Ở Ấn Độ và Pakistan nhóm tín đồ Hồi giáo chiếm số lượng đông nhất lànhững người nông dân và thợ thủ công; còn tại Thổ Nhĩ Kỳ, Iran hay Mã Lai thì đó lànhững người buôn bán nhỏ và các cư
Trang 1Lịch sử văn minh thế giới 2 GV: Trần Xuân Hiệ
TRƯỜNG ĐẠI HỌC DUY TÂN KHOA KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
BÀI TẬP NHÓM MÔN: LỊCH SỬ VĂN MINH THẾ GIỚI 2
ĐỀ TÀI CÁC ĐẾ QUỐC HỒI GIÁO
GIẢNG VIÊN: Ts Trần Xuân Hiệp
Trang 2Lịch sử văn minh thế giới 2 GV: Trần Xuân Hiệp
NGÀY 27 THÁNG 04 NĂM 2014
MỤC LỤC
MỤC LỤC 1
LỜI MỞ ĐẦU 2
PHẦN I – ĐẾ QUỐC OTTOMAN 2
1.1 NGUỒN GỐC: 3
1.2 CÁC THỜI KỲ LỊCH SỬ CỦA ĐẾ QUỐC OTTOMAN: 3
1.2.1 Khởi đầu (1299 – 1326): 3
1.2.2 Lớn mạnh (1453 – 1683): 5
1.2.3 Dấu hiệu suy yếu và sự hồi phục (1566 – 1683): 6
1.2.4 Trì trệ và cải tổ (1699 – 1827): 8
1.2.5 Suy vong, tan rã và hiện đại hóa (1828 – 1923): 10
1.3 QUÁ TRÌNH CÁC LÃNH THỔ THUỘC ĐẾ QUỐC OTTOMAN: 11
1.4 XÃ HỘI CHÍNH TRỊ: 12
PHẦN II – THÁCH THỨC CỦA GIÁO PHÁI SHIA ĐỐI VỚI 14
NHÀ SAFAVID 14
2.1 NHÀ SAFAVID: 14
2.1.1 Quà trình hình thành và phát triển: 14
2.1.2 Các vua nhà Safavid: 15
2.2 GIÁO PHÁI SHIA: 16
2.2.1 Nguồn gốc hình thành: 16
2.2.2 Các cộng đồng Shia theo Nhân khẩu học: 16
PHẦN III – NHÀ MUGHAL VÀ ĐỈNH CAO CỦA NỀN VĂN MINH HỒI GIÁO ẤN ĐỘ 18
2.3 ĐẾ QUỐC MUGHAL: 18
2.3.1 Lịch sử hình thành và phát triển: 18
2.3.2 Sự suy yếu của đế quốc Mughal: 18
2.4 TÌM HIỂU VỀ VUA SHAH BABUR: 18
PHẦN IV – KẾT NỐI TOÀN CẦU: CÁC ĐẾ QUỐC THUỐC SÚNG VÀ SỰ PHỤC HỒI NHỊP CẦU HỒI GIÁO GIỮA CÁC NỀN VĂN MINH 20
3.1 MỐI QUAN HỆ GIỮA HỒI GIÁO VÀ CÁC NỀN VĂN MINH: 20
3.1.1 Đối với phương Tây: 20
3.1.2 Đối vơi người Ả Rập: 20
3.1.3 Đối với Nga và các quốc gia theo Ki – tô: 20
3.1.4 Đối với Ấn Độ giáo và châu Á: 21
3.2 SỰ TƯƠNG TÁC CỦA HỒI GIÁO: 21
KẾT LUẬN 23
Trang 1
Trang 3Lịch sử văn minh thế giới 2 GV: Trần Xuân Hiệp
LỜI MỞ ĐẦU
Hơn một tỷ người trên trái đất này gắn bó với niềm tin của đạo Hồi, tôn giáo sinh sau đẻmuộn nhất nhưng cũng phát triển nhanh nhất trong số ba tín ngưỡng chiếm địa vị hàng đầutrên thế giới là Thiên Chúa giáo, Hồi giáo và Phật giáo “Một tôn giáo đa văn hóa” Khi nóiđến đạo Hồi, người ta thường nghĩ ngay đến những người Arập sống trên sa mạc Nhưngthực ra đạo Hồi ngày nay đã trở thành một tín ngưỡng đa văn hóa, là một cộng đồng tôngiáo bao trùm nhiều nền văn hóa trên thế giới Trong số tín đồ Hồi giáo trên thế giới ngàynay thì những người dân của xứ Arập, quê hương của đạo Hồi, chỉ còn là thiểu số Nhữngngười Hồi giáo có mặt trên mọi lục địa, nhưng họ tập trung đông đảo nhất ở Đông Á, TrungĐông và châu Phi Nước có đông tín đồ Hồi giáo nhất là Inđônêxia với hơn một trăm triệungười Những nước có tín đồ Hồi giáo chiếm đại đa số trong dân cư là các nước Arập, Trung
