấn đề kiểm soát thuế n ja, không bao gồm thuế xuất nhập khẩu (do cơ: quan Hải quan quản lý thu); luận văn chỉ tập trung phân tích việc kiếm soát thuế TNDN - liên quan trực tiếp đến hoạt động chuyển giá của các doanh nghiệp FDI

4 Phương pháp nghiên cứu

Để thực hiện nhiệm vụ nghiên cứu nêu trên, tác giả đã vận dụng các phương pháp pháp lý thuyết suy luận logic, phân tích - tổng hợp, so sánh - đối chiếu, phỏng vấn luận văn có

hiện tượng chuyển giá, ngoài một số thông tư, văn bản quy định của nhà nước

và quốc tế, người viết nghiên cứu thêm một số bài báo có liên quan đến đẻ tài

§ Cấu trúc luận văn

Ngoài phần mở đầu và kết luận, đề tài được trình bày trong phạm vi 3

“chương như sau:

Chương 1: Những vấn đề chung về kiểm soát hoạt động chuyển giá trong các đoanh nghiệp FDI

Chương 2: Kiểm soát hoạt động chuyển giá của các doanh nghiệp FDI do Cục thuế thành phố Đà Nẵng thực hiện

6 Tống quan tài liệu nghiên cứu

“Trong xu hướng hội nhập và khi có sự gia tăng nguồn vốn đầu tư nước

ngoài thì nổi lên vấn đề mà các nước trên thế giới trong đó có nước ta quan

tâm đó là “chuyển giá” Từ vài năm trở lại đây, các nhà nghiên cứu khoa học

tài chính ở Việt Nam đã nêu ra vấn đề chuyển giá, họ coi đây như một kẽ hở

đối với các doanh nghiệp FDI ở Việt Nam,

của chính sách quản lý tài c‡

nhất là các công ty đa quốc gia vốn có công ty mẹ và các công ty con trên khắp thế giới Các chuyên gia lo ngại rằng nếu không quản lý chặt thì sẽ tạo

ra sự thiếu công bằng trong nộp thuế giữa các doanh nghiệp và nhất là làm thất thu một nguồn lớn cho ngân sách Cho nên việc kiểm soát của cơ quan nhà nước trong đó có cơ quan thuế đối với hoạt động chuyển giá của các doanh nghiệp EDI là hết sức cần thiết

Nghiên cứu “kiểm soát thuế” trên địa bàn thành phô Đà Nẵng trong thời gian qua khá đa dạng Tuy nhiên, những công trình nghiên cứu về kiểm soát

thuế đối với các doanh nghiệp FDI nói chung và vấn đề chuyển giá nồi riêng

còn hạn chế hoặc mới nghiên cứu tổng quan, nhất là dưới góc độ của cơ quan

thuế Các nghiên cứu về kiểm soát hoạt động chuyển giá gằm có:

Tổ chức OECD trong cuén “Transfer Pricing Guidelines for Multinational Enterprises and Tax Administration” (OECD Publisher, 2001)

đã đưa ra các hướng dẫn xác định giá chuyển giao trong các công ty đa quốc gia Các cách xác định giá chuyển giao này là cơ sở để các cơ quan chức năng nhà nước thiết lập các công cụ kiểm soát hoạt động chuyển giá

Cuốn sách “Hướng dẫn xác định giá thị trường liên kết" của Nhà xuất bản Tài chính - Hà Nội 2010, tác giả cuốn sách đã giúp kết nối lý thu xác định giá GDKL của Tổ chức OECD với quy định pháp lý hiện hành của

Việt Nam Cuốn sách cũng trình bày kiến thức về xác định giá thị trường

trong GDLK bằng tiếng Việt, giúp giảm thiểu những hạn chế về ngôn ngữ trong việc tiếp cận những kỹ thuật trong việc xác định giá thị trường trong

'GDLK hiện đang được tổ chức OECD phổ cập rộng rãi trên thế giới

“Tăng cường kiểm soát nhà nước đối với hoạt động chuyển giá trong

doanh nghiệp trong điều kiện hội nhập kinh tế ở Việt Nam”, Đề tài khoa học

chủ nhiệm để tài và các cộng sự Đề tài đã hệ thống hóa những lý thuyết cơ: bản về vấn đề chuyển giá và công tác kiểm soát hoạt động này của các cơ quan quản lý nhà nước, đề tài cũng đã nêu các kinh nghiệm kiểm soát hoạt động chuyển giá và định giá chuyển giao của một số nước trên thé giới và nêu

ra các kiến nghị, giải pháp Tuy nhiên nghiên cứu của đề tài ở trên góc độ của các cơ quan quản lý nhà nước, chưa cụ thể đối với cơ quan thuế và còn mang tầm vĩ mô chưa có tính thực tế và ứng dụng cao

“Hoan thiện thanh tra giá chuyển nhượng trong các doanh nghiệp do thanh tra ngành thuế thực hi

„ luận văn thạc sĩ kinh doanh và quản lý của tác giả Bùi Khánh Toàn (2011), Trường Đại học Kinh tế Quốc dân, Hà Nội Đây là công trình nghiên cứu chỉ

Éx về giá chuyển giao và hoạt động chuyển

giá của các doanh nghiệp FDI và đối tượng thực hiện là bộ phận thanh tra của

cơ quan thuế Tác giả đã trình bày cụ thể về quy tình thanh tra hoạt động chuyển giá tại các doanh nghiệp EDI từ khâu chuẩn bị thanh tra cho đến quá trình thanh tra tại doanh nghiệp và khâu lập biên bản, xử lý vi phạm Luận văn đã đưa trường hợp cụ thể về thanh tra hoạt động chuyển giá cũng như những kiến nghị, giải pháp phù hợp thiết thực Nhưng đối tượng nghiên cứu của đề tài là hoạt động thanh tra giá chuyển nhượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài này là trên toàn ngành thuế

*Hoàn thiện công tác quản lý thuế đối với doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài trên địa bàn thành phố Đà Nẵng” - luận văn thạc sĩ kinh

tế của tác giả Lê Bá Tiến (2012), luận văn đã hệ thống được những vấn đề lý

luận cơ bản về công tác quản lý thuế của Cục thuế TP Đà Nẵng đối với các

doanh nghiệp FDI trén địa bàn thành phố và cũng có đề cập đến hoạt động chuyển giá của các doanh nghiệp này Tuy nhiên, luận văn trình phản ánh và

