Phân tích cơ sở lý luận hình thành tư tưởng hồ chí minh theo anh (chị) cơ sở lý luận nào trong giá trị văn hóa phương tây khi xây dựng bộ máy nhà nước

I.Cơ sở lý luận hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh: - Khái niệm tư tưởng Hồ Chí Minh: tư tưởng Hồ Chí Minh là một hệ thống quan điểm toàn diện và sâu sắc về những vấn đề cơ bản của cách mạn

Phân tích cơ sở lý luận hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh Theo anh (chị) cơ sở

lý luận nào trong giá trị văn hóa phương Tây khi xây dựng bộ máy nhà nước mà

Hồ Chí Minh tiếp nhận đến nay vẫn còn nguyên giá trị? Tại sao?

I.Cơ sở lý luận hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh:

- Khái niệm tư tưởng Hồ Chí Minh: tư tưởng Hồ Chí Minh là một hệ thống quan điểm toàn diện và sâu sắc về những vấn đề cơ bản của cách mạng Việt Nam, kết quả của sự vận dụng và phát triển sáng tạo tạo chủ nghĩa Mác-Lênin vào điều kiện cụ thể của nước ta, kế thừa và phát triển các giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc, tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại; là tài sản tinh thần vô cùng to lớn và quý giá của Đảng và dân tộc ta, mãi mãi soi đường cho sự nghiệp cách mạng của nhân dân ta giành thắng lợi

- Tư tưởng Hồ Chí Minh soi sáng con đường giải phóng và phát triển của dân tộc, là tài sản tinh thần vô giá của dân tộc Việt Nam, là nền tảng tư tưởng và kim chỉ nam cho mọi hành động của cách mạng Việt Nam, phản ánh khát vọng của thời đại, tìm ra giải pháp đấu tranh giải phóng loài người và cổ vũ các dân tộc đấu tranh vì những mục tiêu cao cả

A.Bắt nguồn từ tư tưởng và văn hóa truyền thống tốt đẹp của dân tộc Việt Nam

- Trải qua mấy ngàn năm lịch sử dựng nước và giữ nước đã hun đúc và tạo lập cho dân ta một nền văn hóa phong phú, đa dạng và thống nhất bền vững với những giá trị truyền thống tốt đẹp, cao quý, trong đó chủ nghĩa yêu nước là nấc thang cao nhất của văn hóa Việt Nam

- Chủ nghĩa yêu nước là giá trị xuyên suốt trong những truyền thống tốt đẹp của dân tộc Việt Nam Đó là động lực, sức mạnh giúp cho dân tộc Việt Nam tồn tại và vượt qua mọi khó khăn trong quá trình dựng nước và giữ nước mà phát

triển, cũng là đạo lý làm người và triết lý nhân sinh, giữ vai trò quan trọng trong

hệ thống tư tưởng quan niệm cách sống của người Việt Nam, là chuẩn mực đạo đức cơ bản nhất của dân tộc, là cội nguồn của trí tuệ sáng tạo và lòng dũng cảm của dân tộc Việt Nam ta

- Chủ nghĩa yêu nước sẽ biến thành lực lượng vật chất thực sự khi nó ăn sâu vào tiềm thức vào ý chí và hành động của mỗi con người Chính từ thực tiễn đó Người đã đúc kết chân lý: “Dân ta có một lòng nồng nàn yêu nước Đó là một truyền thống quý báu của ta Từ xưa đến nay, mỗi khi Tổ quốc bị xâm lăng, thì tinh thần ấy lại sôi nổi, nó kết thành một làn sóng vô cùng mạnh mẽ, to lớn, nó lướt qua mọi sự nguy hiểm, khó khăn, nó nhấn chìm tất cả lũ bán nước và lũ cướp nước.”

