Đề cương tiến trình lịch sử Việt Nam Câu 2 Sự ra đời của nhà nước Tiến bộ của công cụ lao động > sự phát triển của xã hội > Sự phân hóa giàu nghèo, sự phân hóa này chưa sâu sắc Nhu cầu đoàn kết để trị.
Trang 1Đề cương tiến trình lịch sử Việt Nam Câu 2:
Sự ra đời của nhà nước
Tiến bộ của công cụ lao động-> sự phát triển của xã hội-> Sự phân hóa giàu nghèo, sự phân hóa này chưa sâu sắc
Nhu cầu đoàn kết để trị thủy,làm thủy lợi:nền kinh tế nông nghiệp đòi hỏi những công trình tưới tiêu đảm bảo nguồn nước cho cây trồng, công tác trị t hủy đòi hỏi có sự đoàn kết của nhiều bộ lạc,từ đó có người đứng
ra đảm nhiệm công việc chung của xã hội.->Tiền đề cho sự ra đời sớm của đất nước
Tổ chức bộ máy nhà nước :
Nhà nước chia làm 15 bộ (mạnh nhất là bộ Văn Lang) đứng đầu là vua Hùng, theo phương thức cha truyền con nối qua 18 đời vua
Giúp việc cho vua là lạc hầu,lạc tướng
Bộ là công xã nông thôn đứng đầu là bồ chính(già làng)
=> Nhận xét
- Nhà nước hình thành vào cuối thời Hùng Vương là một hình thái nhà nước sơ khai bởi
o Tổ chức còn đơn giản
o Quan hệ giữa nhà nước với các bộ lạc chưa chặt chẽ
o Làng xã vẫn nắm quyền sở hữu và phân phát ruộng đất cho các thành viên công xã
-Quan hệ giữa nhà nước với các bộ lạc chưa chặt chẽ in đậm dấu ấn của cộng đồng bộ lạc công xã trên con đường chuyển hóa từ xã hội nguyên thủy tan rã đến xã hội phân hóa giai cấp sơ kỳ
Câu 3:
Hoàn cảnh ra đời
Cuối thời kỳ Hùng Vương bộ lạc Âu Việt ngày càng mạnh lên và thườngxuyên xung đột với bộ lạc Lạc Việt nhưng không phân thắng bại,đến Thời Vua Hùng thứ 18 nhà Tần cử Đỗ Thư mang 50 vạn quân sang xâm lược nước ta
Âu Lạc-Lạc Việt và Thục Phán Đứng lên đấu tranh mạnh mẽ.kháng chiến thắng lợi,nhân dân tôn Thục Phán lên làm vua lấy hiệu là An Dương Vương mở đầu cho nhà nước Âu Lạc
Những điểm tiến bộ của nhà nước Âu Lạc
o Nhà nước Âu Lạc tồn tại trong thời gian ngắn (208-179 TCN) Kinh đô đặt ở Cổ Loa(Đông Anh- Hà Nội)
Trang 2o Lãnh thổ của nhà nước được mở rộng do sự sát nhập đất đai và con người Văn Lang và Âu Lạc
o Quân sự:
o Phát minh ra vũ khí hiện đại nỏ Liên Châu bắn một phát được nhiều mũi tên
o Nhà nước Âu Lạc có quân thủy và quân bộ lực lượng hùng hậu
o Xây dựng thành Cổ Loa vừa là kinh đô vừa là hệ thống phòng ngựvững chắc,kiên cố,thành còn là biểu tượng sáng tạo lao động của nhân dân Âu Lạc
o Nền văn hóa Đông Sơn phát triển rực rỡ
CHP truyền thuyết An Dương Vương:
An Dương Vương là vua nước Âu Lạc, khởi công xây thành, nhiều lần thất bại Nhờ rùa vàng giúp đỡ, An Dương Vương đã xây được thành và chế nỏ giữ nước Triệu Đà nhiều lần tấn công nhưng thất bại, đã đùng mưu kế: cầu hôn Mị Châu - con gái An Dương Vương cho con trai là Trọng Thủy Trọng Thủy ở rể, thực hiện âm mưu tráo nỏ thần Triệu Đà cất binh sang xâm lược, cậy có nỏ thần, An Dương Vương chủ quan dẫn đến mất nước Cuối cùng nhà vua cùng Mị Châu lên ngựa chạy về phía biển đông, cầu cứu rùa vàng An Dương Vương nghe theo lời rùa vàng, rút gươm chém Mị Châu, cầm sừng tê giác theo rùa vàng rẽ nước xuống biển Mị Châu chết, máu nàng chảy xuống biển, trai sò ăn phải đều biến thành hạt châu Xác nàng được Trọng Thuỷ đêm về mai táng ở Loa Thành, Trọng Thuỷ thương nhớ Mị Châu, sau đó cũng lao đầu xuống giếng mà chết Người đời sau mò được ngọc ở biển Đông đem về giếng
