Hoàn thiện phương thức thanh toán quốc tế đối với hoạt động XK ở Cty XNK Tổng hợp I - Bộ TM

Sau hơn 15 năm thực hiện chính sách mở cửa để hội nhập và phát triển, nền kinh tế Việt Nam đã đạt được nhiều thành tựu to lớn. Có được kết quả này chúng ta phải kể đến những đóng góp đá

Lời mở đầu

Sau hơn 15 năm thực hiện chính sách mở cửa để hội nhập và phát triển,nền kinh tế Việt Nam đã đạt đợc nhiều thành tựu to lớn Có đợc kết quả nàychúng ta phải kể đến những đóng góp đáng kể của hoạt động xuất khẩu.Trong những năm qua, hoạt động xuất khẩu hàng hoá đã đem về cho nớc tahàng tỷ USD, góp phần tăng dự trữ ngoại tệ, trang trải một phần nhu cầunhập khẩu máy móc, trang thiết bị tiên tiến phục vụ cho sự nghiệp côngnghiệp hoá - hiện đại hoá đất nớc, đa đất nớc ra khỏi nghèo nàn, lạc hậu, hộinhập với nền kinh tế khu vực và thế giới

Với sự phát triển không ngừng của hoạt động thơng mại quốc tế nóichung cũng nh hoạt động xuất khẩu nói riêng thì yêu cầu thanh toán nhanh,chính xác càng khẳng định là một khâu quan trọng không thể thiếu trongviệc thực hiện giao dịch buôn bán Đối với đơn vị xuất khẩu , việc thanhtoán chính là yếu tố quyết định đến kết quả hoạt động sản xuất kinh doanhcủa đơn vị Chính vì vậy, việc xem xét, phân tích, đánh giá hoạt động thanhtoán quốc tế là hết sức cần thiết

Mục tiêu “hớng nền kinh tế vào xuất khẩu “ mà Đảng và Nhà nớc chủtrơng lựa chọn đã đợc các doanh nghiệp hoạt động kinh doanh xuất nhậpkhẩu hởng ứng và tích cực tham gia trong đó có sự đóng góp không nhỏ củaCông ty Xuất nhập khẩu Tổng hợp I - Bộ Thơng Mại Qua thời gian thực tậptại Công ty, em thấy hoạt động thanh toán quốc tế đối với hoạt động xuấtkhẩu của Công ty là một vấn đề cần quan tâm và tìm hiểu Đợc sự giúp đỡ

của PGS.TS Hoàng Đức Thân và thầy giáo Th.S Lê Thanh Ngọc cùng

các cô chú trong phòng nghiệp vụ 6, em đã lựa chọn đề tài : “Hoàn thiện

phơng thức thanh toán quốc tế đối với hoạt động xuất khẩu ở Công ty Xuất nhập khẩu Tổng hợp I - Bộ Thơng Mại” cho chuyên đề thực tập của

mình

Để làm rõ vấn đề, chuyên đề này của em gồm các nội dụng sau:

Chơng 1: Những vấn đề cơ bản về hoạt động thanh toán quốc tế đối với

hàng hoá xuất khẩu

Chơng 2: Thực trạng các phơng thức thanh toán quốc tế đối với hoạt động

xuất khẩu tại Công ty Xuất nhập khẩu Tổng hợp I - Bộ Thơng Mại

Chơng 3: Một số biện pháp hoàn thiện phơng thức thanh toán quốc tế đối

với hoạt động xuất khẩu ở Công ty Xuất nhập khẩu Tổng hợp I - Bộ

Th-ơng Mại

Trong quá trình tìm hiểu và nghiên cứu đề tài, do còn hạn chế về mặt lýluận cũng nh kinh nghiệm thực tế nên chuyên đề không tránh khỏi nhữngthiếu sót Em rất mong nhận đợc sự góp ý, bổ sung của các thầy và các côchú trong Công ty để chuyên đề của em đợc hoàn thiện hơn

Em xin chân thành cảm ơn PGS.TS Hoàng Đức Thân và thầy giáo Th.S

Lê Thanh Ngọc và các cán bộ Công ty Xuất nhập khẩu Tổng hợp I đã tạo

điều kiện giúp đỡ em hoàn thành chuyên đề này

4

Chơng 1 : Những vấn đề cơ bản về hoạt động thanh toán quốc tế đối với hàng hoá xuất khẩu

tr ờng của n ớc ta

Hoạt động xuất khẩu là một hình thức biểu hiện của hoạt động kinhdoanh TMQT Nó đợc biểu hiện là việc trao đổi bán hàng hoá, dịch vụ củamột nớc này cho nớc khác và dùng ngoại tệ chuyển đổi làm phơng tiện trao

đổi Đằng sau việc trao đổi này là mối quan hệ xã hội và phản ứng sự phụthuộc lẫn nhau về kinh tế giữa ngời sản xuất hàng hoá riêng biệt của cácquốc gia

Thời đại ngày nay là thời đại hoà bình, mở rộng giao lu kinh tế trênnguyên tắc bình đẳng cùng có lợi Xu thế phát triển của nhiều nớc là thay

đổi kinh tế từ “đóng cửa” sang “mở cửa”, từ “thay thế nhập khẩu bằngnhững sản phẩm trong nớc có hiệu quả” sang “hớng mạnh vào xuất khẩu”

Có thể nói, đây là con đờng duy nhất tạo ra sự tăng trởng vợt bậc, rút ngắnkhoảng cách chênh lệch với nớc ngoài Đối với nớc ta, nền kinh tế chậmphát triển, cơ sở vật chất còn lạc hậu, không đồng bộ, dân số phát triểnnhanh nên việc đẩy mạnh xuất khẩu là cực kỳ quan trọng Thông qua các kỳ

đại hội Đảng, Đảng và Nhà nớc luôn luôn thừa nhận xuất khẩu là mục tiêumũi nhọn để phát triển kinh tế Cụ thể, hoạt động xuất khẩu đã đóng gópnhững vai trò hết sức quan trọng:

1.1.1 Xuất khẩu tạo nguồn vốn chủ yếu cho nhập khẩu

Công nghiệp hoá đất nớc đòi hỏi phải có số vốn rất lớn để nhập khẩu máymóc, thiết bị, kỹ thuật, vật t và công nghệ tiên tiến

Nguồn vốn để nhập khẩu có thể đợc hình thành từ nhiều nguồn nh:

- Liên doanh đầu t nớc ngoài với nớc ta

- Vay nợ, viện trợ, tài trợ

- Thu từ hoạt động du lịch, dịch vụ

- Xuất khẩu sức lao động

Trong các nguồn vốn nh đầu t nớc ngoài, vay nợ, viện trợ cũng phảitrả bằng cách này hay cách khác Để nhập khẩu, nguồn vốn quan trọng nhất

là từ xuất khẩu Xuất khẩu quyết định quy mô và tốc độ tăng của nhập khẩu

1.1.2 Xuất khẩu góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế sang nền kinh tế

hớng ngoại.

Thay đổi cơ cấu sản xuất và tiêu dùng một cách có lợi nhất, đó là thànhquả của cuộc cách mạng khoa học, công nghệ hiện đại Sự chuyển dịch cơcấu kinh tế trong quá trình công nghiệp hoá ở nớc ta là phù hợp với xu hớngphát triển của kinh tế thế giới

Sự tác động của xuất khẩu đối với sản xuất và chuyển dịch cơ cấu kinh

tế có thể đợc nhìn nhận theo các hớng sau:

+ Xuất khẩu những sản phẩm của nớc ta ra nớc ngoài

+ Xuất khẩu từ nhu cầu của thị trờng thế giới để tổ chức sản xuất và xuấtkhẩu những sản phẩm mà các nớc khác cần Điều đó có tác động tích cực

đến chuyển dịch cơ cấu kinh tế, thúc đẩy sản xuất phát triển

+ Xuất khẩu tạo điều kiện cho các ngành liên quan có cơ hội phát triểnthuận lợi

+ Xuất khẩu tạo ra khả năng mở rộng thị trờng tiêu thụ, cung cấp đầu vàocho sản xuất, khai thác tối đa sản xuất trong nớc

+ Xuất khẩu tạo ra những yếu tố tiền đề kinh tế - kỹ thuật nhằm đổi mới ờng xuyên năng lực sản xuất trong nớo Nói cách khác, xuất khẩu là cơ sởtạo thêm vốn và kỹ thuật, công nghệ tiên tiến từ thế giới bên ngoài vào ViệtNam nhằm hiện đại hoá nền kinh tế nớc ta

th-+ Thông qua xuất khẩu, hàng hoá của Việt Nam sẽ tham gia vào cuộc cạnhtranh trên thị trờng thế giới về giá cả, chất lợng Cuộc cạnh tranh này đòi hỏiphải tổ chức lại sản xuất cho phù hợp với nhu cầu thị trờng

+ Xuất khẩu còn đòi hỏi các doanh nghiệp phải luôn đổi mới và hoàn thiệncông tác quản lý sản xuất, kinh doanh, nâng cao chất lợng sản phẩm, hạ giáthành

1.1.3 Xuất khẩu tạo thêm công ăn việc làm và cải thiện đời sống của

1.1.4 Xuất khẩu là cơ sở để mở rộng và thúc đẩy các quan hệ kinh tế

đối ngoại của nớc ta.