Á, Pakistan, Bangladesh, Thổ Nhĩ Kỳ, Ai Cập, các nước Bắc Phi… Trên 5 triệu người Hồigiáo sinh sống ở Mỹ Quốc gia Hồi giáo lớn nhất thế giới là đất nước Inđônêxia ở vùngnhiệt đới, nơi niềm tin tôn giáo của Mohammed được đặt lơ lửng bên trên cái kiến trúc vănhóa Đông Nam Á Ở Ấn Độ và Pakistan nhóm tín đồ Hồi giáo chiếm số lượng đông nhất lànhững người nông dân và thợ thủ công; còn tại Thổ Nhĩ Kỳ, Iran hay Mã Lai thì đó lànhững người buôn bán nhỏ và các cư dân thành thị; ở vùng cận sa mạc Sahara châu Phi, nơiđạo Hồi vẫn còn đang phát triển, thì đó là những người da đen còn đang ở một trình độ pháttriển kinh tế tương đối thấp Còn tại các quốc gia Arập, nơi khởi nguyên của đạo Hồi, thì cáctín đồ Hồi giáo phần lớn là những cư dân thành thị hay những người nông dân với một nềnnông nghiệp định cư thâm canh cao trên những dải đất màu mỡ, như các đồng bằng dọc haibên bờ sông Nil hay ở vùng bình nguyên Lưỡng Hà Mặc dù trải rộng trên nhiều cấp độ pháttriển văn hóa, nhưng một tín đồ Hồi giáo tiêu biểu, nếu xét theo bình diện lịch sử, thì đótrước hết là những cư dân đô thị năng động, có nhãn quan thế giới, đã có thời là những kẻ đichinh phục, nhưng thường hơn là các thương nhân thành thị Và chính là qua những ngườinày mà đạo Hồi lan rộng từ nền văn hóa này sang nền văn hóa khác Đó là lý do nhom chọn
đề tài này
Trang 4Lịch sử văn minh thế giới 2 GV: Trần Xuân Hiệp
PHẦN I – ĐẾ QUỐC OTTOMAN 1.1 NGUỒN GỐC:
Các tổ tiên của vương triều Ottoman là một phần của các bộ lạc người Tây Đột Quyết(Gokturk) miền tây đã di cư từ Trung Á bắt đầu từ thế kỷ 10 Định cư tại Ba Tư trong thời
kỳ này, những người Thổ Nhĩ Kỳ bắt đầu mở rộng về phía tây tớiArmenia và Tiểu Á vàođầu thế kỷ 11 Những đợt di chuyển này đã dẫn đến mâu thuẫn giữa họ với Đế quốcByzantine, từng là một quyền lực chính trị nổi trội tại khu vực miền đông Địa Trung Hải kể
từ thời kỳ La Mã, nhưng vào thế kỷ 11 bắt đầu một thời kỳ suy thoái dài Người Thổ Seljuk
đã thiết lập địa vị chắc chắn tại Tiểu Á sau chiến thắng lịch sử tại trận Manzikert năm 1071,
để thành lập nhà Seljuk ở Tiểu Á Tiếp theo sự xâm lăng của người Mông Cổ tới Tiểu Átrong thế kỷ XIII, triều đại này đã sụp đổ và lãnh thổ của nó đã bị phân chia thành nhiềuvương quốc của người Thổ Nhĩ Kỳ, tức các beylik
Dưới quyền bá chủ của nhà Seljuk ở Tiểu Á, bộ lạc Kayı của người Thổ Oğuz đã tạo ramột thể chế mà cuối cùng đã trở thành vương quốc Ottoman tại miền tây Tiểu Á Thủ lĩnhngười Kayı là Ertuğrul Gazi đã nhận được vùng đất này sau lưng Seljuk trong cuộc va chạmbiên giới nhỏ Hệ thống Seljuk tạo cơ hội cho sự bảo vệ vương quốc từ bên ngoài, và cũngcho phép nó phát triển cấu trúc nội tại của nó Vị trí của Kayı trên ven rìa phía viễn tây củanhà nước Seljuk cho phép họ xây dựng lực lượng quân sự của mình thông qua sự hợp tácvới các dân tộc khác sống tại miền tây Tiểu Á, nhiều trong số đó là những người theo Ki– tô giáo Sau sự tan rã của nhà Seljuk, Kayı trở thành chư hầu của Hãn quốc Y Nhi củaMông Cổ
1.2 CÁC THỜI KỲ LỊCH SỬ CỦA ĐẾ QUỐC OTTOMAN:
1.2.1 Khởi đầu (1299 – 1326):
Tên gọi Ottoman có nguồn gốc từ Osman I (còn gọi là Osman Bey) (tiếng Ả Rập:Uthman) (1299 – 1326), con trai của Ertuğrul Gazi, người đã tuyên bố sự độc lập của nhànước Ottoman năm 1299 Trong khi các vương quốc khác của người Thổ Nhĩ Kỳ còn phảibận tâm với các mâu thuẫn nội bộ, Osman đã có thể mở rộng biên giới của khu định cưOttoman về phía rìa của Đế quốc Byzantine Ông đã dời đô tới Bursa, và định hình sự pháttriển chính trị ban đầu của dân tộc Người ta gọi ông với tên hiệu "Kara" vì sự can đảm củaông, Osman đã được ca ngợi là một ông vua hùng mạnh và năng động một thời gian rất dàisau khi ông mất, như được thể hiện trong thành ngữ của người Thổ Nhĩ Kỳ "Ông ta có thểtuyệt vời như Osman" Danh tiếng của ông cũng được đánh bóng trong câu chuyện thờiTrung đại của người Thổ Nhĩ Kỳ, được biết dưới tên gọi "Giấc mơ của Osman", một sựthành lập huyền thoại trong đó chàng trai trẻ Osman là người có đầy năng lực để chinh phụcmột đế quốc nhìn thấy trước