ấy mà rửa thì ngọc càng thêm sáng
+ Nguyên nhân khách quan:
- Do chính sách bóc lột của chính quyền đô hộ,gây nên nỗi thống khổ của nhân dân và nảy sinh mẫu thuẫn giữa toàn thể nhân dân Âu Lạc với chính quyền đô hộ
Trang 3- Thái thú Tô Định vì tham lam,tàn ác đã thẳng tay đàn áp
phong trào đấu tranh của nhân dân ta,chèn ép,ràng buộc các quan lại địa phương
- Nguyên nhân chủ quan:
- Sự yêu nước và liên kết giữa hai gia đình lớn ở huyện Chu Diên(gia đình Thi Sách)và huyện Mê Linh(gia đình HaiBà Trưng)
- Tô Định giết chết Thi Sách chồng của bà Trưng Trắc-Làm cho lòng căm thù đẩy lên cao
- Sau khi cuộc khởi nghĩa thắng lợi,Trưng Trắc lên ngôi vua xưng là Trưng Vương,đóng đô tại Mê Linh,xây dựng chính quyền tự chủ phong tước cho những người có công và xá thuế cho nhân dân trong 2 năm
- Tháng 4 năm 42,Mã Viện được nhà Hán cử sang đàn áp nhà nước cùng với 2 vạn quân và 2000 thuyền xe.Quân của hai bà đã chủ động đánh địch.Sau đó lui về Lãng Bạ chiến đấu kiến cường,ác liệt
Do lực lượng chênh lệch,hai bà rút dần về Hạ Lôi và Cấm Khê,Hai bà đã chiến đấu và hy sinh anh dũng tại Cấm Khê
Ý nghĩa:
- Đây là cuộc khởi nghĩa dưới sự lãnh đạo của một người phụ
nữ chưa đầy 20 tuổi.Cho nên cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng là mọt hiện tượng độc đáo trong lịch sử dân tộc và lịch sử thế giới
- Là cuộc khởi nghĩa mở đầu cho phong trào đấu tranh dành độclập của nhân dân ta trong thời kì Bắc thuộc
Trang 4- Cuộc khởi nghĩa đã khẳng định vai trò của người phụ nữ Việt Nam trong lịch sử dân tộc
- Đây là mốc bản lề khẳng định giá trị vĩnh viễn của thời Hùng Vương,An Dương Vương và định hướng cho tương lai phát triển của đất nước
2 Chiến thắng Bạch Đằng 938
Ngô Quyền ( 12 tháng 3 năm 898 – 14 tháng 2 năm 944) trong một dòng
họ hào trưởng có thế lực ở châu Đường Lâm, Ái Châu Cha là Ngô Mân làm chức châu mục Đường Lâm Ông là vị vua đầu tiên của nhà
Ngô trong lịch sử Việt Nam
- Ngô Quyền huy động nhân dân ở Hải Phòng,Quảng Ninh kết hợp với binh lính vót cọc nhọn cắm ở hai bên cửa sông Bạch Đằng
- Khi nước rút,quân của Ngô Quyền dốc toàn lực lượng phản công quân Nam Hán chống cự không nooirphair rút chạy,quân giặc thiệt hại quá nửa.Lưu Hoằng Tháo bị giết,Nhà Hán hạ lệnh rút quân về nước
Trang 5 Ý nghĩa:
- Đập tan hoàn toàn âm mưu xâm lược của quân Nam Hán bảo
vệ chủ quyền dân tộc mà ta đã giành được từ năm 905
- Chiến thắng hể hiện được tài thao lược của Ngô Quyền ý chí quyết chiến quyết thắng của quân dân ta
- Khép lại thời kì nghìn năm Băc thuộc mở ra thời kì mới trong lịch sử mới kỉ nguyên quốc gia PK độc lập tự chủ
Câu 8
