Nghiên cứu luật xa gần trong hội họa: Phần 2

Bằng kết cấu của đường nét - Luật xa gần giải thích rõ sự diễn biến hình ảnh của vật thể trong không gian ba chiều và trình bày các phương pháp biểu hiện những hình ảnh đó trên mặt phẳng hai chiều. Vì thế Luật xa gần giúp cho người học vẽ biết cách trình bày trên mặt phẳng tất cả những gì thấy ở thực tế cũng như mắt mình quan sát. Mời các bạn cùng tham khảo nội dung chi tiết phần 2 cuốn sách.

to, nhỏ, đài, ngán khác nhau Tuy nhiên nếu biết cách giản lược ta có

thể nhận thấy các vật thể đó đều là sự lắp ráp, biến thể từ các hình khối

cơ bản

Thí dụ: Một căn nhà cao tầng hay các biệt thự nguy nga cũng chỉ

là sự lắp ghép, phối hợp giữa các khối hộp, khối chóp; hình vuông, hình

chữ nhật, hình tròn v.v

Tuy vay, khi đưa vào tranh đòi hỏi người hoạ sỹ phải tính toán, cân

nhắc, chọn lọc những yếu tố điển hình tạo nên những hình tượng nghệ

thuật đẹp mắt

Để làm được việc này, trước hết người hoạ sỹ phải nắm được phương pháp vẽ các hình khối cơ bản và sự biến dạng của chúng trong không gian

Trong nội dung của chương 4 - Chúng tôi giới thiệu một số hình thức vẽ phối cảnh:

- Phương pháp vẽ phối cảnh hình vuông

~ Phương pháp vẽ phối cảnh hình lập phương

Giúp học sinh, sinh viên nắm được phương pháp vẽ các hình khối

n dụng sáng tạo vào các bức tranh của mình

vẽ phối cảnh của hình tròn Dựng phối cảnh sàn lát gạch vuông hoặc

xây dựng một khung nội thất mà sàn tường và trần đều là những lưới ô vuông trên cơ sở đó mà bố trí và trang hoàng cho một đồ án trang trí

78

nội thất.v.v Có nhiều phương pháp vẽ phối cảnh hình vuông Song đối với phương pháp nào cũng đòi hỏi phải có những điều kiện sau đây:

- VỊ trí của điểm nhìn

- Khoảng cách chính

- Vị trí của đường chân trời so với mặt tranh

- Kích thước vị trí của hình vuông

Muốn đưa hình vuông ABCD ra phối cảnh trước hết trên đồ thức mặt bằng, ta kéo đài hai cạnh chiếu mặt AC và BD cho gặp mặt tranh tại các điểm ' và D' và đặt các điểm này trên đáy tranh trong hình phối cảnh

'Ta tiếp tục kẻ đường chéo vuông góc BC và kéo dài đường này cho

gập mật tranh tại điểm C,

Khi đưa ra phối cảnh những đường xuất phát từ C' và D” là những đường chiếu mật, tất yếu phải gặp nhau tại diểm chính (P) Đường xuất phát từ C¡ là đường đâm xiên 45% với mật tranh phải đi vào điểm cự ly Khoảng cách từ điểm chính đến điểm cu ly (PD = OP)

'Ta đã có những giao điểm tạo nên góc B và góc C của hình vuông

Từ B vàC, ta kẻ đường đàn mặt sang phải và sang trái để có những giao điểm tạo nên góc A và góc D của hình vuông

Như vậy, ta đã vẽ xong hình vuông ABCD trong phối cảnh (xem hình 88)

Hình 88: Hình phối

*Vé phối cảnh chính diện hình vuông nằm lệch vẻ một bên

1.2 Vẽ phối cảnh góc

Đây là trường hợp phối cảnh góc, tức là cạnh chân của vật không,

song song với đáy tranh

Giả thiết trên đồ thức mặt bằng, ta có hình vuông ABCD đặt theo góc độ bất kỳ với mát tranh, tức là không có cạnh nào song song với

mật tranh

“Trên đồ thức mặt bằng, từ các góc của hình vuông, ta kẻ những

đường thẳng góc với mặt tranh tại các điểm A`, B, C, D', và cũng từ

các góc của hình vuông, ta kẻ những đường ngàng cất đường thẳng

đứng chạy qua góc D, tạo nên điểm B,, Ai, D,, C, Các đoạn này

chuyển sang mặt tranh để tạo ra các đường chéo góc 45” với mật tranh

Khi đưa ra phối cảnh, những đường xuất phát từ A", C', B', D' là

những đường chiếu mặt tất yếu phải quy tụ vào điểm chính

Những đường xuất phát từ C¡, D,, A,, B, là những đường chéo góc

450 với mặt tranh sẽ quy tụ lại điểm cự ly (D) Những đường của hai

hướng này cất nhau tạo nên các giao điểm, từ những giao điểm này, kẻ

Trong trường hợp giữ nguyên khoảng cách điểm cự ly để phóng to

hình vuông ABCD n lần, ta chỉ việc kéo đài PA", PC”, PB', PD` với khổ giấy cho phép (xn yn) rồi lấy số đo C¡, D,, A¡, Bị đặt vào đáy tranh lớn