Trang 3
Trang 5Lịch sử văn minh thế giới 2 GV: Trần Xuân Hiệp
Thời kỳ này là sự hình thành của triều đình Ottoman chính thức mà các cơ quan, tổ chứccấu thành ra nó gần như không thay đổi lớn gì trong gần 4 thế kỷ Ngược lại với nhiều nhànước cùng thời kỳ đó, hệ thống quan lại của Đế quốc Ottoman đã cố gắng tránh sự cai trịtheo kiểu quân sự Triều đình cũng tạo ra một thể chế pháp lý gọi là millet (kiểu lãnh thổ tựtrị), mà trong đó thiểu số từ các dân tộc ít người và tôn giáo có khả năng quản lý công việccủa chính họ với một sự độc lập đáng kể từ sự kiểm soát của trung ương
Trong thế kỷ sau khi Osman qua đời, sự thống trị của Ottoman đã bắt đầu mở rộng trêntoàn khu vực miền đông Địa Trung Hải và Balkan Thessaloniki, một thành phố quan trọngcủa Venezia bị chiếm năm 1387, và chiến thắng của quân Thổ Nhĩ Kỳ tại trận Kosovo năm
1389 làm cho Serbia mất quyền kiểm soát trên vùng đất này, mở đường cho các cuộc xâmlược châu Âu của sultan Trận Nicopolis năm 1396 được xem là cuộc Thập tự chinh cuốicùng của thời Trung cổ, trong trận này quân Thập tự chinh đại bại trước quân Ottoman Với
sự mở rộng ảnh hưởng của người Thổ vào vùng Balkan, thì cuộc chinh phục chiến lược vàoConstantinople đã trở thành mục tiêu quyết định Đế quốc đã chiếm được các vùng đấtByzantine phụ cận Constantinople, nhưng người La Mã vẫn đứng vững được khi Tamerlanexâm lược Tiểu Á, và bỏ tù sultan Bayezid I sau trận Ankara năm 1402 Các lãnh thổOttoman ở vùng Balkan (điển hình như Thessaloniki, Macedonia và Kosovo) đều bị mấtnăm 1402, nhưng các vùng đất này được Murad I chiếm lại trong thập niên 1430 – 1450.Việc Bayezid bị bắt làm cho đất nước bị loạn lạc Từ năm 1402 đến 1413, nội chiếnbùng nổ giữa các con của Bayezit Cuộc chiến này kết thúc khi vua Mehmed I lên ngôi vàxây dựng lại đất nước, kết thúc Thời kì đứt quãng của Đế quốc Ottoman Cháu nội ông,Mehmed II đã tái cấu trúc của cả nhà nước lẫn quân đội, và đã thể hiện các kỹ năng quân sựcủa mình trong cuộc chiếm đóng Constantinople vào ngày 29 tháng 5 năm 1453, khi mới 21tuổi Thành phố này trở thành kinh đô mới của Đế quốc Ottoman, và Mehmed II xưng làmKayser – i Rum (Hoàng đế La Mã) Dù vậy, ngôi Hoàng đế La Mã của sultan Ottomankhông được người Hy Lạp và các nước phương Tây công nhận, và các Nga hoàng cũng tựphong cho mình chức vị này Để nắm vững ngôi Hoàng đế La Mã, Mehmed II khao khátchiếm Roma, và cho quân xâm lược bán đảo Ý, chiếm Otranto và Apulia ngày 28 tháng 7,
1480 Nhưng sau khi ông bị ám sát ngày 5 tháng 3, 1481, chiến dịch ở Ý thất bại và quânOttoman rút lui về
Trang 6Lịch sử văn minh thế giới 2 GV: Trần Xuân Hiệp
1.2.2 Lớn mạnh (1453 – 1683):
Các cuộc mở mang và cực điểm (1453 – 1566)
Mehmed II và đội quân chiến thắng tại Constantinople Họa phẩm củaMusée des Augustins Toulouse
Lãnh thổ của Đế quốc Ottoman từ lúc khởi lập đến năm 1683.
