2 I PHẦN MỞ ĐẦU Tính cấp thiết của đề tài Trên thế gới hiện nay với xu hướng dạy học theo hướng phát huy tính tích cực chủ động của học sinh và ở Việt Nam xem giáo dục là quốc sách hàng đầu trong chiế.
Trang 1I PHẦN MỞ ĐẦU Tính cấp thiết của đề tài:
Trên thế gới hiện nay với xu hướng dạy học theo hướng phát huy tính tíchcực chủ động của học sinh và ở Việt Nam xem giáo dục là quốc sách hàng đầutrong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội Chính vì vậy nâng cao hiệu quả họctập của học sinh là công việc cực kì quan trọng của người giáo viên Muốn nhưvậy thì người giáo viên phải sử dụng phương tiện dạy học hiện đại Phương tiệndạy học hiện đại có ý nghĩa to lớn trong môn địa lí ở trường phổ thông Mộtmặt, các sự vật hiện tượng địa lí trải ra khắp nơi trong không gian rộng lớn củaTrái Đất, học sinh không thể quan sát trực tiếp được phải thông qua các phươngtiện dạy học Mặt khác, mỗi sự vật hiện tượng địa lí đa dạng và phức tạp nhờvào phương tiện dạy học mới trở nên gần gũi và cụ thể hơn đối với nhận thứccủa học sinh
Quá trình toàn cầu hóa về các lĩnh vực đang diễn ra mạnh mẽ Hộinhập quốc tế, cách mạng khoa học công nghệ, cách mạng thông tin truyềnthông, nền kinh tế tri thức,…đã tạo ra cơ hội cho nền giáo dục Việt Namtiếp cận các xu thế mới, mô hình giáo dục, chương trình giáo dục tiên tiến, hiệnđại và tranh thủ các nguồn lực bên ngoài để phát triển giáo dục
Đổi mới phương pháp dạy học ở trường Trung học phổ thông làvấn đề thời sự, vừa cấp bách, vừa cơ bản đối với sự nghiệp giáo dục ở nước tatrong giai đoạn hiện nay Yêu cầu đổi mới là cần đề cao vai trò của người học,chống lại thói quen học tập thụ động, bồi dưỡng năng lực tự học giúp cho ngườihọc có khả năng học tập suốt đời hay nói cách khác là đòi hỏi người thầy phải
áp dụng các phương pháp dạy học mới theo hướng tích cực phù hợp với thựctiễn
Đứng trước yêu cầu đó, cùng với sự phát triển mạnh mẽ của Công nghệthông tin đặc biệt là Internet đã làm xuất hiện nhiều phương pháp dạy học mớinhư dạy học từ xa, dạy học tương tác qua máy vi tính, Công nghệ thông tinhiện nay đã đáp ứng được yêu cầu của việc dạy và học, việc ứng dụng Công
Trang 2nghệ thông tin trên thực tế cũng đã đem lại kết quả đáng kể và những chuyểnbiến lớn trong dạy học, góp phần nâng cao chất lượng dạy và học các bộ mônvăn hoá, công nghệ thông tin với ưu thế đặc biệt chẳng những đã có tác dụngthiết thực nâng cao chất lượng, hiệu quả giờ lên lớp của giáo viên mà còn đangđược đẩy mạnh làm khâu đột phá để đổi mới phương pháp dạy học theo hướngphát huy tính tích cực, chủ động và sáng tạo cho học sinh.
