Cơ hội và thách thức của cách mạng công nghiệp 4 0 đối với các quốc gia đang phát triển liên hệ với việt nam hiện nay

TRƯỜNG ĐẠI HỌC ĐẠI NAM KHOA TRUYỀN THÔNG TIỂU LUẬN HẾT MÔN MÔN: KINH TẾ CHÍNH TRỊ ĐỀ TÀI: CƠ HỘI VÀ THÁCH THỨC CỦA CÁCH MẠNG CÔNG NGHIỆP 4.0 ĐỐI VỚI CÁC QUỐC GIA ĐANG PHÁT TRIỂN... Thông

TRƯỜNG ĐẠI HỌC ĐẠI NAM KHOA TRUYỀN THÔNG

TIỂU LUẬN HẾT MÔN MÔN: KINH TẾ CHÍNH TRỊ

ĐỀ TÀI: CƠ HỘI VÀ THÁCH THỨC CỦA CÁCH MẠNG CÔNG NGHIỆP 4.0 ĐỐI VỚI CÁC QUỐC GIA ĐANG PHÁT TRIỂN LIÊN HỆ VỚI VIỆT NAM HIỆN NAY

Giảng viên hướng dẫn: Nguyễn Thị Đăng Thu

Họ và tên: Phạm Hải Nguyên

Mã sinh viên: 1456010030 Lớp: PR 14-01

Năm học 2020-2021

MỤC LỤ

LỜI CẢM ƠN 2

LỜI MỞ ĐẦU 3

CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT LÝ LUẬN 5

1.1 Khái quát Cách mạng công nghiệp và công nghiệp hóa 5

1.1.1 Khái quát về Cách mạng công nghiệp 5

1.1.2 Công nghiệp hóa 7

1.2 Cách mạng công nghiệp 4.0 7

CHƯƠNG 2: PHÂN TÍCH ĐỀ TÀI 9

2.1 Cơ hội và thách thức của cách mạng công nghệ 4.0 đối với các nước đang phát triển 9

2.1.1 Cơ hội 9

2.1.1 Thách thức 10

2.2 Liên hệ Việt Nam 11

2.2.1 Cơ hội 11

2.2.2 Thách thức 12

CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP 14

3.1 Đối với các cơ quan tổ chức 14

3.2 Đối với trường học 15

KẾT LUẬN CHUNG 18

TÀI LIỆU THAM KHẢO 19

LỜI CẢM ƠN

Lời đầu tiên, em xin gửi lời cảm ơn chân thành nhất tới cô Nguyễn Thị Đăng Thu

- giảng viên hướng dẫn môn Kinh tế chính trị khoa Truyền thông, đại học Đại Nam Trong quá trình học tập và tìm hiểu bộ môn Kinh tế chính trị, em đã nhận được sự quan tâm, giúp đỡ và hướng dẫn nhiệt tình từ cô Cô đã giúp em hiểu hơn và có cái nhìn rõ ràng hơn về ngành học của mình, về mối quan hệ cá nhân với chính phủ và chính sách công Từ những kiến thức cô truyền tải em đã dần trả lời được những câu hỏi xoay quanh cách các lý thuyết kinh tế như chủ nghĩa tư bản hay chủ nghĩa cộng sản diễn ra trong thế giới thực mà em được tiếp xúc hàng ngày, từ đó đưa ra đánh giá và học hỏi được nhiều điều để chuẩn bị cho công việc trong tương lai Thông qua bài tiểu luận này,

em xin trình bày những gì mà em đã tìm hiểu được về cơ hội và thách thức của Cách mạng công nghiệp 4.0 đối với các quốc gia đang phát triển Liên hệ thực tiễn Việt Nam hiện nay

Kiến thức về mối quan hệ cá nhân với chính phủ và chính sách công và cách các

lý thuyết kinh tế như chủ nghĩa tư bản hay chủ nghĩa cộng sản diễn ra trong thế giới thực

là vô cùng rộng lớn, đòi hỏi em phải dành ra một khoảng thời gian rất dài để nghiên cứu

và tìm hiểu Do đó, trong quá trình hoàn thành bài tiểu luận chắc chắn sẽ không thể tránh khỏi những thiếu sót Bản thân em rất muốn nhận được những ý kiến phản hồi và sự hướng dẫn đến từ cô để bài tiểu luận của em được hoàn thiện hơn