Vào thời lớn mạnh, Đế quốc Ottoman đã trải dài toàn bộ đông – nam châu Âu bờ bắcĐịa Trung Hải, cả bờ biển bắc châu Phi cho đến Maroc phía nam Địa Trung Hải Trong thế
kỷ XVII, Đế quốc Ottoman có khoảng 25 triệu dân – một con số khổng lồ vào thời đó, gầnbằng gấp đôi bất cứ nước nào ở châu Âu ngoại trừ Pháp Gần 30 quốc gia hiện nay đã đượcthành lập từ lãnh thổ cũ của Đế quốc Ottoman: Thổ Nhĩ Kỳ, Hy Lạp, Bulgaria, România,Nam Tư (sau này phân làm 5 nước độc lập), Hungary, Albania, Syria, Liban, Jordan,Israel,Aden, Kuwait, AiCập, Sudan, Lybia, Iraq, Yemen,Tunisia, Algérie, Síp, Armenia,Gruzia, Ukraina và một phần nước Nga
Vào đầu thế kỷ XVI, Đế quốc Ottoman trở thành một trong những nhà nước lớn nhấtthế giới thời bấy giờ Trong thời kì này, nhiều ông vua kiệt xuất lên cai trị Thổ Nhĩ Kỳ: điểnhình như Selim I (1512 – 1520), người có công sát nhập vùng Trung Đông vào Ottoman.Vào năm 1514 trong trận Chaldiran, ông đã đánh bại vua Ismail I (1501 – 1524) nhàSafavid Ông đã tiêu diệt nhà Mamluk ở Ai Cập vào năm 1517 rồi dành danh hiệu khalip từ
Trang 5
Trang 7Lịch sử văn minh thế giới 2 GV: Trần Xuân Hiệp
nhà Abbasid ở Cairo (các sultan Ottoman tiếp tục giữ danh hiệu này đến năm 1924), bắt đầuthời kì Ai Cập thuộc Ottoman
Trận Mohács (1526) là cuộc xâm lược Hungary của Ottoman
Sau khi Hoàng đế Selim I mất, Hoàng đế Suleiman I (1520 – 1566) tiếp tục mở mang đếquốc Sau khi thôn tính được Beograd năm 1521, Suleyman chinh phục Vương quốcHungary và sau chiến thắng trong trận Mohács năm 1526, đế quốc Osmanli chiếm đượcHungary và nhiều vùng đất ởTrung Âu Sau đó, năm 1529 ông bao vây thành Wien, nhưng
vì thời tiết ở đây khắc nghiệt nên quân đội ông rút lui Năm 1532, 25.000 quân Ottoman mởcuộc tấn công Wien, nhưng bị đẩy lui cách Wien 97 km tại pháo đài Guns Sau cuộc mởmang xa nhất của Ottoman năm 1543, hoàng đế Habsburg là Ferdinand công nhận quyền caitrị của Ottoman trên đất Hungary năm 1547 Dưới triều vua Suleyman I, Transilvania,Wallachia và Moldavia trở thành những công quốc chư hầu của đế quốc Ở phía đông,Ottoman chiếm Bagdad từ tay Ba Tư năm 1535, chiếm được Lưỡng Hà và Hải quânOttoman tiến vào Vịnh Ba Tư Khi Hoàng đế Suleyman I qua đời, dân số Ottoman lên đến15.000.000 người Công cuộc bành trướng của ông đã mang lại cho ông một Đế quốcOttoman vô cùng rộng lớn, và thậm chí ông còn vượt xa cả những tham vọng của Hoàng đếXerxes I của Đế quốc Ba Tư năm xưa
