ác động của biến đổi khí hậu và dịch bệnh tới gia đình, phụ nữ và trẻ em giải pháp trợ giúp từ can thiệp tâm lý và công tác xã hội

KỶ YẾU HỘI THẢO QUỐC TẾ: TÁC ĐỘNG CỦA BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU VÀ DỊCH BỆNH TỚI GIA ĐÌNH, PHỤ NỮ VÀ TRẺ EM: GIẢI PHÁP TRỢ GIÚP TỪ CAN THIỆP TÂM LÝ VÀ CÔNG TÁC XÃ HỘI ISBN: 978-604-73-8684-0 N

TRƯỜNG ĐẠI HỌC VĂN LANG VAN LANG UNIVERSITY

THE INTERNATIONAL CONFERENCE PROCEEDINGS

TÁC ĐỘNG CỦA BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU VÀ DỊCH BỆNH

GI ẢI PHÁP TRỢ GIÚP TỪ CAN THIỆP TÂM LÝ

THE IMPACTS OF DISASTERS AND PANDEMICS ON FAMILIES, WOMEN AND CHILDREN: INTERVENTIONS

FROM PSYCHOLOGY AND SOCIAL WORK

ISBN: 978-604-73-8684-0

THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH - 2021

24 Bi ện pháp nâng cao chỉ số độ hạnh phúc cho sinh viên Trường Đại học Ngoại ngữ

- Đại học Quốc gia Hà Nội trong thời gian giãn cách xã hội do tác động của đại

d ịch COVID-19 205

Measures to Improve the Happiness Index for Students at the University of Foreign Languages - Vietnam National University Hanoi during Social Distance during COVID-19 Pandemic

TS Nguy ễn Thị Thắng, ThS Nguyễn Thị Phương, ThS Phan Kiều Hạnh,

Nguy ễn Mỹ Lan, Nguyễn Phương Quỳnh, Nguyễn Hồng Nhung,

Phùng Th ị Mai Phương, Đỗ Thùy Ly, Đậu Thị Hà Ngân

25 Các y ếu tố ảnh hưởng đến cách ứng phó với hành vi bắt nạt học đường của học sinh trung h ọc cơ sở tại thành phố Đà Nẵng 214

Factors Affecting the Response to School Building Attended High School Students in

Da Nang City

TS Hoàng Th ế Hải, Lê Văn Hiền

D ỊCH COVID-19 223

PART III: INTERVENTIONS OF SOCIAL WORK IN HELPING FAMILIES, WOMEN AND

CHILDREN AFFECTED BY CLIMATE CHANGE AND THE COVID-19 PANDEMIC

26 Understanding and Mitigating the Impact of COVID-19 Pandemic:

An Inter-Professional and Inter-Sectoral Approach 225

Hiểu biết và giảm thiểu tác động của đại dịch COVID-19: Cách tiếp cận liên ngành và

liên phương pháp

Prof Lan Tran Gien, PhD, Canada

27 Disaster and Social Work Response: Local Experiences from China 233

Thiên tai và sự ứng phó của công tác xã hội: Kinh nghiệm địa phương từ Trung Quốc

Hok Bun Ku, PhD, Hong Kong

28 Vai trò c ủa Phật giáo trong vận động nguồn lực hỗ trợ người yếu thế ứng phó với thiên tai và đại dịch ở Việt Nam 246

The Role of Buddhism in Mobilizing Resources to Support the Vulnerable Persons in Coping with Natural Disasters and Pandemics in Vietnam

PGS.TS Nguy ễn Hồi Loan, TS Bùi Thanh Minh

29 Nhu c ầu trợ giúp của cộng đồng bị ảnh hưởng bởi đại dịch COVID-19 và can thi ệp của nhân viên công tác xã hội tại Việt Nam 252

Needs for Support of People in Community Affected by Pandemic Covid-19 and

Interventions of Social Workers in Vietnam

PGS.TS Bùi Th ị Xuân Mai, TS Lê Thị Nhung, ThS Phan Thị Kim Liên

KỶ YẾU HỘI THẢO QUỐC TẾ: TÁC ĐỘNG CỦA BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU

VÀ DỊCH BỆNH TỚI GIA ĐÌNH, PHỤ NỮ VÀ TRẺ EM: GIẢI PHÁP TRỢ GIÚP

TỪ CAN THIỆP TÂM LÝ VÀ CÔNG TÁC XÃ HỘI ISBN: 978-604-73-8684-0

NHU CẦU TRỢ GIÚP CỦA CỘNG ĐỒNG BỊ ẢNH HƯỞNG BỞI DỊCH BỆNH COVID-19 VÀ CAN THIỆP

CỦA NHÂN VIÊN CÔNG TÁC XÃ HỘI TẠI VIỆT NAM

THE NEED FOR SUPPORT OF PEOPLE IN THE COMMUNITY AFFECTED BY THE COVID-19 PANDEMIC AND THE INTERVENTION OF SOCIAL WORKERS IN VIETNAM

Bùi Thị Xuân Mai *

Lê Thị Nhung **

Phạm Thị Kim Liên ***

TÓM TẮT

Dịch bệnh Covid-19 đã làm ảnh hưởng tới toàn bộ đời sống kinh tế - xã hội của mọi quốc gia, trong

đó có Việt Nam Tham gia vào hoạt động ứng phó với đại dịch Covid-19 có nhiều lĩnh vực khác nhau trong

đó có ngành công tác xã hội (CTXH) Ở tuyến đầu chống dịch, các nhân viên công tác xã hội (NV CTXH) được xem như một trong những người luôn đồng hành với các nhân viên y tế để trợ giúp cho người bệnh nhân nhiễm covid, ở “hậu trường”, họ cũng là lực lượng quan trọng tham gia trợ giúp cho những người bị ảnh hưởng bởi dịch bệnh, nhất là những người yếu thế Trên thế giới, những đóng góp này của nhân viên CTXH đã được nhiều người dân biết tới và ghi nhận, tuy nhiên tại Việt Nam vai trò của chuyên môn này trong phòng chống dịch bệnh Covid-19 lại không rõ nét Do vậy, chúng tôi tổng hợp một số nghiên cứu trên thế giới và triển khai nghiên cứu đánh giá nhanh bằng phương pháp định lượng, định tính về những hoạt động của NV CTXH với đại dịch Covid-19 ở Việt Nam Kết quả khảo sát cho thấy nhóm đối tượng mà

NV CTXH hướng tới can thiệp nhiều nhất là những người thuộc nhóm dễ bị tổn thương Những hoạt động chủ yếu họ thực thi để can thiệp đó là trợ giúp về tâm lý, kết nối vận động nguồn lực và hỗ trợ về cung cấp

đồ thiết yếu cho cuộc sống trong bối cảnh khẩn cấp cũng như hoạt động nâng cao nhận thức về phòng chống dịch bệnh Covid-19

Từ khóa: nhu cầu, cộng đồng, trợ giúp, công tác xã hội, nhân viên công tác xã hội, dịch bệnh

Covid-19, ảnh hưởng

ABSTRACT

The pandemic Covid-19 has affected all social – economic areas of most counties, including Vietnam There are many fields including social work which help people cope with the pandemic During pandemic 19, in hospitals social workers work together with medical workers to help patients having

Covid-19 In community the social workers are very important workforce for helping people in difficult circumstance, especially vulnerable persons under the pandemic In many countries the contribution of social workers to helping people coping with the pandemic is well recognized, however in Vietnam the role

of social workers is not well-known Therefore, by reviewing international studies on the practice of social workers and quick assessment by qualitative and quantitative methods we would like to describe contribution of social workers against Covid-19 in Vietnam The result of survey showed that the taerget groups received support from social workers are mainly vulnerable groups Supports carried out by social workers for people under pandemic are psychosocial assistance, or resource referral for essential materials in emergency as well as education for awareness of Covid-19 prevention

Keywords: Needs, community, supports, social work, social workers, epidemic Covid-19, affect

* Phó Giáo sư, Tiến sĩ, Trường Đại học Văn Lang Email: buixuanmaictxh@gmail.com

** Tiến sĩ, Trường Đại học Lao động - Xã hội (CSII) Email: lethinhungldxh@gmail.com

*** Th ạc sĩ, Trường Đại học Văn Lang Email: lienptk@vanlang.edu.vn

Nhu c ầu trợ giúp của cộng đồng bị ảnh hưởng bởi dịch bệnh Covid-19

và can thi ệp của nhân viên công tác xã hội tại Việt Nam Lê Thị Nhung, Phạm Thị Kim Liên Bùi Thị Xuân Mai,

1 ĐẶT VẤN ĐỀ

Khởi phát từ cuối năm 2019, đại dịch Covid-19 đã và đang ảnh hưởng đến toàn bộ đời sống kinh tế- xã hội ở hầu hết các quốc gia trên thế giới Cũng tính từ thời gian đó Việt Nam đã trải qua