Xuất khẩu làm cho nền kinh tế nớc ta gắn chặt với phân công lao độngquốc tế, mặt khác, nó cũng mở rộng và thúc đẩy quan hệ kinh tế đối ngoạikhác cùng phát triển nh đầu t trực tiếp nớc ngoài (FDI), dịch vụ du lịch quốc

tế, di chuyển sức lao động, chuyển giao công nghệ Thông thờng hoạt độngxuất khẩu ra đời sớm hơn các hoạt động kinh tế đối ngoại khác nên nó thúc

đẩy các quan hệ này phát triển Đến lợt nó, chính các quan hệ kinh tế đốingoại lại tạo tiền đề cho mở rộng xuất khẩu

Nói tóm lại, đối với nớc ta hiện nay, hớng mạnh về xuất khẩu là mộttrong những mục tiêu quan trọng trong phát triển kinh tế đất nớc, qua đótranh thủ đón bắt thời cơ, ứng dụng khoa học công nghệ hiện đại, rút ngắn

6

sự chênh lệch về công nghệ của Việt Nam đối với thế giới và trớc hết là cácnớc thuộc khu vực Châu á - Thái Bình Dơng.

hoạt động xuất khẩu hàng hoá.

1.2.1 Khái niệm thanh toán quốc tế và vai trò của thanh toán quốc tế

trong hoạt động xuất khẩu hàng hoá.

* Khái niệm:

Thanh toán quốc tế là việc chi trả bằng tiền liên quan đến các dịch vụmua bán hàng hoá hay cung ứng lao vụ giữa các tổ chức hay cá nhân nớcnày với các tổ chức hay cá nhân nớc khác, hay giữa một quốc gia với tổ chứcquốc tế, thông qua quan hệ giữa các ngân hàng của các nớc liên quan Cácquan hệ quốc tế đợc phân chia thành 2 loại: bao gồm thanh toán mậu dịch vàthanh toán phi mậu dịch

- Thanh toá phi mậu dịch:

Là quan hệ thanh toán phát sinh không liên quan đến hàng hoá cũng nhcung ứng lao vụ, nó không mang tính thơng mại Đó là những chi phí củacác cơ quan ngoại giao, ngoại thơng ở nớc sở tại, các chi phí về vận chuyển

và đi lại của các đoàn khách nhà nớc, các tổ chức của từng cá nhân

- Thanh toán mậu dịch:

Khác hoàn toàn với thanh toán phi mậu dịch, thanh toán mậu dịch phátsinh trên cơ sở trao đổi hàng hoá và các dịch vụ thơng mại, theo giá cả quốc

tế Thông thờng trong nghiệp vụ thanh toán mậu dịch phải có chứng từ hànghóa kèm theo Các bên mua bán bị ràng buộc với nhau bởi hợp đồng thơngmại hoặc bằng một hình thức cam kết khác nh th, điện giao dịch Mỗi hợp

đồng chỉ ra một mối quan hệ nhất định, nội dung hợp đồng phải quy định rõcách thức thanh toán dịch vụ thơng mại phát sinh

Về cơ bản, thanh toán quốc tế phát sinh dựa trên cơ sở hoạt động ngoạithơng Thanh toán là khâu cuối cùng của một quá trình sản xuất và lu thônghàng hoá, vì vậy nếu công tác thanh toán quốc tế đợc tổ chức tốt thì giá trịcủa hàng hoá xuất khẩu mới đợc thực hiện, góp phần thúc đẩy ngoại thơngphát triển Thanh toán quốc tế trở thành một yếu tố quan trọng để đánh giáhiệu quả của hoạt động kinh tế đối ngoại Quan hệ kinh tế quốc tế ngày càng

đợc mở rộng Hàng năm một khối lợng lớn hàng hoá đợc giao lu trên thị ờng thế giới, chính vì vậy thanh toán quốc tế yêu cầu phải có những phơngthức thanh toán cho phù hợp

Trong giai đoạn hiện nay, với sự tác động mạnh mẽ của thành tựu khoahọc kỹ thuật, cùng với xu hớng mới của thời đại, quan hệ quốc tế đã và đangchuyển sang một thời kỳ mới Sự giao lu hàng hoá không còn bị giới hạn bởichế độ chính trị của mỗi quốc gia, thị trờng quốc tế mở rộng, vì vậy nội

dung thanh toán quốc tế của mỗi nớc cũng đổi mới, sử dụng các điều kiệnthanh toán, phơng thức thanh toán hiện đại

Thanh toán quốc tế thực sự là phức tạp, nhất là trong điều kiện hiệnnay, tỷ giá tiền tệ luôn biến động trên thị trờng tiền tệ quốc tế, yêu cầu đặt racho công tác thanh toán là : đảm bảo an toàn cho các hợp đồng nhập khẩu,các khoản doanh thu hàng xuất khẩu thu về một cách kịp thời, an toàn, chínhxác

Quan hệ mua bán và thanh toán giữa các nớc rất phức tạp vì thờng xuyênxảy ra bất trắc, rủi ro Ngời xuất khẩu lẫn ngời nhập khẩu rất cần những ph-

ơng tiện thanh toán và những phơng thức thanh toán có khả năng giảm thiểunhững rủi ro và bất trắc đó

* Vai trò của thanh toán quốc tế trong hoạt động xuất khẩu hàng hoá

Các hoạt động xuất - nhập khẩu hàng hoá dịch vụ và thanh toán khôngbao giờ tách rời nhau mà chúng có mối quan hệ với nhau hết sức chặt chẽ

Để đảm bảo cho việc kinh doanh có kết quả tốt, các nhà kinh doanhxuất- nhập khẩu đều phải thành thạo công tác thanh toán quốc tế, vì thanhtoán quốc tế là việc chi trả tiền tệ giữa các đối tác thuộc các nớc khác nhautrong quan hệ kinh tế quốc tế, thực hiện theo đúng các điều kiện và phơngthức thanh toán đã đợc các bên thoả thuận ghi trong hợp đồng ngoại thơng,

đợc tiến hành thông qua ngân hàng giữa các nớc liên quan có khách hàngbuôn bán với nhau Cụ thể các điều kiện đó là: điều kiện về địa điểm, về tiền

tệ, về thời gian, và về phơng thức thanh toán Trong đó phơng thức thanhtoán là điều kiện quan trọng nhất, phơng thức thanh toán là ngời bán dùngcách nào đó để thu tiền về, ngời mua dùng cách nào đó để trả tiền Trongbuôn bán, ngời ta có thể chọn nhiều phơng thức thanh toán khác nhau, nhngxét cho cùng việc lựa chọn phơng thức nào cũng xuất phát từ yêu cầu củangời bán là thu tiền nhanh, đầy đủ đúng hạn, còn yêu cầu của ngời mua lànhận hàng kịp thời, đúng số lợng và chất lợng

Nhìn chung, đối với hoạt động xuất khẩu, quá trình thanh toán có ảnhhởng trực tiếp tới lợi ích của các bên tham gia Thanh toán đảm bảo choviệc trao đổi hàng hoá, dịch vụ đợc thực hiện thông suốt từ đó thu hồi vốnnhanh để đáp ứng nhu cầu tái sản xuất mở rộng của nền sản xuất xã hội

1.2.2 Các phơng tiện thanh toán quốc tế:

Phơng tiện thanh toán là công cụ mà ngời ta thực hiện trả tiền chonhau trong quan hệ buôn bán với nhau Tiền mặt là phơng tiện thanh toánnhng trong thanh toán quốc tế nó giữ vai trò thứ yếu Phơng tiện thanh toánchủ yếu dùng trong thanh toán quốc tế là hối phiếu (Bill of exchange,

8

Drafts), séc (cheque), thẻ tín dụng Mỗi công cụ thanh toán đều có côngdụng riêng của nó, thích hợp cho từng đối tợng và loại hình giao dịch thanhtoán của các chủ thể kinh tế.