Quân đội Ottoman đã để lại những nhà nguyện Hồi giáo rải rác khắp các sườn đồi vàthung lũng vùng Balkan Nổi giận vì những biểu hiện cho việc chiếm đóng của người đạoHồi này, các vương quốc theo đạo Cơ đốc ở Tây Âu xem người Thổ Nhĩ Kỳ là kẻ xâm lược
Hy Lạp và các sắc dân theo Cơ đốc giáo khác Nhưng đế quốc Ottoman rộng lượng hơn,chấp nhận tôn giáo khác với đạo Hồi Sultan chính thức công nhận Giáo hội Hy Lạp và giáokhu của giáo chủ và các tổng giám mục, cho phép các giáo đường Chính thống giáo đượcduy trì tài sản của họ Người Thổ Nhĩ Kỳ thích cai trị qua định chế chính trị địa phương, và
để đổi lại cho tiền triều cống, các tỉnh Cơ đốc giáo được phép duy trì các hệ thống hànhchính, thứ bậc và giai cấp
1.2.3 Dấu hiệu suy yếu và sự hồi phục (1566 – 1683):
Năm 1571, Chiến tranh Thổ Nhĩ Kỳ – Venezia (1571 – 1573) nổ ra, quân Ottoman xâmchiếm đảo Síp Hạm đội Liên minh Thần thánh (bao gồm Venezia, Tây Ban Nha, Savoie, )
đã đập tan Hạm đội Ottoman tại Lepanto Nhưng, năm 1573 Hải quân Ottoman được khôiphục lại, kết quả là Venezia phải kí hòa ước và nhượng Síp cho Đế quốc Ottoman
Trang 8Lịch sử văn minh thế giới 2 GV: Trần Xuân Hiệp
Đế quốc Ottoman bấy giờ bao lần tung quân đi xâm lược Ba Tư Người Ba Tư thuộc hệphái Shia và tin mình là con cháu của Imam Ali bin Abu Talib, trong khi người Ottomanthuộc hệ phái Sunni Đầu thế kỷ 17, quân Ba Tư tấn công lãnh thổ Đế quốc Ottoman ởLưỡng Hà
Hạm đội Ottoman doBarbarossa Hayreddin Pasha chỉ huy đánh thắng hạm đội Liên minh Thần thánh ở Âu Châu do Andrea Doria chỉ huy tại Trận Preveza năm 1538.
Trong thế kỷ 16 và 17, Đế quốc Ottoman là một trong những thực thể chính trị mạnhnhất thế giới, các nước mạnh ở Đông Âu luôn bị đe dọa bởi sự mở rộng thường xuyên của
nó qua Balkan và phần phía nam của Liên bang Ba Lan – Litva Hải quân của nó cũng làmột lực lượng rất mạnh ở Địa Trung Hải Nhiều lần, quân đội Ottoman đã tấn công Trung
Âu, bao vây Viên năm 1529 và một lần nữa năm 1683 trong nỗ lực chinh phục lãnh địa củagia tộc Habsburg, và cuối cùng chỉ bị đẩy lui bởi một liên minh to lớn của các nước mạnhtại châu Âu trên cả trên bộ và trên biển Nó là quyền lực duy nhất không thuộc châu Âu đãthách thức được sự nổi lên về quyền lực của phương Tây trong khoảng giữathế kỷ 15 và thế
kỷ 20, tới mức nó đã trở thành một phần trong tổng thể của chính trị cân bằng quyền lựcchâu Âu, vì thế làm giảm bớt sự khác biệt giữa hai bên
Hạm đội Liên minh Thần thánh do Don Juan nước Áo chỉ huy đánh tan hạm đội Ottoman
do Muezzinzade Ali Pasha chỉ huy trong trận Lepanto năm 1571.