Xn, Yn theo chiều từ phải sang trái sao cho D` trùng với D'n rồi nối các điểm Cụ, Dạ, A, Bị với P, đường này tạo nên các giao điểm với D;

P Từ các giao điểm này kẻ những đường đàn mặt sang trái là tìm được

các điểm của hình vuông trên các đường chiếu mat (xem hinh 93, 94)

+ Phối cánh chính diện: mặt chính của nó song song với mặt tranh

va khong bién dang

+ Phối cảnh góc: các mặt của hình không song song với mặt tranh

- Ta chỉ việc từ các điểm ABCD dóng ngang cắ

SP tại A,B,C\D, rồi từ đó dựng các đường thẳng đứng sẽ cắt S`P tại A'B'C'D'

- Từ các điểm A'B'C'D' dóng ngang về phía hình vuông Rồi

từ các điểm ABCD của đáy dựng các đường thẳng đứng sẽ cắt và cho

ta các điểm đáy trên của hình lập phương là: A*B'C'D'

* Vẽ phối cảnh hình lập phương phóng to n lần (xem hình 100) Coi như phối cảnh đáy của hình lập phương đã vẽ xong

Vấn để còn lại là xác định chiều cao của nó,

Ta chỉ việc kéo đài PS cát đáy tranh lớn tại S, , kéo đài PS’ Réi từ các điểm của hình vuông A„ B„ C¡ Dn đóng ngang, cát SnP tai C, D, A,

B Phần còn lại tiếp tục tiến hành như phân vẽ phối cảnh hình lập phương nhỏ

87

chứa hình tròn đó Phương pháp phổ biến để vẽ phối cảnh là phương

pháp 8 điểm

3.1 Phương pháp 8 điểm

Nhìn vào hình vẽ ta thấy rõ 8 điểm tiếp xúc của hình tròn với hình

vuông ngoại tiếp là: 4 tiếp điểm với 4 cạnh và 4 điểm cắt hai đường chéo Nếu xác định được 8 điểm đó trên một hình vuông, ta có thể dùng

tay để vẽ một hình tròn không cần com-pa

Áp dụng vào phối cảnh thức cũng như vậy, chỉ khác là hình vuông

thường đã biến thành hình vuông phối cảnh và hình tròn cũng không

còn là hình tròn thường mà có dạng en - líp với tâm không ở chính giữa

Điểm O' ta xác định nó

bằng cách nối OE, lấy O làm tâm quay nửa cung tròn có bán kính OE sé cat CD tai O’

Rồi từ O” hai bên điểm O, ta kẻ đường song song với hai cạnh bên của

hình vuông lớn ABCD Những giao điểm với các đường chéo góc cho ta các điểm 5, 6,7, 8 (Xem hình 101)

32 Về phối cảnh hình tròn Sau khi xác định 8 điểm trong hình vuông để xây dựng

hình tròn, ta có thể vẽ phối

cảnh hình tròn trong những

trường hợp khác nhau:

@) Hình tròn trên mặt phẳng nằm, dưới hoặc trên tâm mắt, điểm chính có thể chính giữa hay sang bên (xem hình 102, 103)

Đây là trường hợp của miệng giếng, miệng chai lọ, miệng cốc

~ Hình tròn càng gần tầm mắt, bề mat càng hẹp lại Nếu trùng với

đường tâm mắt, nó sẽ suy biến thành một đường thẳng

- Những hình tròn trên và dưới có cùng kích thước nếu được nối

với nhau bằng những đường thẳng đứng, sẽ trở thành những mặt đáy

©) Vẽ cửa sổ trên một búc tường: Đây là trường hợp hình tròn đặt

(90

lang đi vào chiêu sâu

theo hướng dâm dọc

của vật thể

không trực tiếp với ánh sáng

(phần tối)

