Hãy phân tích để làm rõ những cơ sở xây dựng và củng cố gia đình Việt Nam trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội. Anhchị cần chuẩn bị những gì để xây dựng cho mình một gia đình no ấm, tiến bộ, hạnh phúc trong tương lai

TRƯỜNG ĐẠI HỌC ĐẠI NAM KHOA Y TIỂU LUẬN KẾT THÚC HỌC PHẦN MÔN XÃ HỘI CHỦ NGHĨA ĐỀ TÀI SỐ 9 Hãy phân tích để làm rõ những cơ sở xây dựng và củng cố gia đình Việt Nam trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa.

TRƯỜNG ĐẠI HỌC ĐẠI NAM

KHOA Y

TIỂU LUẬN

KẾT THÚC HỌC PHẦN

MÔN XÃ HỘI CHỦ

NGHĨA

ĐỀ TÀI SỐ 9: Hãy phân tích để làm rõ những cơ sở xây dựng và củng

cố gia đình Việt Nam trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội Anh/chị cần chuẩn bị những gì để xây dựng cho mình một gia đình no

ấm, tiến bộ, hạnh phúc trong tương lai.

GIẢNG VIÊN HƯỚNG DẪN

ĐỖ VIỆT HÀ NHÓM THỰC HIỆN NHÓM 2 LỚP YK 15-02

Hà Nội, 25 ngày 9 tháng 2022

THÀNH VIÊN NHÓM 2

 Phạm Minh Hoàng ( Trưởng nhóm )

 Nguyễn Văn Thái ( Thuyết trình )

 Nguyễn Đức Hưởng

 Lê Hữu Đức

 Bùi Ngọc Hà

 Đỗ Đức Hiếu

 Trần Thị Thu Trang

 Lại Tiến Thành

 Nguyễn Thế Việt Anh

 Trương Cao Khánh

3

Lý do chọn đề

Từ khi mà khái niệm gia đình được hình thành và phát triển cho tới nay nó luôn nhận được sự quan tâm không hề nhỏ của mọi người Vấn đề “gia đình" dần trở thành đề tài “bàn tán” của không ít nhà triết học, nhà lý tưởng học, nhà báo… Mỗi quan điểm lại bày tỏ những ý tưởng khác nhau xong cuối cùng vẫn không thể phủ nhận: gia đình là tế bào của xã hội, nơi lưu giữ, trao truyền các giá trị văn hoá dân tộc cho các thành viên trong gia đình Gia đình là một thiết chế xã hội đặc biệt trong cơ cấu của xã hội Sự ổn định và phát triển của gia đình có vị trí, vai trò hết sức quan trọng đối với sự ổn định và phát triển xã hội Việt Nam là một trong số những nước có truyền thống tôn trọng gia đình Tuy nhiên, đã có một thời gian dài

do phải tập trung giải quyết các vấn đề giải phóng dân tộc, thống nhất và xây dựng đất nước nên chúng ta đã không có điều kiện để nghiên cứu về gia đình Gia đình ở

nước ta, bên cạnh những bước phát triển mới, tiến bộ, thuận lợi cũng phải đối diện với rất nhiều thách thức và bước đầu có những dấu hiệu của sự khủng hoảng Những định hướng về xây dựng giá trị, chuẩn mực gia đình trong thời kỳ mới chưa

rõ ràng và chưa trở thành học thuyết cho các gia đình noi theo Bởi vậy, nghiên cứu về gia đình nhằm xây dựng những luận cứ khoa học cho việc củng cố và phát triển gia đình là một trong những vấn đề quan trọng đối với sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước Việt Nam hiện nay Nhận thấy sự quan trọng của vấn đề trên, nhóm chúng tôi xin lựa chọn đề tài số 9 làm đề tài nghiên cứu cho bài tiểu luận này

CHƯƠNG I KHÁI NIỆM, VỊ TRÍ, CHỨC NĂNG CỦA GIA ĐÌNH 1.1 Khái niệm gia đình

Theo quan điểm của C.Mác và Ph.Ăngghen: “Quan hệ thứ ba ngay từ đầu vào quá trình phát triển lịch sử: hằng ngày tái tạo ra đời sống của bản thân mình, con người bắt đầu tạo ra những người khác, sinh sôi nảy nở - đó gọi là quan hệ giữa chồng và vợ, cha mẹ và con cái, đó là gia đình1”

Khái niệm gia đình trong xã hội ngày nay ngày càng được hoàn thiện và mở rộng Theo đó, gia đình là một hình thức cộng đồng xã hội đặc biệt, được hình thành, duy trì và củng cố chủ yếu dựa trên cơ sở hôn nhân, quan hệ huyết thống và quan hệ nuôi dưỡng, cùng với những quy định về quyền và nghĩa vụ của các thành viên trong gia đình

Gia đình được hình thành trên một trong ba cơ sở: hôn nhâ, quan hệ huyết tống và quan hệ nuôi dưỡng

1.2 Vị trí của gia đình trong xã hội

1.2.1 Gia đình là tế bào của xã hội

1 C.Mác và Ph.Ăngghen: Toàn tập, Sđd, t.3, tr.41

5

Gia đình có vai trò quyết định đối với sự tồn tại, vận động và phát triển của

xã hội Không có gia đình để tái tạo ra con người thì xã hội sẽ không thể tồn tại và phát triển được Muốn có một xã hội phát triển lành mạnh phải quan tâm xây dựng

tế bào gia đình tốt Chủ tịch Hồ Chí Minh đã từng nói: “Nhiều gia đình cộng lại mới thành xã hội, xã hội tốt thì gia đình càng tốt, gia đình tốt thì xã hội mới tốt Hạt nhân của xã hội là gia đình”2