🡺 Đây là nền tảng tư tưởng, là điểm xuất phát, là động lực thúc đẩy Nguyễn Ái Quốc ra đi tìm đường cứu nước và bắt gặp tư tưởng Mác Lênin, tìm thấy con đường cứu nước, cứu dân

- Kế thừa, phát triển tinh thần đấu tranh anh dũng, bất khuất vì độc lập, tự do của Tổ quốc, nhằm bảo vệ chủ quyền quốc gia và toàn vẹn lãnh thổ Trong Tuyên ngôn Độc lập, Hồ Chí Minh đã trịnh trọng tuyên bố với thế giới rằng:

“Nước Việt Nam có quyền hưởng tự do và độc lập, và thực sự đã thành một nước tự do và độc lập Toàn thể dân Việt Nam quyết đem tất cả tinh thần và lực lượng, tính mạng và của cải để giữ vững quyền tự do và độc lập ấy” Không có

gì quý hơn độc lập, tự do – chân lý lớn của thời đại được Hồ Chí Minh khẳng định, đồng thời cũng là điểm cốt lõi trong Tư tưởng Hồ Chí Minh

- Trong lãnh đạo nhân dân Việt Nam xây dựng và bảo vệ đất nước, Hồ Chí Minh cũng hết sức chú trọng kế thừa phát triển những giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc ta, đó là lòng yêu nước gắn liền với yêu dân, tinh thần bất khuất, nhân ái, có lòng thương người, ý thức đoàn kết cộng đồng, cần cù, anh

dũng kiên cường, thông minh, sáng tạo trong lao động, lạc quan, hiếu học, ý chí vươn lên vượt qua mọi khó khăn, thử thách của dân tộc Việt Nam Trong tư tưởng Hồ Chí Minh, con người là vốn quý nhất, là nhân tố quyết định thành công của cách mạng; dân là gốc của nước; nước lấy dân làm gốc; gốc có vững cây mới bền; xây lầu thắng lợi trên nền nhân dân; đoàn kết dân tộc gắn liền với đoàn kết quốc tế là một nguyên tắc chiến lược quyết định thắng lợi của cách mạng Việt Nam

- Bên cạnh đó, trong truyền thống dân tộc Việt Nam thường trực một niềm tự hào về lịch sử, trân trọng văn hóa, ngôn ngữ, phong tục, tập quán và những giá trị tốt đẹp khác của dân tộc Đó chính là cơ sở hình thành nên tư tưởng, phẩm chất của nhà văn hóa kiệt xuất Hồ Chí Minh với chủ trương văn hóa là mục tiêu, động lực của cách mạng; cần giữ gìn cốt cách văn hóa dân tộc, đồng thời tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại, xây dựng nền văn hóa mới của Việt Nam Hồ Chí Minh chính là một biểu tượng cao đẹp của sự tích hợp tinh hoa văn hóa phương Đông và phương Tây

B.Kế thừa tinh hoa văn hóa tư tưởng nhân loại:

- Văn hoá Phương Đông: Người đã chắt lọc lấy những gì tinh túy nhất của các học thuyết triết học, hoặc trong tư tưởng của Lão Tử, Mặc Tử, Đó là những học thuyết có ảnh hưởng sâu rộng ở phương Đông và ở Việt Nam trước đây

· Kế thừa phát triển tinh hoa tư tưởng của Nho giáo Người tiếp thu những: mặt tích cực của Nho giáo như: Triết lý hành động, tư tưởng nhập thế, hành đạo giúp đời, là khát vọng về một xã hội đại đồng, là hòa mục, hòa đồng, là triết lý nhân sinh tu thân dưỡng tính, đề cao văn hóa, lễ giáo, hiếu học và Người đã phê phán loại bỏ những yếu tố tiêu cực bên trong nó Người coi trọng việc rèn luyện đạo đức, dùng nhân trị, đức trị để quản lý xã hội Đặc biệt, Hồ Chí Minh chú ý

kế thừa, đổi mới, phát triển tinh thần trọng đạo đức của Nho giáo trong việc tu

dưỡng, rèn luyện đạo đức của con người, trong công tác xây dựng Đảng về đạo đức Tuy nhiên, Hồ Chí Minh cũng phê phán Nho giáo có tư tưởng tiêu cực như bảo vệ chế độ phong kiến, phân chia đẳng cấp – quân tử và tiểu nhân, trọng nam khinh nữ, chỉ đề cao nghề đọc sách Hồ Chí Minh đã chịu ảnh hưởng của Nho giáo rất nhiều dựa trên nền tảng chủ nghĩa yêu nước Việt Nam