* Bóng ngả: là bóng của vật thể

hất xuống mặt

dat, mat bàn

hoặc hat sang vật thể khác (xem hình 108)

92

Cũng như bóng nước, bóng ngả có những hình thái cụ thể phản ánh cấu trúc và hình dáng của vật thể

Nguồn sáng có hai loại:

- Ánh sáng tự nhiên của mặt trời

- Ánh sáng nhân tạo của đèn điện, đèn dầu hay nến

4.1 Vẽ bóng ngả nguồn sáng tự nhiên (mặt trời) 4) Những tia sáng mặt trời chiếu theo mặt phẳng song hành với mặt tranh (các tỉa chiếu song song với mật tranh)

Trong trường hợp này, mặt trời (tức nguồn sáng) có thể bên phải

và những đường bình hành, tạo nên các giao điểm A’, B’, C’, D’ va tao

nên hình thái của bóng ngả

Cần chú ý trường hợp này, những tỉa sáng vẫn song song nên không có điểm tụ (xem hình 109, 110, 111)

93)

b) Mặt trời ở trước mắt ta, bên kia tột càng mặt tranh, bên kia vật thể (trường hợp trái sáng)

Trong trường hợp này, mật trời ở trước mắt ta, làm cho bóng ngả của vật thể hắt về phía ta Vật thể bị tối gần hết, thường gọi là trái sáng (nghịch quang)

Cần chú ý: lúc này, các tỉa sáng mặt trời không song song mà trở thành đỏng quy vào một điểm tụ là nguồn sáng $ tức mặt trời Điểm S

thực chất là điểm tụ trên tầm mắt của các tỉa sáng

Căn cứ vào những hình vẽ sau đây, ta thấy: nguồn sáng S (tức mặt trời) từ xa trước mắt ta và cao hơn đường tầm mắt có thể chéch sang bên phải, bên trái hoặc chính giữa mật tranh

Nếu chiếu thẳng góc nguồn sáng § xuống đường tầm mắt, ta có điểm S”

Ở vật thể, nếu điểm A' là điểm chân của góc A trên mặt bằng, thì

điểm S° cũng là điểm chân của nguồn sáng S trên cùng mặt bằng

Ta có hai đường SA và S`A", hai đường này kéo dài, gặp nhau tại điểm A, Kết quả có A'Á, là bóng ngả trên mặt bằng của cạnh đứng

~ Những đường xuất phát từ S gọi là những tỉa sáng mật trời

- Những đường xuất phát từ S' gọi là những đường chiếu của các

Hình 113

e) Mặt trời ở sau

lưng ta, phía trước mặt

tranh Trong trường hợp

này, mặt trời ở sau lưng

ta, vật thể được chiếu sáng và bóng ngả hắt về

phía trước

Căn cứ vào hình vẽ,

ta thấy: cách vẽ giống như trường hợp 2 tức là

có sự phối hợp giữa các

tỉa sáng mặt trời và các đường chiếu để tạo nên

các điểm chiếu A, Bị,

€.v.v giới hạn hình thái của bóng ngả

Hình 115:

Trường hợp điểm chân của nguồn sáng (S) trùng với điểm chính (P) hợp này, mặt trời bên phải (hay bên trái) ở sau lưng ta, chiếu xuống và hướng về phía trước, những tỉ

Quá hình vẽ, ta cần nhớ: muốn vẽ phối cảnh bóng nga trong trường

hợp này, ta chỉ cần đảo ngược nguồn sáng S (tức mặt trời) xuống đường

tâm mắt, Cụ thể, nếu mặt trời bên phải đảo ngược S xuống bên trái, nếu

mặt trời bên trái thì đảo ngược S xuống bên phải (xem hình 116)

4.2 Về bóng ngả nguôn sáng nhân lạo

- Ảnh sáng đèn hay nến tỏa bốn phía trên vật thể, trong mặt tranh

“Trong trường hợp này, nguồn sáng S (tức ngọn đèn hay ngọn nến)

ở phía trên vật thể, bóng nga hat ra xung quanh

Căn cứ vào những hình vẽ sau đây, ta thấy: nguyên rác cấu tạo hình

thái của bóng ngả cũng giống như trường hợp trên Những tỉa sáng bắt

nguồn từ điểm S, đọi qua những điểm bên cạnh của vật thể, chiếu thẳng

xuống mặt bằng, gặp những đường tụ và những đường bình hành (trường hợp phối cảnh chính điện) tạo nên những điểm chiếu A;, Bị,