* Hối phiếu:

Là một tờ mệnh lệnh trả tiền vô điều kiện do một ngời ký phát chomột ngời khác, yêu cầu ngời này khi nhìn thấy phiếu, hoặc đến một ngày cụthể nhất định hoặc đến một ngày có thể xác định trong tơng lai phải trả một

số tiền nhất địnhcho một ngời nào đó hoặc theo lệnh của ngời này trả chomột ngời khác hoặc trả cho ngời cầm phiếu

- Ngời ký phát hối phiếu là ngời xuất khẩu, ngời cung ứng các dịch vụ cóliên quan đến xuất nhập khẩu hàng hoá

- Ngời trả tiền hối phiếu là ngời nhập khẩu, ngời sử dụng các cung ứngdịch vụ có liên quan đến xuất nhập khẩu hàng hoá Khi dùng hối phiếu làmphơng thức đòi tiền của phơng thức tín dụng chứng từ, ngời trả tiền hối phiếulại là ngân hàng mở th tín dụng hay ngân hàng xác nhận Ngân hàng chỉ cótrách nhiệm trả tiền hối phiếu khi hối phiếu đợc xuất trình, cùng với bộthanh toán phù hợp với L/C trong thời hạn hiệu lực của L/C

- Nội dung của hối phiếu bao gồm : tiêu đề hối phiếu, địa điểm ký phát hốiphiếu, thời gian ký phát, lệnh trả tiền vô điều kiện, số tiền thanh toán, thờihạn trả tiền hối phiếu, địa điểm trả tiền hối phiếu, ngời hởng lợi, ngời trả tiềnhối phiếu, ngời ký phát hối phiếu

- Hối phiếu có nhiều loại, căn cứ vào các tiêu thức mà có thể chia ra: hốiphiếu trả tiền ngay, hối phiếu trả tiền sau, hối phiếu có kì hạn, hối phiếutrơn, hối phiếu kèm chứng từ, hối phiếu đích danh, hối phiếu theo lệnh, hốiphiếu thơng mại, hối phiếu ngân hàng

- Nội dung của séc bao gồm: tiêu đề, mệnh lệnh trả tiền vô điều kiện, sốtiền ngày tháng và địa điểm lập séc, tên và địa chỉ của ngời trả tiền , ngời h-ởng lợi, tài khoản trích tiền, chữ ký của ngời phát séc

- Séc cũng đợc chia ra làm nhiều loại: séc vô danh, séc đích danh, séc theolệnh, séc gạch chéo, séc chuyển khoản, séc xác nhận, séc du lịch

Ngoài hối phiếu và séc là những phơng tiện thanh toán thông dụng, còn

1.2.3 Các điều kiện trong thanh toán quốc tế

Trong quan hệ thanh toán giữa các nớc, nảy sinh các vấn đề có liênquan đến quyền lợi và nghĩa vụ của các bên trong vấn đề thanh toán, buộccác bên phải đề ra để giải quyết và thực hiện Những vấn đề này đợc qui kếtlại thành những điều kiện gọi là điều kiện thanh toán quốc tế

Các điều kiện đó là:

* Điều kiện về tiền tệ: Trong hợp đồng thơng mại quốc tế, bao giờ cũng phải

sử dụng đồng tiền của một nớc nào đó để làm đồng tiền tính toán và/hoặc

đồng tiền thanh toán Do đó phải quy định về điều kiện tiền tệ Tiền tệ đợc

sử dụng có thể là tiền tệ quốc tế, tiền tệ thế giới hay tiền tệ quốc gia, hoặccũng có thể là tiền mặt hay tiền tín dụng tuỳ vào từng trờng hợp và thoảthuận của các bên mua bán

* Điều kiện địa điểm thanh toán:

Trong hoạt động thơng mại quốc tế, địa điểm thanh toán có thể ở nớcnhập khẩu, hoặc ở nớc xuất khẩu, hoặc ở nớc thứ ba Nhng trong thực tế,việc xác định địa điểm thanh toán là do sự so sánh lực lợng ở hai bên quyết

định, đồng thời cũng còn thấy rằng dùng đồng tiền thanh toán của nớc nàothì địa điểm thanh toán thờng là nớc ấy

* Điều kiện thời gian thanh toán:

Điều kiện thời gian thanh toán có quan hệ chặt chẽ tới việc luân chuyểnvốn, lợi tức, khả năng có thể tránh đợc những biến động về tiền tệ, do đó nó

là vấn đề quan trọng, thờng xảy ra tranh chấp giữa các bên trong đàm phán

ký kết hợp đồng Trong thơng mại quốc tế có ba cách quy định về thời gianthanh toán, đó là: trả tiền trớc, trả tiền ngay và trả tiền sau

* Điều kiện về ph ơng thức thanh toán:

Phơng thức thanh toán là cách thức ngời bán thực hiện để thu tiền về vàngời mua thực hiện để trả tiền Trong thơng mại quốc tế, ngời ta thờng sửdụng các phơng thức: phơng thức chuyển tiền, phơng thức ghi sổ, phơngthức nhờ thu, phơng thức tín dụng chứng từ, phơng thức uỷ thác mua, phơngthức th đảm bảo trả tiền

Đây là nội dung chính của chuyên đề và sẽ đợc tìm hiểu sâu trong phầntiếp theo

1.2.4.Các phơng thức thanh toán quốc tế:

Nh ta đã biết, phơng thức thanh toán quốc tế là toàn bộ quá trình, cáchthức nhận trả tiền hàng trong giao dịch, mua bán ngoại thơng giữa ngời nhậpkhẩu và ngời xuất khẩu Mỗi phơng thức thanh toán đều có những u điểm vànhợc điểm, thể hiện thành mâu thuẫn quyền lợi giữa ngời nhập khẩu và ngờixuất khẩu Vì vậy, việc chọn phơng thức thanh toán thích hợp phải đợc haibên bàn bạc thống nhất, ghi vào hợp đồng mua bán ngoại thơng Mỗi phơngthức là một phơng pháp bảo đảm thanh toán; việc chuyển giao “tiền thật sự”

10

hay “chi trả” giữa ngời mua và ngời bán đợc thực hiện bởi các phơng thức

đó

* Ph ơng thức chuyển tiền (remittance)

Đây là phơng thức thanh toán đơn giản nhất, trong đó một khách hàng(ngời trả tiền, ngời mua, ngời nhập khẩu, ngời mắc nợ ) uỷ nhiệm cho ngânhàng phục vụ mình trích từ tài khoản của mình một số tiền nhất định chuyểncho một ngời khác (ngời bán, ngời xuất khẩu, chủ nợ ) ở một địa điểm nhất

định và trong một thời gian nhất định

Cũng giống nh hình thức thanh toán séc, thanh toán chuyển khoản làthanh toán trực tiếp giữa ngời chuyển tiền và ngời nhận tiền Ngân hàng khithực hiện việc chuyển tiền và trả tiền, chỉ đóng vai trò trung gian thanh toántheo uỷ nhiệm để đợc hởng hoa hồng, và không bị ràng buộc gì cả đối vớingời mua lẫn ngời bán

Việc chuyển tiền xem nh hoàn tất khi thanh toán hết số tiền cho ngờithụ hởng; trớc thời điểm này, số tiền trong tài khoản vẫn thuộc quyền sở hữucủa ngời chuyển tiền và ngời này có quyền huỷ bỏ lệnh chuyển tiền mà ngờithụ hởng không khiếu nại gì với ngân hàng Nh vậy, việc trả tiền phụ thuộcvào thiện chí của ngời mua, quyền lợi của ngời xuất khẩu không đảm bảo Trong quan hệ mua bán, thanh toán quốc tế, phơng thức chuyển tiền chỉ

đợc chọn làm phơng tiện thanh toán đối với các nhà kinh doanh xuất nhậpkhẩu, cung ứng dịch vụ có quan hệ thân thiết, tin cậy lẫn nhau, vì khâu thanhtoán này dễ làm nảy sinh việc chiếm dụng vốn của ngời bán, nếu bên mua cốtình dây da, kéo dài việc ra lệnh thanh toán, trong khi phơng thức chuyểntiền , đặc biệt là chuyển tiền điện, là phơng thức thanh toán nhanh nhất hiệnnay

Có hai hình thức chuyển tiền: chuyển tiền băng th (mail transfer, M/T)

và chuyển tiền bằng điện báo (telegraphic transfer, T/T) Hình thức chuyểntiền có lợi cho ngời xuất khẩu vì nhận tiền nhanh, không có lợi cho ngờinhập khẩu vì chi phí cao

* Ph ơng thức ghi sổ (open account):

Phơng thức thanh toán này đợc thực hiện bằng cách ngời xuất khẩu mởmột tài khoản, trên đó ghi các khoản tiền mà ngời nhập khẩu nợ về tiền muahàng hoá hay những khoản chi phí khác có liên quan đến việc mua hàng.Ngời nhập khẩu định kỳ (hàng tháng, quí hay nửa năm một lần) thanhtoánkhoản nợ của mình trên tài khoản cho ngời xuất khẩu

Đặc điểm:

- Đây là một phơng thức thanh toán chỉ có hai bên tham gia thanh toán làngời mua và ngời bán, ngân hàng không tham gia với chức năng là ngời mởtài khoản và thực thi thanh toán

- Chỉ mở tài khoản đơn biên, không mở tài khoản song biên Nếu ngờimua mở tài khoản để ghi chép, thì tài khoản ấy chỉ là tài khoản theo dõi,không có giá trị thanh quyết toán giữa hai bên.