· Kế thừa phát triển tinh hoa tư tưởng của Phật giáo: Hồ Chí Minh đã chịu ảnh hưởng sâu sắc và tiếp thu có chọn lọc những tư tưởng tốt đẹp của Phật giáo như: vị tha, từ bi, bác ái, cứu khổ cứu nạn, thương người như thể thương thân, nếp sống đạo đức, trong sạch, giản dị, chăm lo việc thiện, ca ngợi lao động, phê phán lười biếng, chủ trương gắn bó với dân, với nước, chống lại cái ác, đề cao quyền bình đẳng, dân chủ của con người, chống phân biệt đẳng cấp, tích cực tham gia vào cuộc đấu tranh của nhân dân chống lại kẻ thù của dân tộc Những quan điểm tích cực đó trong triết lý của đạo Phật được Người vận dụng sáng tạo

để đoàn kết toàn dân vì nước Việt Nam hòa bình, thống nhất, độc lập, dân chủ

và giàu mạnh

· Kế thừa phát triển tinh hoa, tư tưởng của Đạo gia – Lão Tử: kế thừa phát triển tư tưởng sống gắn bó với thiên nhiên, hòa đồng với thiên nhiên hơn nữa là biết bảo vệ môi trường sống, Hồ Chí Minh kêu gọi nhân dân ta trồng cây, tổ chức “Tết trồng cây” để bảo vệ môi trường sinh thái cho chính cuộc sống của con người Kế thừa tư tưởng thoát khỏi mọi ràng buộc, danh lợi của Lão Tử, Người khuyên cán bộ, đảng viên thực hiện cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô

tư, hành động theo đạo lý với ý nghĩa là hành động theo quy luật tự nhiên, xã hội

● Hồ Chí Minh còn kế thừa, phát triển nhiều ý tưởng của các trường phái khác nhau trong các nhà tư tưởng phương Đông cổ đại như Mặc Tử, Hàn Phi Tử, Quản Tử, v.v Đồng thời cũng tìm hiểu những trào lưu tư tưởng tiến bộ thời cận hiện đại ở Ấn Độ, Trung Quốc như chủ nghĩa Găngđi,

chủ nghĩa Tam dân của Tôn Trung Sơn Hồ Chí Minh đã phát triển sáng tạo các quan điểm về dân tộc, dân quyền, dân sinh của Tôn Trung Sơn trong cách mạng dân chủ tư sản thành tư tưởng đấu tranh cho Độc lập -Dân tộc – Tự do – Hạnh phúc của con người và dân tộc Việt Nam theo con đường cách mạng vô sản Vì thế từ tên nước trước đây “Việt Nam Dân chủ Cộng Hòa” cho đến tiêu ngữ “Độc lập – Tự do – Hạnh phúc” là điểm sáng tạo vĩ đại của Hồ Chí Minh

- Tinh hoa văn hóa phương Tây:

· Ngay từ khi còn học ở Trường Tiểu học Pháp – bản xứ ở thành phố Vinh (năm 1905), Hồ Chí Minh đã quan tâm tới khẩu hiệu nổi tiếng của Đại Cách mạng Pháp năm 1789: Tự do - Bình đẳng - Bác ái Tiếp thu tư tưởng của các nhà khai sáng Pháp như Voltaire, Rousseau, Montesquieu, Đi sang phương Tây, Người quan tâm tìm hiểu đến những khẩu hiệu nổi tiếng đó trong các cuộc cách mạng tư sản ở Anh, Pháp, Mỹ Người tìm hiểu về lịch sử cách mạng Mỹ, những quan điểm nhân quyền, dân quyền như giá trị về quyền sống, quyền tự

do, quyền bình đẳng, quyền mưu cầu hạnh phúc trong “Tuyên ngôn độc lập” năm 1776 của Mỹ và “Tuyên ngôn nhân quyền và dân quyền” năm 1791 của Pháp và đề xuất quan điểm về quyền mưu cầu độc lập, tự do, hạnh phúc của các dân tộc