4 đợt dịch bùng phát, nhiều doanh nghiệp trong nước phải tạm dừng sản xuất, người lao động rơi vào cảnh thất nghiệp, các hoạt động dịch vụ khác bị tạm dừng Đặc biệt các gia đình có hoàn cảnh khó khăn, nhóm người dễ bị tổn thương như người nghèo, trẻ em, phụ nữ, người cao tuổi, khuyết tật… đã chịu sự tác động tiêu cực rất lớn từ đại dịch này (UNDP VN, 5/2020) Bên cạnh đó tình trạng mất việc hay thiếu việc làm diễn ra với phần lớn gia đình làm công nhân trong nhà máy, cơ

sở giáo dục nhất là giáo dục ngoài công lập, nhóm người lao động tự do,… khiến cho thu nhập của họ bị giảm sút, các vấn đề tâm lý xã hội sức khỏe tâm thần như bị stress trầm cảm, nguy cơ bị bạo lực gia đình gia tăng (UNICEF, 2020) Cũng theo báo cáo của ILO Việt Nam, có tới 83%

người lao động nữ được khảo sát cho biết họ bị giảm thu nhập hoặc mất việc làm, và hơn 5% bị bạo lực do ảnh hưởng của dịch Covid-19 (ILO, 5/2020)

Tại Hoa Kỳ, nghiên cứu Kim & Bostwich (2020), Gaynor & Wilson (2020) cho thấy cộng động gia đình nghèo, gia đình đông con, thu nhập thấp có khó khăn tiếp cận với nước sạch, điều kiện vệ sinh, họ thiếu các kiến thức, kỹ năng ứng phó Nghiên cứu của Rosenberg và các cộng sự (2020) cho thấy tính dễ bị tổn thương về vấn đề nhà ở cũng là yếu tố tiềm ẩn trong tác động của dịch bệnh Nghiên cứu của Lima & các cộng sự (2020) lý giải người vô gia cư càng dễ bị tổn thương hơn, họ dễ bị nguy cơ bệnh tật nhiều hơn, bị tử vong nhiều hơn bởi những điều kiện sức

khỏe thể chất và chăm sóc tinh thần của họ bị hạn chế rất nhiều Thất nghiệp cũng là vấn đề nóng bỏng trong thời kỳ Covid-19 làm gia tăng nhu cầu việc làm, sự thu hẹp của các ngành dịch vụ và

thương mại Bauer & Weber (2020) chỉ ra thất nghiệp, bạo lực giới, stress, lang thang là những

vấn đề xã hội hiện hữu khi dịch Covid-19 xảy ra tại nước Đức Đặc biệt, nghiên cứu của Van

Lancker & Parolin (2020) đã chỉ ra tính dễ bị tổn thương liên quan tới dịch bệnh không chỉ là vấn

đề nghèo mà nó còn có nhiều vấn đề với nhóm trẻ em khi mà trường học đóng cửa Ảnh hưởng và nhu cầu được can thiệp về khía cạnh tâm lý cũng là một vấn đề nổi cộm đối với người dân trong cộng đồng trong dịch bệnh mà khá nhiều nghiên cứu đã chỉ ra

Để trợ giúp người dân ứng phó với đại dịch Covid-19, có rất nhiều lĩnh vực ngành nghề tham gia như các nhân viên y tế, điều dưỡng, các lực lượng chuyên môn khác (công an, bộ đội…) trong

đó có các NV CTXH Nhiều nghiên cứu trên thế giới cũng chỉ ra NV CTXH là một trong chuyên môn đóng vai trò quan trọng trong trợ giúp người dân bị ảnh hưởng bởi Covid-19 đặc biệt là các nhóm đối tượng yếu thế Nhân viên CTXH trong bệnh viện với vai trò chăm sóc giảm nhẹ, trợ giúp tâm lý cho những bệnh nhân bị bệnh nặng, những gia đình có người thân bị qua đời do dịch bệnh, tổ chức các hoạt động trợ giúp giảm bớt stress cho các nhân viên y tế (BASW, 2020) IFSW (2020) cũng nhận định trong dịch bệnh Covid-19, NV CTXH có vai trò chủ đạo trong

tổ chức hoạt động đảm bảo những người khó khăn nhất được quan tâm, được trợ giúp về vật chất

và tinh thần, NV CTXH cũng là những người vận động chính sách xã hội nhằm cải thiện các dịch

vụ chăm sóc sức khỏe, dịch vụ xã hội cho cộng đồng, chống bất bình đẳng xã hội và giảm thiểu thiệt hại về kinh tế - xã hội trong bối cảnh dịch bệnh