Đầu thế kỷ 17, Đế quốc Ottoman bắt đầu suy yếu Các sultan vào lúc này thường chỉ vuihưởng trong hậu cung, ngoài ra, binh đoàn Janissary thường hay nổi dậy Bên ngoài, quyềnlực của đế quốc Ottoman bị suy giảm trầm trọng đến nỗi tàu thuyền của người Venezia vàngười Cozak thường xuyên quấy phá Đế quốc được cứu nguy do tài năng của một đại giađình làm quan Tể tướng gồm cha, con trai và em rể – đó là gia đìng Köprülü
Năm 1656, dưới triều Mehmed IV (1648 – 1687), trong khi đế quốc gần bị sụp đổ, hậucung đành phải cử một người Albania71 tuổi, Köprülü Mehmed Pasha làm tể tướng (1656 –1661) Ông này ra lệnh xử tử 50.000 – 60.000 người để bài trừ tham nhũng Năm năm sau,lúc ông qua đời, tình hình có phần ổn định Dưới quyền Tể tướng của con trai ông, Köprülü
Trang 7
Trang 9Lịch sử văn minh thế giới 2 GV: Trần Xuân Hiệp
Fazıl Ahmed Pasha (1661 – 1676), và sau đó em rể ông, Kara Mustafa Pasha (1676 – 1683),
uy quyền của Ottoman được hồi phục Các hạm đội và quân của Venezia, Ba Lan, Áo vàNga
bị đẩy lui Quân đội Ottoman xâm chiếm Ukraina và Podolia Năm 1680, đế quốc Ottoman
đã đạt tới lãnh thổ rộng lớn nhất trong lịch sử đế quốc (11.5 triệu km²)
Cuộc bao vây Wien lần hai, năm 1683.
Năm 1683, đáp lời kêu gọi của Hungary chống lại hoàng đế Leopold I nhà Habsburg,sultan Mehmed IV đã ra lệnh cho tể tướng Kara Mustafa phái 200.000 quân ngược dòngsông sông Donau, và lần thứ hai trong lịch sử, quân Ottoman tiến đến chân tường thành củaWien, nhưng cuối cùng bị liên minh các nước Tây Âu (Liên minh Thần thánh), do vua BaLan Jan III Sobieski chỉ huy, đánh bại Năm 1683, tại Beograd, sultan Mehmed IV ra lệnhthắt cổ tể tướng Kara Mustafa Trận Wien đánh dấu sự bắt đầu của cuộc Đại chiến Thổ Nhĩ
Kỳ (1683 – 1699) ở châu Âu
Trong những năm tiếp theo, quân Ottoman bị đại bại do sức tiến công từ Wien QuânVenezia công hãm Athena, nhưng không may là trong đợt pháo kích của họ, một quả đạn rơitrúng ngôi đền Parthenon được xây vào thế kỷ 5 TCN, lúc ấy được quân Ottoman dùng làmkho chứa thuốc súng Ngày 26 tháng 9 năm 1687, ngôi đền lúc ấy còn khá nguyên vẹn bị nổtung, để lại tình trạng cho đến bây giờ
Cuộc đại chiến Thổ Nhĩ Kỳ kết thúc với Hiệp ước Karlowitz ngày 26 tháng 1 năm 1699,
và theo hiệp ước này, Đế quốc Ottoman phải nhượng cho Đế quốc Áo một số vùng lãnh thổnhư Hungary thuộc Ottoman
Trong thời kì này, chỉ có hai vị sultan cai trị rất năng nổ, đó là: Murad IV (1612 – 1640)chiếm lại Yerevan (1635) và Bagdad (1639) từ tay Ba Tư và cai trị một cách độc đoán.Mustafa II (1695 – 1703) mở cuộc tấn công nhà Habsburg ở Hungary trong các năm 1695 –
96, nhưng phải rút về sau khi thảm bại tại Zenta (11 tháng 9, 1697)
1.2.4 Trì trệ và cải tổ (1699 – 1827):
Trong những năm tháng trì trệ, nhiều vùng đất ở Balkan bị nhượng lại cho nước Áo.Những vùng đất khác của Đế quốc Ottoman, như Ai Cập và Algérie, trở nên độc lập trênthực tế, và sau đó hứng chịu ảnh hưởng do các đế quốc thực dân như Anh và Pháp truyền
bá Vào thế kỷ 18, chính quyền trung ương đã ban cho các lãnh đạo và thủ lĩnh địa phươngnhiều mức tự quyết hơn Một loạt các cuộc chiến đã diễn ra giữa đế quốc Nga và đế quốcOttoman từ thế kỉ từ 17 đến thế kỉ thứ 19
Trang 10Lịch sử văn minh thế giới 2 GV: Trần Xuân Hiệp
Vào giai đoạn cuối của thời kỳ trì trệ, xuất hiện những cải tổ về nền giáo dục và côngnghệ, bao gồm sự thiết lập những trường học lớn như Đại học công nghệ Istanbul; khoa họccông nghệ được ghi nhận là đạt đỉnh cao ở thời Trung Cổ, đó là kết quả của việc các học giảOttoman kết hợp cách học cổ điển với Triết học Hồi giáo và toán học cũng như các kiếnthức tiên tiến về công nghệ của Trung Hoa như thuốc súng và la bàn Tuy nhiên, cũng chínhtrong giai đoạn này, các thế lực bảo thủ và phản đối công nghệ xuất hiện Hội đoàn các nhàvăn của đế chế cho rằng kỹ thuật in ấn là "sáng tạo của quỷ dữ" khiến công nghệ in, đượcGutenberg Johannes phát minh ở châu Âu năm 1450, phải mất 43 năm sau mới được giớithiệu tại Constantinople nhờ vào những người Do thái Sephardic Những người Do TháiSephardic, vốn sống ở Tây Ban Nha, di cư tới đế quốc Ottoman để trốn chạy cuộc thanhgiáo tại Tây Ban Nha vào năm 1492 và mang theo kỹ nghệ in tới Ottoman
Vương công Eugène xứ Savoie đã đánh tan tác quân Thổ Nhĩ Kỳ tại Beograd
Buộc Sultan phải giảng hòa.