· Thiên Chúa giáo là tôn giáo lớn của phương Tây, Hồ Chí Minh quan niệm Tôn giáo là văn hoá Điểm tích cực nhất của Thiên Chúa giáo là lòng nhân ái

Hồ Chí Minh tiếp thu có chọn lọc tư tưởng văn hoá Đông - Tây để phục vụ cho cách mạng Việt Nam Người vừa tiếp thu, vừa chắt lọc, suy nghĩ, lựa chọn, kế thừa và đổi mới, vận dụng phát triển cho phù hợp vào trong tư tưởng của mình

Trong quá trình hoạt động cách mạng, Người nhận thấy: “Học thuyết của Khổng Tử có ưu điểm của nó là sự tu dưỡng đạo đức cá nhân.

Tôn giáo Giêsu có ưu điểm của nó là lòng nhân ái cao cả.

Chủ nghĩa Mác có ưu điểm của nó là phương pháp làm việc biện chứng Chủ nghĩa Tôn Dật Tiên có ưu điểm của nó, chính sách của nó phù hợp với điều kiện nước ta.

Khổng Tử, Giêsu, Mác, Tôn Dật Tiên chẳng có những ưu điểm chung đó sao?

Họ đều muốn mưu hạnh phúc cho mọi người, mưu phúc lợi cho xã hội Nếu hôm nay họ còn sống trên cõi đời này, nếu họ hợp lại một chỗ, tôi tin rằng họ nhất định chung sống với nhau rất hoàn mỹ như những người bạn thân thiết Tôi cố gắng làm người học trò nhỏ của các vị ấy”.(1)

Nguồn:

(1) Trung tâm Khoa học xã hội và Nhân văn quốc gia, Viện nghiên cứu tôn giáo:

Hồ Chí Minh về vấn đề tôn giáo và tín ngưỡng, NXB Khoa học xã hội, H.1996,

tr 152

C.Chủ nghĩa Mác Lênin:

Chủ nghĩa Mác – Lênin là hệ tư tưởng tiền đề, mang tính cách mạng nhất thời đại Là học thuyết về sự phân hóa giai cấp công nhân, nhân dân lao động, các dân tộc bị áp bức và giải phóng con người Chính vì thế, chủ nghĩa Mác - Lênin đã trở thành cơ sở thế giới quan và phương pháp luận của tư tưởng Hồ Chí Minh, là nguồn gốc lý luận trực tiếp, quyết định bản chất của tư tưởng Hồ Chí Minh Đồng thời, tư tưởng Hồ Chí Minh góp phần làm phong phú thêm chủ nghĩa Mác - Lênin

Việc tiếp thu chủ nghĩa Mác - Lênin diễn ra trên nền tảng của những tri thức văn hóa tinh túy được chắt lọc, hấp thụ và một vốn chính trị, vốn hiểu biết phong phú, được tích lũy qua thực tiễn hoạt động đấu tranh vì mục tiêu cứu

nước và giải phóng dân tộc Quá trình Hồ Chí Minh tiếp thu chủ nghĩa Mác – Lênin diễn ra một cách tự nhiên, chân thành và giản dị Hồ Chí Minh đến với chủ nghĩa Mác - Lênin là tìm con đường giải phóng cho dân tộc Việt Nam, xuất phát từ nhu cầu thực tiễn Việt Nam chứ không phải từ nhu cầu tư duy

Hồ Chí Minh tiếp thu chủ nghĩa Mác - Lênin theo phương pháp mác-xít và theo tinh thần phương Đông, không sách vở, không rập khuôn máy móc, không sao chép giáo điều mà tiếp thu có chọn lọc, không tìm kết luận sẵn có trong sách

vở mà tự tìm ra giải pháp riêng, cụ thể cho cách mạng Việt Nam Từ những cơ

sở trên, ta có thể kết luận vai trò của chủ nghĩa Mác - Lênin đối với tư tưởng Hồ Chí Minh như sau:

+ Quyết định bản chất thế giới quan khoa học của tư tưởng Hồ Chí Minh

+ Quyết định phương pháp hành động biện chứng của Hồ Chí Minh

II.Những cơ sở lý luận trong giá trị văn hoá phương Tây khi xây dựng bộ máy nhà nước mà Hồ Chí Minh tiếp nhận đến nay vẫn còn nguyên giá trị:

-Mở đầu: Hồ Chí Minh đã tiếp thu những giá trị tích cực, tiến bộ của văn minh

phương Tây:

- Cơ sở:

+ Ba mươi năm bôn ba, hoạt động ở nước ngoài (1911-1941), chủ yếu là ở trung tâm văn minh châu Âu và ngọn nguồn tinh hoa của những cuộc cách mạng tư sản, Nguyễn Ái Quốc đã tranh thủ mọi thời gian và điều kiện để tiếp nhận những gì cần cho sự nghiệp cách mạng của dân tộc mình và của các dân tộc cùng cảnh ngộ Những cuộc tiếp xúc gặp gỡ với các nhà văn, nhà hoạt động chính trị - xã hội tiến bộ thời bấy giờ, việc tham gia sinh hoạt văn học, triết học, chính trị, kinh tế tại các câu lạc bộ, những chuyến tham quan nhà máy, bảo tàng,

danh lam thắng cảnh, cũng như những buổi miệt mài đọc sách trong thư viện và nhất là cuộc sống hòa nhập với thợ thuyền lao khổ ở các nước châu Âu chẳng những đã đem lại cho Nguyễn Ái Quốc sự hiểu biết, tích lũy những giá trị văn hóa của phương Tây mà còn bồi dưỡng cho Người khả năng phân tích khoa học

và lý tính mà một người đào tạo theo lối Nho giáo trước đó không thể có được

+Qua lý tưởng cao quý của Đại cách mạng Pháp:

● Lý tưởng cao quý của Đại cách mạng Pháp: "Tự do, Bình đẳng, Bác ái"

Hồ Chí Minh cũng sớm bị hấp dẫn bởi lý tưởng Tự do, Bình đẳng, Bác ái của Đại cách mạng Pháp cũng như trong bản Tuyên ngôn Nhân quyền và Dân quyền năm 1789 của Pháp

+Qua Tuyên ngôn độc lập 1776 của nước Mỹ:

Hồ Chí Minh cũng thường xuyên nhắc tới ý chí đấu tranh cho tự do, độc lập, cho quyền sống của con người được ghi lại trong Tuyên ngôn độc lập 1776 của nước Mỹ Câu trích dẫn nổi tiếng của bản tuyên ngôn độc lập là “Tất cả mọi người đều sinh ra có quyền bình đẳng Tạo hóa cho họ những quyền không ai có thể xâm phạm được; trong những quyền ấy, có quyền được sống, quyền tự do và quyền mưu cầu hạnh phúc” Người đã tiếp thu giá trị của tư tưởng nhân quyền với nội dung là quyền tự do cá nhân thiêng liêng trong bản tuyên ngôn này Sau này Người đã phát triển nó thành quyền sống, quyền độc lập, quyền tự do, quyền mưu cầu hạnh phúc của tất cả các dân tộc

-Có 2 giá trị văn hóa phương Tây khi xây dựng bộ máy nhà nước mà Hồ Chí Minh tiếp nhận đến nay vẫn còn nguyên giá trị:

*Nhân quyền:

- Thể hiện:

● Tư tưởng của Người về độc lập dân tộc và chủ quyền quốc gia được xem

là cơ sở ý thức hệ quan trọng cho mọi hoạt động của cơ quan nhà nước,

cho ý chí, nguyện vọng của toàn thể nhân dân, là căn cứ, mục tiêu và động lực của hoạt động lập pháp ngày nay Có thể dễ dàng nhận thấy, trong tâm thức mỗi người Việt Nam yêu nước vẫn còn vang vọng lời Bác

dạy trong bản Tuyên ngôn độc lập: "Nước Việt Nam có quyền hưởng tự

do và độc lập, và sự thật đã thành một nước tự do độc lập Toàn thể dân tộc Việt Nam quyết đem tất cả tinh thần và lực lượng, tính mạng và của cải để giữ vững quyền tự do, độc lập ấy".