Hiệp hội NV CTXH chuyên nghiệp Vương Quốc Anh (2020) cũng đã chỉ ra các vai trò của

NV CTXH nhằm đảm bảo nền an sinh của các cá nhân, gia đình và cộng đồng trong dịch bệnh Covid-19 như: vai trò then chốt trong nhóm đa ngành, vai trò tuyến đầu (frontline worker) trong

“trận chiến”, hay vai trò vị trí trung tâm trong cung cấp, điều phối, kết nối các dịch vụ

KỶ YẾU HỘI THẢO QUỐC TẾ: TÁC ĐỘNG CỦA BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU

VÀ DỊCH BỆNH TỚI GIA ĐÌNH, PHỤ NỮ VÀ TRẺ EM: GIẢI PHÁP TRỢ GIÚP

TỪ CAN THIỆP TÂM LÝ VÀ CÔNG TÁC XÃ HỘI ISBN: 978-604-73-8684-0 Tác giả Omorogiuwa (2020) trong nghiên cứu của mình đã tập trung vào nghiên cứu việc NV CTXH sử dụng các phương tiện đại chúng để biện hộ chính sách cho những người bị ảnh hưởng bởi Covid-19 nhất là đối với người cao tuổi

UNICEF và IFSW cũng đưa ra những quan ngại về nguy cơ rủi ro của các nhân viên cung cấp dịch vụ xã hội, trong đó có NV CTXH trong quá trình thực thi nhiệm vụ như tuyến đầu chống dịch Tuy nhiên cũng có nghiên cứu chỉ ra trong vị trí tuyến đầu NV CTXH thường phải đối mặt với nguy cơ và thách thức nhưng những đóng góp của họ lại chưa được ghi nhận nhiều trên các thông tin đại chúng (Abrams & Dettlaff, 2020)

Như vậy có thể thấy một số nghiên cứu trên của nước ngoài đã mô tả sự hiện diện của NV CTXH với vai trò quan trọng không thể thiếu được trong trợ giúp người dân bị đảm bảo nhu cầu

cơ bản, biện hộ sự bình đẳng, quyền con người trong bối cảnh đại dịch Covid-19 Các nghiên cứu cũng chỉ ra những khó khăn và thách thức của NV CTXH trong trong dịch bệnh

Để góp phần đưa ra những minh chứng cho sự đóng góp và vai trò của NV CTXH Việt Nam trong trợ giúp cá nhân và cộng đồng ứng phó với dịch bệnh Covid-19, chúng tôi đã triển khai

đánh giá nhanh Các hoạt động và vai trò Nhân viên công tác xã hội trong trợ giúp các nhóm đối

tượng bị ảnh hưởng bởi dịch bệnh Covid-19 tại Việt Nam từ tháng 7 đến tháng 9 năm 2021 Sau

đây là kết quả thu được từ cuộc khảo sát

Công tác xã hội với 4 chức năng trợ giúp bao gồm: Can thiệp, Phục hồi, Phòng ngừa, Phát

triển Tuy nhiên trong bài viết này chúng tôi tập trung đi vào chức năng Can thiệp của NV CTXH

trong trợ giúp các nhóm đối tượng trong bối cảnh khẩn cấp như trong đại dịch Covid-19

2 NỘI DUNG

2.1 Mục đích, phương pháp, khách thể và địa bàn nghiên cứu

Khảo sát được triển khai nhằm đánh giá thực trạng các hoạt động của thực tiễn của NV CTXH trong trợ giúp các nhóm đối tượng bị ảnh hưởng bởi Covid-19 tại cộng đồng, trên cơ sở phân tích số liệu thu thập được, nghiên cứu chỉ ra vai trò quan trọng của NV CTXH trong công cuộc phòng, chống Covid-19 hiện nay ở Việt Nam hiện nay

