THỰC TRẠNG HÚT THUỐC LÁ, THUỐC LÁ ĐIỆN TỬ CỦA SINH VIÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y DƯỢC, ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI NĂM 2021 VÀ MỘT SỐ YẾU TỐ LIÊN QUAN

Sinh viên trường Đại học Y Dược, Đại học Quốc gia Hà Nội với vai trò là những sinh viên thuộc khối ngành khoa học sức khỏe, tương lai có vai trò quan trọng trong việc chăm sóc sức khỏe c

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TR ƯỜNG ĐẠI HỌC Y DƯỢC

BÀI TI ỂU LUẬN:

2 ThS Mạc Đăng Tuấn

Hà Nội, tháng 05 năm 2022

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI NĂM 2021 VÀ MỘT

M ỤC LỤC

ĐẶT VẤN ĐỀ 1

Chương 1: TỔNG QUAN 2

1.1 Một số khái niệm………2

1.1.1 Thuốc lá 2

1.1.2 Thuốc lá điện tử 2

1.2 Thành phần của thuốc lá, thuốc lá điện tử……….2

1.2.1 Thuốc lá 2

1.2.2 Thuốc lá điện tử 3

1.3 Tác hại của thuốc lá, thuốc lá điện tử………3

1.3.1 Thuốc lá 3

1.3.2 Thuốc lá điện tử 4

1.4 Tình hình sử dụng thuốc lá……….5

1.4.1 Tình hình sử dụng thuốc lá chung 5

1.4.2 Tình hình sử dụng thuốc lá ở sinh viên Y khoa……… 5

1.5 Các biện pháp phòng ngừa hút thuốc lá, thuốc lá điện tử……… 6

1.6 Một số nghiên cứu liên quan……… 7

1.6.1 Nghiên cứu trên thế giới 7

1.6.2 Nghiên cứu tại Việt Nam 10

Chương 2: KẾT LUẬN………11

TÀI LIỆU THAM KHẢO 14

ĐẶT VẤN ĐỀ

Hút thuốc lá là một trong những nguyên nhân gây bệnh tật và tử vong hàng đầu trên thế giới Theo số liệu của tổ chức Y tế Thế giới (WHO) mỗi năm có hơn 8 triệu người chết do các bệnh liên quan đến hút thuốc lá và 1,2 triệu người chết vì hút thuốc thụ động [1] Năm 2020, trên toàn thế giới ước tính có 1,3 tỷ người hút thuốc, đã

giảm 20 triệu người so với năm 2018, tuy nhiên đây vẫn là thành tựu mong manh vì trong tổng số người hút thuốc vẫn có đến 36,7% nam giới và 7,8% nữ giới [2] Tại

Việt Nam, hàng năm có hơn 40.000 người chết do các bệnh có liên quan đến thuốc

lá [3] Theo kết quả điều tra của Bộ Y tế tại 34 tỷnh thành phố năm 2020, cho thấy

so với năm 2015 tỷ lệ hút thuốc chung ở người trưởng thành giảm từ 22,5% xuống 21,7% [3] Tuy nhiên Việt Nam vẫn trong nhóm 15 nước có tỷ lệ hút thuốc lá cao

nhất thế giới [4] Đặc biệt, tỷ lệ người sử dụng thuốc lá kiểu mới như thuốc lá điện

tử gia tăng mạnh trong thời gian gần đây Năm 2015 tỷ lệ này mới ở mức 0,2%, đến năm 2020 tăng lên 3,6% [3]

Sinh viên trường Đại học Y Dược, Đại học Quốc gia Hà Nội với vai trò là những sinh viên thuộc khối ngành khoa học sức khỏe, tương lai có vai trò quan trọng trong

việc chăm sóc sức khỏe cộng đồng, đồng thời cũng là bộ phận tiên phong trong công tác truyền thông giáo dục cộng đồng từ bỏ hút thuốc lá, không hút thuốc lá, do đó

việc sinh viên hút thuốc lá, thuốc lá điện tử mang lại những ảnh hưởng tiêu cực không hề nhỏ trong cộng đồng Xuất phát từ những lý do trên nghiên cứu này được

thực hiện với mục tiêu:

1 Mô tả thực trạng hút thuốc lá, thuốc lá điện tử của sinh viên trường Đại học Y dược, Đại học Quốc gia Hà Nội năm 2021

2 Xác định một số yếu tố liên quan đến thực trạng hút thuốc lá, thuốc lá điện tử của sinh viên trường Đại học Y dược, Đại học Quốc gia Hà Nội năm 2021

Chương 1: TỔNG QUAN 1.1 Một số khái niệm

1.1.1 Thuốc lá

Thuốc lá là sản phẩm được sản xuất từ toàn bộ hoặc một phần nguyên liệu thuốc lá, được chế biến dưới dạng thuốc lá điếu, xì gà, thuốc lá sợi, thuốc lào

hoặc các dạng khác[5]

1.1.2 Thuốc lá điện tử

Là các thiết bị điện tử sử dụng pin để làm nóng dung dịch có chứa nicotine và các chất hóa học khác, đựng trong ống/bình chứa dùng một lần hoặc có thể tái

nạp, tạo ra sol khí (khói) cho người sử dụng hít vào[6]

1.2 Thành phần của thuốc lá, thuốc lá điện tử

1.2.1 Thuốc lá:

Trong khói thuốc lá chứa hơn 7000 chất, trong đó có hàng trăm loại có hại cho sức khỏe, 70 chất gây ung thư, bao gồm chất gây nghiện và các chất gây độc, chia ra làm 4 nhóm chính[7]

1) Nicotine: Nicotine là một chất không màu, chuyển thành màu nâu khi cháy và

có mùi khi tiếp xúc với không khí Nicotine được hấp thụ qua da, miệng và niêm mạc mũi hoặc hít vào phổi Người hút thuốc trung bình đưa vào cơ thể

1 đến 2mg nicotine mỗi điếu thuốc hút Hút thuốc lá đưa nicotine một cách nhanh chóng đến não, trong vòng 10 giây sau khi hít vào Tác dụng gây nghiện của nicotine chủ yếu là trên hệ thần kinh trung ương với sự có mặt của các thụ thể nicotine trên các tế bào thần kinh tại “trung tâm thưởng” ở hệ viền não bộ, các hóa chất trung gian dẫn truyền thần kinh bao gồm dopamin, serotonine, noradrenaline được phóng thích Chúng gây ra nhiều tác động tâm thần kinh như là cảm giác sảng khoái, tâm trạng vui vẻ, tăng chú ý, tăng hoạt động nhận thức và trí nhớ ngắn hạn Não bộ nhanh chóng nhận ra rằng có thể dùng thuốc

lá để kích thích bài tiết dopamin và như vậy khởi động quá trình hút thuốc lá kéo dài nhiều năm tháng

2) Monoxit carbon (khí CO): Khí CO có nồng độ cao trong khói thuốc lá và sẽ được hấp thụ vào máu, gắn với hemoglobine với ái lực mạnh hơn 210 lần oxy Khí CO đi nhanh vào máu và chiếm chỗ của oxy trên hồng cầu Như thế sau hút thuốc lá, một lượng hồng cầu trong máu tạm thời mất chức năng vận chuyển O2 vì đã gắn kết với CO Hậu quả là cơ thể không đủ oxy để sử dụng

3) Các phân tử nhỏ trong khói thuốc lá: Khói thuốc lá chứa nhiều chất kích thích dạng khí hoặc dạng hạt nhỏ Các chất kích thích này gây nên các thay đổi cấu trúc của niêm mạc phế quản dẫn đến tăng sinh các tuyến phế quản, các tế bào tiết nhầy và làm mất các tế bào có lông chuyển Các thay đổi này làm tăng tiết nhày và giảm hiệu quả thanh lọc của thảm nhày-lông chuyển Phần lớn các thay đổi này có thể hồi phục được khi ngừng hút thuốc