● Từ khi thành lập nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa đến nay, Đảng và Nhà nước ta luôn coi việc bảo đảm quyền con người là bản chất, mục đích của chế độ xã hội chủ nghĩa và đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng Văn kiện Đại hội XIII của Đảng nhấn mạnh: “Tôn trọng, bảo đảm, bảo vệ quyền con người, quyền và nghĩa vụ của công dân theo Hiến pháp năm 2013…” Quyền con người luôn được Đảng và Nhà nước ta đề cao

● Bình đẳng trước pháp luật không chỉ thể hiện trong Hiến pháp năm 2013

mà còn được cụ thể hóa trong các lĩnh vực cụ thể của quan hệ pháp luật Điều 16 Hiến pháp năm 2013 quy định “Mọi người đều bình đẳng trước pháp luật Không ai bị phân biệt đối xử trong đời sống chính trị, dân sự, kinh tế, văn hóa, xã hội.” Khoản 3 Điều 5 Luật Bình đẳng giới năm 2006 quy định: “Bình đẳng giới là việc nam, nữ có vị trí, vai trò ngang nhau, được tạo điều kiện và cơ hội phát huy năng lực của mình cho sự phát triển của cộng đồng, của gia đình và thụ hưởng như nhau về thành quả của sự phát triển đó.” Hỗ trợ hoạt động bình đẳng giới tại vùng sâu, vùng

xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn

● Trong tư tưởng của Hồ Chí Minh, quyền con người phải được thể chế hóa bằng Hiến pháp, pháp luật và bảo đảm, bảo vệ bằng nhà nước pháp quyền của dân, do dân, vì dân Quyền con người không chỉ giới hạn ở các quyền

tự nhiên vốn có, quyền sống, quyền tồn tại mà được thể hiện trên tất cả các lĩnh vực dân sự, chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội Đặc biệt, Hiến

pháp năm 2013 trên cơ sở kế thừa, phát triển các bản Hiến pháp trước đó tiếp tục đề cao việc thể chế hóa tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm của Đảng và Nhà nước, phù hợp với yêu cầu bảo đảm quyền con người, quyền cơ bản của công dân trong tình hình mới, công nhận, tôn trọng, bảo

vệ và bảo đảm quyền con người, quyền công dân là trách nhiệm của Nhà nước

*Dân chủ: Dân chủ là một khái niệm dùng để chỉ quyền làm chủ của nhân dân, phản ánh mối quan hệ giữa nhân dân và quyền lực nhà nước, trong đó quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân

Trong tác phẩm Thường thức chính trị viết năm 1953, Hồ Chí Minh chỉ rõ: “Ở nước ta chính quyền là của nhân dân, do nhân dân làm chủ…Nhân dân là ông chủ nắm chính quyền Nhân dân bầu ra đại biểu thay mặt mình thi hành chính chính quyền ấy Thế là dân chủ”

-Thể hiện:

● Điều này được thể hiện rõ tại các văn kiện trọng tâm của Đảng như Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội (năm 1991 và bổ sung, phát triển năm 2011), nghị quyết các Đại hội toàn quốc của Đảng lần thứ IX, X, XI, XII; các Chỉ thị của Bộ Chính trị cũng như các văn kiện khác của Đảng

● Tất cả quyền lực đều thuộc về nhân dân, Nhà nước của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân: Chủ tịch Hồ Chí Minh viết: "Nhân dân có quyền bãi miễn đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân nếu những đại biểu ấy tỏ ra không xứng đáng với sự tín nhiệm của nhân dân Nguyên tắc ấy bảo đảm quyền kiểm soát của nhân dân đối với đại biểu

của mình" Bộ máy nhà nước được thiết lập là bộ máy thừa hành ý chí,

nguyện vọng của nhân dân, đội ngũ cán bộ, công chức nhà nước không thể là các ông quan cách mạng mà là công bộc của nhân dân Tư tưởng