Thông tin dữ liệu thứ cấp của nghiên cứu được thu thập thông qua tổng quan các công trình khoa học, báo cáo có sẵn Thông tin dữ liệu sơ cấp được thực hiện với phương pháp định lượng với khảo sát bằng phiếu hỏi qua hình thức online (252 phiếu đủ điều kiện phân tích) kết hợp phương pháp định tính (phỏng vấn sâu) qua điện thoại với 07 người Thông tin định lượng được

xử lý với phần mềm IBM SPSS Statistics 20 với các phương pháp thống kê mô tả

Địa bàn được khảo sát là thành phố tỉnh thành như Hà Nội, Quảng Ninh, Hải Phòng, Đà Nẵng, Khánh Hòa, Phú Yên, Thành phố Hồ Chí Minh, Bình Dương, Vũng Tàu, Kon Tum, Gia Lai, An Giang, Thời gian triển khai khảo sát vào tháng 7 năm 2021 Khách thể nghiên cứu là

NV CTXH làm việc tại các trung tâm công tác xã hội, các trung tâm, cơ sở xã hội tại cộng đồng

và mộ số là NV CTXH tham gia làm công tác quản lý chính sách, giảng dạy CTXH

Hạn chế của nghiên cứu: do đề tài được triển khai online do vậy việc kiểm soát, rà soát tính dầy đủ của phiếu hỏi gặp khó khăn

Nhu c ầu trợ giúp của cộng đồng bị ảnh hưởng bởi dịch bệnh Covid-19

và can thi ệp của nhân viên công tác xã hội tại Việt Nam Lê Thị Nhung, Phạm Thị Kim Liên Bùi Thị Xuân Mai,

2.2 Kết quả nghiên cứu

2.2.1 Những nhóm đối tượng tại cộng đồng được các NV CTXH tham gia trợ giúp

Khi được hỏi về các nhóm đối tượng trong cộng đồng mà các NV CTXH đang thực hiện trợ giúp trong dịch bệnh, kết quả cho thấy các nhóm đối tượng mà NV CTXH đang trợ giúp là rất đa dạng

Nhóm đối tượng chiếm tỉ lệ cao nhất là trẻ em, với tỉ lệ 54,4%; tiếp đến là người nghèo (43%), phụ nữ (40,5%), người cao tuổi (38,4%), người khuyết tật (38%), trợ giúp cho những lực lượng tham gia phòng chống dịch Covid (32,5%)

Biểu đồ 1 Các nhóm đối tượng được NV CTXH trợ giúp tại cộng đồng (n = 237)

Bên cạnh đó, một số đối tượng khác cũng nhận được sự trợ giúp của nhân viên xã hội nhưng với tỉ lệ thấp hơn như: người bị cách ly covid-19 (28,5%), người lao động tự do (25,7%), học sinh – sinh viên (24,9%), nhân viên y tế (21,5%) Trong khi đó, một số nhóm khác nhận được sự trợ giúp của nhân viên xã hội lại không nhiều như: công nhân – công nhân viên (9,7%), người từ nước ngoài trở về (5,5%) Nếu như ở nước ngoài đối tượng vô gia cư tỏ ra là nhóm đối tượng được quan tâm nhiều nhất thì trong nghiên cứu này tỷ lệ số NVTCXH tại Việt Nam tham gia trợ giúp người vô gia cư chiếm khá nhỏ chỉ với 8,9%

Trong bối cảnh dịch bệnh Covid-19 nhóm, đối tượng đối tượng trợ giúp của NV CTXH tỏ ra

đa dạng hơn, không chỉ có trẻ em, phụ nữ, người nghèo, người khuyết tật, mà còn có cả những người như lực lượng tham gia phòng chống dịch Covid-19, nhân viên y tế, người bị cách ly y tế (28,3%), người lao động tự do (25,7%), học sinh – sinh viên (24,9%),… Điều này thể hiện sự thích ứng rất kịp thời của CTXH trong trợ giúp các nhóm đối tượng dễ bị tổn thương bởi dịch bệnh, cùng chung tay với các lực lượng khác trong xã hội đảm bảo những nhu cầu cơ bản cho con người

2.2.2 Những khó khăn, nhu cầu của các nhóm đối tượng tại cộng đồng

Trong nghiên cứu này, chúng tôi cũng tìm hiểu cá nhân, gia đình trong cộng đồng thường gặp phải các vấn đề gì do tác động của dịch bệnh Covid-19 Số liệu thu được trong Biểu đồ 2 cho thấy

là khá đa dạng như: lo lắng về sức khỏe, thậm chí là mạng sống, tâm lý buồn chán do cô lập về mặt xã hội ở giai đoạn giãn cách xã hội, những khó khăn về tâm lý, về nhu yếu phẩm khác…