Theo xu hướng phát triển của công nghệ, nhiều phương tiện trực quanmới đã ra đời và có khả năng ứng dụng hiệu quả trong các lĩnh vực có liên quanđến yếu tố không gian, trong đó có phần mềm Google Earth Phần mềm GoogleEarth là sản phẩm công nghệ cao, phổ thông, nguồn mở, kỹ thuật sử dụng đơngiản, được cung cấp miễn phí bởi Google Earth Sản phẩm đã được ứng dụngrộng rãi tại nhiều nước tiên tiến trên thế giới Có thể chia sẻ thông tin giữa cácnhóm người/người được thuận lợi và nhanh chóng Ứng dụng trong việc khảosát, xác định chính xác toạ độ, xác định sơ bộ cao độ, đo chiều dài, đo diện tích,tham quan du lịch Tập huấn trong thời gian ngắn là có thể sử dụng thành thạochương trình Có thể nói, Google Earth đã mang lại một hình thức tìm kiếmthông tin mới, giúp khám phá và hiểu hơn về Trái Đất mà tiết kiệm được chi phí
và thời gian đi lại, chỉ cần có điện thoại hoặc máy tính kết nối internet.Địa lí là một môn khoa học có phạm trù rộng lớn và có tính thực nghiệm,cần liên hệ thực tế và có tính thời sự rất cao Nên cần những hình ảnh thực tế đểhọc sinh có cái nhìn cụ thể về vấn đề đang học và lựa chọn Google Earth là mộtcông cụ hữu hiệu
Cũng trong xu thế đó, tại trường THPT Thù Xà và ngay cả bản thân tôicũng thấy được tầm quan trọng của việc sử dụng phần mền Google Earth trongkhi đổi mới phương pháp dạy học Điều này đã được khẳng định trong việc dạyhọc của giáo viên ở đây Với tất cả những lí do trên tôi quyết định chọn đề tài
“ỨNG DỤNG PHẦN MỀM GOOGLE EARTH TRONG DẠY HỌC ĐỊA LÍ
10 Ở TRƯỜNG THPT THU XÀ” làm để tài nghiên cứu của mình.
Trang 3II PHẦN NỘI DUNG 1.Thời gian thực hiện:
Do thời gian tiến hành nghiên cứu để ứng dụng phần mềm Google Earthtrong dạy học địa lí 10 ở trường THPT Thu Xà còn quá hạn hẹp, nên tôi chỉ tậptrung vào nội dung của một số bài địa lí lớp 10 ban cơ bản từ năm học 2021 –
2022, cụ thể tôi chọn lớp 10A9 làm lớp thực nghiệm và 10A5 làm lớp đốichứng
2 Đánh giá thực trạng
2.1 Kết quả đạt được:
Dựa trên cơ sở nội dung của chương trình SGK, xuất phát từ thực tiễn củaviệc dạy học Địa lí ở Trường phổ thông nói chung và Địa lí 10 nói riêng, đề tàiđưa ra vấn đề trong dạy học Địa lí, công việc được thực nghiệm ở Trường THPTThu Xà nhằm mục đích: kiểm chứng hiệu quả việc ứng dụng phần mềm GoogleEarth trong dạy học môn Địa lí ở trường THPT Thu Xà
Sau khi dạy xong, kiểm tra, đánh giá thực nghiệm: Để có cơ sở đánh giá
có hiệu quả, tôi đã kiểm tra việc nắm kiến thức của học sinh bằng các bài tậpnhận thức, bài kiểm tra, những câu hỏi kiểm tra và đáp án đều có nội dung nhưnhau ở các lớp thực nghiệm và đối chứng, thang điểm của hai lớp thực nghiệm
và đối chứng được xây dựng theo thang điểm 10 Sau tiết dạy, tiến hành kiểmtra, lấy ý kiến giáo viên và học sinh, đánh giá giờ dạy, xử lí kết quả như sau:
Điểmtrung bình (5 – 6)
Điểm yếu kém (0 – 4)
Trang 4Tình hình học tập địa lí của học sinh ở trường THPT Thu Xà, đặc biệtqua các tiết dạy thực nghiệm có sử dụng Google Earth học sinh lĩnh hội kiếnthức nhanh, tiếp nhận thông tin địa lí nhẹ nhàng hơn, giúp cho các em khai tháctri thức dễ dàng hơn, học tập chủ động hơn, phát huy được năng lực tư duy sángtạo và yêu thích chú tâm vào bộ môn Địa lí hơn Vì vậy các em có hứng thú hơntrong học tập Qua đây tôi thấy việc dạy học sử dụng Google Earth rất thích hợpvới học sinh cũng như chương trình và sách giáo khoa hiện nay.