2 Cuộc kháng chiến chống quân Tống thời Lý
Âm mưu thủ đoạn của nhà Tống:
- Vào giữa TK 11 nhà Tống lâm vào tình cảnh khó khăn cả đối nội và đối ngoại nên xâm lược nước ta chính là giải pháp để giải quyết khó khăn của nhà Tống
Sự chuẩn bị của Đại Việt:
- Nhà Lý chủ động đối phó bằng những biện pháp tích cực: + Chủ trương của Lý Thường Kiệt: Chủ động đánh giặc theo phương pháp: “Tiên pháp chế nhân” lấy tấn công làm chiến lược,phòng ngự là sách lược
Lý Thường kiệt mời Lý Đạo Thành làm tể tướng còn mình thì đảm nhiệm việc quân
+ Liên kết các tù trưởng,tộc người miền núi ở phía Bắc để chống giặc và đánh xuống Chăm pa ở phía Nam
Diễn Biến: Bao gồm 2 giai đoạn
- Giai đoạn 1:
+ Vào tháng 10 năm 1075 LTK cùng các tù trưởng miền núi đãlãnh đạo 10 vạn quân thủy bộ tấn công chớp nhoáng vào đất Tống,cụ thể là tấn công vào Châu Khâm,Châu Liêm,
Sau 42 ngày đêm chiến đấu,quân Lý đã phá hết thành trì,cầu cống,tuyên truyềntr
truyền cho mục dích tấn công tự vệ của mình rồi rút về
nước,chuẩn bị bố phòng,lập các phòng tuyến trên sông Như Nguyệt
- Giai đoạn 2:
Trang 6+ Tháng 7 năm 1076,10 vạn quân Tống cùng 20 vạn dân phu
do Triệu Tiết và Quách Qùy chỉ huy theo đường bộ sang xâm lược nước ta.Quân Tống bị chặn lại tại phòng tuyến sông Như Nguyệt,địch bị cầm chân tại bờ bắc.Khiến quân Tống lâm vào tình trạng khó khăn
+ Đầu năm 1077,quân ta mở cuộc tấn công sang bờ bắc,quân Tống chết đến quá nửa.LTK chủ động xin giảng hòa với quân Tống,quân Tống rút quân về nước và cuộc kháng chiến kết thúc
Ý nghĩa:
- Kháng chiến chống Tống thắng lợi đập tan ý chí xâm lượccủa giặc, buộc nhà Tống từ bỏ âm mưu thôn tính Đại Việt Đấtnước bước vào thời kì thái bình
- Cuộc kháng chiến thắng lợi thể hiện tinh thần chiến đấu dũngcảm, kiên cường của các tầng lớp nhân dân trong sự nghiệpđấu tranh chống xâm lược
- Thắng lợi của cuộc kháng chiến góp phần làm vẻ vang thêmtrang sử của dân tộc, để lại nhiều bài học kinh nghiệm chốngngoại xâm cho các thế hệ sau
Phân tích vai trò của Lý Thường Kiệt:
- Đề ra kế sách quân sự độc đáo “Tiên pháp chế nhân” mang quân sang đất Tống để phá các căn cứ quân sự làm đảo lộn kế hoạch xâm lược của quân Tống
- Xây dựng phòng tuyến sông Như Nguyệt bảo vệ kinh thành Thăng Long kiến quân Tống bị giam chân tại bờ bắc và rơi vàotình trạng “tiến thoái lưỡng nan”,tinh thần hoang mang lung túng
- Khơi dậy khối đoàn kết dân tộc,đoàn kết với dân tộc thiểu số tạo ra sức mạnh chống quân Tống
- Ông đã sáng tác và đọc bài thơ thần ‘ Nam Quốc Sơn Hà ‘ tại đền Trương Hát gây cho địch tâm lý hoang mang cổ động tinh thần quân ta
- Hành động chủ động xin giảng hòa với quân Tống.-> Tránh nạn binh đao,đỡ tốn sương máu bởi vì nếu có thắng thì nước tavẫn phải nhận làm nước chư hầu,hàng năm vẫn phải sang
Trang 7chiều cống ->LTK làm như vậy vừa nghĩ cho quân Tống giữ mặt mũi về nước và làm vơi đi lòng căm ghét đối với nước ta
và giữ hòa hiếu
CHP: nhân vật LTK?Phòng tuyến sông Như Nguyệt?Đền thờ của ông hiện nay ở đâu?