đánh giá công tác quản lý thuế đổi với các doanh nghiệp FDI trên các sắc thuế

cơ bản (GTGT, TNDN, TNCN) và trong các bộ phận chức năng của cơ quan thuế như: tuyên truyền, thanh tra, kiểm tra, quản lý nợ Tác giả chưa đi sâu vào hoạt động chuyển giá - một hình thức trốn thuế TNDN của các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, chưa nêu các trường hợp chuyển giá tiêu

biểu do thanh tra, kiểm tra Cục thuế thực hiện

“Chuyển giá trong các công ty đa quốc gia ở Việt Nam”, luận văn thạc

sĩ kinh tế của tác giả Nguyễn Thị Quỳnh Giang, trường Đại học Kinh tế TP

Hồ Chí Minh, 2010

TS Lê Xuân Trường — Học viện Tài chính trong bài viết "Chống

tục hoàn thiện khung pháp lý và các điều kiện

Các công trình nghiên cứu trên đều có mục đích chung là kiểm soát hoạt động chuyển giá của các doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài nhưng đối tượng, phạm vi nghiên cứu, cách tiếp cận khác nhau

Là một trong những địa phương thu hút vốn đầu tư FDI lớn trên cả nước,

Da Nẵng cũng đang đối mặt với vấn

Nẵng Sau khi tham khảo các công trình nêu trên, tác giả đã tìm hiểu thêm cá

thông tin tir báo cáo, tham luận ngành thuế và các thông tin khác để nghiên

cứu đề tài về kiểm soát hoạt động chuyển giá của các doanh nghiệp FDI do

'Cục thuế TP Đà Nẵng thực hiện.

CHUYEN GIÁ TRONG CÁC DOANH NGHIỆP FDI

1.1 TÔNG QUAN VỀ ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI

1.11 Khái niệm và đặc điểm đầu tư trực tiếp nước ngoài

Đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) xảy ra khi công dân của một nước

(nước đầu tư) nắm giữ quyền kiểm soát các hoạt động kinh tế ở một nước

khác (nước chủ nhà hay nước nhận đầu tư) Trong khái niệm này, thật sự không có sự đầu tư gia tăng về kinh tế hay một sự chuyển giao ròng giữa các quốc gia mà đơn thuần chỉ là một sự đi chuyển tư bản từ quốc gia này sang quốc gia khác Các công ty nắm quyền kiểm soát hoạt động ở nhiều quốc gia được xem như các công ty đa quốc gia, các công ty xuyên quốc gia hay các công ty toàn cầu Sự phát triển hoạt động của các công ty này chính là động lực thúc đây sự phát triển trong thương mại quốc tế thông qua hình thức đầu

tư trực tiếp vào các quốc gia khác trên thể giới

“Theo Luật Đầu tư số 59/2005/QHI 1 ngày 29 tháng 11 năm 2005 thì đầu

tư trực tiếp nước ngoài là hình thức đầu tư dài hạn của các cá nhân hay công

tày vào nước khác bằng cách thiết lập cơ sở sản xuất kinh doanh Cá

ty nước

nhân hay công ty nước ngoài đó sẽ nắm quyển quản lý cơ sở sản xuất kinh doanh này; là sự đầu tư thông qua sản xuất, cung cấp dịch vụ, buôn bán tại nước nhận đầu tư Hình thức đầu tư này thường dẫn đến sự thành lập một pháp nhân riêng như công ty liên doanh, công ty 100% vốn nước ngoài hay chỉ nhánh công ty nước ngoài

Khác với loại hình đầu tư gián tiếp, FDI có những đặc điểm sau đây:

- FDI không chỉ đưa vốn vào nước tiếp nhận đầu tư mà bên cạnh đó

thị, kinh

còn có cả kỹ thuật, công nghệ, bí quyết công nghệ, năng lực

1.1.2 Các hình thức đầu tw FDI

* Hình thức hợp đằng hợp tác kinh doanh: Đây là một văn bản được ký kết giữa một chủ đầu tư nước ngoài và một chủ đầu tư trong nước (nước nhận đầu tư) để tiến hành một hay nhiều hoạt động sản xuất kinh doanh ở nước chủ nhà trên cơ sở quy định về trách nhiệm và phân phối kết quả kinh doanh mà không thành lập một công ty, xí nghiệp hay không ra đời một tư cách pháp nhân mới nào

Hình thức đầu tư trực tiếp nước ngoài này có đặc điểm

- Cả hai bên cùng hợp tác kinh doanh trên cơ sở văn bản hợp đồng đã ký kết giữa các bên về sự phân định trách nhiệm, quyển lợi và nghĩa vụ

- Không thành lập một pháp nhân mới tức là không cho ra đời một công

ty mới

~ Thời hạn của hợp đồng hợp tác kinh doanh do bai bên thoả thuận, phù 'hợp với tính chất hoạt động kinh doanh và sự cẩn thiết dé hoàn thành mục tiêu của hợp đồng

và một bên là các chủ đầu tư ở nước khác tham gia, một xí nghiệp liên doanh

có thể gồm hai hoặc nhiều bên tham gia liên doanh Đặc điểm của hình thức

mới và được thành lập dưới dạng công ty trách nhiệm hữu hạn

- Thời gian hoạt động, cơ cấu tổ chức quản lý của công ty, xí nghiệp liên doanh được quy định tùy thuộc vào luật pháp cụ thể của mỗi nước

~ Các bên tham gia liên doanh phải có trách nhiệm góp vốn liên doanh,

đồng thời phân chia lợi nhuận và rủi ro theo tỉ lệ góp vốn

* Hình thức công ty hay xí nghiệp 100% vẫn từ nước ngoài: Đây là hình thức các công ty hay xí nghiệp hoàn toàn thuộc quyền sở hữu của tổ chức cá nhân nước ngoài và do bên nước ngoài tự thành lập, tự quản lý và hoàn toàn

chịu trách nhiệm vẻ kết quả kinh doanh Đặc điểm của các công ty này

- Được thành lập dưới hình thức công ty trách nhiệm hữu hạn và là một pháp nhân mới ở nước nhận đầu tư

~ Hoạt động dưới sự chỉ phối của Luật pháp nước nhận đầu tư

* Các hình thức khác: Đầu tư vào các khu chế xuất, khu phát triển kinh

tế, thực hiện những hợp đồng xây dựng - vận hành - chuyển giao (B.O.T) Những dự án B.O.T thường được chính phủ các nước đang phát triỂn tạo mọi điều kiện thuận lợi để thực hiện việc nâng cắp cơ sở hạ tầng kinh tế

1.13 Đầu tư trực tiếp nước ngoài - Hình thức hoạt động chủ yếu của các các công ty đa quốc gia