Phơng thức này chỉ áp dụng trong trờng hợp hai bên mua bán thực sự tincậy lẫn nhau hay trong các giao dịch nhỏ thờng xuyên, phổ biến sử dụngtrong phơng thức mua bán hàng đổi hàng thờng xuyên trong một thời kỳnhất định, hoặc dùng cho thanh toán tiền hàng, hàng gửi bán ở các nớc, hay

để trả tiền lệ phí dịch vụ sân bay, bến bãi, kho cảng

Phơng thức này thực chất là một hình thức tín dụng thơng nghiệp

Phơng thức ghi sổ thờng đợc áp dụng trong buôn bán nội địa, rất ít dùngtrong buôn bán quốc tế bởi không đảm bảo đầy đủ cho ngời xuất khẩu kịpthời thu tiền hàng

* Ph ơng thức nhờ thu (collection of payment)

Phơng thức thanh toán nhờ thu hay còn gọi là uỷ thác thu đợc thực hiệntheo “quy tắc thống nhất về thu chứng từ thơng mại” do phòngthơng mạiquốc tế ban hành năm 1967 và có điều chỉnh lại năm 1978 Đây là phơngthức thanh toán mà qua đó tổ chức xuất khẩu sau khi đã hoàn thành nghĩa vụgửi hàng, giao chứng từ hàng hoá uỷ thác cho ngân hàng phục vụ mình thu

hộ số tiền trên cơ sở hối phiếu do mình lập ra ở ngời nhập khẩu thông quangân hàng phục vụ ngời nhập khẩu Ngời nhập khẩu khi nhận đợc giấy báonhờ thu của ngân hàng, phải tiến hành ngay việc chi trả tiền để nhận lạichứng từ hàng hoá và đi lãnh hàng

Trong mối quan hệ này, ngân hàng ở cả hai bên nớc nhà nhập khẩu lẫnnhà xuất khẩu, chỉ tham gia với t cách là ngời trung gian đi thu tiền hộ, cónhận giữ các chứng từ có liên quan đến hàng hoá đã gửi đi, nhng không bịràng buộc trách nhiệm, phải kiểm tra các chứng từ gửi nhờ thu, cũng nh việcgiấy nhờ thu có đợc nhà nhập khẩu chấp nhận và thanh toán hay không Phơng thức thanh toán này hoàn toàn dựa vào sự tín nhiệm lẫn nhau giữa nhàxuất khẩu và nhà nhập khẩu, nó có bảo đảm hơn hai hình thức séc và chuyểntiền ở chỗ, nhà xuất khẩu yêu cầu ngân hàng bên mua không giao chứng từ

đi lãnh hàng cho nhà nhập khẩu, khi ngời này cha thanh toán tiền Tuynhiên, tốc độ thanh toán vẫn chậm, rủi ro cho bên xuất khẩu lớn Trờng hợpnhà nhập khẩu không chịu thanh toán, từ chối nhận hàng vì lý do giá muasản phẩm đó đang xuống thấp mà ngời bán không chấp nhận giảm giá, vànhất là vì lô hàng nhập về không còn phù hợp thị hiếu ngời tiêu dùng, ngờibán chỉ còn cách nhờ ngân hàng bên mua lấy hàng cất vào kho, mua bảohiểm và tìm nguồn tiêu thụ hết số hàng này Trờng hợp ngân hàng khôngnhận làm công việc này, nhà xuất khẩu sẽ phải xử lý ra sao khi hàng hoá đãcách xa mình hàng vạn kilomét?

* Ph ơng thức tín dụng chứng từ

12

Một trong những phơng thức thanh toán quốc tế đợc sử dụng phổ biếnhiện nay đó là phơng thức tín dụng chứng từ

Phơng thức tín dụng chứng từ là một sự thỏa thuận, trong đó một ngânhàng (ngân hàng mở th tín dụng) theo yêu cầu của khách hàng (ngời xin mở

th tín dụng) sẽ trả một số tiền nhất định cho ngời khác (ngời hởng lợi số tiềncủa th tín dụng) hoặc chấp nhận hối phiếu do ngời này ký phát trong phạm

vi số tiền đó khi ngời này xuất trình cho ngân hàng một bộ chứng từ thanhtoán phù hợp với những quy định đề ra trong th tín dụng

Th tín dụng (letter of credit - L/C) là một phơng tiện rất quan trọngtrong phơng thức thanh toán tín dụng chứng từ Không mở đợc th tín dụngthì phơng thức này không đợc xác lập và ngời bán không thể giao hàng chongời mua Th tín dụng còn là một văn bản pháp lý trong đó ngân hàng đứng

ra cam kết trả tiền cho ngời bán trong một thời hạn nhất đinh đợc quy địnhtrong th tín dụng

Các nội dung của một th tín dụng bao gồm:

- Số hiệu của th tín dụng

- Địa điểm và ngày mở th tín dụng

- Loại th tín dụng: đây là nội dung quan trọng có tác dụng điều khiển tínhchất, nghiệp vụ, quyền lợi của các bên tham gia Có nhiều loại th tín dụng:

th tín dụng có thể huỷ bỏ (revocable L/C), th tín dụng không thể huỷ bỏ(irrevocable L/C), th tín dụng không thể huỷ bỏ có xác nhận (confirmedirrevocable L/C), th tín dụng không thể huỷ bỏ không đợc truy đòi(irrvocable without recourse L/C), th tín dụng chuyển nhợng (irrvocabletransferable L/C), th tín dụng tuần hoàn (irrvocable revolving L/C), th tíndụng giáp lng (back to back L/C), th tín dụng đối ứng (reciprocal L/C), th tíndụng dự phòng (stand-by L/C), th tín dụng thanh toán dần dần (deferredL/C)

- Tên và địa chỉ của những ngời có liên quan đến phơng thức tín dụng chứngtừ: các thơng nhân, các ngân hàng

- Số tiền của th tín dụng

- Thời hạn hiệu lực, thời hạn trả tiền và thời hạn giao hàng

- Các nội dung về hàng hoá nh tên hàng, số lợng, trọng lợng, giá cả, qui cáchphẩm chất, bao bì, kí mã hiệu

- Các nội dung về vận tải, giao nhận hàng hóa nh điều kiện cơ sở giao hàng,nơi gửi, nơi giao nhận hàng, cách vận chuyễn và cách giao hàng

- Những chứng từ mà ngời xuất khẩu phải xuất trình nh : hoá đơn thơng mại(commercial invoice), chứng từ vận tải (bill of transport), các chứng từ bảohiểm, giấy chứng nhận phẩm chất hàng hoá, giấy chứng nhận xuất xứ hànghoá

- Sự cam kết trả tiền của ngân hàng mở th tín dụng

- Chữ ký của ngân hàng mở th tín dụng

- Các điều kiện khác

* Ph ơng thức th uỷ thác mua (Authority to purchase - A/P)

Th uỷ thác mua là ngân hàng nớc ngời mua theo yêu cầu của ngời muaviết th cho ngân hàng đại lý ở nớc ngoài yêu cầu ngân hàng này thay mặt đểmua hối phiếu của ngời bán ký phát cho ngời mua, ngân hàng đại lý căn cứ

điều khoản của th uỷ thác mua mà trả tiền hối phiếu, ngân hàng bên mua thutiền của ngời mua và giao chứng từ cho họ

* Ph ơng thức th bảo đảm trả tiền ngay (letter of guarantee - L/G)

Dùng phơng thức này tức là ngân hàng bên ngời mua theo yêu cầu củangời mua viết cho ngời bán một cái th gọi là “th bảo đảm trả tiền” bảo đảmsau khi hàng của bên bán đã gửi đến địa điểm của bên mua qui định sẽ trảtiền hàng

Phơng thức th bảo đảm trả tiền khác với phơng thức tín dụng chứng từ

và phơng thức uỷ thác mua ở chỗ phơng thức này căn cứ vào hàng hoá để trảtiền còn hai phơng thức kia căn cứ vào chứng từ để trả tiền