Câu 6: Kết quả và ý nghĩa của phong trào đấu tranh giành độc lập thời Bắc thuộc
- Thời kì Bắc thuộc diễn ra từ năm 179 TCN-938
- Các cuộc đấu tranh trong thời kì Bắc thuộc diễn ra lien tục thu hút nhiều thành phần tham gia,lãnh đạo phong trào là các quý tộc người Việt
- Có nhiều cuộc khởi nghĩa có quy mô lớn phát triển từ khởi nghĩa địa phương rồi lan ra toàn vùng đến cả nước thu hút khắp châu quận
- Kết quả:
Hầu hết các cuộc khởi nghĩa đều thất bại tuy nhiên một số cuộc khởi nghĩa dành được độc lập,lập ra chính quyền tự chủ của người Việt trong một thời gian nhất định:
Cụ thể:+ Khởi nghĩa Hai Bà Trưng xưng vương trong 3 năm từnăm 40-năm 43
+ Khởi nghĩa Lý Bí lập ra nhà nước Vạn Xuân(544-546)
+ K/n Khúc Thừa Dụ,Dương Đình Nghệ(935-937)
- Ý nghĩa:
+ Phong trào có tác dụng thức tỉnh cổ vũ và phát triển tinh thầnđấu tranh giành độc lập của nhân dân ta.Các địa phương đều theo tiếng gọi của đất nước và cổ vũ cho các phong trào đấu tranh
+ Củng cố khối đoàn kết các dân tộc,thống nhất các lực lượng tham gia đấu tranh
+ Củng cố khối đoàn kết,ý thức dân tộc,ý thức quốc gia trong mỗi ng Việt.Thức tỉnh phong trào đấu tranh yêu nước chống ngoại xâm của toàn dân
Trang 8+ Bồi đắp và củng cố thêm lòng tin vào sức mạnh của nhân dân và dân tộc vào thắng lợi của cuộc đấu tranh.
Câu 9 Khái quát những thành tựu về tôn giáo tín ngưỡng và văn học nghệ thuật.
Từ TK 10-TK 15 nước ta đã trải qua các thời đại: Nhà Lý,Nhà Trần và Nhà Hồ
Thành tựu về tôn giáo tín ngưỡng:
- Thời kì Lý-Trần: thực hiên tam giáo đồng nguyên.Ba tôn giáo cùng tồn tại là Nho giáo,Đạo giáo và Phật giáo,trong đó Phật giáo là thịnh trị nhất.Các vua Lý-Trần đều sung Phật,chùa chiền được xây dựng khắp nơi(chùa Diên Hựu,chùa Phật Tích,chùa Phổ Minh…)” Dân chúng quá một nửa là sư
sãi”Phật giáo đã có ảnh hưởng đến đường lối cai trị đất nước như thân dân,khoan dung của các vua Lý-Trần
- Thời Lê Sơ: Thực hiện độc tôn nho giáo
- Các tín ngưỡng dân gian cổ truyền:tục thờ Mẫu,thờ cúng tổ tiên,thờ thành hoàng…phổ biến rộng rãi trong nhân dân
Vd: Nam Quốc Sơn Hà-Lý Thường Kiệt,Hịch Tướng Sĩ-Trần Quốc Tuấn,Bình Ngô Đại Cáo-Nguyễn Trãi
- Văn học chữ Hán khá phát triển đặc biệt vào tk 15 gồm các tácphẩm thơ văn ca ngợi chế độ phong kiến,chủ đề vua sáng tôi hiền( hđ tiêu biểu là hội Tao Đàm do vua Lê Thánh Tông làm chủ soái )
- Văn học chữ Nôm phát triển từ tk 13 với các tp nổi tiếng như Quốc Âm Thi Tập,Hồng Đức Quốc Âm Thi Tập
- Văn học dân gian với các thể loại ca dao,hò vè,tục ngữ
Nghệ thuật kiến trúc:
Trang 9- Phát triển với các công trình tiêu biểu: Thành Thăng
Long,Cung Tức Mạc,Thiên Trường,thành nhà Hồ(Thanh Hóa)
- Điêu khắc gồm có chuông,vạc,tượng,phù điêu và có 4 công trình thủ công tiêu biểu- An Nam tứ khí( Chuông Quy
Điền,Vạc Phổ Minh,Tháp Báo Thiên,Tượng Phật Chùa Quỳnh Lâm)
- Kiến trúc điêu khắc mang đậm tính chất tôn giáo