Thời đại Tulip, được đặt tên vì tình yêu của Sultan Ahmed III (1703 – 1730) với hoatulip và được dùng như biểu tượng của triều đại thanh bình của ông Trong giai đọan này,chính sách của đế chế với châu Âu có sự thay đổi au khi quân Nga đánh thắng quân ThụyĐiển trong trận Poltava vào năm 1709, vua Thụy Điển là Karl XII có lúc đã trốn sang xinngười Thổ Nhĩ Kỳ cho tị nạn Đất nước thanh bình từ năm 1718 đến 1730, sau khi Quân độiThổ Ottoman đập tan tác quân Nga trong trận đánh tại sông Pruth năm 1712, Vương côngEugène xứ Savoie kéo quân Áo đánh chiếm thành phố Beograd, và Hiệp định Passarowitsđược ký kết sau đó mang đến một giai đoạn đình chiến Sau đó, Đế quốc cũng cải thiện hệthống thành lũy ở các thành phố tiếp giáp các nước Balkan, để bảo vệ đất nước chống lạichủ nghĩa bành trướng của Châu Âu Một số cải cách không dứt khoát cũng được tiến hành:
hạ thuế; cải thiện hình ảnh của các bang Ottoman; hình thái đầu tiên của đầu tư tư nhân vàdoanh nghiệp tư nhân xuất hiện
Vào năm 1736, Đế quốc Ottoman lại phải lâm chiến với Áo, và nước Áo thất bại Lúcnày danh tướng Eugène xứ Savoie đã qua đời, do đó tinh thần quân Áo suy sụp, tổ chứckém cỏi, do đó đại bại, và đồng minh của họ là Nga đạt lợi thế hơn trong cuộc chiến tranhnày Sau này, cuộc Chiến tranh Bảy năm (1756 – 1763) bùng nổ ở châu Âu Vua nước Phổ
Trang 9
Trang 11Lịch sử văn minh thế giới 2 GV: Trần Xuân Hiệp
là Fryedrich II Đại Đế phải chống chọi với liên quân Nga – Áo – Pháp – Thụy Điển Nềnquân chủ Phổ bị suy sụy nghiêm trọng, nhiều lãnh thổ của nước này bị rơi vào tay địchquân Vua Friedrich II Đại Đế trong vòng nhiều năm đã đàm phán với Đế quốc Ottoman vàngười Tartar, nhưng rồi ông chẳng thấy quân Thổ – Tartar đâu Tuyệt vọng, nhà vua quyếtđịnh chờ quân Thổ – Tartar kéo đến vào tháng 2 năm 1762, nếu không ông sẽ nhận lấy cáichết anh dũng của Cato Trẻ Nhưng rồi liên quân chống Phổ đã tan rã và vua Friedrich IIĐại Đế giành thắng lợi Sau năm 1768, khi tình hình Vương quốc Ba Lan và Đại Công quốcLitva bất ổn, người Thổ Nhĩ Kỳ cũng can thiệp vào Nhưng rồi ba nước Vương quốc Phổ,
Áo và Nga đã tiến hành cuộc chia cắt Ba Lan lần thứ nhất vào nắm 1772
Công cuộc cải tổ quân sự Ottoman được bắt đầu với Sultan Selim III (1789 – 1807), vịvua tiến hành những nỗ lực lớn đầu tiên để hiện đại hóa quân đội gần biên giới Châu Âu.Những nỗ lực này, tuy vậy, đã bị cản trở bởi phong trào phản kháng bắt nguồn một phần từcác lãnh đạo tôn giáo và chủ yếu từ toán Ngự Lâm quân Janissary – toán kiêu binh này trởnên rất uy quyền và chẳng biết sợ vua Với tư tưởng bảo thủ và lo sợ mất đại quyền, họ tiếnhành cuộc bạo loạn Janissary Do tiến hành một loạt cải cách, Sultan Selim III bị lật đổ,Hoàng tử cổ hủ Mustafa lên làm vua – tức Sultan Mustafa IV, và sát hại phần lớn các côngthần phò vua Selim