Thanh toán theo phơng thức L/G có ba loại: Hàng đến trả tiền, kiểmnghiệm xong trả tiền và hàng đến trả tiền một phần, phần còn lại trả nốt saukhi có kết quả giám định

Trong hoạt động thơng mại quốc tế nói chung và hoạt động xuất khẩunói riêng, việc thanh toán là một khâu quyết định, đứng về phía là mộtdoanh nghiệp xuất khẩu việc thanh toán càng nhanh thì càng tạo điều kiệncho doanh nghiệp thu hồi và quay vòng vốn, tiếp tục đầu t sản xuất Hiệnnay, có ba phơng thức thanh toán chủ yếu thờng đợc sử dụng trong hoạt

động xuất khẩu hàng hoá, đó là: chuyển tiền, nhờ thu và tín dụng chứng từtrong đó thanh toán bằng phơng thức tín dụng chứng từ vẫn luôn chiếm tỷtrọng lớn nhất về kim ngạch so với các phơng thức khác

Qui trình nghiệp vụ thanh toán của các phơng thức chủ yếu đợc lần lợtxem xét nh sau:

1.3.1 Ph ơng thức chuyển tiền:

Trong phơng thức thanh toán này , có các bên liên quan:

- Ngời phát hành lệnh chuyển tiền (ngời mua, nhập khẩu )

- Ngân hàng nhận thực hiện việc chuyển tiền (ngân hàng nơi đơn vị chuyểntiền mở tài khoản gửi ngoại tệ)

- Ngân hàng trả chuyển tiền (ngân hàng đại lý của ngân hàng chuyển tiền)

- Ngời nhận chuyển tiền (ngời bán, tổ chức xuất khẩu )

Sơ đồ quy trình thanh toán gồm 5 bớc sau:

Sơ đồ 1: quy trình thanh toán theo phơng thức chuyển tiền

14

Ngân hàng

Ng ời h ởng lợi (XK)

Ng ời chuyển

tiền (NK)

(4)

(3) (2) (5)

(1)

Bớc 1: Sau khi thoả thuận đi đến kí kết hợp đồng mua bán ngoại thơng,

tổ chức xuất khẩu thực hiện việc cung ứng hàng hoá, dịch vụ cho tổ chứcnhập khẩu, đồng thời chuyển giao toàn bộ chứng từ (vận đơn, hoá đơn,chứng từ về hàng hoá ) cho tổ chức nhập khẩu

Bớc 2: Tổ chức nhập khẩu sau khi kiểm tra bộ chứng từ, hoá đơn, viếtlệnh chuyển tiền gửi đến ngân hàng phục vụ mình, trong đó phải ghi rõ ràng,

đầy đủ những nội dung theo quy định

Bớc 3: Sau khi kiểm tra, nếu hợp lệ và đủ khả năng thanh toán, ngânhàng sẽ trích tài khoản của đơn vị để chuyển tiền, gửi giấy báo nợ, giấy báo

đã thanh toán cho đơn vị nhập khẩu

Bớc 4: ngân hàng chuyển tiền ra lệnh (bằng th hay điện báo) cho ngânhàng đại lý của mình ở nớc ngoài để chuyển tiền trả cho ngời nhận tiền Bớc 5: Ngân hàng đại lý chuyển tiền cho ngời đợc hởng (trực tiếp hoặcgián tiếp qua ngân hàng khác) và gửi giấy báo Có cho đơn vị

1.3.2 Ph ơng thức thanh toán nhờ thu:

Trong phơng thức thanh toán nhờ thu, có các bên liên quan nh sau:

- Tổ chức xuất khẩu, ngời cung ứng dịch vụ, ngời ký phát hối phiếu tức làngời ra lệnh

- Ngân hàng nhờ thu là ngân hàng nhận sự uỷ thác thu tiền, ngân hàng bênxuất khẩu

- Ngân hàng nhận nhiệm vụ thu tiền: thông thờng là ngân hàng đại lý củangân hàng bên xuất khẩu tại nớc nhập khẩu

- Tổ chức nhập khẩu là ngời quyết định thanh toán, là ngời mà hối phiếu,chứng từ sẽ gửi đến cho họ

Căn cứ vào nội dung chứng từ thanh toán gửi đến ngân hàng nhờ thu,ngời ta chia phơng thức thanh toán này thành hai loại:

+ Nhờ thu phiếu trơn (clean collection)

Đây là phơng thức thanh toán mà trong đó tổ chức xuất khẩu sau khigửi hàng cho tổ chức nhập khẩu, uỷ thác cho ngân hàng thu hộ tiền của ngời

mua căn cứ vào hối phiếu (bill of exchange) do mình lập ra còn chứng từ hàng hoá thì gửi thẳng cho ngời mua không thông qua ngân hàng

Sơ đồ 2: phơng thức thanh toán nhờ thu phiếu trơn

(6)

(3)

(7) (2) (4) (5)

(1)

Bớc 1: ngời xuất khẩu giao hàng và bộ chứng từ hàng hoá cho ngời nhập khẩu Bớc 2: Ngời xuất khẩu gửi hối phiếu cho ngân hàng của mình nhờ thu tiền Bớc 3: Ngân hàng uỷ thác gửi giấy uỷ nhiệm kèm hối phiếu cho ngân hàng đại lý để nhờ thu tiền Bớc 4: Ngân hàng đại lý đòi tiền của ngời nhập khẩu Bớc 5: Ngời nhập khẩu kiểm tra xem hối phiếu có hợp lệ không, nếu có và hối phiếu là hối phiếu trả ngay thì ngời nhập khẩu trả tiền ngay, nếu hối phiếu có kỳ hạn thì ký chấp nhận hối phiếu hoặc nếu không hợp lệ thì trả lại hối phiếu Bớc 6: Ngân hàng đại lý có thể nhận tiền (nếu hối phiếu trả ngay), nhận hối phiếu có kí chấp nhận (nếu hối phiếu là có kỳ hạn), nhận hối phiếu (nếu hối phiếu không hợp lệ) Bớc 7: Ngân hàng uỷ thác sẽ thanh toán tiền hoặc trả lại hối phiếu không hợp lệ cho ngời xuất khẩu + Phơng thức nhờ thu kèm chứng từ (documentary collection) Đây là phơng thức thanh toán mà trong đó tổ chức xuất khẩu sau khi hoàn thành phơng thức giao hàng thì lập một bộ chứng từ thanh toán nhờ thu và nhờ ngân hàng thu hộ tiền của tờ hối phiếu với điều kiện ngời mua trả tiền hoặc chấp nhận trả tiền thì ngân hàng mới trao cho bộ chứng từ để đi nhận hàng Sơ đồ 3: phơng thức thanh toán nhờ thu kèm chứng từ (6)

(3)

(7) (2) (4) (5)

(1)

16

Ngân hàng uỷ thác

Ngân hàng đại

lý

Ng ời nhập khẩu

Ng ời xuất khẩu

Ngân hàng uỷ

Ng ời nhập khẩu

Ng ời xuất khẩu

Bớc 1: Ngời xuất khẩu tiến hành giao hàng cho ngời nhập khẩu

Bớc 2: Ngời xuất khẩu lập bộ chứng từ hàng hoá và ký phát hối phiếu gửi

đến ngân hàng phục vụ mình nhờ thu hộ tiền ở ngời nhập khẩu

Bớc 3: Ngân hàng uỷ thác gửi th uỷ nhiệm kèm theo hối phiếu và toàn bộ

bộ chứng từ cho ngân hàng đại lý nhờ thu hộ tiền của ngời nhập khẩu

Bớc 4: Ngân hàng đại lý sau khi kiểm tra, giữ lại bộ chứng từ và gửi hốiphiếu cho ngời nhập khẩu để yêu cầu thanh toán kèm theo bản sao hoá đơn Bớc 5: Ngời nhập khẩu tiến hành trả tiền hoặc chấp nhận trả tiền tuỳthuộc vào hai trờng hợp:

- Nhờ thu trả tiền đổi chứng từ (Documentary against payment - D/P):

ng-ời nhập khẩu phải trả tiền thì mới đợc ngân hàng trao cho bộ chứng từ để đinhận hàng và ngợc lại nếu không có thì không nhận đợc hàng

- Nhờ thu chấp nhận đổi chứng từ (Documentary against acceptance - D/A): Ngời nhập khẩu phải ký chấp nhận trả tiền trên hối phiếu mới đợc ngânhàng trao cho bộ chứng từ để đi nhận hàng và ngợc lại

Bớc 6: Ngân hàng đại lý chuyển trả tiền hoặc hối phiếu đã ký chấp nhậnhoặc hối phiếu bị từ chối cho ngân hàng uỷ thác