Công ty đa quốc gia - Multinational Corporations (MNC) hoặc Multinational Enterprises (MNE) là công ty có hoạt động sản xuất kinh doanh hoặc cung cấp dịch vụ không chỉ nằm gói gọn trong lãnh thổ của một quốc gia

mà hoạt động sản xuất kinh doanh và cung cấp dịch vụ trải dai ít nhất ở hai

quốc gia và có công ty có mặt lên đến hơn trăm quốc gia khác nhau

Ban đầu, các công ty đa quốc gia cũng được thành lập tại một quốc gia

tức là công ty quốc gia Công ty quốc gia này mang quốc tịch của một nước

ty trở nên thật hấp dẫn Các công ty này sẽ bắt đầu tiến hành mở rộng thị trường tiêu thụ sản phẩm sang các thị trường này bằng cách xuất khẩu các sản

những lợi thể sơ sánh về chỉ phí nguyên vặt liệu, nhân công đầu vào nhằm tìm

kiếm mức lợi nhuận ngày càng cao Như vậy do nhu cầu phát triển và mở

rộng thị trường của mình mà các công ty này đã thực hiện hoạt động sản xuất kinh doanh trên địa bàn rộng lớn và vượt ra khỏi biên giới của một quốc gia nên được gọi là công ty đa quốc gia

Công ty đa quốc gia bao gồm công ty mẹ ở một nước, và thực hiện các đầu tư FDI ra nước ngoài để hình thành các công ty con Các công ty mẹ con này ảnh hưởng lẫn nhau và cùng chia sẻ kiến thức, nguồn lực và trách nhiệm lẫn nhau Mục tiêu của các MNC này còn bao hàm cả việc tìm kiếm các nguồn nguyên liệu, nhân công với giá cả so sánh, tìm kiếm những ưu đãi về

thuế, ưu đãi về kinh tế nhằm phục vụ cho mục tiêu to lớn nhất của các công ty

là tối đa hóa lợi nhuận và tối đa hóa giá trị tài sản công ty.

1⁄2 HOẠT ĐỘNG CHUYÊN GIÁ TẠI CÁC DOANH NGHIỆP EDI

1.2.1 Khái niệm chuyển giá

Chuyển giá được hiểu là việc thực hiện chính sách giá đối với hàng hóa, dich vy va tai sin duge chuyển dịch giữa các bên (các doanh nghiệp) có quan

hệ liên kết không theo giá thị trường nhằm tối thiểu hóa số thuế của các công

ty đa quốc gia trên toàn cầu [3, tr 22-23]

Nhu vay, chuyển giá là một hành vi do các chủ thể kinh doanh thực hiện nhằm thay đổi giá trị trao đổi hàng hóa, dịch vụ trong quan hệ với các bên liên kết Hành vi ấy có đối tượng tác động chính là giá cả Sở dĩ giá cả có thể xác định lại trong những giao dịch như thể xuất phát từ ba lý do sau:

Thứ nhất, xuất phát từ quyền tự do định đoạt trong kinh doanh, các chủ

thể hoàn toàn có quyển quyết định giá cả của một giao dịch Do đó họ hoàn

toàn có quyền mua hay bán hàng hóa, dịch vụ với giá họ mong muối

Thứ hai, xuất phát từ mỗi quan hệ gắn bó chung vẻ lợi ích giữa nhóm

liên kết nên sự khác biệt về giá giao dich được thực hiện giữa các chủ thể kinh

cdoanh có cùng lợi ích không làm thay đổi lợi ích toàn cục

Thứ ba, việc quyết định chính sách giá giao dịch giữa các thành viên trong nhóm liên kết không thay đổi tổng lợi ích chung nhưng có thể làm thay

‘ing như sự hiện hữu của các quy định ưu đãi thuế là điều tắt yêu Chênh lệch mức độ điều tiết thuế

vì thể hoàn toàn có thể xảy ra

Vì vậy, chuyển giá chỉ có ý nghĩa đối với các giao dịch được thực hiện

giữa các chủ thể có mỗi quan hệ liên kết Để làm điều này họ phải thiết lập

sách về giá mà ở đó giá chuyển giao có thể được định ở mức cao

12

hay thấp tùy vào lợi ích đạt được từ những giao dịch như thế

®Cơ sở để xác định mối quan hệ liên kết: quản lý, điều hành, góp vốn

Cuụthề:

~ Một bên tham gia trực tiếp hoặc gián tiếp vào điều hành, kiểm soát, góp

vốn hoặc đầu tư dưới mọi hình thức vào bên kia

~ Các bên trực tiếp hoặc gián tiếp cùng chịu sự điều hành, kiểm soát, góp

vốn hoặc đầu tư dưới mọi hình thức vào bên khác

~ Các bên cùng tham gia trực tiếp hoặc gián tiếp vào điều hành, kiểm soát, góp vốn hoặc đầu tư dưới mọi hình thức vào bên khác

Chúng ta cần phân biệt điều này với trường hợp khai giá giao dịch thấp

a

thuế, các bên vẫn thanh toán đầy đủ theo giá thỏa thuận Trong khi đó nếu

ủa việc thanh

với cơ quan quản lý để trốn thuế: Đồi với khai giá giao dịch thấp để trốn

giao dịch bị chuyển giá, họ sẽ không phải thực hiện về sau

toán trên và thậm chí họ có thể định giá giao dịch cao Các đối tượng này nắm 'bắt và vận dụng được những quy định khác biệt về thuế giữa các quốc gia, các

uu dai trong quy định thuế để hưởng lợi có như hoàn toàn hợp pháp Như thế,

vô hình chung, chuyển giá đã gây ra sự bắt bình đẳng trong việc thực hiện nghĩa vụ thuế do xác định không chính xác nghĩa vụ thuế, dẫn đến bắt bình đẳng về lợi ích, tạo ra sự cách biệt trong wu thé cạnh tranh

1.2.2 Động cơ các doanh nghiệp thực hiện chuyển giá

ca Động cơ bên ngoài

Một là tối thiểu hóa thuế thư nhập: khi phát hiện ra thuế suất thuế thu nhập doanh nghiệp giữa hai quốc gia có sự khác biệt lớn, với mục tiêu luôn

muốn tối đa hóa lợi nhuận của mình các MNC sẽ tiến hành thực hiện hành vi

chuyển giá nhằm mục đích giảm thiểu tối đa khoản thuế mà MNC này phải nộp cũng như là tối đa hóa lợi nhuận sau thuế của MNC Thuế suất càng khác biệt, các MNC càng có động lực trong việc dịch chuyển lợi nhuận dược báo

sáo tới quốc gia có thuế suất thấp hơn để giảm thiểu tổng số thuế phải nộp

trên toàn cầu Khi có chênh lệch về thuế suất thì thủ thuật chuyển giá mà các MNC thường sử dụng đó là nâng giá mua đầu vào các nguyên, vật liệu, hàng hóa và định giá bán ra hay giá xuất khẩu thấp tại các công ty con đóng trên các quốc gia có thuế suất thuế thu nhập doanh nghiệp cao Như vậy, bằng cách thực hiện này thì MNC đã chuyéi

thuế suất thuế thu nhập doanh nghiệp cao sang quốc gia có thuế suất thuế thu

Hai là mong muốn bảo toàn vốn đầu tư theo nguyên

„ các MNC sẽ tiễn hành đầu : Với mục đích là

bảo toàn và phát triển nguồn vốn đầu tr ban

tư vào một quốc gia nêu họ dự đoán rằng trong tương lai đồng tiền của quốc

gia này sẽ mạnh, ngược lại họ sẽ rút đầu tư ra khỏi một quốc gia nếu họ dự đoán rằng trong tương lai đồng tiền của quốc gia này sẽ bị yếu đi nghĩa là vốn