KỶ YẾU HỘI THẢO QUỐC TẾ: TÁC ĐỘNG CỦA BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU

VÀ DỊCH BỆNH TỚI GIA ĐÌNH, PHỤ NỮ VÀ TRẺ EM: GIẢI PHÁP TRỢ GIÚP

TỪ CAN THIỆP TÂM LÝ VÀ CÔNG TÁC XÃ HỘI ISBN: 978-604-73-8684-0 Khó khăn lớn nhất của các nhóm đối tượng trong cộng đồng được nhiều người chỉ ra đó là vấn đề về tâm lý, sức khỏe tinh thần Kết quả khảo sát cho thấy tỷ lệ người được hỏi đề cập tới tâm lý lo lắng, sợ hãi của người dân do ảnh hưởng Covid-19 cao nhất như lo lắng, sợ hãi dịch bệnh (71,6%), lo lắng về bệnh tật (63%) Kết quả phỏng vấn sâu cũng khẳng định điều này, N.V.C Trung tâm CTXH cho biết “có những cá nhân họ bị ảnh hưởng bởi yếu tố tâm lý nhiều

hơn là yếu tố về lương thực thực phẩm, nhất là sự lo lắng của những trường hợp bị thông báo là dương tính” Những lo lắng này như là một phản ứng đương nhiên của con người trước tác nhân

gây nguy hiểm như covid-19 Bên cạnh đó họ bị áp lực bởi yếu tố liên quan tới sinh kế, thu nhập

và cuộc sống tù túng do giãn cách khiến cho tâm trạng stress gia tăng ở không ít người Những thông tin về dịch bệnh Covid-19 với số ca nhiễm tăng lên hàng ngày, số ca tử vong cũng ngày một nhiều… cùng với sự cộng hưởng của giãn cách, sự thâm hụt tài chính, đã gây nên nỗi lo lắng, bất an ở mỗi cá nhân

Biểu đồ 2 Các vấn đề, khó khăn của các nhóm đối tượng tại cộng đồng (n = 243)

Vấn đề có tỷ lệ ý kiến người được hỏi cao thứ hai đó là thu nhập giảm sút (67,9%), áp lực tài chính (60,5%) của người dân Kết quả này cũng tương đồng với kết quả nghiên cứu rằng của UNDP (2020) chỉ ra dịch bệnh Covid-19 khiến thu nhập của các hộ gia đình và người lao động dễ

bị tổn thương bị sụt giảm đáng kể và dẫn đến sự gia tăng nghèo tạm thời về thu nhập và đẩy các

hộ nghèo lún sâu hơn vào tình trạng nghèo thu nhập Trong một phỏng vấn sâu, chị H.Ph.A.Th (Trung tâm CTXH) cho hay “ đối với những người lao động tự do, nhóm những bà mẹ đơn thân, nhóm sinh viên hay thanh niên làm việc trong các nhà hàng… đã bị ảnh hưởng rất nhiều về thu

nh ập, khả năng tài chính, khiến họ lo lắng không biết dịch đến bao giờ mới kết thúc…”

Trong tình trạng khẩn cấp, những khó khăn về lương thực, thực phẩm, đồ dùng thiết yếu cho cuộc sống hàng ngày cũng là một nỗi lo thường trực Tuy nhiên trong khảo sát này, vấn đề này chỉ đứng hàng thứ 3 với tỷ lệ ý kiến được hỏi như: tình trạng thiếu thực phẩm (55,1%), thiếu đồ dùng sinh hoạt (43,6%) Có lẽ với những nỗ lực của chính quyền địa phương, các chính sách của nhà nước cùng với các gói an sinh xã hội và sự đùm bọc chia sẻ của cộng đồng, các mạnh thường quân với các mô hình “Cây gạo ATM”, “Chợ 0 đồng”, đã phần nào giúp đỡ cho những người có hoàn cảnh khó khăn tiếp cận được với nguồn nhu yếu phẩm cần thiết Tuy nhiên khi phỏng vấn

sâu, cũng có ý kiến cho rằng “sự lo lắng cho thực phẩm trong giai đoạn đầu của dịch bệnh của

Nhu c ầu trợ giúp của cộng đồng bị ảnh hưởng bởi dịch bệnh Covid-19

và can thi ệp của nhân viên công tác xã hội tại Việt Nam Lê Thị Nhung, Phạm Thị Kim Liên Bùi Thị Xuân Mai,

người dân tỏ ra không nhiều, nhưng khi dịch bệnh kéo dài thì sự lo lắng cho vấn đề này tăng lên”