Bớc 7: Ngân hàng uỷ thác chuyển trả tiền hoặc sau khi ghi có vào tàikhoản của ngời xuất khẩu, báo cho ngời xuất khẩu biết hoặc chuyển trả hốiphiếu đã đợc ký chấp nhận hoặc hối phiếu bị từ chối + chứng từ cho ngờixuất khẩu

1.3.3 Ph ơng thức thanh toán tín dụng chứng từ:

Quá trình thực hiện thanh toán theo phơng thức tín dụng chứng từ kéotheo các bên sau đây vào cuộc khi nó đợc thực hiện:

- Ngời yêu cầu mở th tín dụng (applicant for the credit): còn đợc gọi làngời mua, ngời nhập khẩu, ngời mở th tín dụng (opener), ngời phải trích tàikhoản để thanh toán (accountee), ngời uỷ thác (principal)

- Ngân hàng phát hành (issuing bank) còn đợc gọi là ngân hàng mở th tíndụng (opening bank) phát hành th tín dụng theo yêu cầu của ngời nhập khẩu

- Ngân hàng thông báo (Advising bank): có thể là một ngân hàng đại lý(correspondent bank) hoặc là chi nhánh của ngân hàng mở th tín dụng đặt tạinớc ngời xuất khẩu Theo thủ tục thông thờng, ngân hàng phát hành yêu cầungân hàng thông báo, báo tin cho ngời xuất khẩu về việc đã mở th tín dụng.Trong trờng hợp nhà xuất khẩu muốn có sự đảm bảo chắc chắn của th tíndụng, có thể yêu cầu ngân hàng thông báo xác nhận vào th tín dụng đã mở

và thanh toán hộ tiền hàng cho ngân hàng phát hành khi xuất trình giấy tờ,ngân hàng thông báo trở thành ngân hàng xác nhận (confirming bank) vừa làngân hàng thanh toán (paying bank)

- Ngời thụ hởng (beneficiary bank): phần lớn trên các th tín dụng chứng

từ có chỉ định rõ tên một ngân hàng thanh toán để chi trả tiền cho ngời bán hoặc một ngân hàng chấp nhận trả tiền các hối phiếu (accepting bank) hoặc cho phép chiết khấu hối phiếu trả chậm để lấy tiền ở bất cứ một ngân hàng nào

Sơ đồ 4: Quy trình thanh toán theo phơng thức tín dụng chứng từ

(6)

(5)

(2)

(8) (7) (1) (3) (5) (6)

(4)

Bớc 1: Ngời nhập khẩu làm đơn xin mở L/C gửi đến ngân hàng phục vụ mình yêu cầu mở một bức th tín dụng để cam kết trả tiền cho nhà xuất khẩu Bớc 2: Căn cứ vào yêu cầu và nội dung của đơn xin mở th tín dụng, ngân hàng mở L/C sẽ lập ra một bức th tín dụng và qua ngân hàng đại lý của mình

sẽ thông báo và chuyển L/C đến cho nhà xuất khẩu

Bớc 3: Nhận đợc thông báo, ngân hàng thông báo sẽ thông báo cho ngời xuất khẩu biết toàn bộ nội dung của thông báo về việc mở L/C và khi nhận

đợc L/C thì chuyển đến cho ngời xuất khẩu

Bớc 4: Ngời xuất khẩu tiến hành giao hàng nếu chấp nhận th tín dụng, ngợc lại nếu không chấp nhận thì không giao hàng và yêu cầu bổ sung, sửa

đổi L/C

Bớc 5: Sau khi giao hàng, ngời xuất khẩu lập một chứng từ thanh toán theo yêu cầu của L/C và qua ngân hàng thông báo xuất trình cho ngân hàng

mở L/C yêu cầu thanh toán

Bớc 6: Ngân hàng mở L/C kiểm tra chứng từ, nếu thấy phù hợp thì trả tiền cho ngời xuất khẩu, nếu không phù hợp thì từ chối trả tiền và gửi lại bộ chứng từ

Bớc 7: Ngân hàng mở L/C đòi tiền ngời nhập khẩu và chuyển bộ chứng

từ cho ngời nhập khẩu

Bớc 8: Ngời nhập khẩu tiến hành kiểm tra bộ chứng từ, nếu thấy phù hợp thì trả tiền cho ngân hàng, nếu không phù hợp thì từ chối trả tiền và trả lại bộ chứng từ

18

Ngân hàng mở L/

Nh vậy ta thấy, đối với ngời xuất khẩu, các bớc thực hiện chính đó là bớc

4 và bớc 5

1 Phơng thức chuyển tiền

Rủi ro do việc giao hàng và

thanh toán tách rời nhau

Quyền lợi của ngờixuất khẩu không đợcbảo đảm, việc thanhtoán phụ thuộc vào khả

năng, thiện chí của

ng-ời nhập khẩu

Chỉ dùng đối với những nhàkinh doanh XNK, cung ứngdịch vụ có quan hệ thân tín,tin cậy lẫn nhau

2 Phơng thức nhờ thu

* Nhờ thu phiếu trơn:

- Việc giao hàng và thanh

toán tách rời nhau

- Ngân hàng chỉ giữ vai trò

trung gian, không có trách

nhiệm khi số tiền ghi trên

hối phiếu có đợc thanh toán

hay không

Không đảm bảo việcnhận tiền của ngời bán

- Xác định rõ điều kiện uỷ thác thu.

- Quy định rõ trong hợp đồng trách nhiệm của các bên, các ph-

ơng án giải quyết:

+ Trờng hợp hàng hoá đến trớc chứng từ thì giải quyết nh thế nào?

+ Trờng hợp nhà nhập khẩu từ chối không trả tiền hoặc không nhận hàng thì giải quyết nh thế nào:

Tiến hành giảm giá để khuyến khích ngời nhập khẩu nhận hàng (thờng do giá cả thị trờng xuống hay do lỗi của ngời xuất khẩu) Tiến hành bán đấu giá trên thị tr- ờng (đối với những hàng hoá cồng kềnh, giá trị không lớn) Tiến hành nhờ ngân hàng bán hộ hoặc chuyển về nớc XK

* Nhờ thu kèm chứng từ

- Ngân hàng vẫn chỉ là trung

gian, không bị ràng buộc

trách nhiệm phải kiểm tra

các chứng từ gửi nhờ thu

cũng nh việc giấy nhờ thu

có đợc nhà nhập khẩu chấp

nhận thanh toán hay không

- Tốc độ thanh toán chậm

- Không định đoạt đợcviệc phải trả tiền củangời mua

- Ngời mua có thể từchối nhận hàng

- Việc thu hồi và luânchuyển vốn chậm

- Lựa chọn ngân hàng có uy tín ngay từ khâu kí kết hợp

đồng hoặc ngân hàng có bảo lãnh.

- Phải nghiên cứu thời gian có phù hợp với thực tế không: thời gian thu mua và chuẩn bị hàng hóa, thời gian đa hàng lên tàu , nếu không thoả mãn thì phải tu chỉnh ngay.

- Điều tra, tìm hiểu về tuyến ờng vận tải; lựa chọn việc thuê tàu.

đ Trờng hợp giao hàng từng phần, cần đọc kỹ L/C: giao hàng mấy lần, thời gian của từng lần giao hàng, khối lợng của từng lần giao hàng

20

khắc phục.