Đối với các tiết dạy đối chứng, học sinh ít tập trung hơn, giờ học tẻ nhạt,đơn điệu hơn, trầm hơn so với tiết dạy có sử dụng phần mềm Google Earth, chỉđạt khoảng 50% mức độ nắm, hiểu bài và hứng thú
Qua kết quả tổng hợp điểm và độ lệch chuẩn của cách dạy đối chứng vàthực nghiệm, tôi thấy:
- Điểm trung bình trở lên của các tiết dạy thực nghiệm cao hơn so với cáctiết dạy theo cách thông thường khi không sử dụng phần mềm Google Earthtrong dạy học Địa lí
- Độ lệch chuẩn giữa các lớp thực nghiệm và đối chứng cũng có sự chênhlệch lớn, điều này cho thấy ở các lớp thực nghiệm kết quả dạy học cao hơn các
Trang 5lớp đối chứng Như vậy, dạy học có sử dụng phiếu học tập sẽ đạt hiệu quả caohơn so với dạy học thông thường.
- Bên cạnh đó phần mềm Địa cầu ảo 3D Google earth cũng tạo ra các hoạtđộng trải nghiệm cho giáo viên để tự mình thiết kế được các nội dung dạy họchấp dẫn cho học sinh như:
+ Tổ chức tham quan, tìm hiểu địa phương qua du lịch ảo bằng GoogleEarth
+ Tìm hiểu sự vận động của lớp vỏ Trái Đất qua các thời kì (Thuyết Kiếntạo mảng)
+ Tìm hiểu các châu lục trên Trái Đất
+ Tổ chức du lịch ảo các thành phố lớn, các địa danh nổi tiếng trên thếgiới
+ Tìm hiểu văn hóa các dân tộc trên thế giới
- Google Earth tạo điều kiện cho học sinh thử nghiệm với các ứng dụngthú vị trên nó như có thể đi du lịch từ địa điểm này qua địa điểm khác với nhữnghình ảnh thực tế chỉ trong vài giây mà không cần tốn phí Trong khi đó, GIS vàbản đồ giấy đều không thể có được những hình ảnh sinh động và cụ thể như ởGoogle Earth Qua đó, Google Earth rèn luyện các kỹ năng về trình bày quansát, so sánh, đối chiếu để lựa chọn cách thể hiện tốt nhất Điều này giúp rènluyện kỹ năng phân tích, đánh giá năng lực tư duy, sáng tạo của học sinh
Như vậy, có thể thấy rằng: việc ứng dụng Google Earth trong việc dạyhọc Địa lí đã có hiệu quả nhất định, tuy phần lớn mới chỉ khai thác đến các chứcnăng cơ bản Các nghiên cứu vẫn chưa khai thác được hết các tính năng vượttrội của phần mềm như chức năng 3D, chức năng mô hình hóa, chức năng hiểnthị dữ liệu đa thời gian, … Trong khi đó, các chức năng này có thể đem lại nhiềuthế mạnh trong việc hỗ trợ dạy học theo hướng trực quan sinh động Do vậy,việc đề xuất các hướng khai thác mới trong Google Earth vẫn còn là chủ đề cầntiếp tục được nghiên cứu
2.2 Những mặt còn hạn chế:
Trang 6Bên cạnh những kết quả đạt được thì đề tài còn tồn tại một số hạn chế:
- Trong dạy học ở Việt Nam nói riêng và tỉnh Quảng Ngãi nói chung, việcứng dụng phần mềm Google Earth vẫn còn khá hạn chế, mới chỉ dừng lại ở việctìm kiếm, thu phóng và hiển thị các đối tượng địa lí trên phần mềm
- Đối với bản thân tôi đây là lần đầu tiên nghiên cứu đề tài này do đótrong quá trình nghiên cứu chắc chắn sẽ không tránh khỏi những sai sót
- Đề tài được thực hiện trong thời gian ngắn và nguồn tài liệu còn hạn chếnên tính chuyên sâu của đề tài chưa cao Bên cạnh đó việc đưa phần mềm vàodạy cũng rất khó khăn và tốn kém thời gian, chi phí
- Thực tế là tại trường THPT Thu Xà quý thầy cô giáo giảng dạy môn Địa