Kính chúc cô sức khỏe, hạnh phúc và thành công trên con đường giảng dạy

LỜI MỞ ĐẦU

Hiện nay là thời đại của Cách mạng công nghiệp 4.0, đó là sự kết hợp cao độ giữa

hệ thống siêu kết nối vật lý và kỹ thuật số với tâm điểm là Internet, vạn vật kết nối và trí tuệ nhân tạo Cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0 tối ưu hóa quy trình, phương thức sản xuất; đặc biệt là những công nghệ đang và sẽ có tác động lớn như công nghê in 3D trong chế tạo sản phẩm, công nghệ sinh học, robot… tất cả đang làm thay đổi căn bản nền sản xuất của thế giới Việc nắm bắt kịp thời các thành quả của cuộc CMCN 4.0 có thể coi là chìa khóa, cơ hội để tạo bước phát triển mang tính đột phá cho nền kinh tế của các nước trên thế giới, nhất là các nước đang phát triển như nước ta Tuy nhiên cũng tồn tại nhiều thách thức trong việc về lao động, đặc biệt là lao động chi phí thấp, lợi thế về tài nguyên

sẽ giảm đáng kể; các ngành sản xuất thâm dụng lao động, thâm dụng tài nguyên sẽ mất lợi thế và dần bị thu hẹp Vì vậy, các nước cần nắm bắt được thời cơ và nhìn ra được các thách thức để có thể giúp đất nước ngày càng phát triển hơn, không bị các nước khác bỏ lại quá xa Cơ hội và thách thức của CMCN 4.0 là gì và vì sao nó có vai trò to lớn như vậy trong sự phát triển đất nước sẽ được nghiên cứu kỹ hơn trong phần nội dung của đề tài

Tuy nhiên, với phạm vi nhỏ hẹp của một bài tiểu luận, tôi xin phép chỉ tập trung nghiên cứu và đề cập tới cơ hội và thách thức của Cách mạng công nghiệp 4.0 đối với các quốc gia đang phát triển Vấn đề chúng tôi đặt trọng tâm nghiên cứu là: Cơ hội và thách thức của Cách mạng công nghiệp 4.0 đối với các quốc gia đang phát triển và liên

hệ thực tiễn Việt Nam hiện nay Mục tiêu đề tài gồm các nội dung:

CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT LÝ LUẬN

CHƯƠNG 2: PHÂN TÍCH THỰC TRẠNG

CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP

1 Tên đề tài: Cơ hội và thách thức của Cách mạng công nghiệp 4.0 đối với các quốc gia đang phát triển Liên hệ thực tiễn Việt Nam hiện nay

2 Lí do chọn đề tài:

Cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư đã và đang đến Đây là cuộc cách mạng chưa từng có trong lịch sử nhân loại, nó sẽ diễn biến rất nhanh, là sự kết hợp của công nghệ trong các lĩnh vực vật lý, số hóa và sinh học, tạo ra những khả năng hoàn toàn mới

và có tác động sâu sắc đối với các hệ thống chính trị, xã hội, kinh tế của thế giới Cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0 sẽ phát triển mạnh mẽ do nhu cầu tìm kiếm phương thức sản xuất mới hiệu quả, bền vững hơn trước những thách thức như biến đổi khí hậu, già hóa dân số hay các vấn đề an ninh khác ngày càng tăng lên Cuộc cách mạng này sẽ mang đến nhiều cơ hội phát triển và hội nhập, nhưng đồng thời cũng đặt ra nhiều thách thức đối với các nước đang phát triển, trong đó có Việt Nam Để có thể nhìn nhận rõ ràng cơ hội, thách thức và những tác động mạnh mẽ của cuộc cách mạng 4.0 đến mọi mặt của cuộc sống đối với thế giới cũng như Việt Nam, tôi đã quyết định làm đề tài này

3 Mục đích nghiên cứu:

Qua việc nghiên cứu các cơ hội và thách thức của Cách mạng công nghiệp 4.0, thấy được đặc điểm, cách thức làm việc, xu hướng phát triển, điểm mạnh và hạn chế của

nó, đồng thời làm rõ ảnh hưởng của nó đến các nước đang phát triển Từ đó rút ra kết luận về mức độ ảnh hưởng của Cách mạng công nghiệp 4.0 đã ảnh hưởng như thế nào đối với Việt Nam