Chơng 2: Thực trạng các phơng thức thanh toán quốc tế đối với hoạt động xuất khẩu tại

ớc, cạnh tranh không lành mạnh dẫn tới phá giá thị trờng Vấn đề đặt ra làlàm thế nào vừa khuyến khích xuất nhập khẩu địa phơng vừa phải tôn trọngcác quy luật kinh tế, vừa phải giữ đúng đờng lối xây dựng CNXH, mang lạihiệu quả kinh tế cao cho nền kinh tế quốc dân Công ty xuất nhập khẩu I ra

đời trong hoàn cảnh đó, nhận nhiệm vụ trớc Bộ Thơng Mại, góp phần đacông tác xuất nhập khẩu đi đúng hớng

* Quyết định thành lập:

Theo quyết định số 1365/TCCB của bộ Ngoại Thơng (nay là Bộ ThơngMại), Công ty Xuất nhập khẩu Tổng hợp I đợc chính thức thành lập ngày15/12/1981 Nhng đến tháng 3 năm 1982, Công ty mới trực tiếp đi vào hoạt

động Công ty xuất nhập khẩu I là một tổ chức kinh doanh xuất nhập khẩu

có tên giao dịch quốc tế là Vietnam National General Export-ImportCorporation (GENERALEXIM)

Trụ sở: 46 Ngô Quyền, quận Hoàn Kiếm, Hà Nội, Việt Nam

Điện thoại giao dịch: (84-4)8264009 - Fax: (84-4)8259894

Tel : (84-31)745835

Fax: (84-31)745927

* Mục đích và phạm vi kinh doanh:

Mục đích của công ty là thông qua hoạt động xuất nhập khẩu trựctiếp, nhận xuất nhập khẩu uỷ thác hoặc xuất nhập khẩu tự doanh nhằm đẩymạnh sản xuất hàng xuất khẩu, làm tốt công tác xuất nhập khẩu , góp phần

đáp ứng nhu cầu cao về số lợng và chất lợng các mặt hàng do công ty đầu tsản xuất và kinh doanh sao cho phù hợp với nhu cầu thị trờng, nhất là trênthị trờng quốc tế, từ đó tăng doanh thu ngoại tệ cho Nhà nớc, góp phần pháttriển kinh tế đất nớc

Phạm vi kinh doanh của công ty bao gồm:

+ Trực tiếp xuất khẩu (nhận uỷ thác xuất khẩu) nông lâm hải sản, thủcông mỹ nghệ, các hàng gia công, chế biến t liệu sản xuất hàng tiêu dùngphục vụ cho nhu cầu sản xuất, đời sống cũng nh theo yêu cầu của các địaphơng, các ngành, các thành phần kinh tế theo quy định hoặc quy chế hiệnhành của Nhà nớc

+ Sản xuất và gia công chế biến hàng hoá để xuất khẩu và làm các dịch

vụ khác có liên quan đến hoạt động xuất nhập khẩu

+ Cung ứng vật t hàng hoá nhập khẩu hoặc hàng sản xuất trong nớc phục vụ cho các địa phơng, các ngành, các xí nghiệp

* Quá trình hoạt động và phát triển của công ty:

Giai đoạn 1: Từ ngày thành lập 15/12/1981 cho tới năm 1984

Đây là giai đoạn công ty có biên chế là 50 cán bộ công nhân viên cha

có nhiều kinh nghiệm, trình độ chuyên môn còn yếu , cha năng động ; cơ sởvật chất vốn liếng ban đầu chỉ có 139.000 đồng, Nhà nớc không cấp vốn vìkinh doanh uỷ thác thì không cần nhiều vốn; hơn nữa giai đoạn này, cơ chếquan liêu bao cấp đang thống trị, đờng lối đổi mới đang là t duy cha thể hiệnbằng văn bản cụ thể, nhất là đổi mới quản lý kinh tế

Giai đoạn này công ty đang mò mẫm trong bớc đi làm sao để cho đúnghớng Công ty nhận thức vấn đề cốt lõi là ổn định tổ chức, tự bồi dỡng, tự

đào tạo, bên cạnh đó, gửi cán bộ đi đào tạo trong và ngoài nớc khi có đủ tiêuchuẩn, chỉnh lại những t tởng ỷ lại theo lối mòn kinh doanh bao cấp, đặt ranhững yêu cầu cao hơn, chuyên môn cao hơn theo nghiệp vụ, theo mặt hàngxuất nhập khẩu Mặt khác, công ty cũng kiến nghị chủ động bố trí để lãnh

đạo hai cơ quan liên Bộ (Ngân hàng và Ngoại thơng) họp để ra đợc một vănbản nêu đợc những nguyên tắc riêng của công ty trong các phơng thức kinhdoanh, mở các tài khoản, vấn đề sử dụng vốn ngoại tệ, lập các quỹ hànghoá làm cơ sở thuận lợi cho các hoạt động kinh doanh của công ty sau này

Đồng thời xây dựng cho mình một số vốn khả dĩ bảo đảm hoạt động pháttriển hơn từ việc vay vốn nớc ngoài và xây dựng một quỹ hàng hoá phong

22

phú và đa dạng vì hàng là tiền, là vốn, có vậy mới đủ sức lực cho công typhát triển.

Giai đoạn 2: 1984 - 1989

Giai đoạn này công ty có một đội ngũ cán bộ đợc trang bị ít nhiều kiến thức thực tế và một tổ chức tơng đối hợp lý Công ty tập trung xây dựng một

số vấn đề đợc xem là trọng điểm, công ty quan hệ với 17 tỉnh thành và hơn

40 quận huyện, công ty cũng đã xây dựng đợc mạng lới thơng nhân nớc ngoài tin cậy, đầu t phát triển sản xuất lâu dài đợc công ty quan tâm

Thời kỳ này công ty gặp khó khăn vì vốn Nhà nớc nợ đọng vốn củacông ty từ năm 1986-1990, đó là tiền công ty ứng trớc để nhập nguyên liệucho sản xuất 2,5 triệu USD, tiền hàng mà công ty giao lạc, cà phê cho LiênXô và Đông Âu giá 4,5 triệu rúp chênh lệch do điều chỉnh giá gần 1 triệu

đồng không đợc giải quyết

Trong năm năm giai đoạn này công ty đã đợc Bộ kinh tế đối ngoạicũng nh Bộ nội vụ tặng 5 bằng khen và 2 lá cờ đơn vị thi đua xuất sắc

Giai đoạn 3: Từ 1989 đến nay

Công ty từ ngày thành lập trong tay vốn lu động chỉ có 139.000 đồng

đến nay đã có trên 50 tỷ đồng do tự làm không phải do Nhà nớc cấp Hàngnăm công ty nộp cho Nhà nớc cả thuế xuất nhập khẩu lên tới hàng chục tỷ

đồng, công ty luôn bảo đảm đời sống cho công nhân viên, tiền lơng luôn đợctăng lên

Công ty có quan hệ giao dịch với khoảng 30 thị trờng, các thị trờnglớn nh: Nam Triều Tiên, Đài Loan, Nhật, Hồng Kông, Xingapo, Indonexia,Thái Lan, Anh, Pháp, Đức, Hà Lan, Hungary

Về thơng nhân: Hiện có quan hệ giao dịch với 100 thơng nhân và tổchức nớc ngoài, 60 đối tác nội địa, với tổng số khoảng 200 hợp đồng

Về phơng thức kinh doanh: Ngoài các hình thức kinh doanh xuất nhậpkhẩu trực tiếp thông qua L/C hoặc TTR, công ty còn mở ra 2 hình thức mới

là hàng đổi hàng và tạm nhập tái xuất

Về đối nội: Công ty ký các hợp đồng mua bán xuất nhập khẩu uỷthác, đặt sản xuất gia công với phơng thức thanh toán giao hàng hết sức linhhoạt nhng đảm bảo hạn chế tối đa rủi ro trong đó tỷ trọng hàng tự doanhchiếm khá cao với xuất khẩu là 50% tự doanh, 50% uỷ thác; với nhập khẩu

là 70% tự doanh, 30% uỷ thác Công ty còn thử nghiệm loại hình kinh doanhmới là thuê mua

2.1.2 Hệ thống tổ chức, chức năng, nhiệm vụ của Công ty

* Chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn chung của công ty:

- Chức năng, nhiệm vụ:

Xây dựng và tổ chức thực hiện có hiệu quả các kế hoạch sản xuất kinhdoanh và dịch vụ, kể cả xuất nhập khẩu tự doanh cũng nh uỷ thác và các kếhoạch có liên quan.

Tự tạo nguồn vốn, quản lý khai thác và sử dụng vốn có hiệu quả, nộpngân sách Nhà nớc

Tuân thủ các chính sách, các chế độ quản lý kinh tế, quản lý xuấtnhập khẩu và giao dịch quốc tế do Nhà nớc ban hành

Nâng cao chất lợng mặt hàng sản xuất, gia tăng khối lợng hàng xuấtkhẩu, mở rộng thị trờng trong nớc và quốc tế

Đào tạo và bồi dỡng đội ngũ cán bộ

Đợc vay vốn tiền và ngoại tệ

Đợc mở rộng kinh doanh các sản phẩm theo quy định của Nhà nớc

Dự các hội chợ, triển lãm giới thiệu sản phẩm của công ty trong vàngoài nớc

Tự hạch toán kinh doanh độc lập

Đặt đại diện và chi nhánh ở nớc ngoài

Tuyển dụng, sử dụng, đề bạt, kỷ luật cán bộ công nhân viên

* Cơ cấu tổ chức bộ máy của công ty:

Xuất phát từ nhiệm vụ và quyền hạn nh vậy, trải qua các giai đoạn

khác nhau, với các loại hình kết cấu bộ máy quản lý tơng ứng, hiện nay tổchức bộ máy quản lý của công ty đợc phân định nh sau:

Bảng 5: Sơ đồ bộ máy tổ chức của công ty

24

Phó giám đốcTài chính

* Chức năng, nhiệm vụ của từng phòng ban trực thuộc công ty

- Ban Giám đốc: lãnh đạo tình hình chung của công ty, ra quyết định duyệt các hợp đồng lớn, quản lý mọi mặt

- Phòng tổ chức:

+ Giúp ban giám đốc của công ty quản lý toàn bộ nhân lực của công ty + Tham mu cho giám đốc về sắp xếp nhân lực

+ Quy hoạch cán bộ dài hạn và ngắn hạn

+ Đa các chính sách chế độ về lao động, tiền lơng

- Phòng tổng hợp:

+Xây dựng kế hoạch kinh doanh từng tháng, quý, năm trình giám đốc

+ Nắm toàn bộ tình hình của công ty về kinh doanh xuất nhập khẩu

+ Làm công tác thị trờng: nghiên cứu thị trờng, marketing, giao dịch đàmphán, lựa chọn khách hàng

+ Thông tin quảng cáo và tuyên truyền

+ Quản lý toàn bộ hàng hoá kinh doanh của công ty

+ Đợc phép kinh doanh vận tải, chuyên chở hàng hoá

+ Quản lý và bảo dỡng toàn bộ xe của công ty

- Các phòng nghiệp vụ:

+ Phòng nghiệp vụ 1,5,6,7 : kinh doanh xuất nhập khẩu tổng hợp

+ Phòng nghiệp vụ 2 : chuyên nhập khẩu xe máy nguyên chiếc

+ Phòng nghiệp vụ 3 : chuyên gia công hàng may mặc xuất khẩu.+ Phòng nghiệp vụ 4 : chuyên lắp ráp xe máy

- Các chi nhánh: Nghiên cứu thị trờng khu vực, tìm nguồn hàng, bán

hàng uỷ thác của công ty

+ Hải Phòng: 30 ngời

+ Đà Nẵng: 26 ngời

+ TP Hồ Chí Minh: 40 ngời

- Liên doanh:

+ 53 Quang Trung: giao dịch kinh doanh

+ 7 Triệu Việt Vơng: kinh doanh khách sạn

- Các đơn vị sản xuất:

+ Xí nghiệp may Đoan Xá, Hải phòng

+ Xởng sản xuất chế biến sản phẩm gỗ tại Cầu Diễn, Hà Nội

+ Xởng lắp ráp xe máy Tơng Mai

+ Xí nghiệp quế, chế biến quế tại Gia Lâm - Hà Nội

2.2 Thực trạng áp dụng các phơng thức thanh toán quốc tế

đối với hoạt động xuất khẩu của Công ty XNK Tổng hợp I

2.2.1 Thực trạng hoạt động xuất khẩu hàng hoá của công ty

Là công ty trực thuộc Bộ Thơng Mại, Công ty XNK Tổng hợp I đảm nhiệmcác chức năng của một doanh nghiệp hoạt động trong các lĩnh vực xuấtkhẩu, nhập khẩu và kinh doanh dịch vụ Nhận thức rõ đợc tầm quan trọngcũng nh hiệu quả của hoạt động xuất khẩu, Công ty luôn chú trọng tới hoạt

động xuất khẩu, phát huy lợi thế của mình về xuất khẩu hàng may mặc,hàng nông sản, hàng thủ công mỹ nghệ Trong những năm vừa qua, kimnghạch xuất khẩu của công ty đã tăng trởng đáng kể, đóng góp không nhỏvào ngân sách Nhà nớc

Bảng 6: Kim nghạch Xuất khẩu theo mặt hàng năm 2002

Mặt hàng xuất khẩu Giá trị (USD) Tỷ trọng (%)

26

31,629,8117,4

6,075,22,439,87

Thị trờng hoạt động chủ yếu của công ty xuất nhập khẩu tổng hợp I làChâu á Đây là nơi tiêu thụ khoảng 70% hàng xuất khẩu của công ty trongnhững năm vừa qua Các bạn hàng Châu á chủ yếu là Hồng Kông, Đài Loan,Thái Lan, Xingapore Công ty cũng mở rộng quan hệ với Trung Quốc - mộtthị trờng đầy tiềm năng với chi phí vận chuyển thấp Các bạn hàng Châu âu

nh Anh, Pháp, Đức, Mỹ, Canada cũng trao đổi với công ty một khối lợnghàng không nhỏ

May mặc và nông sản là hai thế mạnh xuất khẩu của Công ty Thị trờngcủa hai mặt hàng này luôn ổn định và chiếm tỉ trọng lớn trong các mặt hàngxuất khẩu của công ty

Bảng 7: Kim ngạch xuất khẩu hàng may mặc theo thị trờng

Đài Loan, Hàn Quốc rồi mới lại xuất khẩu sang các nớc khác Ngoài ra, hoạt

động xuất khẩu trực tiếp cũng đóng góp một phần vào tăng lợi nhuận cho công ty với các mặt hàng chủ yếu nh: quần soóc, áo lót trong, quần áo Pizama, quần áo bảo hộ lao động

Về nông sản, đây cũng là mặt hàng xuất khẩu chủ chốt của Công ty

28

Bảng 8 : Kim ngạch và cơ cấu xuất khẩu nông sản của Công ty trong 4 năm

Tỷ lệ (%) Giá trị

Tỷ lệ (%) Lạc nhân 967 200 12,97 842.796 12,07 4.630 000 44,86 4.440 000 40,41 Hạt tiêu 1.470 000 19,71 1 396 000 20,0 1.101 700 10,67 450.000 4,09 Cao su 1 305 000 17,5 1 301 000 18,64 1.107 300 10,73 985.000 8,96

Cà phê 900 400 12,07 702.200 10,06 870 000 8,43 1.930 000 17,56 Quế 1 445 625 19,38 1.156 500 16,57 1 065 000 10,32 960 000 8,77

Điều 510 000 6,84 507 300 7,27 511 600 4,96 435 000 3,96 Mặt hàng khác 860 455 11,53 1 074 704 15,39 1 034 900 10,03 1 785 500 16,25 Tổng cộng 7 458 670 100 6 980 500 100 10 320

000

100 10 985 0

00 100

Trong cơ cấu hàng sản xuất nông sản xuất khẩu ta thấy mặt hàng lạc, hạttiêu, cao su chiếm tỷ trọng lớn Đây là mặt hàng có giá trị cao và đang đợc achuộng rộng rãi trên thị trờng thế giới Trong năm 1999, hầu hết các mặthàng nông sản của Công ty đều giảm so với năm 1998 Mặt hàng lạc nhângiảm từ 967200 USD xuống còn 842796 USD, mặt hàng hạt tiêu giảm từ

1470000 USD xuống còn 1.396.000 USD Hạt tiêu là một mặt hàng mớiphát triển trong một vài năm trở lại đây nhng cũng đã bộc lộ cạnh tranh tơng

đối tốt Tuy nhiên giá thành sản xuất hạt tiêu thấp, phẩm cấp cha cao, hạtnhỏ, không đều nên sức cạnh tranh bị hạn chế

Mặt hàng cao su giảm từ 1.305.000 USD năm 1998 xuống 1.301.000USD năm 1999 Nguyên nhân do tiếp tục chịu hậu quả của cuộc khủnghoảng khu vực và thảm họa thiên tai liên tiếp nên mặt hàng cao su của Công

ty bị giảm Tuy nhiên sự giảm sút này là không đáng kể

Mặt hàng cà phê cũng có sự giảm sút từ 900.400 USD năm 1998 xuốngcòn 702.200 USD năm 1999 Nguyên nhân do thị trờng ngoài nớc nhìnchung ở trạng thái phát triển chậm lại, giá hàng giảm sút, giá xuất khẩu càphê hoàn toàn phụ thuộc vào giá cà phê thế giới, giá xuất khẩu cà phê cũngbám sát diễn biến giá cả thị trờng thế giới song mức độ biến động lớn hơn vàgiá cả thờng thấp hơn Mặc dù phụ thuộc chặt chẽ vào giá cả thế giới songkhi giá thế giới tăng, giá cà phê Việt Nam giảm nhanh hơn Do vậy lợng càphê xuất khẩu giảm đi

Hầu hết các mặt hàng nông sản của Công ty đều giảm cả về số lợng vàtrị giá so với năm 1998 nên tổng kim ngạch xuất khẩu nông sản năm 1999cũng giảm sút so với năm 1998 Riêng quế, số lợng xuất khẩu năm nay tănggần 4 lần nhng trị giá lại chỉ bằng 80% so với năm 1998 (mặc dù Công ty đã

đầu t chế biến xuất khẩu tới hơn 2/3 số lợng) Nguyên nhân là do thị trờng