lí cũng như các em học sinh vẫn chưa hề tiếp xúc, làm quen với việc sử dụngphần mềm Google Earth vào trong giờ dạy nhiều vì thế mà không thể tiến hànhthực nghiệm sư phạm để kiểm tra tính đúng đắn của đề tài Việc sử GoogleEarth trong dạy học Địa lí chưa nhiều, giáo viên mới chỉ mới sử dụng cho một
số vấn đề mà nhiều khi đó chưa phải là vấn đề cần đến
- Việc sử dụng Google Earth vừa phải phù hợp với nội dung chuẩn kiếnthức sách giáo khoa, vừa phải phù hợp với trình độ học sinh của trường và phảiđảm bảo tính khoa học là đều không dễ làm đối với giáo viên
- Bên cạnh đó tài liệu tham khảo còn nhiều hạn chế nên gây khó khăntrong vấn đề tìm nguồn tài liệu để tiến hành nghiên cứu đề tài này
2.3 Nguyên nhân đạt được và nguyên nhân hạn chế:
- Google Earth có nhiều ưu điểm trong dạy học môn Địa lí, bên cạnh cáccông cụ truyền thống: bản đồ, biều đồ, quả Địa cầu, các seri bản đồ giáo khoatheo chuyên đề, tranh ảnh đã được biết đến từ lâu đời thì hiện nay với sự pháttriển của công nghệ thông tin có các công cụ trực quan hiện đại mới ra đời nhưviễn thám, bản đồ số, GIS Mỗi công cụ có những ưu, nhược điểm riêng Vì vậy,
ta cần linh hoạt trong việc sử dụng các công cụ dạy học cho phù hợp đối vớitừng trường hợp cụ thể nhằm đem lại hiệu quả tốt nhất cho việc giảng dạy
Trang 7- Hiện nay, trình độ giáo viên ngày càng được nâng cao về kiến thức
chuyên môn, kĩ năng nên có thể dễ dàng hướng dẫn học sinh khai thác kiến thức
từ các loại bản đồ, biểu đồ, tranh ảnh khác nhau Bên canh đó, giáo viên còn cónhiều phương pháp dạy đúng đắn, bảo đảm được tính tổng hợp của hệ thống bàidạy, có thể vừa dùng phiếu học tập, vừa phối hợp với các loại bản đồ treo tường,bản đồ trong sách giáo khoa trong các khâu của quá trình dạy học
- Cơ sở vật chất của nhà trường ngày càng hiện đại, giúp cho việc nghiêncứu đạt được nhiều kết quả dễ dàng
- Học sinh của trường THPT Thu Xà khá đa dạng, đa phần ngoan, năngđộng, sáng tạo và biết phối hợp với giáo viên trong việc ứng dụng đề tài này
- Tuy nhiên, hiện nay tại trường THPT Thu Xà việc sử dụng Google Earthchưa được phổ biến và tài liệu phục vụ cho việc sử dụng phần mềm này tại thưviên là hầu như không có (kể cả giáo viên và học sinh)
- Phần lớn trong các tiết môn Địa lí giáo viên ít hoặc không sư dụngGoogle Earth có nhiều nguyên nhân khác nhau như tốn kém về kinh phí, đòi hỏiphải có mạng và máy tính, các thiết bị truyền dẫn, tốn về thời gian, ý thức họctập của một số học sinh chưa cao, có ý thức thái độ coi thường môn địa lí nên rấtkhó cho giáo viên sử dụng phương pháp dạy học và phương tiện dạy học mới
III GIẢI PHÁP THỰC HIỆN
1 Căn cứ thực hiện:
Đề tài dựa vào các căn cứ khoa học sau:
Trang 8- Chương trình địa lí: thường bao gồm 2 phần: phần tự nhiên và phần
kinh tế xã hội, nên dễ dàng giúp giáo viên phân loại kiến thức để thiết kế và sửdụng phiếu học tập
- Đặc điểm sách giáo khoa
+ Sách giáo khoa địa lí được soạn theo từng chương và từng bài phù hợpvới nội dung từng tiết học, cuối bài đều có câu hỏi và bài tập Trong từng bàiđều có các câu hỏi giữa bài, cuối bài và bài tập Số lượng câu hỏi giữa bài giúphọc sinh mở rộng kiến thức và nắm bài sâu hơn
+ Cách trình bày trong sách giáo khoa thường bằng kênh hình và kênhchữ Hai kênh này bổ sung cho nhau, kết hợp với nhau làm cho kiến thức trọnvẹn và hoàn chỉnh