4) Các chất gây ung thư: Trong khói thuốc lá có khoảng 70 chất có tính chất gây ung thư, ví dụ như hợp chất thơm có vòng đóng, Benzopyrene hay các Nitrosamine Các hoá chất này tác động lên tế bào bề mặt của đường hô hấp gây nên tình trạng viêm mạn tính, phá huỷ tổ chức, biến đổi tế bào dẫn đến dị sản, loạn sản rồi ác tính hoá

1.2.2 Thuốc lá điện tử

Các thành phần chính có trong dung dịch thuốc lá điện tử thường bao gồm: nicotine, propylene glycol, glycerin, và chất tạo hương vị (có hơn 15.500 loại hương vị khác nhau, trong đó, nhiều loại có chứa chất độc)[8]

Khói của thuốc lá điện tử: Có chứa nicotine, acetaldehyde, aceton, acrolein, formaldehyde, các hợp chất hữu cơ dễ bay hơi (VOC), hydrocacbon thơm đa vòng (PAHs), nitrosamine đặc trưng của thuốc lá (TSNA) và kim loại (nồng

độ chì, crom, niken và fomandehit được tìm thấy trong khói của một số sản

phẩm TLĐT ở mức bằng và cao hơn thuốc lá điếu truyền thống)[8]

1.3 Tác h ại của thuốc lá, thuốc lá điện tử

1.3.1 Thu ốc lá

Khi hút thuốc lá, khói thuốc qua phổi ngấm vào máu, tích luỹ lâu ngày trở thành điều kiện và nguyên nhân gây nên các bệnh sau:

Bệnh tim mạch: Chiếm hàng đầu trong các bệnh do khói thuốc, tạo ra mảng xơ vữa, tổn thương lòng mạch, gây viêm tắc mạch máu, gây đau nhức chân tay, nhồi máu cơ tim, xuất huyết não

Bệnh ung thư: Chủ yếu là ung thư phế quản phổi, ung thư vòm họng, miệng, thực quản Ở người hút thuốc, bệnh ung thư dễ phát triển hơn so với người không hút thuốc

Bệnh hô hấp: Bệnh phổi mãn tính, tắc nghẽn thông khí, viêm phế quản mãn tính Đặc biệt ở người hút thuốc còn gây ô nhiễm không khí và ảnh hưởng tới môi trường, những người xung quanh hít phải cũng bị nhiễm độc, nguy hiểm nhất là đối với các cháu nhỏ

Đối với phụ nữ và bào thai: Tăng nguy cơ ung thư tử cung, rối loạn kinh nguyệt, ung thư vú, dị dạng thai nhi Nguy cơ bị thiếu cân sẽ cao gấp 2 lần so với người không hút thuốc[9]

1.3.2 Thu ốc lá điện tử

Gây nghiện, ảnh hưởng phát triển não bộ của trẻ em và thanh thiếu niên

Tăng nguy cơ bắt đầu sử dụng thuốc lá điếu truyền thống: Nghiên cứu cho thấy thanh thiếu niên và người trẻ chưa bao giờ hút thuốc lá nhưng sử dụng thuốc lá điện tử thì có nguy cơ bắt đầu hút thuốc lá điếu truyền thống cao hơn 3,5 lần so

với nhóm chưa từng sử dụng thuốc lá điện tử

Gây chấn thương nghiêm trọng do nổ pin Mỹ: từ năm 2009 đến 2015 xảy ra 92

vụ cháy/nổ do thuốc lá điện tử, gây chấn thương ở 47 người và thiệt hại tài sản

Hơn 100 vụ cháy/nổ, 2 trường hợp tử vong do cháy/nổ thuốc lá điện tử được ghi

nhận ở Anh

Bệnh cấp và mãn tính nguy hiểm liên quan đến thuốc lá điện tử:

Hô hấp: sử dụng thuốc lá điện tử có liên quan đến tổn thương phổi cấp tính, viêm phổi do lipoid, viêm phổi tăng bạch cầu ái toan, viêm phổi

thể lỏng và viêm tiểu phế quản tắc nghẽn

Ung thư: nguy cơ ung thư cao do kim loại nặng và các hợp chất carbonyl độc hại có trong khói thuốc lá điện tử

Tim mạch: tăng nguy cơ hình thành huyết khối và xơ vữa động mạch, tăng nguy cơ nhồi máu cơ tim, rối loạn chức năng nội mô liên quan đến

bệnh tim mạch

Gây tử vong: Bệnh cấp và mãn tính nguy hiểm liên quan đến thuốc lá nung nóng: Phơi nhiễm chất độc hại (nitrosamines, aldehydes, carbon monoxide v.v) có trong khói của thuốc lá nung nóng liên quan tới các

loại ung thư phổi, mũi, thực quản, gan, tụy, cổ tử cung, tăng nguy cơ tim mạch, đột quỵ Ở Mỹ: 68 ca tử vong và 2.807 trường hợp bị tổn thương hô hấp cấp (EVALI) phải nhập viện do sử dụng thuốc lá điện tử

từ 8/2019 đến 18/02/2020[8]

1.4 Tình hình sử dụng thuốc lá

1.4.1 Tình hình sử dụng thuốc lá chung

Báo cáo Toàn cầu và Xu hướng hút thuốc lá 2000-2025 của WHO cho thấy, hút thuốc lá đã giảm đáng kể từ năm 2000 nhưng mức độ giảm chưa đáp ứng được mục tiêu toàn cầu về bảo vệ con người khỏi nguy cơ tử vong bởi các

bệnh tim mạch và các bệnh không lây nhiễm khác (NCDs) do thuốc lá Tỷ lệ hút thuốc lá đã giảm từ 27% năm 2000 xuống 20% năm 2016 Tuy nhiên, nếu

cứ với tốc độ như hiện nay thì đến năm 2025, tỷ lệ hút thuốc ở người trên 15

tuổi chỉ giảm được 22% mà không đạt được 30% như mục tiêu toàn cầu đã đề

ra

Mặc dù tỷ lệ hút thuốc lá giảm nhưng số lượng người hút lại này hầu như không thay đổi trong suốt hơn một thập kỷ qua Năm 2000, thế giới có 1,1 tỷ người trưởng thành (trên 15 tuổi) hút thuốc lá thì hiện nay con số này cũng là 1,1 tỷ người Đáng chú ý là hơn 80% người hút thuốc lá sống tại các nước có thu nhập thấp và trung bình Tỷ lệ hút thuốc lá ở những nước này giảm chậm

so với các nước thu nhập cao, trong khi số người hút thuốc lá ở những nước này gia tăng Điều này sẽ làm gia tăng gánh nặng bệnh tật và đói nghèo tại chính những quốc gia này

Theo giới tính, tỷ lệ nam giới trên tuổi hút thuốc lá giảm từ 43% năm 2000

xuống 34% năm 2015; nữ giới giảm từ 11% năm 2000 xuống 6% năm 2015 Trong số 1,1 tỷ người hút thuốc lá có ít nhất 367 triệu người, chiếm khoảng 6,5% dân số trên 15 tuổi toàn cầu sử dụng thuốc lá không khói (trong đó nam

giới: 8,4%; nữ giới: 4,6%) Nhóm có tỷ lệ hút thuốc cao nhất hiện nay là

25-64 tuổi (20,2%-25,4%); nhóm 45-54 tuổi là 25,4%

Theo điều tra toàn cầu về sử dụng thuốc lá (GATS 2015), Việt Nam nằm trong

số 15 nước có số người hút thuốc lá nhiều nhất thế giới Tỷ lệ hút thuốc của nam giới là 45,3%; nữ giới là 1,1% và tính chung là 22,5% người trưởng thành (tương đương 15,6 triệu người)[4]