(N.T.NG Cơ sở xã hội) Các ý kiến phỏng vấn sâu khác cũng đều đề cập tới khía cạnh này khi họ

cho rằng nhu cầu thiết yếu và cơ bản của khá nhiều người có hoàn cảnh khó khăn như gia đình nghèo đặc biệt trong giai đoạn giãn cách dài ngày càng trở nên cấp thiết (L.Th.Ng Cơ sở xã hội, V.V.TH, Trường Đại học)

Một khía cạnh khác cũng cần được đề cập ở đây đó là những vấn đề xã hội trong gia đình (21,8%) Có lẽ những tác động tâm lý do dịch bệnh khiến cho cá nhân trong gia đình như tâm lý bất ổn, dễ bị kích động (55,1%), buồn rầu, chán nản (52,3%), áp lực công việc gia đình (42,4%) cũng là cội nguồn cho vấn đề trên Những áp lực tài chính trong thời gian dịch bệnh, sự tù túng khi giãn cách, áp lực học hành của con trẻ, đã gây nên tình trạng căng thẳng khiến cho dễ có những bất hòa trong gia đình, hành vi bạo lực giữa vợ và chồng, giữa bố mẹ và con cái Các ý kiến thu được qua phỏng vấn sâu cũng rất trùng hợp với kết quả này Một ý kiến phỏng vấn sâu

nhận xét “sự giãn cách dài ngày gây nên những bức bối trong gia đình, lo lắng cho học tập của con cái, sự cạn kiệt thực phẩm trong gia đình khi mà hỗ trợ chưa kịp tới” (L.Th.Ng, Cơ sở xã

hội) Do đó, trong vai trò nhân viên xã hội thì những vấn đề ở các nhóm đối tượng này đều là những vấn đề trong phạm vi nghề nghiệp nhân viên xã hội đều có thể trợ giúp dưới nhiều cách thức khác nhau

Nhìn chung các vấn đề của các nhóm đối tượng gặp phải trong dịch Covid-19 là liên quan chính đến các vấn đề đáp ứng cho nhu cầu sống còn và những vấn đề liên quan đến tình trạng tinh thần căng thẳng khi các ứng phó của cá nhân bị hạn chế trước các kích thích từ môi trường

2.2.3 Hoạt động của NV CTXH trong trợ giúp các nhóm đối tượng tại cộng đồng

Số liệu trong Biểu đồ 3 cho thấy, NV CTXH đã thực hiện khá nhiều hoạt động khác nhau nhằm trợ giúp người dân trong cộng đồng các ứng phó trong dịch bệnh

Biểu đồ 3 Các hoạt động trợ giúp tại cộng đồng của NV CTXH (n = 239)

KỶ YẾU HỘI THẢO QUỐC TẾ: TÁC ĐỘNG CỦA BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU

VÀ DỊCH BỆNH TỚI GIA ĐÌNH, PHỤ NỮ VÀ TRẺ EM: GIẢI PHÁP TRỢ GIÚP

TỪ CAN THIỆP TÂM LÝ VÀ CÔNG TÁC XÃ HỘI ISBN: 978-604-73-8684-0 Nhóm các hoạt động được các NV CTXH thực hiện với tỷ lệ cao nhất đó là trợ giúp nâng đỡ tinh thần cho các đối tượng, hoạt động này được NV CTXH thực hiện với tỉ lệ cao nhất, bao gồm:

hỗ trợ, trấn an tâm lý – 56,1%; nói chuyện, lắng nghe – 53,6%; tham vấn, tư vấn tâm lý – 34,3% Như đã phân tích ở trên, người dân trong cộng đồng gặp phải vấn đề lớn về tâm lý trong dịch bệnh vì vậy vai trò hỗ trợ tâm lý của NV CTXH c cũng hoàn toàn phù hợp với nhu cầu của người dân Một chia sẻ của NV CTXH cho hay “Việc tư vấn, chia sẻ tâm lý cho thân chủ để họ vượt qua

được thời điểm khó khăn và có hành động phù hợp đã làm chúng em rất vui Tin nhắn cám ơn của thân chủ cho chúng em sau ca đó là niềm động viên lớn dù cho công việc khá vất vả” (H.Ph.A.Th, Trung tâm CTXH)