+ Kênh hình: Chủ yếu lược đồ, sơ đồ, lát cắt, mô hình và hình ảnh …Kênh hình không chỉ minh hoạ cho kênh chữ mà bản thân còn chứa đựng kiếnthức quan trọng và là một phần nội dung của bài học
+ Kênh chữ: Chứa đựng các kiến thức được sắp xếp thành hệ thống các
đề mục với các cỡ chữ to nhỏ khác nhau nhằm giúp cho học sinh dễ nắm đượcdàn ý của bài, những đề mục to đều nêu dưới hình thức một câu ngắn gọn, kháiquát ý chính của mục
- Cuối bài học đều có hệ thống câu hỏi bài tập trong đó:
+ 1/3 câu hỏi và bài tập là tái hiện kiến thức
+ 1/3 câu hỏi và bài tập là phát triển kĩ năng
+ 1/3 câu hỏi và bài tập là phát triển tư duy cho học sinh đòi hỏi học sinhphải có năng lực tư duy vận động trí thông minh và óc sáng tạo
- Đặc điểm tâm sinh lí học sinh
+ Học sinh trung học phổ thông thuộc tuổi vị thành niên, ở lứa tuổi nàyhoạt động học tập và phát triển trí tuệ, tâm sinh lí có nhiều thay đổi
+ Hoạt động học tập đòi hỏi tính năng động, tính tích cực và chủ độnghơn, nhu cầu mở rộng tri thức ngày càng cao Do đó học sinh không chỉ học tập
Trang 9một cách thụ động mà còn tự chủ, chủ động, tìm tòi, sáng tạo để chiếm lĩnh trithức trong học tập.
+ Về phát triển trí tuệ: Ở lứa tuổi này tính chủ động được phát triển mạnh
ở trong cả các quá trình nhận thức sự tri giác có mục đích, có hệ thống và toàndiện hơn Ghi nhớ có chủ định giữ vai trò chủ đạo trong hoạt động trí tuệ Đồngthời vai trò ghi nhớ lôgic, trừu tượng ngày càng tăng rõ rệt Các em muốn tìm tòikhám phá những thứ mà các em chưa biết Các em có khả năng tư duy lí luận, tưduy trừu tượng một cách độc lập, sáng tạo những đối tượng đã quen biết, đãđược học hay chưa được học Những đặc điểm tâm sinh lí này tạo điều kiện đểngười giáo viên sử tốt hơn phương tiện dạy học một cách có hiệu quả
- Khả năng ứng dụng của Google Earth
+ Tháng 6/2005, phần mềm Google Earth, phiên bản vệ tinh bản đồ tráiđất được Google cho ra mắt Google Earth là một chương trình một phần mềm
mô phỏng quả địa cầu có tên gọi gốc là Earth Viewer vẽ bản đồ Trái đất là mộtquả địa cầu ảo 3D, trên đó là những hình ảnh địa lí được lấy từ ảnh vệ tinh + Google thể hiện một cách tổng quan về các khu vực trên Trái đất, môphỏng địa hình theo hình ảnh không gian đa chiều bằng cách kết hợp tổng thểcác ảnh viễn thám (phản xạ ánh sáng đa sắc (ánh mặt trời) Có thể lưu dấu vị trí,hình dạng và toàn bộ thư mục và nội dung của thư mục vào ổ cứng máy tính + Tệp hoặc thư mục dấu vị trí được lưu dưới dạng tệp đơn lẻ trong địnhdạng KML hay KMZ mà chúng ta có thể mở bất kỳ lúc nào trong Google Earth.Nhằm đa dạng hoá loại hình thông tin tìm kiếm, năm 2004 Google đãmua lại phần mềm địa cầu ảo nổi tiếng là Keyhole để kết hợp nó với những tính
+ Google Earth cung cấp khả năng tìm kiếm và khả năng để định vị, zoom,xoay, nghiêng xem Trái đất Nó cũng cung cấp các công cụ cho việc tạo dữ liệumới và một bộ các lớp dữ liệu, như núi lửa và địa hình mà có sẵn trong GoogleEarth và hiển thị thông tin dữ liệu ra giao diện màn hình của Google Earth.Google Earth sử dụng dữ liệu độ cao chủ yếu từ Mission Shuttle Radar