đầu tư ban đầu của họ bị giảm đi Một phương pháp được thực hiện để di chuyển bớt tiền ra khỏi quốc gia nào đó là việc định giá cao các hàng hóa, dịch vụ cung cắp cho hoạt động ở nước ngoài bởi các bên có quan hệ liên kết

Ba la chỉ phí cơ hội: Các MNC nhận ra rằng các khoản lợi nhuận của họ chỉ có thể chuyển về nước sau khi kết thúc năm tài chính và sau khi được kiểm tra của cơ quan thuế và chịu sự kiểm soát ngoại tệ của cơ quan quản lý ngoại hồi Vì vậy, các cơ hội đầu tư có thể sẽ bị bỏ lỡ Do đó các MNC sẽ tiến hành thủ thuật chuyển giá nhằm thu hồi nhanh vốn đầu tư và bắt lấy cơ hội

4

quyền quản lý Ngoài ra, các MNC có thể cầu kết với các công ty nước ngoài

khác làm lũng đoạn thị trường trong nước Và các MNC thường thực hiện chiến lược bán phá giá và sử dụng các hình thức quảng cáo, khuyến mãi rằm

rộ để giành thị trường nhằm thôn tính các doanh nghiệp nội địa theo kiểu "cá lớn nuốt cá bế" Họ làm được điều này là so khả năng tài chính hùng mạnh từ

công ty mẹ mà các công ty nhỏ tại nước chủ nhà không dủ tiềm lực tài chính

để lao vào cuộc cạnh tranh hoàn toàn bắt lợi cho mình

Năm là do tình hình lạm phát của các quốc gia khác nhau: nếu quốc gia nào có tỷ lệ lạm phát cao tức đồng tiền nước đó bị mắt giá Do đó MNC sẽ tiến hành hoạt động chuyển giá nhằm bảo toàn lượng vốn đầu tư và lợi nhuận Sáu là yếu tổ tình hình kinh tế - chính trị của quốc gia mà MNC có chỉ

nhánh hay công ty con Các chính sách kinh tế thay đổi ảnh hưởng đến quyền lợi của các công ty con của MNC thì MNC sẽ thực hiện các hành vi chuyển giá nhằm chống lại các tác động Hoặc nếu tình hình chính trị bắt ổn, để giảm rủi ro và bảo tồn vốn kinh doanh bằng cách chuyển giá thì MNC muốn thu

hồi vốn đầu tư sớm

Ngoài ra hoạt động chuyển giá cũng nhằm làm giảm các khoản lãi từ đó giảm áp lực đòi tăng lương của lực lượng lao động, cũng như giảm sự chú ý của các cơ quan thuế của nước sở tại

b Động cơ bên trong

Ngoài những động cơ bên ngoài đã nêu trên, thì hoạt động chuyển giá còn được thực hiện do các động cơ bên trong:

Khi các hoạt động sản xuất kinh doanh của MNC tại chính quốc hay tại các công ty thành viên trên các quốc gia khác bị thua lỗ Lý do dẫn đến sự

thua lỗ có thể là do sai lầm trong kế hoạch kinh doanh, sai lầm trong việc

nghiên cứu và đưa sản phẩm mới vào thị trường, các chỉ phí quản lý hay chỉ phí quảng cáo, quảng bá sản phẩm quá cao dẫn đến kết quả kinh doanh bị

thua lỗ, ĐỂ tạo ra một bức tranh tài chính tươi sáng hơn cho công ty khi đứng

trước đông và các bên hữu quan khác thì chuyển giá như là một cứu cánh để thực hiện ý đồ trên Chuyển giá giúp cho các MNC san sẻ thua lỗ giữa các thành viên với nhau từ đó làm giảm các khoản thuế phải nộp và tạo nên bức tranh kết quả kinh doanh giả tạo vi phạm pháp luật của các quốc gia Các MNC khi thâm nhập vào một thị trường mới thì điều quan trọng trong giai đoạn này là phải chiếm lĩnh thị trường, chiếm lĩnh thị phần nhằm xây dựng nền móng ban đầu cho hoạt động kinh doanh sau này Vì vậy mà các MNC trong giai đoạn này sẽ tăng cường các hoạt động quảng cáo quảng

bá sản phẩm làm cho giai đoạn này MNC sẽ bị lỗ nặng và kéo dài Trong các mối liên kết kinh doanh hay hợp tác kinh doanh thì các MNC sẽ dựa vào tiểm

Do được hưởng các đặc quyền, đặc lợi trong quá trình kêu gọi đầu tư của nước chủ nhà và nắm trong tay các quyển về kinh tế chính trị và xã hội mà MNC xem công ty con đặt trên quốc gia này như là trung tâm lợi nhuận của

ca MNC và thực hiện hành vi chuyển giá để lại hậu quả đáng kể cho nước tiếp

nhận đầu tư

iệc chuyển giao các sản

Ngoài ra chuyển giá còn được thực hiện do vi

phẩm và dịch vụ có tính đặc thù cao, độc quyển và tính bảo mật cao như trong các ngành công nghệ thông tin, công nghệ sinh học, dầu khí, y được nhằm

fu 9 Công ước mẫu của OECD năm 2010 về định giá chuyển giao ghỉ nhận

“Hai doanh nghigp được xem là liên kết” (assoeiated enterprises) khi:

(entities) khác tham gia quản lý, điều hành hay góp vốn một cách trực tiếp

iép hoặc thông qua trung gian

hoặc gián

'Yếu tổ quản lý, điều hành hay góp vốn chính là điều kiện quyết định sự

ảnh hưởng, sự giao hòa về mặt lợi ích của các chủ thể này nên cũng là cơ sở

để xác định mối quan hệ liên kết Tính chất của những biểu hiện này không

mang tính quyết định Như thế các doanh nghiệp liên kết có thể được hình thành trong cùng một quốc gia hoặc có thể ở nhiều quốc gia khác nhau Từ

đó, chuyển giá không chỉ diễn ra trong các giao dịch quốc tế mà có thể cả

giá đổi với giao dịch quốc tế Theo đó, giao dich quốc tế được xác định là giao dịch giữa hai hay nhiều doanh nghiệp liên kết mà trong số đó có đối

tượng tham gia là chủ thể không cư trú (nonresidents) Sự khác biệt chính yếu

nằm ở sự cách biệt về mức thuế suất thuế TNDN của các quốc gia Một giá trị lợi nhuận chuyền qua giá từ doanh nghiệp liên kết cư trú tại quốc gia có thuế suất cao sang doanh nghiệp liên kết ở quốc gia có thuế suất thấp Ngược lại một lượng c

phí tăng lên qua giá mua sẽ làm giảm thu nhập cục bộ ở quốc gia có thuế suất thuế thu nhập cao Trong hai trường hợp đều cho ra những kết quả tương tự là làm tổng thu nhập sau thuế của toàn bộ nhóm liên kết tăng lên