Câu 8 Cuộc kháng chiến chống quân xâm lược Mông –Nguyên của nhà Trần:
Âm mưu xâm lược:
- Vào tk 13 quân Mông Cổ ngày càng mạnh lên,năm 1271 Hốc Tất Liệt đã thiết lập lên triều Nguyên sau khi xâm lược được Nam Tống.Quân Mông-Nguyên đã 3 lần đem quân xâm lược Đại Việt với mục đích xác nhập đất đai của Đại Việt vào đất đai của nhà Nguyên làm cầu nối xâm lược Chăm pa
Khi quân Mông-Cổ tiến vào kinh thành Thăng Long thì quân Trần phản công,trận chiến đầu tiên diễn ra ở Đông Bộ
Đầu,đánh bật quân Mông-Cổ khỏi kinh thành Thăng Long.-> Quân Mông Cổ thất bại
Trang 10+Trước thế giặc đông và mạnh,vua Trần cử Trần Quốc Tuấn làm Quốc Công Tiết Chế và tổ chức hội nghị Diên Hồng để mời các bô lão trong cả nước đến bàn kế sách chống giặc
+Nhà Trần vẫn dùng kế sách vườn không nhà trống ->Khi quân Nguyên tiến vào Thăng Long gặp rất nhiều khó khăn về lương thảo->Sau 2 tháng vừa đói,vừa bệnh nên hai cánh quân của Thoát Hoan và Toa Đô không gặp được nhau để tạo thành thể gọng kìm-> Quân Trần tổ chức phải công ở Tây Kết,Hàm Tử,Chương Dương(3 trận đánh tiêu biểu)-> Giari phóng ThăngLong Thất bại nặng nề nên Thoát Hoan phải rút về nước.Trần Quốc Tuấn bố trí quân mai phục ở Vạn Kiếp -> Toa Đô bị bắt
và bị giết,Ô Mã Nhi dùng thuyền con trốn về nước,Thoát Hoanchui vào ống đồng trốn về nước
- Lần 3:
+ Năm 1287,Thoát Hoan chỉ huy 50 vạn quân trở lại trả
thù.Lần này chúng thành lập 3 cánh quân dưới sự chỉ huy của Thoát Hoan,Ô Mã Nhi,Phàn Tiếp.Cử Trương Văn Hổ mang theo 70 vạn thạch lương
Dưới sự chỉ huy của Trần Quốc Tuần,nhà Trần tránh giao chiến lớn để bảo toàn lực lượng.Khi quân Nguyên tiến vào kinh thành Thăng Long vẫn bỏ ngỏ còn Trần Khánh Dư đã đãnh tập kết đoàn thuyền lương của Trương Văn Hổ ở Vân Đồn-> Các cánh quân khác lien kết bị thất bại,Thoát Hoan phải rút quân về nước.Trần Quốc Tuấn chọn cửa sông Bạch Đằng làm trận chiến lược.-> Quân Nguyên đại bại ở cửa sông Bạch Đằng,nhà Nguyên từ bỏ âm mưu xâm lược Đại Việt
Vai trò của Trần Quốc Tuấn(tiểu sử,nơi thờ chính):
- Trần Quốc Tuấn là người có đức có tài quân sự và được nhân dân tôn vinh làm Đức thánh Trần
- Với quan điểm lấy dân làm gốc,ông đã biết tập hợp khối đại đoàn kết toàn dân và làm lên sức mạnh chiến thắng quân MôngNguyên
- Ông có công lao trong việc vận động,tuyên truyền,rèn luyện quân sĩ.Viết Hịch tướng sĩ để khích lệ tinh thần quân sĩ.Viết các tp quân sự Vinh thư yếu lược,Vạn Kiếp công bí truyền thư
Trang 11để rèn luyện quân sĩ-> quân đội nhà Trần thiện chiến và đủ khảnăng đánh thắng quân xâm lược Mông Nguyên.
- Lập nên trận quyết chiến chiến lược lịch sử đó là trận chiến trên sông Bạch Đằng năm 1288 đập tan hoàn toàn âm mưu xâm lược quân Mông Nguyên.Ông được đánh giá là 1 trong những danh nhân quân sự giỏi nhất thế giới
Câu 11 Sự phát triển kinh tế hàng hóa ở thế kỉ
XVII-XVIII.Phân tích tác động đối với đời sống cư dân người Việt.