C, Dew

Cân chú ý: Trong trường hợp này, điểm chiếu của nguồn sáng S trên

và tạo nên hình thái của bóng ngả

mặt bằng tức là S° không nằm ở đường tắm mắt như những trường hợp trên,

mà là điểm chân của cây đèn hay ngọn nến tại mặt đáy của vật thể

Từ điểm S°, tỏa ra những đường chạy qua các góc chân của vật thể

la A’, B’, C’, D’, chinh là những đường cÌ

š, Vẽ phối cảnh bóng nước

Khi vẽ phối cảnh bóng nước ta cần lưu ý: Bóng nước phản ánh hình

dáng đảo ngược của vật thể, nhưng cũng phải tuân theo luật phối cảnh Muốn xác định chiều cao và hình dáng của bóng nước một vật thể

nào đó, ta cần nắm vững phương pháp vẽ phối cảnh bóng nước

Phương pháp

Cũng như những vấn để trước, phương pháp vẽ phối cảnh bóng

nước phải đi đần từ trường hợp đơn giản đến trường hợp phức tạp

- Về bông nước cột AB đứng sắt mặt nước

Trong trường hợp này, mặt đất và mặt nước ngang nhau (coi như

bị ngập lụt, không nhìn thấy bờ đất (xem hình 120)

Hình 120 Cột AB có điểm chân là B, là điểm chân trên mặt đất, đồng thời là

điểm chân trên mặt nước

Bóng nước của cột AB rõ ràng là BA' bằng AB (BA’ = AB)

- Về bóng nước cột AB đứng sát móp bờ đất

{q02

Trong trường hợp này, mặt đất nhìn thấy bờ (coi như nước đã rút)

Cột AB có điểm chân là B, nhưng là điểm chân trên mặt đất Còn

điểm chân mặt nước lúc này là B' Điểm B' vừa là điểm chân của cột

AB trên mật nước, và cũng là điểm chân của bờ đất trên mặt nước

Bóng nước của cột AB trong trường hợp này là B`A' bằng AB”

- Về bóng nước cột AB đứng trên bờ đất, nhưng thụt vào trong

“Trong trường hợp này, việc tìm điểm chân của cột trên mặt nước là

` có phức tạp hơn

Cách tìm như sau:

Từ điểm B (tức là điểm chân của cột trên mật đất) ta kẻ đường

thẳng trên mặt đất thẳng góc (theo phối cảnh) với cạnh bờ đất, theo

hướng bình hành hoặc theo hướng đi vào chiều sâu, rồi tiếp tục kẻ

103,

ất và kẻ đường trên mặt nước

đường thẳng đứng theo bé day của bờ

trả lại cột AB’ kéo dài ở điểm B` Điểm B chính là điểm chân của cột

gạch, bậc thang, kể cả bóng nước đều gập nhau ở điểm chính P (nếu là

phối cảnh chính điện) hoặc ở điểm tụ phụ (nếu là phối cảnh góc) (xem

hình 123),

104

- Về báng nước một căn nhà có cội điện và cây bên bờ nước (theo

105

- Những cạnh đâm đọc đi vào chiều sâu, bóng của nó cũng đâm đọc đi vào chiều sâu và cùng tụ lại ở điểm chính (P)

Hình 124

- Đặc biệt, hai bên mái đốc của căn nhà, bên nào đi vào điểm tụ trên tâm mắt thì ngược lại bóng của nó đi vào điểm tụ dưới tầm mắt, bên nào đi vào điểm tụ đưới tầm mắt, bóng của đó đi vào điểm tụ trên

dầu của

Lê-vi-tan

Hình 127: Hồ nước Nga, 1900 Tranh sơn dầu của Lê-vi-tan

Hình 128: Đêm trăng, 1899 Tranh sơn dầu của Lê-vi-tan

108

1 Vẽ người gần và xa trong phối cảnh

* Phương pháp:

Đối với tất cả các trường hợp, phương pháp vẫn là phải dựa vào

điểm tụ bất kỳ ở đường tầm mắt

Giả thiết trong tranh có một nhân vật gần nhất có độ cao là AA"

đứng ở vị trí A, coi như làm chuẩn để tìm ra độ cao của các nhân vật

khác, cũng cao bằng AA', nhưng đứng ở các vị trí khác nhau trong

chiều sâu của không gian

Ta chọn điểm tụ bất kỳ (F) ở đường tầm mắt

Kẻ AF và A'F (ta duge AF va A’F là 2 đường thẳng song song đi

vào chiều sâu của không gian)

Ta dựa trên 2 đường này để xác định chiều cao của các nhân vật ở

các vị trí khác nhau trong không gian