1.2.4 Các phương thức chuyển giá

Qua nghiên cứu thực tế thì nhận thấy các MNC thường áp dụng các phương thức chuyển giá sau:

a Dinh giá các yếu tố đầu vào cao hơn giá thị trường

Chuyển giá thông qua việc mua bán nguyên vật liệu sản xuất, bán thành phẩm hay thành phẩm Các thành viên của MNC có trụ sở tại các quốc gia có thuế suất thuế TNDN cao sẽ mua vào các nguyên vật liệu, bán thành phẩm hay thành phẩm với giá cao và bán ra cho các công ty thành viên với giá thấp

nhằm tối thiểu hóa thuế TNDN Giá mua vào và giá bán ra cho các thành viên

trong MNC bị áp đặt nhằm tối thiểu hóa thu nhập phải nộp thuế Ngoài ra,

thông qua việc xuất khẩu và nhập khẩu hàng hóa các MNC cũng thu lợi từ các

biểu thuế xuất khẩu hay nhập khẩu nhằm tối đa hóa lợi nhuận sau thuế của MNC

Chuyến giá thông qua các TSCĐ hữu hình như định giá thật cao các

TSCĐ chuyển giao cho các công ty thành viên tại các quốc gia có thuế suất

cao Giá chuyển giao được xác định cao hơn nhiều lần so với giá trị thật của

18

MNC da chuyén mét phan thu nhgp ra nude ngoai Vi vay ma thu nhap chju thué sé bj giảm Khi thực hiện hành động này thì các MNC một mặt tiết kiệm được chỉ phí thanh lý các TSCĐ lỗi thời, một mặt lại chuyển được thu nhập về quốc gia

có thuế suất thấp từ đó có thể tối đa hóa lợi nhuận của MNC

Chuyển giá thông qua việc mua các TSCĐ vô hình với giá thật cao hay

phòng nghiên cứu và phát triển sản phẩm tại các quốc gia có thuế suất thuế

thu nhập doanh nghiệp cao, tat cả các chỉ phí nghiên cứu phát triển sản phẩm

sẽ do thành viên MNC tại quốc gia có thuế suất cao này gánh chịu Nhưng kết quả của việc nghiên cứu và phát triển sản phẩm thì các thành viên khác vẫn được áp dụng như nhau Hoặc một chương trình quảng cáo nhằm xây dựng thương hiệu cho sản phẩm trên phạm vi khu vực, nhưng chỉ phí lại được phân

"bổ hết về cho thành viên có trụ sở tại quốc gia có thuế suất cao Các hoạt động

trên đều nhằm tối thiểu hóa số thuế phải nộp và việc phân bổ chỉ phí trên hoàn toàn là hành động chủ quan của các nhà quản lý của MNC vi vậy đây cũng là hình thức chuyển giá

Các thành viên trong MNC có sự cung ứng các dịch vụ tài chính, tư vấn

pháp lý với giá cả cao hơn nhiều lần so với giá cả thị trường Cung cấp các khoản tín dụng ngắn hạn, trung hạn và dài hạn với lãi suất cao hơn mức thị trường

C6 sy tai trợ liên quan đến các nguôn lực cơ bản như nhân sự, vật chất Các chỉ phí cho các chuyên gia tham gia tư vấn như các chỉ phí về tiền lương, chỉ phí nhà ở, đĩ lại, các chỉ phí khác phục vụ cho các chuyên gia yên tâm làm

việc

b Định giá các yếu tổ đầu ra thấp hơn thị trường

Chuyển giá thông qua hạ thắ

ce Chuyển giá thông qua các hình thức khác

Chuyển giá thông qua tài trợ bằng nghiệp vụ vay từ công ty mẹ Đây là hình thức dùng nguồn

sản đầu tư dài hạn thay vì tăng vốn góp của công ty mẹ vào công ty con Chỉ

Ngoài ra còn các hình thức chuyển giá khác như có sự tài trợ liên quan

đến các nguồn lực cơ bản như nhân sự, vật chất Các chỉ phí cho các chuyên

gia tham gia tư vấn như các chỉ phí về tiền lương, chỉ phí nhà ở, đi lại, các chỉ phí khác phục vụ cho các chuyên gia yên tâm làm việc

1.2.5 Lợi nhuận được chuyển ra nước ngoài thông qua hoạt dộng chuyển giá như thế nào

Dưới đây là vi du minh họa cho việc các doanh nghiệp FDI chuyển lợi nhuận ra công ty mẹ ở nước ngoài thông qua hoạt động chuyển giá như thế nào Tập đoàn A đã tiến hành dàn xếp giá bán của sản phẩm của công ty con SubA cho công ty me A để thực hiện hành vi chuyển giá

Công ty mẹ A là đối tượng cư trú và phải nộp thuế tại nước X có thuế

suất thuế TNDN là 30% Công ty SubA là công ty con là đối tượng cư trú tại nước Y và phải nộp thuế TNDN với thuế suất 20% Công ty SubA sản xuất

20

một bộ phận máy để bán cho công ty mẹ A lắp vào thành phẩm của mình với

giá 600 USD Chỉ phí sản xuất bộ phận máy đó là 400 USD Công ty mẹ phải

bỏ thêm chỉ phí là 200 USD để hoàn thiện sản phẩm và bán cho khách hàng Nghĩa vụ thuế của công ty mẹ A và công ty con SubA được tinh tại mỗi nước như sau:

Nghĩa vụ thuế | Nghia w thu’ [ Tổng thu nhập toàn của SubA (20%) | của A (30%) | cầu củatập đoàn

đoàn giảm 40 USD trên mỗi sản phẩm Như vậy, tập đoàn đã làm tăng thu

nhập của mình thêm 40 USD trên mỗi sản phẩm từ số thuế phải nộp

1.2.6 Tác động của chuyển giá

a Đối với bản thân các MNC

Hoạt động chuyển giá dưới góc độ của MNC sẽ được nhìn nhận theo hai hướng khác nhau, đó là có thể giúp cho MNC dễ dàng thực hiện kế hoạch và mục tiêu kinh doanh của mình vẺ lợi nhuận và thuế Nhưng một mặt khác, chuyển giá lại mang lại nguy cơ MNC phải gánh chịu những hình phạt năng

nề của quốc gia sở tại và các quốc gia có liên quan

~_ Việc chuyển giá còn giúp cho các MNC nhanh chóng chiếm lĩnh thị trường nội địa, đánh bật và thâu tóm các công ty nhỏ lẻ trong nước dựa vào

nguồn lực tài chính đổi dào của mình Khi thực hiện việc xâm chiểm thị

trường thi chi phí sẽ được chia sé cho các công ty con khác và cả công ty mẹ

`ì vậy đứng trên phương diện tài chính thì MNC sẽ không bị áp lực nhiều về

tình trạng thua lỗ

~_ Các MNC sẽ xây dựng một kế hoạch về thuế trên qui mô tổng thể sao cho có lợi nhất và từ đó dựa vào sự chênh lệch về mức lãi suất giữa các quốc gia để thực hiện việc mua bán nội bộ, chuyển giá nếu cần thiết nhằm đạt mục

tiêu về thuế

~_ Thông qua việc bán các tài sản, thiết bị lỗi thời với giá cao thì một mặt giúp các công ty tại chính quốc thay đổi được công nghệ với chỉ phí thấp, một mặt lại thu hồi vốn đầu tư nhanh tại các quốc gia tiếp nhận đầu tư