1.4.2 Tình hình sử dụng thuốc lá ở sinh viên Y khoa

“Điều tra toàn cầu về tình hình hút thuốc lá của sinh viên Y khoa, nghiên cứu

tại Việt Nam, năm 2006” cho thấy: tỷ lệ hút thuốc lá khá cao trong sinh viên

y khoa Tỷ lệ đã từng hút thuốc ở nam sinh viên là 57,1%, hiện hút là 20,7%,

ở nữ sinh viên, tỷ lệ này tương ứng là 19,8% và 2,7% Khoảng 70% đến 80% sinh viên cho biết trường họ đã có những chính sách và biện pháp cấm hút thuốc lá nhưng chưa được thực hiện có hiệu quả Trên 60% sinh viên có phơi

nhiễm với hút thuốc lá thụ động tại nhà trong tuần trước phỏng vấn, trong khi

kết quả này từ cuộc điều tra tương tự năm 2003 là 53% Khoảng 70% sinh viên đang hút thuốc nói có ý định bỏ thuốc và 73,8% đã cố gắng bỏ thuốc trong năm Mặc dù có tới 92% sinh viên cho rằng các cán bộ y tế cần được trang bị

kiến thức về tư vấn bỏ thuốc lá nhưng chỉ có 79,9% nói rằng có quan tâm đến

tiền sử hút thuốc lá của bệnh nhân khi hỏi bệnh[11]

1.5 Các bi ện pháp phòng ngừa hút thuốc lá, thuốc lá điện tử

1 Cảnh báo sức khỏe bằng hình ảnh hoặc đồ họa lớn, bao gồm cả trên bao bì thuốc lá đơn giản với thông điệp gây ấn tượng mạnh, có thể thuyết phục những người hút thuốc bảo vệ sức khỏe của những người thân không hút thuốc bằng cách không hút thuốc trong nhà, tăng cường tuân thủ luật cấm hút thuốc và khuyến khích nhiều người bỏ thuốc lá hơn

2 Các chiến dịch truyền thông đại chúng cũng có thể làm giảm nhu cầu sử dụng thuốc lá của người hút bằng cách thúc đẩy việc bảo vệ những người không hút thuốc và thuyết phục mọi người ngừng sử dụng thuốc lá Cấm quảng cáo thuốc

lá với mọi hình thức (trên truyền hình, đài phát thanh, ấn phẩm in ấn, bảng quảng cáo, các nền tảng truyền thông xã hội khác nhau; chia sẻ thương hiệu,

mở rộng thương hiệu, phân phối miễn phí, giảm giá, trưng bày sản phẩm tại điểm bán, tài trợ và các hoạt động khuyến mại giả mạo như các chương trình trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp) Các lệnh cấm toàn diện đối với quảng cáo, khuyến mại và tài trợ thuốc lá để có thể làm giảm tiếp cận của người dân với thuốc lá

3 Cùng với đó, phải chấm dứt buôn bán bất hợp pháp các sản phẩm thuốc lá Thị trường bất hợp pháp bao gồm bởi nhiều đối tượng khác nhau, từ những người buôn bán nhỏ đến các công ty thuốc lá lớn và trong một số trường hợp thậm chí có liên quan đến mạng lưới tội phạm có tổ chức buôn bán vũ khí và người Việc buôn bán bất hợp pháp các sản phẩm thuốc lá gây ra những lo ngại lớn về sức khỏe, kinh tế và an ninh trên toàn thế giới