Sự phát triển của thủ công nghiệp
- Thủ công nghiệp nhà nước
+ Đàng trong và đàng ngoài đều lập ra các quan xưởng hay còn gọi là cục bách tác phục vụ cho nhu cầu nhà nước như đúctiền,sung đạn,đóng tàu,may mũ áo cho vua quan
+ Lực lượng lao động làm việc trong các quan xưởng là các thợ thủ công tài giỏi làm việc theo chế độ công tượng Sản phẩm chỉ phục vụ cho tầng lớp trên nên ít tác động đến sự pháttriển của kinh tế hàng hóa
- Thủ công nghiệp dân gian:
+ Các nghề thủ công truyền thống: (2 nghề chủ yếu)
Nghề uơm tơ dệt lụa phát triển khắp mọi nơi từ Bắc đến
Nam.Thăng Long và Phú Xuân là 2 trung tâm lớn có các phường Nghi Tàm,Yên Thái,Trúc Bạch…
Nghề làm đồ gốm: Thời kì này hình thành các trung tâm sản xuất lớn như Bát Tràng,Hương Canh,Chu Đậ,Thổ Hà.Hàng hóa được lưu thông trong cả nước và là mặt hàng xuất khẩu được nước ngoài ưa chuộng
+ Một số nghề mới đã xuất hiện:
-Nghề khắc ván in vào bia đá nổi bật với hai làng lớn là làng Liễu Tràng và Hồng Lục ở Hải Dương
Trang 12-Nghề làm đồng hồ ở Thừa Thiên
-Nghề khai mỏ:
Ở Đàng ngoài,hàng loạt các mỏ được khai thác: mỏ đồng,mỏ bạc ở Tuyên Quang,mỏ vàng ở Thái Nguyên.Xuất hiện các công trường thủ công thuê mướn nhân công
Ở Đàng trong chủ yếu khai thác vàng ,quặng sắt.khai thác vàng nhiều nhất là ở Thu Bồn-Duy Xuyên(Khu vực Quảng Nam bây giờ)
Nét mới trong nghề khai thác mỏ,xuất hiện mầm mống kinh tế
tư bản chủ nghĩa đó là hình thức công trường thủ công.Quan
hệ chủ thợ(Chủ bỏ tiền ra thuê thợ) khác với phường hộ trước đó,ngoài ra còn có bình thức thương nhân bỏ vốn bao thầu.Tuynhiên phương thức khai thác còn thô sơ,kinh doanh còn chịu
sự chi phối của nhà nước
Thương nghiệp
- Nội thương:
+ Do nhu cầu trao đổi buôn bán của thời kì này dẫn tới bùng phát các chợ từ chợ làng,chợ tổng,chợ huyện,chợ phiên.Xuất hiện các chợ chuyên bán một sản phẩm(vd chợ Đại Bái chuyênbán các sản phẩm về đồng,nguyên liệu về đồng,chợ Bát Tràng chuyên bán đồ sứ )
+ Cùng với chợ địa phương đã có chợ lớn của nhà nước và nhànước đứng ra thu thuế,Xuất hiện việc lưu thông buôn bán giữa các vùng
+ Xuất hiện các làng chuyên làm nghề buôn(vd làng Đa Hưng Yên,Báo Đáp ở-Nam Định,Phù Ninh-Hà Nội )
Ngưu Ngoại thương:
+ Buôn bán với thương nhân của các nước: Trung Hoa,Tây Ban Nha,Hà Lan,Nhật Bản (sản phẩm buôn bán chủ yếu:len dạ,thuốc súng, mua của VN chủ yếu là các sp tơ
lụa,đường,giấy,gia vị,hương liệu,các chế tác vàng bạc )
+ Sự ra đời của các đô thị xuất phát từ việc phát triển ngành kinh tế hàng hóa-> Sự ra đời của các đô thị,đô thị của VN thời
kì này khá phát triển đặc biệt là kinh thành Thăng Long,Phố Hiến-Hưng Yên,Hội An
Trang 13 Tac động của nền kinh tế hàng hóa
- Tích cực:
+ Sự phát triển của kinh tế hàng hóa đã phá vỡ nề kinh tế tự nhiên tự cung,tự cấp, thúc đâyỷ hoạt động phát triển của thủ công nghiệp và thương nghiệp,hầm mỏ-> cuộc sống của ngườidân biến đổi
+ Thông qua việc tiếp xúc với các thương nhân nước
ngoài,người dân Đại Việt đã bước đầu làm quen với 1 số mặt hàng mới,ngành nghề mơi,thành tựu khoa học KT mới->giúp
họ có tầm nhìn ra thế giới,mặt khác do buôn bán với các