III năm xưa Dưới triều vua Mustafa IV, Quân đội Ottoman liên tục bịquân Nga đánh bại Vào năm 1808, hai bên ngừng bắn, một cuộc binh biến nổ ra AlemdarMustafa Pasha – một công thần của cựu hoàng Selim III, kéo quân vào kinh thànhConstantinopolis đánh Sultan Mustafa VI Nhà vua bèn truyền lệnh cho hành quyết cựuhoàng Selim III và hoàng đệ Mahmud, nhưng không may Mahmud trốn thoát Ông lên làmSultan Mahmud II (1808 – 1839) và giết chết cựu hoàng Mustafa IV Ông tiến hành thảmsát đẫm máu toán Ngự Lâm Quân Janissary, rồi giải tán luôn toán Ngự Lâm Quân này vaònăm 1826
1.2.5 Suy vong, tan rã và hiện đại hóa (1828 – 1923):
Đầu thế kỷ 20, một nhóm người cải cách đòi hỏi phải đổi mới và hiện đại hóa nước Thổ,gọi là Những người Thổ trẻ Năm 1909, họ lật đổ sultan Abdul Hamid II, nhưng họ đã làmcho Đế quốc Ottoman tan rã vì tập trung quyền lực Thổ Nhĩ Kỳ bất chấp sự phiền muộn củacác dân tộc thuộc Ottoman ở Syria, Ả Rập, Albania, Bosna và Hercegovina,Kríti,Macedonia và Tripoli
Với sự bùng nổ của Đệ nhất thế chiến năm 1914, Đế quốc vẫn còn kiểm soát phần lớnvùng Trung Đông, và về phe Liên minh trung tâm (Đế chế Đức, Đế quốc Áo – Hung, ),phe này thua trận Các dân tộc vùng Trung Đông nổi dậy, và theo phe Entente (Nga, Anh,Pháp, Hoa Kỳ ) để giành độc lập
Trang 12Lịch sử văn minh thế giới 2 GV: Trần Xuân Hiệp
Mustafa Kemal (Atatürk) trong chiến hào tại trận Gallipoli (1915)
Sự tan rã của đế quốc Ottoman là hậu quả trực tiếp của Đệ nhất thế chiến, khi pheEntente đánh bại phe Liên minh Trung tâm ở châu Âu cũng như các lực lượng Ottoman tạiMặt trận Trung Đông Ở thời điểm kết thúc chiến tranh từ năm 1918, chính quyền nhà nướcOttoman sụp đổ và đế quốc bị Anh, Hy Lạp, Pháp, Ý, Armenia và Gruzia chinh phạt vàphân chia Những năm sau đó các nước mới độc lập từ Ottoman tuyên bố thành lập và năm
1919, Mustafa Kemal Atatürk và lực lượng Cách mạng Thổ Nhĩ Kỳ bắt đầu cuộc chiếntranh giành độc lập Thổ Nhĩ Kỳ Năm 1923, lực lượng cách mạng Thổ thắng trận và ThổNhĩ Kỳ được độc lập Cùng năm đó, đế quốc Ottoman cáo chung, sultan Mehmed VIVahdettin thoái vị, và Mustafa Kemal Atatürk thành lập nước Cộng hòa Thổ Nhĩ Kỳ, dựatrên một phần lãnh thổ của đế quốc Ottoman
Năm 1922, Sultan Mehmed VI thoái vị
Các thành viên của gia đình Osmanlı cai trị sau đó đã bị trục xuất khỏi Thổ Nhĩ Kỳ vàokhoảng năm 1923 – 1924 Năm 1924, chế độ khalip bị bãi bỏ, khalip Abdul Mejid II nhàOttoman cũng thoái vị Năm 1974, sau 50 năm, Nghị viện Thổ Nhĩ Kỳ đã trao quyền tái yêucầu quyền công dân Thổ Nhĩ Kỳ cho những con cháu của dòng họ này, và họ đều đã thựchiện điều đó trong những thập kỷ tiếp sau trong một quá trình đã hoàn thành với việc ngườiđứng đầu dòng họ Ertuğrul Osman Vđã được trao quyền công dân năm 2004
1.3 QUÁ TRÌNH CÁC LÃNH THỔ THUỘC ĐẾ QUỐC OTTOMAN:
Trang 11