4 Phương pháp nghiên cứu:

Chúng em được thực hiện bài nghiên cứu dựa trên việc tìm hiểu với tham khảo thông tin cũng như số liệu được cập nhật qua google, sách tài liệu Liệt kê thông tin cũng như ưu, nhược điểm Từ đó đưa ra phân tích đánh giá khách quan về các cơ hội, thách thức và mức độ ảnh hưởng của Cách mạng công nghiệp 4.0

CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT LÝ LUẬN

1.1 Khái quát Cách mạng công nghiệp và công nghiệp hóa

1.1.1 Khái quát về Cách mạng công nghiệp

*Khái niệm Cách mạng công nghiệp

Cách mạng công nghiệp là các bước phát triển nhảy vọt về chất trình độ của tư liệu lao động trên cơ sở những phát minh đột phá về kỹ thuật và công nghệ trong quá trình phát triển của nhân loại kéo theo sự thay đổi cơ bản về phân công lao động xã hội cũng như tạo bước phát triển năng suất lao động cao hơn hẳn nhờ áp dụng một cách phổ biến những tính năng mới trong kỹ thuật - công nghệ đó vào đời sống xã hội

*Vai trò của Cách mạng công nghiệp đối với phát triển

Một là, thúc đẩy sự phát triển lực lượng sản xuất

Các cuộc Cách mạng công nghiệp có tác động vô cùng to lớn đến sự phát triển lực lượng sản xuất của các quốc gia, đồng thời, tác động mạnh mẽ đến quá trình điều chỉnh cấu trúc và vai trò của các nhân tố trong lực lượng sản xuất xã hội Về tư liệu lao động, từ chỗ máy móc ra đời thay thế cho lực lượng sản xuất thủ công cho đến sự ra đời của máy tính điện tử, chuyển nền sản xuất sang giai đoạn tự động hóa, tài sản cố định thường xuyên được đổi mới, quá trình tập trung hóa sản xuất được đẩy nhanh

Cách mạng công nghiệp có vai trò to lớn trong phát triển nguồn nhân lực,

nó vừa đặt ra những đòi hỏi về chất lượng nguồn nhân lực ngày càng cao nhưng mặt khác lại tạo điều kiện để phát triển nguồn nhân lực Cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ nhất đã thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, nâng cao năng suất lao động, gia tăng của cải vật chất, dẫn đến những thay đổi to lớn về kinh tế - xã hội, văn hóa và kỹ thuật

Về đối tượng lao động, Cách mạng công nghiệp đã đưa đối tượng sản xuất của con người vượt quá những giới hạn về tài nguyên thiên nhiên cũng như sự phụ thuộc của sản xuất vào các nguồn năng lượng truyền thống Hiện nay, các

yếu tố đầu vào của sản xuất sẽ thay đổi căn bản Những đột phá của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư (4.0) sẽ làm mất đi những lợi thế sản xuất truyền thống, đặc biệt là từ các nước đang phát triển như nhân công rẻ, dồi dào hay sở hữu nhiều tài nguyên

Thành tựu của các cuộc Cách mạng công nghiệp tạo điều kiện để các nước tiên tiến tiếp tục đi xa hơn trong phát triển khoa học công nghệ và ứng dụng các thành tựu khoa học công nghệ tiên tiến vào sản xuất và đời sống Đồng thời, tạo

cơ hội cho các nước đang và kém phát triển tiếp cận với những thành tựu mới của khoa học công nghệ, tận dụng lợi thế của những nước đi sau, thực hiện công nghiệp hóa, hiện đại hóa để bứt phá, rút ngắn khoảng cách về trình độ phát triển đối với các nước đi trước

Cách mạng công nghiệp tạo cơ hội cho các nước phát triển nhiều ngành kinh tế và những ngành mới thông qua mở rộng ứng dụng những thành tựu về công nghệ thông tin, công nghệ số, công nghệ điều khiển, công nghệ sinh học Cách mạng công nghiệp thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế, hình thành cơ cấu kinh tế mới theo hướng hiện đại, hội nhập quốc tế và hiệu quả cao Các thành tựu mới của khoa học công nghệ được ứng dụng để tối ưu hóa quá trình sản xuất, phân phối, trao đổi, tiêu dùng và quản lý, quản trị, …