~ _ Thông qua việc mua bán qua lại thì các MNC có thể tránh được các rủi ro trong hoạt động nghiên cứu và phát triển sản phẩm vì các hoạt động này thường tốn nhiều chỉ phí và khả năng thành công cũng không cao MNC sẽ giảm được một số các rủi ro về tỷ giá, rủi ro về thị trường tiêu thụ sản phẩm, rủi ro về tinh ổn định của nhà cung cấp nguyên vật liệu và chất lượng nguyên

vật liệu và một số rủi ro khác.

Bên cạnh những lợi ích của việc chuyển giá mang lại cho MNC thì MNC

sẽ phải gánh chịu những hình phạt rất nghiêm khắc nếu việc chuyển giá bị cơ quan thuế của các quốc gia mà các MNC có mặt phát hiện được MNC sẽ bị phạt một số tiền rất lớn, có khả năng bị rút giấy phép kinh doanh và chấm dứt

điểm chú ý của các cơ quan thuế của các qt

b Đối với các quốc gia liên quan

Hoạt động chuyển giá không chỉ có tác động tiêu cực đến quốc gia tiếp nhận đầu tư mà còn ảnh hưởng một cách nghiêm trọng đối với quốc gia xuất

khâu đầu tư Các MNC với mục tiêu tối đa hóa lợi nhuận có thể thực hiện mọi

phương thức chuyển giá và gây ra hậu quả nghiêm trọng và lâu dài

nên kinh tế của cả hai quốc gia xuất khẩu p nhận đầu tư

*® Tác động của chuyển giá đối với quốc gia tiếp nhận vốn đầu tư

“Thông qua việc nâng giá đầu vào có chủ đích và hạ giá sản phẩm đầu ra đưới mức giá thị trường tại một công ty con hay một chỉ nhánh tại nước có thuế suất thuế thu nhập doanh nghiệp cao, một MNC có thể tối thiểu hóa số thuế phải nộp ghi trên hóa đơn của nước đó Điều này dẫn đến một hệ quả chắc chắn là các nước tiếp nhận đầu tư sẽ bị thất thu thuế nghiêm trọng, trong khi các MNC có thể tạo ra một sự độc quyền về nhãn hiệu sản phẩm của mình

từ chính sách hạ giá bán sản phẩm đầu ra

“Thông qua hoạt động chuyển giá, các MNC định giá cao các yếu tổ đầu

vào từ đó các MNC này rút ngắn thoi gian thu hồi vốn, vì vậy mà các luồng

vốn có xu hướng chảy ngược ra khỏi quốc gia tiếp nhận đầu tư Các hành động chuyển giá nhằm thu hồi vốn nhanh hơn so với kế hoạch đầu tư ban đầu

sẽ làm cho thay đổi cơ cầu vốn của nền kinh tế quốc gia tiếp nhận đầu tư Hậu

MNC tha hỗ thực hi

in hanh vi chuyển giá và các quốc gia này không sẵn lòng hợp tác với chính quốc để ngăn chặn hành vi chuyển giá Về lâu dài, khi mà

có sự chuyển biến của môi trường kinh doanh quốc tế thì các quốc gia này

từng được xem là "thiên đường về thuế” sẽ đến lượt gánh chịu những hậu quả

do việc thả lỏng và thờ ơ trong công tác quản lý trước đây gây ra Lúc này các

quốc gia này sẽ phải đương đầu với khó khăn về tài chính do các nguồn thu không bền vững đã phản ánh không chính xác sức mạnh của nền kinh tế và

khủng hoảng kinh tế sẽ xảy ra

“Thông qua hoạt động chuyển giá nhằm xâm chiếm thị phần khi mới

tham gia vào thị trường, các MNC sẽ tiến hành các chiêu thức quảng cáo và

khuyến mãi quá mức, và hậu quả là lũng doạn thị trường Các doanh nghiệp trong nước không đủ tiềm lực tài chính để cạnh tranh vì vậy mà dần dẫn sẽ bị phá sản hoặc buộc phải chuyển sang kinh doanh trong các ngành khác Các .MNC sẽ dần trở nên độc quyền và thao túng thị trường trong nước, kiểm soát

giá cả và mất

quốc gia này sẽ gặp khó khăn trong quá trình hoạch định các chính sách kinh tính tự do cạnh tranh của thị trường tự do Chính phủ của

tế vĩ mô và không thể thúc đấy ngành sản xuất trong nước phát triển

“Thông qua hoạt động chuyển giá, các MNC sẽ thực hiện kế hoạch thôn

tính các doanh nghiệp trong nước Với tiềm lực tài chính mạnh, các MNC sẽ

tiến hành liên doanh với các doanh nghiệp trong nước với tỷ lệ vốn góp cao

để nắm quyền quản lý Khi đã nắm được quyền quản lý các MNC sẽ thực hiện hành vi chuyển giá nhằm làm cho kết quả kinh doanh thua lỗ kéo đài Khi kết

quả hoạt động kinh doanh bị thua lỗ thì bắt buộc phải tăng vốn góp lên, nếu

các đối

ic trong nude không đủ tiềm lực tài chính sẽ phải bán lại phần vốn góp của mình và như vậy là từ công ty liên doanh chuyển thành công ty 100% vốn nước ngoài Kế hoạch thôn tính doanh nghiệp trong nước đã thành công Các hoạt động chuyển giá sẽ làm phá sản kế hoạch phát triển nền kinh tế quốc dân của các quốc gia tiếp nhận đầu tư Nếu không bị ngăn chặn kịp thời

nhận đầu tư sẽ phải phụ thuộc về mặt kinh tế mặt chính trị Hoạt động chuyển giá sẽ

lâu đài các quốc gia ti

và tiếp theo sau dé 1a su chi pl

gây ra tình trạng mắt cân đối trong cán cân thanh toán quốc tế của quốc gia

đó

*# Tác động đối với quốc gia xuất khẩu đâu tr

“Xem xét toàn bộ quá trình thực hiện hành vi chuyển giá thì chúng ta có thể nhận ra là các MNC là người được hưởng lợi nhiều nhất vì tối thiểu được khoản thuế phải nộp Quốc gia nào có thuế suất thấp hơn sẽ được hưởng lợi,

trong ví dụ trên chính quốc là quốc gia bị thiệt thòi nhất và chính quốc cũng

chính là quốc gia xuất khẩu đầu tư Chuyển giá làm thất thu thuế của quốc gia xuất khẩu đầu tư nếu thuế suất ở quốc gia này cao hơn thuế suất của quốc gia tiếp nhận đầu tư, làm mắt cân đối trong kế hoạch thuế của quốc gia này Trong một số trường hợp nghiệm trọng hơn thì các quốc gia này còn bị các MNC “móc túi” tiền thuế thu được từ các công ty làm ăn lương thiện khác đã nộp