thương nhân nước ngoài mầm mống,phương thức sản xuất mới
đã xuất hiện.Sự hưng khởi của các đô thị đã tác động đến tư tưởng,tâm lý con người ở đây
- Tiêu cực:
+ Sự chi phối của đồng tiền làm khủng hoàng thêm xã hội phong kiến
-> Báo hiệu sự suy sụp của nhà nước phong kiến
+ Giao lưu với các nước phương Tây đang trong giai đoạnphát triển và mở rộng của các nước tư bản nên Đại Việt là đốitượng nhòm ngó của các nước tư bản phương tây
Câu Tại sao nhà Nguyễn đánh mất đi sức đề kháng của dân tộc trước âm mưu xâm lược của Pháp
Hạn chế của các chính sách
- Chính trị:
+ Thiết lập quyền lực trong tay hoàng đế quá lớn,thiết lập lệ tứbất-> Nền chính trị của đất nước lệ thuộc vào hoàng đế nếuhoàng đế tốt đẹp thì triều đình ấy phát triển và ngược lại
+ Xu thế phát triển của thế giới thời kì này,nhà Nguyễn đãkhông còn theo kịp hay tổ chức bộ máy chính quyền nhàNguyễn đã không còn phù hợp
+ Luật pháp
1815 Nhà Nguyễn ban hành bộ luật Gia Long.Bộ luật này gầnnhư mô phỏng lại bộ luật của nhà Thanh nhưng những điểmtiến bộ trong bộ luật Hồng Đức của thời Lê Sơ lại không được
kế thừa-> Bộ luật này không phù hợp với đời sống chính trịvăn hóa của Việt Nam -> Người dân cảm thấy luật pháp khôngđúng->tìm cách để chống đối lại
Trang 14+Sự ủng hộ của nhân dân với nhà Nguyễn gần như là khôngcó,bởi vì nhà Nguyễn đã phủ nhận đi những thành quả của nhàTây Sơn và trả thù hết sức tàn nhẫn triều đại Tây Sơn-> Ảnhhưởng đến lòng dân
+ Về quân đội: nhà Nguyễn tuy có số lương quân đội đôngnhưng không mạnh( 20 vạn quân) số lượng trang bị vũ khí kháđầy đủ nhưng lạc hậu và quân lính không được rèn luyện.+ Đối Ngoại: Nhà Nguyễn phục tùng nhà Thanh,đối với Lào
và Chân Lạp thi hành chính sách bắt họ thần phù.Chính sáchđối ngoại của nhà Nguyễn mất đi sự khôn khéo
Đối với các nước phương Tây nhà Nguyễn chủ động đóng cửanhư cấm đạo Thiên Chúa,giết hại giáo sĩ
+ Kinh tế:
Nhà Nguyễn coi trọng kinh tế nông nghiệp,thực hiện chínhsách quân điền nhưng thực tế chỉ là hình thức phục hồi nềnkinh tế tiểu nông tự cấp,tự túc
Với thủ công nghiệp và thương nghiệp nhà Nguyễn không chútrọng
Thủ công nghiệp dân gian phát trienr nhưng nhà Nguyễn lạithực hiện chính sách thuế khóa nặng nề.Chính sách bế quantỏa cảng với thương nghiệp-> thương nghiệp nhà Nguyễnkhông phát triển được
Vì vậy nên nhà Nguyễn đã đánh mất đi sức đề kháng củadân tộc
Câu 13
Phong trào Cần Vương kéo dài từ 1885-1896
Hoàn cảnh bùng nổ của phong trào Cần Vương:
- Trong nội bộ triều đình Huế chia làm hai phe,phe chủ chiến vàphe chủ hòa
Phe chủ chiến đứng đầu là Tôn Thất Thuyết,ông đã bí mật xâydựng lực lượng tại căn cứ Tân Sở-Quảng Trị nhằm xây dựngcăn cứ địa để nếu có vấn đề sẽ lôi về để đánh Pháp giành độclập
- Năm 1884 phe chủ chiến đưa vua Hàm Nghi lên ngôi nhằm côlập và gạt bỏ phái chủ hòa
- Đêm ngày mùng 4 năm 1887,phe chủ chiến đánh úp đồn MangCá-Huế,khi quân Pháp phản công phe chủ chiến đưa HàmNghi ra Tân Sở,tại đây lấy danh nghĩa của vua Hàm Nghi, TônThất Thuyết đã ban chiếu Cần Vương kêu gọi các văn thân sĩ
Trang 15phu yêu nước giúp vua đánh Pháp khôi phục lại chế độ phongkiến.