4 Tăng thuế thuốc lá cũng là một trong những giải pháp hiệu quả góp phần làm tăng giá thành của thuốc lá được bán ra, để giảm việc sử dụng thuốc lá và chi phí chăm sóc sức khỏe Việc ngăn chặn buôn bán bất hợp pháp các sản phẩm thuốc lá là một ưu tiên và hoàn toàn có thể đạt được Nhưng để làm được như vậy, đòi hỏi phải cải thiện hệ thống quản lý thuế quốc gia, địa phương và hợp tác quốc tế; đề ra các biện pháp cụ thể và can thiệp quan trọng để giảm thiểu việc sử dụng thuốc lá cũng như các hậu quả kinh tế và sức khỏe do thuốc lá gây ra

1.6 Một số nghiên cứu liên quan

1.6.1 Nghiên cứu trên thế giới

1.6.1.1 Thực trạng hút thuốc lá, thuốc lá điện tử của sinh viên Y khoa

Tác giả Grzegorz Brożek và các cộng sự đã thực hiện một cuộc khảo sát từ tháng 1 đến tháng 4 năm 2016 trên 1318 sinh viên khoa Y tại Đại học Y khoa Silesia, Katowice (Ba Lan) để nghiên cứu thực trạng sử dụng thuốc lá và các động cơ sử dụng thuốc lá điện tử trong sinh viên Kết quả nghiên cứu cho biết,

tỷ lệ hút thuốc lá truyền thống trong SV là 18,1%, thuốc lá điện tử là 1,3% và 2,2% là người hút thuốc cả hai loại thuốc Các động cơ dẫn đến hút thuốc lá điện tử là: muốn bỏ thuốc lá truyền thống (58,7%), ít tác hại đến sức khỏe (43,5%) và do giá cả (34,8%)[12]

Tác giả Aamnah Karamat và cộng sự đã tiến hành thu thập số liệutrên 654 sinh viên Đại học Y khoa King Edward, Lahore (Pakistan) từ ngày 1 tháng 4 đến ngày 30 tháng 5 năm 2009 để khảo sát tình trạng hút thuốc trong sinh viên

y khoa Trong số này có 88 sinh viên (13,45%) đã từng hút thuốc Tỷ lệ sinh viên hút <10 điếu / ngày chiếm 42,04% và lý do hút chủ yếu là do bạn bè rủ

rê (60,23%) Đa số không có ý định bỏ việc trong 6 tháng tới (78,4%)[13] Tetsuo Tamaki và các cộng sự đã tiến hành nghiên cứu tỷ lệ và các yếu tố liên quan đến hút thuốc trong sinh viên y khoa Nhật Bản Số liệu được thu thập từ

80 trường đại học y khoa ở Nhật Bản, 20 người được chọn ngẫu nhiên và mời tham gia cuộc khảo sát, đã có tổng số 1619 khảo sát hợp lệ đã được trả về Cuộc khảo sát được thực hiện từ tháng 12 năm 2006 đến tháng 3 năm 2007 Kết quả cho thấy tỷ lệ hút thuốc chung là 13,7% (18,1% ở nam và 5,1% ở nữ)[14]

Tác giả Leandro Mazzoleni Stramari và cộng sự đã tiến hành thu tập số liệu trên 316 sinh viên y khoa tại Đại học Passo Fundo, ở thành phố Passo Fundo, Brazil vào năm 2007 để xác định tỷ lệ và biến số liên quan đến hút thuốc trong

số các sinh viên y khoa tại trường đại học này Kết quả cho thấy rằng 16,5% sinh viên là người đang hút thuốc (người hút thuốc hàng ngày là 5,4%; người hút thuốc không thường xuyên là 11,1%) và 3,5% là người từng hút thuốc trong quá khứ Đối với phần lớn (69,2%) những người hút thuốc, độ tuổi bắt đầu hút thuốc là 15-19 tuổi, và động cơ chính để bắt đầu hút thuốc là do bản thân và ảnh hưởng của bạn bè Ở 70,6% số người hút thuốc, lượng thuốc lá