Trang 10địa hình của NASA (SRTM) để cung cấp một lớp địa hình, có thể hình dung racảnh quan trong 3D Đối với một số địa điểm, như hầu hết các phần phía tây củaHoa Kỳ, các dữ liệu địa hình được cung cấp với độ phân giải cao.Google Earth không phải là một hệ thống thông tin địa lí (GIS) với khảnăng phân tích sâu rộng của ArcGIS hoặc MapInfo, nhưng là dễ dàng hơn để sửdụng hơn so với các gói phần mềm khác
2 Nội dung, giải pháp và cách thức thực hiện:
2.1 Nội dung và giải pháp:
- Google Earth là sản phẩm công nghệ cao, phổ thông, mã nguồn mở nênhoàn toàn miễn phí, kỹ thuật sử dụng đơn giản, được cung cấp miễn phí bởi tậpđoàn Google Thông qua Google Earth, ta có thể khảo sát, xác định chính xáctoạ độ, xác định sơ bộ cao độ, đo chiều dài, đo diện tích, tìm kiếm các địa danhhoặc chia sẻ thông tin một cách thuận lợi và nhanh chóng giữa các cơ quan, cánhân với nhau Gần đây, Google Earth đã phát triển thêm tính năng tạo video môphỏng hình ảnh các đập sông trên khắp thế giới, tiêu biểu là video mô phỏng quátrình tan băng trên dãy Hymalayas, quá trình ngập lụt và đe dọa an toàn đếncộng đồng dân cư sống vùng hạ nguồn của đập dưới tác động của sự nóng lêntoàn cầu Video được định dạng ở hai dạng có thể xem được trên youtube hoặcdạng KML có thể xem trực tiếp trên Google Earth, người xem có thể tìm kiếm,phóng to thu nhỏ và thêm các thông tin và hình ảnh theo ý muốn Vì vậy, sảnphẩm này đã được ứng dụng rộng rãi trong nhiều lĩnh vực khác nhau, giúp đemlại nhiều hiệu quả tích cực trong đời sống tại nhiều quốc gia trên thế giới Điềunày có thể được tìm thấy từ khá nhiều bài viết, đề tài, dự án trong nhiều lĩnh vựcnhư: khảo sát địa chất, địa hình, thủy văn, rừng, an ninh quốc phòng, giao thôngvận tải, xây dựng, du lịch, dạy học,
- Phù hợp với nội dung của bài học:
+ Nội dung của bài học là cơ sở để ứng dụng phần mềm Google earth Đểxác đinh được các dạng của phiếu học tập thì giáo viên phải nắm được nội dung,cấu trúc của bài học
Trang 11+ Phần mềm Google earth phục vụ cho việc giảng dạy nội dung trong bàihọc Do vậy để đạt được hiệu quả cao thì phải sử dụng phần mềm Google Earthphù hợp nội dung bài học
- Phù hợp với đặc điểm tâm sinh lí của học sinh:
+ Học sinh trung học phổ thông là lứa tuổi mới lớn, ưa tự lập, thích khẳngđịnh mình trong học tập đây là qúa trình nhận thức tư duy phát triển cao
+ Tuy nhiên trong quá trình học tập, nhận thức của các em còn một số khókhăn như: Chưa có phương pháp học tập đúng đắn, còn thụ động trong học tập
Do vậy các em cần phải có sự hướng dẫn gợi ý của gíáo viên để đem lại hiệuquả cao nhất
+ Mặt khác, việc dử dụng phần mềm Google Earth phải theo một trình tựlogic từ dễ đến khó, từ đơn giản đến phức tạp phù hợp với đặc điểm tâm sinh lílứa tuổi
+ Bước 3: Xử lý dữ liệu, sử dụng phương pháp phân tích - tổng hợp để
xử lý các dữ liệu đã thu thập được để hoàn thành các nội dung: tổng quan vềphần mềm Google Earth, khả năng ứng dụng của Google Earth trong lĩnh vựcgiáo dục và khái quát về các nội dung môn Địa lí ở lớp 10 bậc trung học phổthông, hoàn thành nội dung về đề xuất các giải pháp trong việc sử dụng phầnmềm Google Earth trong việc hỗ trợ dạy học Địa lí