Các hoạt động liên quan đến vai trò nhà giáo dục, truyền thông nâng cao nhận thức cộng đồng

về dịch bệnh với 52.3% NV CTXH ghi nhận họ đang đảm trách Có lẽ đây là một trong vai trò quan trọng mà các NV CTXH tại Việt Nam thể hiện khá rõ nét Giãn cách xã hội, phong tỏa, cách ly là những rào cản với sự đi lại, tham gia trực tiếp của các NV CTXH, tuy nhiên họ lại thực hiện các hoạt động truyền thông, giáo dục trực tuyến, tọa đàm cung cấp kỹ năng ứng phó với dịch bệnh, kỹ năng xử lý stress, kỹ năng giúp trẻ ở nhà trong mùa dịch Những hình thức này được các NV CTXH đánh giá cao với những hiệu ứng của nó Đó cũng là nhận xét của anh N.V.C Trung tâm CTXH Vai điều phối, cung cấp nhu yếu phẩm trong bối cảnh khẩn cấp luôn được xem là một trong nhiệm vụ quan trọng của NV CTXH nhằm ứng các nhu cầu cơ bản của con người (BASW, 2020) Tuy nhiên một điều khá thú vị mà kết quả khảo sát cho thấy tại Việt Nam công việc này lại có tỷ

lệ khá thấp số NV CTXH ghi nhận Số liệu trong Biểu đồ 3 cho thấy chưa tới 50% số NV CTXH được hỏi ghi nhận rằng họ đã tham gia hoạt động này Chỉ có 44,4% người được hỏi cho là họ tham gia vào hỗ trợ thực phẩm, thuốc men, 19,7% tham gia vào hỗ trợ tài chính Một điểm đáng lưu ý ở đây đó là vai trò điều phối của NV CTXH trong bối cảnh khẩn cấp như dịch bệnh bùng phát được đánh giá rất cao trên thế giới Nhưng kết quả điều tra trong Biểu đồ 3 thì vai trò này của

NV CTXH Việt Nam dường như tỏ ra mờ nhạt hơn so với các vai trò khác như tham vấn, tư vấn

Một số ý kiến trong khảo sát có nêu: “… chưa có cái nhìn đúng đắn về nghề CTXH, về NV CTXH, NV CTXH chưa có một chỗ đứng quan trọng trong cuộc chiến với Covid” Số liệu định

tính cũng cho thấy chỉ có 30,5% NV CTXH được hỏi cho rằng họ đã tham gia điều phối các nhóm trợ giúp trong cộng đồng Một hoạt động khác quan trọng của NV CTXH là kết nối chuyển gửi nguồn lực, nhưng trong khảo sát này số liệu cho thấy chỉ có 20,7 % ghi nhận Có nhiều lý do của hiện tượng này được làm rõ qua kết quả phỏng vấn sâu hay những trả lời cho câu hỏi mở Lý

do thứ nhất mà một số ý kiến đề cập đó là vai trò của NV CTXH trong trợ giúp ứng phó khẩn cấp chưa được thực sự coi trọng như ở các nước có nền CTXH tiên tiến Cũng có người chia sẻ rằng bản thân họ hay các sinh viên CTXH không được trang bị những điều kiện để đảm bảo an toàn như tiêm phòng, đồ bảo hộ, Ở Việt Nam những người tuyến đầu thường được nhắc đến như nhân viên y tế, công an, bộ đội, mặt trận tổ quốc, còn NV CTXH được xem như như là tình nguyện, thiện nguyện hơn là một lực lượng chuyên môn Mặt khác cũng có ý kiến cho rằng khi

khẩn cấp diễn ra nhưng không ít những NV CTXH lại bị giãn cách, “chúng tôi phải thực hiện quy định ở nguyên tại chỗ, thực hiện “ai ở đâu, ở đó, rất muốn đi ra ngoài để đưa thực phẩm cho mấy gia đình các cháu khó khăn mà không ra được” (L.Th.Ng, Cơ sở xã hội) Cũng dễ hiểu khi NV

CTXH chưa được xem lực lượng tuyến đầu, là đội quân quan trọng cần có mặt trong nhóm phản ứng nhanh như ở các nước có nền CTXH tiên tiến

Để tìm hiểu lý do tại sao NV CTXH trong khảo sát này lại thực hiện hoạt động trợ giúp tâm

lý tỏ ra nhiều hơn so với hoạt động can thiệp trực tiếp khẩn cấp như cung cấp nhu yếu phẩm cho