Hoạt động chuyển giá sẽ làm cho dòng vốn đầu tư dịch chuyển không theo ý muốn quản lý của chính phủ của quốc gia xuất khẩu đầu tư, vì vậy mục

tiêu quản lý kinh tế vĩ mô sẽ gặp nhiễu khó khăn

“Tuy hành vi chuyển giá của MNC mang lại những tác động không tốt cả cho nước tiếp nhận đầu tư và nước xuất khẩu đầu tư nhưng có một số quốc gia vì lợi ích riêng của mình và tạo điều kiện thuận lợi cho các MNC thực

26

hiện hành vi chuyển giá nhằm chuyển lợi nhuận của MNC tại các quốc gia khá /é Các quốc gia này xây dựng các mức thuế suất thật thấp, thậm chí bằng không và tạo thành các “thiên đường về thuế" để các MNC thực hiện việc chuyển giá thông qua việc thành lập chỉ nhánh tại những quốc gia này và mang những tài sản có giá trị như bí quyết công nghệ, bằng phát minh sáng chế, nghiên cứu phát minh sản phẩm mới, chỉ phí quảng cáo và khai lợi nhuận phát sinh tại đây là cao nhất Các quốc gia này với các mục tiêu khác nhau như kêu gọi đầu tư, tạo công ăn việc làm cho dân cư trong nước Ví dụ như các quốc gia Puerto-Rico và Bahamas với việc thực hiện “thiên đường về thuế" đã thu hút được các MNC đóng trụ sở chính tại các quốc gia này và chuyển tài sản, lợi nhuận, các luồng vốn từ Mỹ về đã gây khó khăn trong công tác quản lý các nguồn vốn, quản lý vĩ mô về kinh tế tại Mỹ

13 KIÊM SOÁT HOẠT ĐỘNG CHUYÊN GIÁ CUA CÁC DOANH

NGHIỆP FDI TẠI CƠ QUAN THUÊ

1.3.1 Quá trình kiểm soát hoạt động chuyến giá của các doanh

iêm soát giá chuyển giao và hoạt động chuyển

kiểm soát sự tuân thủ các quy định pháp lý trên của các đối tượng bị điều chinh thì chủ yếu do cơ quan thuế thực hiện

ca Các quy định pháp lý về kiém soát hoạt động chuyển giá

Chuyển giá đã được các nhà hoạch định chính sách tài chính Việt Nam

xác định là một vấn đề cần được quan tâm quản lý khi mà ngày càng xuất hiện nhiều dấu hiệu chuyển giá trong giao dịch có yếu tố nước ngoài Văn bản

pháp lý đầu tiên đề cập đến chuyển giá là Thông tư 74/1997/TT-BTC hướng dẫn về thuế đối với nhà đầu tư nước ngoài, sau đó là Thông tư 89/1999/TT- BTC và Thông tư 13/2001/TT-BTC Đến Thông tư 05/2005/TT-BTC hướng dẫn về thuế nhà thầu thì vấn đề này được bỏ ra khỏi nội dung điều chỉnh Cho đến 19/12/2005, chuyển giá đã được nhắc lại tại Thông tư 117/2005/TT-BTC .do Bộ Tài chính ban hành hướng dẫn

trong các giao dịch kinh doanh giữa các bên có quan hệ liên kết Tính đến nay, Thông tư 66/2010/TT-BTC có thể được xem là văn bản pháp lý điều

giá giao dịch giữa các doanh nghiệp liên kết nhằm đưa giá giao dịch liên kết

về đúng với giá thị trường

Các văn bản pháp lý nói trên đã quy định doanh nghiệp có nghĩa vụ kê khai các giao dịch với bên liên kết đồng thời xuất trình đầy đủ thông in, tài liệu, chứng từ liên quan để chứng minh việc lựa chọn phương pháp xác định chuyển giao phù hợp Luật Quản lý thuế (Điểm e, Khoản 1, Điều 37) quy định

cơ quan thuế có quyền ấn định thuế, ấn định các yếu tố (trong đó có giá của các giao dịch thương mại, đầu tư làm căn cứ tính thuế)

b Cơ quan thuế kiểm soát sự tuân thủ các quy định pháp lý về chuyễn

giá

'Các văn bản pháp lý về sự kiểm soát nhà nước đối với hoạt động chuyển giá ban hành cần được giám sát về sự tuân thủ Giám sát có thể do cơ quan chức năng như cơ quan thuế, cơ quan hải quan thực hiện nhưng chủ lực vẫn

là cơ quan thuế

Mục đích của việc cơ quan thuế kiểm soát giá chuyển giao và hoạt động

chuyển giá trong các giao dịch với bên liên kết nhằm theo dõi, phát hiện, ngăn

chăn những trường hợp vi phạm, từ đó kiến nghị tăng thu NSNN và xử lý răn

4a Kiểm tra hỗ sơ tại trụ sở cơ quan thuế

*# Các dấu hiệu nhận biết doanh nghiệp chuyển giá

Khi thực

thuế quan tâm trưới

các phương pháp chống chuyển giá, điều mà cơ quan

là làm sao nhận biết được tại một doanh nghiệp có quan hệ liên kết nào đó có tồn tại hiện tượng chuyền giá hay không? Đây là một vấn đề vô cùng khó khăn, phức tạp trong thực tế và thậm chí đôi khi nó

chịu tác động chủ quan bởi cán bộ quản lý thuế Do đó, đứng trên quan điểm khách quan, một số dấu hiệu cho thấy có thể tồn tại hiện tượng chuyển giá trong một doanh nghiệp có quan hệ liên kết là:

~ Các doanh nghiệp bị lỗ trong 2 năm liên tiếp trở lên, sau giai đoạn mới thành lập;

~ Có các nghiệp vụ chuyển giao từ các doanh nghiệp liên kết ở những quốc gia có thuế suất thấp;

~ Các doanh nghiệp có tình hình lãi và lỗ luân phiên hoặc tình hình lãi lỗ phát sinh không bình thường;

-Các doanh nghiệp mà tỷ suất lợi nhuận của chúng nhỏ hơn nhiều (chênh lệch khá lớn) so với các doanh nghiệp khác trong cùng ngành;

~ Các doanh nghiệp mà tỷ suất lợi nhuận của chúng thấp hơn tỷ suất lợi

nhuận của các doanh nghiệp khác trong cùng một tập doàn.