+ Bước 4: Sử dụng chức năng hiển thị trong Google Earth để: Phóng to,thu nhỏ nhằm khảo sát các khu vực khác nhau về địa bàn và mức độ bao quát về
Trang 12mặt không gian Thể hiện các thông tin về tọa độ (kinh độ, vĩ độ, cao độ), tầmcao, góc quan sát, một số hình ảnh và thuộc tính mô tả được đính kèm về mộtđịa điểm nào đó; thể hiện các mô hình nổi (3 chiều) về các công trình trong một
số đô thị lớn trên thế giới, và độ cao của các địa hình vùng núi, cao nguyên; thểhiện các dữ liệu đa thời gian tại một khu vực không gian cụ thể, …
+ Bước 5: Sử dụng chức năng phân tích - truy vấn trong Google Earth để:Tìm kiếm các đối tượng, địa điểm được thể hiện bên trong cơ sở dữ liệu củaphần mềm Google Earth (thành phố, quốc gia, đỉnh núi, ngọn đồi, con sông, …);
đo đạc khoảng cách, chu vi, diện tích, góc của các đối tượng trong Google Earth.Đánh dấu (bookmark) dùng để lưu lại các tọa độ điểm, đường, vùng thể hiệntrên dữ liệu Google Earth Các tọa độ này có thể lưu trữ thành các lớp dữ liệuvector, có khả năng tích hợp với dữ liệu trong GIS
Google Earth là công cụ của giáo viên trong tổ chức hoạt động nhận thứccủa học sinh; đồng thời là cơ sở để học sinh tiến hành các hoạt động học tập tíchcực
2.2 Giải pháp thực hiện:
Giảng dạy Địa lí không những chỉ trình bày cho học sinh hiểu được sựphát sinh và phát triển của các sự vật, cũng như các hiện tượng địa lí, làm chohọc sinh nắm vững mối quan hệ biện chứng giữa các yếu tố tự nhiên với tựnhiên và tự nhiên với con người…mà còn phải cho học sinh biết được sự vật -hiện tượng địa lí ấy có ý nghĩa như thế nào? Có ảnh hưởng thuận lợi hay khókhăn đối với đời sống cũng như sản xuất như thế nào?
Vì vậy, để sử dụng Google Earth đúng qui trình và đảm bảo tính khoahọc, trực quan, tính sư phạm thì giáo viên phải tuân theo các kĩ thuật và lựa chọnnội dung phù hợp để ứng dụng phần mềm trong các bài học cụ thể như:
Ví dụ 1: Ứng dụng trong dạy học nội dung về Trái đất
- Minh họa cho hình dạng Trái đất: Trái đất có dạng hình cầu và có kíchthước rất lớn thông qua các ảnh viễn thám
Trang 13Hình 1: Hình dạng Trái đất
- Xác định các hướng trên Trái đất ta dựa vào sự vào sự dịch chuyển củachữ N trên màn hình trên góc phải Google Earth để biết được đâu là các hướngĐông, Tây, Nam, Bắc
Hình 2: Phương hướng trên Trái đất
- Ta dùng chức năng hiển thị ngày đêm để biểu thị sự phân bố ngày đêmtrên Trái đất trong khi chuyển động quanh Mặt trời, Trái đất lúc nào cũng chỉđược chiếu sáng có một nửa
Trang 14Hình 3: Hiệu ứng ánh sáng – bóng tối
Google Earth không những cho chúng ta thấy những thứ ở trên Trái đất
mà còn có thể những hành tinh khác ngoài vũ trụ như Mặt trăng, Hỏa tinh,…
A Mặt trăng B Hỏa tinh
Hình 4: Một số vật thể bên ngoài Trái đất
Vấn đề này có thể minh họa cho “Bài 5 và bài 6 Hệ quả các chuyển độngcủa Trái Dất”
Ví dụ 2: Ứng dụng trong dạy học nội dung về Địa lí tự nhiên
* Địa hình: Trên bề mặt Trái đất có rất nhiều dạng địa hình: núi già, núi
trẻ, cácxtơ, cao nguyên, đồng bằng, bờ biển, thềm lục địa, … và chỉ ngay trênGoogle Earth chúng ta có thể thấy rõ ràng những dạng địa hình đó Trong khinói về nội dung địa hình núi già - núi trẻ trong bài học, giáo viên đưa ra những