Một số cuộc khởi nghĩa tiêu biểu
Cuộc khởi nghĩa Bãi Sậy
- Thời gian : (1883-1892)
- Lãnh đạo:Nguyễn Thiện Thuật
- Căn cứ:Những bài lau sậy ở Văn Lâm,Văn Giang,Khoáii Châu- Hưng Yên
- Trận đánh tiêu biểu: Tập kích đồn Liêu Chung ở Mỹ
Hào,HưngYên diệt được 40 quân Pháp
- Ý nghĩa: Cuộc khởi nghĩa được đánh giá là một trong những cuộc khởi nghĩa tiêu biểu của phong trào Cần Vương ở phía Bắc
Cuộc khởi nghĩa Ba Đình
- Thời gian:(1886-1887)
- Lãnh đạo: Phạm Bành và Đinh Công Tráng
- Căn Cứ: Gồm ba làng Thượng Thọ,Mậu Thịnh,Mỹ Khê thuộc huyện Nga Sơn tỉnh Thanh Hóa.Ba làng đềucó địa thế rất hiểmyếu ,quân Pháp nhiều lần ăn dẫn công vào ba đình nhưng thất bại.Đến năm 1887 mới đàn áp được cuộc khởi nghĩa này
- Ý nghĩa: Được đánh giá là một cuộc khởi nghĩa tiêu biểu của phong trào ở khu vực miền Trung
Cuộc khởi nghĩa Hương Khê
- Thời gian: (1885-1895)
- Lãnh đạo: Phan Đình Phùng
- Căn cứ: diễn ra ở địa bàn 4 tỉnh gồm có Thanh Hóa,Nghệ An,Hà Tĩnh,Quảng Bình
Trận đánh tiêu biểu:Trận Vụ Quang-Hà Tĩnh
- Ý nghĩa: đây là cuộc khởi nghĩa lớn nhất, tiêu biểu nhất trong phong trào Cần Vương
Bởi vì
- Đây là cuộc khởi nghĩa duy nhất biết chế tạo vũ khí
- Diễn ra trên địa bàn rộng
- Thời gian kéo dài
- Số lượng người tham gia đông
- Trận đánh gây cho Pháp tổn thất nặng nề
Câu 17: Chủ trương cứu nước và hoạt động cứu nước của Phan Bội Châu,Phan Châu Trinh.Nguyên nhân thất bại
Trang 16Phan Bội Châu Phan Châu TrinhTiểu
sử
(1967-1940)
Quê quán: làng Đan Nhiễm,
xã Xuân Hòa, huyện Nam Đàn,
tỉnh Nghệ An
Ông là một danh sĩ và là nhà
cách mạng Việt Nam
(1872-1926)Quê quán:người làng Tây Lộc, huyện Tiên Phước, phủ Tam
Kỳ (nay thuộc xã Tam Lộc, huyện Phú Ninh), tỉnh Quảng Nam
Ông là nhà thơ, nhà văn, và
là nhà hoạt động chính trị thời cận đại trong lịch sử Việt Nam.Chủ
chế quân chủ lập hiến sau đổi
tên thành Cộng Hòa dân quốc
sau khi thắng lợi sẽ thành lập
nhà nước quân chủ lập hiến
-Từ 1905-1908,phát động
phong trào Đông Du đưa 200
thanh niên VN sang Nhật học
tập nhằm đào tạo đội ngũ cán
bộ chuẩn bị cho công cuộc bạo
động về sau
-Năm 1908 Nhật cấu kết với
Pháp trục xuất thanh niên VN
yêu nước, PBC sang Thái Lan
- Năm 1911,PBC sang Trung
Quốc,tại đây thành lập VN
Quang Phục hội với mục đích
-Đầu TK 20 PCT cùng một số nhà yêu nước phát động phong trào Duy Tân ở nước ta.Phong trào diễn ra trên các lĩnh vực kinhtế,văn hóa,giáo dục
+Kinh tế: Phát triển công thương nghiệp
Thành lập các cơ sở thương nghiệp nhỏ Liên Hành…
Các mặt hàng nông-lâm-thủy sản+ Văn hóa giáo dục:Mở trường học khai thông dân trí(333 trường)Cho học sinh học chữ Quốc ngữ,các môn
KHTN,KHXH,thể dục
+ Xã hội: Đổi mới phong hóa cải cách phong tục tập quán như vận động phong trào để răng