Từ góc độ tiêu dùng, người dân được hưởng lợi nhờ tiếp cận được với nhiều sản phẩm và dịch vụ mới có chất lượng cao với chi phí thấp hơn

Hai là, thúc đẩy hoàn thiện quan hệ sản xuất

Trước hết là sự biến đổi về sở hữu tư liệu sản xuất Ngay từ cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ nhất, nền sản xuất lớn ra đời thay thế dần cho sản xuất nhỏ, khép kín, phân tán Quá trình tích tụ và tập trung tư bản dưới tác động của quy luật giá trị thặng dư và cạnh tranh gay gắt đã đẻ ra những xí nghiệp có quy

mô lớn Dưới tác động của cách mạng khoa học công nghệ, sở hữu tư nhân không còn đủ khả năng đáp ứng nhu cầu của sản xuất và yêu cầu cải tiến kỹ thuật Tư bản buộc phải liên kết lại dưới hình thức công ty cổ phần và sự phát triển của loại

hình công ty này cho phép mở rộng chủ thể sở hữu tư bản ra thành các phần khác của xã hội

Cách mạng công nghiệp tạo điều kiện để tiếp thu, trao đổi kinh nghiệm tổ chức, quản lý kinh tế - xã hội giữa các nước Thông qua đó, các nước lạc hậu có thể rút ra những bài học kinh nghiệm của các nước đi trước để hạn chế những sai lầm, thất bại trong quá trình phát triển Cách mạng công nghiệp cũng tạo điều kiện cho các nước mở rộng quan hệ đối ngoại, hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng, huy động cao nhất các nguồn lực bên ngoài cho phát triển, từng bước tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu, tạo khả năng biến đổi các hệ thống sản xuất, quản lý, quản trị kinh tế và doanh nghiệp; phát triển những mô hình kinh doanh mới, nâng cao sức cạnh tranh của nền kinh tế và các doanh nghiệp

Ba là, thúc đẩy đổi mới phương thức quản trị phát triển

Phương thức quản trị, điều hành của chính phủ cũng có sự thay đổi nhanh chóng để thích ứng với sự phát triển của công nghệ mới, hình thành hệ thống tin học hóa trong quản lý và “chính phủ điện tử” Thể chế quản lý kinh doanh trong các doanh nghiệp cũng có những biến đổi lớn với việc sử dụng công nghệ cao để cải tiến quản lý sản xuất, thay đổi hình thức tổ chức doanh nghiệp

1.1.2 Công nghiệp hóa

Công nghiệp hóa là quá trình chuyển đổi nền sản xuất xã hội từ dựa trên lao động thủ công là chính, sang nền sản xuất xã hội dựa chủ yếu trên lao động bằng máy móc nhằm tạo ra năng suất lao động xã hội cao

1.2 Cách mạng công nghiệp 4.0

*Khái niệm cách mạng công nghiệp 4.0

Thuật ngữ "Cách mạng công nghiệp lần thứ tư" đã được áp dụng cho sự phát triển công nghệ quan trọng một vài lần trong 75 năm qua Khái niệm Công nghiệp 4.0 hay nhà máy thông minh lần đầu tiên được đưa ra tại Hội chợ công nghiệp Hannover tại Cộng hòa Liên bang Đức vào năm 2011 Công nghiệp 4.0 nhằm thông minh hóa quá

trình sản xuất và quản lý trong ngành công nghiệp chế tạo Sự ra đời của Công nghiệp 4.0 tại Đức đã thúc đẩy các nước tiên tiến khác như Mỹ, Nhật, Trung Quốc, Ấn Độ thúc đẩy phát triển các chương trình tương tự nhằm duy trì lợi thế cạnh tranh của mình

Năm 2013, một từ khóa mới là "Công nghiệp 4.0" (Industrie 4.0) bắt đầu nổi lên xuất phát từ một báo cáo của chính phủ Đức đề cập đến cụm từ này nhằm nói tới chiến lược công nghệ cao, điện toán hóa ngành sản xuất mà không cần sự tham gia của con người Cụ thể, đây là “một cụm thuật ngữ cho các công nghệ và khái niệm của tổ chức trong chuỗi giá trị” đi cùng với các hệ thống vật lý trong không gian ảo, Internet kết nối vạn vật (IoT) và Internet của các dịch vụ (IoS) Hiện nay, Công nghiệp 4.0 đã vượt ra khỏi khuôn khổ dự án của Đức với sự tham gia của nhiều nước và trở thành một phần quan trọng của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư

*Cách mạng công nghiệp 4.0 mang đến những công nghệ nào?