Trang 15hình ảnh như hình 5 và 6 về hai khu vực núi già và núi trẻ với những câu hỏiPhía Bắc, Phía Nam, Phía Tây, Phía Đông, gợi mở để cho học sinh nhận biếtđược đâu là núi già, đâu là núi trẻ với những điểm riêng biệt của từng địa hìnhnúi và nhận ra được sự khác biệt của hai địa hình núi già và núi trẻ Các ảnh viễnthám cung cấp cho các em một lượng thông tin khổng lồ và chỉ cho các em biếtthường thì “núi già các đỉnh núi tròn, mềm mại, sườn thoải, thung lũng rộng vànông” “Núi trẻ với các đỉnh núi sắc nhọn, sườn dốc, thung lung hẹp, sâu hơn”.Qua đây giúp các em rèn luyện các kỹ năng trong học tập như kỹ năng đọc ảnh,
kỹ năng so sánh đặc điểm của địa hình núi già và núi trẻ qua các ảnh viễn thám,
kỹ năng làm việc nhóm, …
- Địa hình núi già: là những núi đã hình thành từ cách đây rất lâu, trải quarất nhiều quá trình bào mòn nên đỉnh núi tròn, mềm mại, sườn thoải, thung lũngrộng và nông
A Ảnh chụp tổng quan các đỉnh núi già B Ảnh 3D khu vực núi già
Hình 5: Khối núi trong dãy Xcanđinavi
- Địa hình núi trẻ: mới được hình thành cách đây vài chục triệu năm vàvẫn còn được tiếp tục nâng cao, với các đỉnh núi sắc nhọn, sườn dốc, thung lunghẹp, sâu
Trang 16A Ảnh chụp tổng quan các đỉnh núi trẻ B Ảnh 3D khu vực núi trẻ
Hình 6: Khối núi trong hệ thống núi Hi-ma-lay-a
- Ngoài ra còn có hệ thống các dãy núi ngầm dưới lòng đại dương và một
số hòn đảo nằm trên các dãy núi ngầm và các dãy núi đá ngầm lộ lên trên mặtnước tạo thành các hòn đảo (các đảo) Vấn đề này có thể minh họa cho phần địahình bề mặt Trái đất bài Địa lí lớp10
Hình 7: Sống núi ngầm dưới Đại Tây Dương Các dãy núi ngầm lộ lên
trên mặt nước tạo tạo thành các đảo
Hình 8: Đảo Ai xơ len
Trang 17- Địa hình núi đá vôi: Các ngọn núi thường sắc nhọn, lởm chởm được thểhiện như hình 9, những dạng địa hình như thế này nước mưa có thể thấm vàocác kẽ, khe, khoét mòn đá tạo thành các hang động rộng vừa dài vừa đẹp, ví dụ:Động Phong Nha - Kẻ Bàng, động Thiên Đường hấp dẫn hàng ngàn du khách dulịch tới tham quan Đặc biệt là hang Sơn Đoòng, hang động lớn nhất thế giới toạlạc tại Vườn Quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng, tỉnh Quảng Bình rất thích hợp cho
du lịch khám phá mạo hiểm
Hình 9: Khối núi đá vôi khu vực Phong Nha- Kẻ Bàng
- Ngoài các dạng địa hình kể trên thì dạng địa hình đồng bằng và caonguyên cũng là hai dạng địa hình khá phổ biến
+ Địa hình đồng bằng: là một vùng đất đai rộng lớn với địa hình tương đốibằng phẳng với độ cao so với mực nước biển không quá 500 m
+ Địa hình cao nguyên: là một khu vực tương đối bằng phẳng, có sườndốc và thường có độ cao tuyệt đối trên 500 m, cao nguyên lớn nhất thế giới làcao nguyên Tây Tạng với diện tích khoảng 2,5 triệu km² và độ cao trung bìnhtrên 4.500 m Khi nói về nội dung này giáo viên đưa ra các hình ảnh viễn thám
về hai dạng địa hình như hình 9 và giúp học sinh khai thác triệt để được hết cácnguồn tri thức, chú trọng về phần độ cao của các khu vực được thể hiện trên ảnh
và cho học sinh thực hiện các bài tập nhỏ như so sánh hai dạng địa hình để thấyđược sự khác biệt của hai dạng địa hình đó, thông qua đó giúp các em rèn luyệnthêm được một số kỹ năng như so sánh, kỹ năng tư duy, đọc ảnh, kỹ năng làmviệc nhóm