~ Các doanh nghiệp mà có chỉ phí sản xuất thực tẾ khá thấp

Ở đây cũng xin lưu ý những dấu hiệu nêu trên chỉ mang tí

khảo chứ không phải là chắc chắn sẽ có chuyển giá trong những doanh nghiệp

có những dấu hiệu đó Tuy nhiên, khi một trong những dấu hiệu trên xuất

chất tham

hiện tại một doanh nghiệp kèm theo những trường hợp như: thiết bị sản xuất của doanh nghiệp đó được mua từ công ty mẹ ở nước ngoài: nguyên liệu hoặc các bộ phận của sân phẩm được cung cấp bởi các công ty mẹ hoặc các công ty liên kết trong cùng 1 tập đoàn hay sản phẩm của doanh nghiệp được bán cho công ty mẹ hoặc những doanh nghiệp liên kết khác, thì khả năng xây ra hiện

tượng chuyển giá là rất cao

+ Các hỗ sơ cần kiểm tra tại cơ quan thuế

~ Tờ khai thuế TNDN: Tờ khai quyết toán thuế mẫu 03/TNDN và phụ lục kèm theo

~ Hỗ sơ kê khai các GDLK theo mẫu GCN-01/QLT (quy định tại Phụ lục 1-GCN/CC ban hành kèm Thông tư 66/2010/TT-BTC)

Bao gồm 3 bude co ban:

Bước 1: Chuẩn bị thanh kiểm tra tại doanh nghiệp: Các công việc thực hiện trong giai đoạn này nhằm cung cấp cho công chức thuế những hiểu biết

về doanh nghiệp, mức độ rủi ro của doanh nghiệp trên cơ sở đó để dự kiến nhân sự đoàn thanh kiểm tra, lập kế hoạch và thực hiện các thủ tục cần thiết chuẩn bị cho việc thanh tra tại trụ sở doanh nghiệp Công việc cụ thể gồm:

~ Thu thập và phân tích thông tin: bên cạnh các thong tin cơ bản của doanh nghiệp như thông tỉn định danh, thong tỉn về cơ cấu tổ chức, lĩnh vực

rủi ro của doanh nghiệp Tùy thuộc vào quy mộ, lĩnh vực hoạt động và mức

độ rủi ro của doanh nghiệp để xác định nội dung thanh tra, loại hình và thành phần đoàn thanh kiểm tra

~ Lập kế hoạch thanh kiểm tra: kế hoạch thanh kiểm tra được lập bao gồm các nội dung: mục đích yêu cầu, nội dung, đối tượng thời kỳ, thời hạn thanh kiểm tra, phương pháp tiến hành, tiến độ thực hiện, chế độ thông tin báo cáo, việc sử dụng phương tiện, thiết bị, kinh phí và những điều kiện vật chất

cẩn thiết khác phục vụ hoạt động của đoàn thanh tra, tra

~ Dự thảo và lưu hành quyết định thanh tra, kiểm tra: Quyết định phải ghi

rõ căn cứ pháp lý, đối tượng, nội dung, phạm vi, thời hạn thanh tra, kiểm tra; trưởng đoàn và thành viên đoàn; quyền, trách nhiệm của đoàn thanh kiểm tra

và của đối tượng chấp hành quyết định Quyết định thanh tra, kiểm tra phải

được gởi cho doanh nghiệp chậm nhất là 3 ngày trước khi thực hiện thanh kiểm tra tai trụ sở NNT

Bước 2: Thanh kiểm tra thực tế tại doanh nghiệp FDI Các nội dung bao

Kiểm tra quan hệ về vốn, nội dung hoạt động và chiến lược kinh doanh:

'Quan hệ về vốn giữa doanh nghiệp là đối tượng thanh kiểm tra và bên liên kết

ở nước ngoà

lịch sử doanh nghiệp, lịch sử thay đổi cổ đông lớn; thực trạng giao dịch với bên liên kết ở nước ngoài, sản phẩm chính và kim ngạch giao dịch, thị trường bán hàng và quy mô thị trường, kết quả kinh doanh và đặc điểm của từng hoạt động của doanh nghiệp

‘Thu thập tài liệu để tính giá thị trường: Quá trình lựa chọn giao dịch làm đối tượng so sánh của doanh nghiệp và chỉ tiết của các giao địch đó, chỉ tiết

từng giao dich cy thé trong trường hợp nhiều giao dịch được coi như một don

vi giao dịch, căn cứ và phương pháp tính giá thị trường của doanh nghiệp; sự khác biệt với giao dịch làm đối tượng so sánh và phương pháp điều chỉnh Nghiên cứu chỉ tiết giao địch với bên nước ngoài: Hợp đồng liên quan đến giao dịch với bên liên kết; tài liệu và thông tin liên quan đến đàm phán giá và điều kiện giao dịch; chỉ tiết về sản phẩm, hàng tồn kho, tài sản vô hình được sử dụng

“Thu thập thông tin doanh nghiệp làm đối tượng so sánh: Thu thập thông tin các bên cùng ngành nghề; thu thập thông tin về kinh tế ngành; điều tra doanh nghiệp làm đối tượng so sánh và thu thập thông tin; yêu cầu cung cấp thong tin trên cở sở các hiệp định thuế

“Xác định lại giá chuyển nhượng: Trên cở sở các công việc được thực hiện, giá chuyển nhượng của doanh nghiệp sẽ được xác định lại nếu không phù hợp với giá thị trường Doanh nghiệp có một khoản thời gian nhất định để chứng minh và giải trình về cơ sở giá của mình Kết thúc thời hạn giải trình, đoàn kiểm tra có thể chấp nhận nếu cơ sở giá doanh nghiệp đưa ra là hợp lý, nếu không đoàn kiểm tra sẽ tiến hành xác định lại giá giao dich đúng với giá thị trường hoặc tiến hành ấn định doanh thu hoặc ấn định lợi nhuận tính thuế

từ đó tính ra số thuế truy thu

Bước 3: Xử lý kết quả sau thanh tra, kiểm tra: Sau khi kết thúc thanh kiểm tra tại doanh nghiệp, cơ quan thuế sẽ ban hành Kết luận thanh tra, kiểm tra, đồng thời ra quyết định xử lý truy thu thuế, quyết định xử phạt hành chính

Kết luận, quyết định xử lý truy thu thuế, quyết định xử phạt vi phạm hành chính thuế sẽ được gởi đến doanh nghiệp để thực hiện

$#_ Các phương pháp xác định giá thị trường trong hoạt động thanh tra, kiểm tra hoạt động chuyển giá tại các doanh nghiép FDI