Bản chất của CMCN lần thứ 4 là dựa trên nền tảng công nghệ số và tích hợp tất cả các công nghệ thông minh để tối ưu hóa quy trình, phương thức sản xuất; nhấn mạnh những công nghệ đang và sẽ có tác động lớn nhất là công nghệ in 3D, công nghệ sinh học, công nghệ vật liệu mới, công nghệ tự động hóa, người máy,

Cuộc CMCN thứ 4 hay Công nghiệp 4.0, là xu hướng hiện tại của tự động hóa và trao đổi dữ liệu trong công nghệ sản xuất Nó bao gồm các hệ thống mạng vật lý, mạng Internet kết nối vạn vật và điện toán đám mây Cuộc CMCN lần thứ 4 không chỉ là về các máy móc, hệ thống thông minh và được kết nối, mà còn có phạm vi rộng lớn hơn nhiều Công nghiệp 4.0 tạo điều kiện thuận lợi cho việc tạo ra các “nhà máy thông minh” hay “nhà máy số” Trong các nhà máy thông minh này, các hệ thống vật lý không gian ảo sẽ giám sát các quá trình vật lý, tạo ra một bản sao ảo của thế giới vật lý

CHƯƠNG 2: PHÂN TÍCH ĐỀ TÀI

2.1 Cơ hội và thách thức của cách mạng công nghệ 4.0 đối với các nước đang phát triển

2.1.1 Cơ hội

Trong lĩnh vực phân phối, Cách mạng công nghiệp 4.0 đã thúc đẩy nâng cao năng suất lao động, làm giảm chi phí sản xuất, nâng cao thu nhập và cải thiện đời sống của người dân Cách mạng công nghiệp giúp cho việc phân phối và tiêu dùng trở nên dễ dàng và nhanh chóng, làm thay đổi đời sống xã hội của con người

Cách mạng 4.0 tác động mạnh mẽ đến phương thức quản trị và điều hành của nhà nước Việc quản trị và điều hành của nhà nước phải được thực hiện thông qua hạ tầng số

và Internet Kỷ nguyên số với các công nghệ mới, nền tảng điều hành mới liên tục thay đổi cho phép người dân được tham gia rộng rãi hơn vào việc hoạch định chính sách Đồng thời, các cơ quan công quyền có thể dựa trên hạ tần công nghệ số để tối ưu hóa hệ thống giám sát và điều hành xã hội theo mô hình “chính phủ điện tử”, “đô thị thông minh”, …

Phương thức quản trị doanh nghiệp dựa trên áp dụng các phần mềm và quy trình trong quản lý, tiến hành số hóa các quá trình quản trị, quá trình kinh doanh, bán hàng sẽ tiết giảm được chi phí quản lý, điều hành Làn sóng công nghệ mới giúp các doanh nghiệp nâng cao năng lực sản xuất, đáp ứng chính xác hơn nhu cầu của khách hàng, tạo giá trị gia tăng bằng chất lượng chứ không phải bằng tài chính, đồng thời có thể sử dụng công nghệ để tối ưu việc sử dụng các nguồn lực bên ngoài Các xu thế công nghệ cũng đang mở ra nhiều cơ hội cho các doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp vừa và nhỏ có thể khởi nghiệp sáng tạo, có cơ hội thâm nhập thị trường với nhiều sản phẩm, dịch vụ công nghệ mang tính đột phá

Cách mạng công nghiệp 4.0 không chỉ là sự phát triển của công nghệ cao có khả năng kết nối và tạo ra một mạng lưới trao đổi thông tin giữa tất cả mọi vật, mà nó còn tạo điều kiện cho sự phát triển của nhiều lĩnh vực như: gen, công nghệ nano, năng lượng