Tuy nhiên, mức độ tác động của gia đình đối với xã hội lại phụ thuộc vào bản chất của từng chế độ xã hội Trong mỗi giai đoạn lịch sử tác động của gia đình đối với xã hội không hoàn toàn giống nhau Trong các xã hội dựa trên cơ sở của chế độ tư hữu về tài liệu sản xuất, sự bất bình đẳng trong quan hệ xã hội và quan

hệ gia đình đã hạn chế rất lớn đến sự tác động của gia đình đối với xã hội Chỉ khi gia đình yên ấm, hoà thuận trong gia đình thì mới có thể yên tâm lao động, sáng tạo đóng góp sức mình cho xã hội và ngược lại Chính vì vậy, quan tâm xây dựng quan hệ xã hội, quan hệ gia đình bình đẳng, hạnh phúc là vấn đề hết sức quan trọng trong cách mạng xã hội chủ nghĩa

1.2.2 Gia đình là tổ ấm, mang lại các giá trị hạnh phúc, sự hài hoà trong đời sống cá nhân của mỗi thành viên

Từ khi còn nằm trong bụng mẹ đến lúc lọt lòng và suốt cả cuộc đời, mỗi cá nhân đều gắn bó chặt chẽ với gia đình Gia đình là môi trường tốt nhất để mỗi cá nhân được yêu thương, nuôi dưỡng, chăm sóc, trưởng thành, phát triển Sự yên ổn, hạnh phúc của mỗi gia đình là tiền đề, điều kiện quan trọng cho sự hình thành, phát triển nhân cách, thể lực, trí lực để trở thành công dân tốt cho xã hội Chỉ trong môi trường yên ấm của gia đình, cá nhân mới cảm thấy bình yên, hạnh phúc, có động lực để phấn đấu trở thành con người xã hội tốt

1.2.3 Gia đình là cầu nối giữa cá nhân với xã hội

2 Hồ Chí Minh, Toàn tập, Sđd, t.12, tr.300

Gia đình là cộng đồng xã hội đầu tiên mà mỗi cá nhân sinh sống, có ảnh hưởng rất lớn đến sự hình thành và phát triển nhân cách của từng người Chỉ trong gia đình mới thể hiện được quan hệ tình cảm thiêng liêng, sâu đậm giữa các thành viên trong gia đình với nhau mà không cộng đồng nào có và thay thế được

Tuy nhiêm mỗi cá nhân lại không thể chỉ sống trong quan hệ tình cảm gia đình, mà còn nhu cầu quan hệ xã hội Mỗi cá nhân không chỉ là thanh viên của gia đình mà còn là thành viên của xã hội Quan hệ giữa các thành viên trong gia đình đồng thời cũng là quan hệ giữa các thành viên của xã hội Không có cá nhân bên ngoài gia iddnhf, cũng không thẻ có cá nhân bên ngoài xã hội Gia đình là cộng đồng xã hội đầu tiên đáp ứng nhu cầu quan hệ xã hội của mỗi cá nhân Gia đình cũng chính là môi trường đầu tiên mà mỗi cá nhân học được và thực hiện quan hệ

xã hội

Ngược lại, gia đình cũng là một trong những cộng đồng để xã hội tác động

cá nhân Nhiều thông tin, hiệ tượng của xã hội thông qua lăng kính gia đình mà tác động tích cự hoặc iteue cực đến sự phát triển của mỗi cá nhân về tư tưởng, đạo đức, lối sống, nhân cách, Xã hội nhận thức đầy đủ và toàn diện về mỗi cá nhân khi xem xét họ trong các mối quan hệ xã hội và quan hệ với gia đình Có những vấn đề quản lý xã hội phải thông qua hoạt động của gia đình để tá động đến cá nhân Nghĩa vụ và quyền lợi của mỗi cá nhân được thực hiện với sự hợp tác của các thành viên trong gia đình Chính vì vậy, ở bất cứ xã hội nào, giai cấp cầm quyền muốn quản lý xã hội theo yêu cầu của mình cũng đều coi trọng việc xây dựng và củng cố gia đình Vậy nên, đặc điểm của gia đình ở mỗi chế độ xã hội có khác nhau Trong xã hội phong kiếnm để củng cố, duy trì chế độ bóc lột, với quan

hệ gia trưởng, độc đoán, chuyên quyền đã có những quy định rất khắt khe với phụ

nữ Trong quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội, để xây dựng một xã hội thật sự bình đẳng, con người được giải phóng Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định: “Nếu

7

không giải phóng phụ nữ là xây dựng chủ nghĩa xã hội chỉ một nửa”3 Vì vậy quan

hệ gia đình trong chủ nghĩa xã hội có đặc điểm khác về chất so với chế độ xã hội trước đó

1.3 Chức năng cơ bản của gia đình

1.3.1 Chức năng tái sản xuất ra con người

Đây là chức năng đặc thù của gia đình, không một cộng đồng nào có thể thay thế Gia đình bắt đầu hình thành khi thực hiện nhu cầu hôn nhân (trong đó có tình dục giữa cha và mẹ - hai nhân vật chính đầu tiên kiến tạo nên gia đình), từ đó thực hiện chức năng sinh con đẻ cái, duy trì nòi giống, tái sản xuất ra con người Tái sản xuất ra con ngừoi theo nghĩa hẹp là sinh con đẻ cái, theo nghĩa rộng bao hàm cả nuôi dưỡng và tái tạo con người

Xã hội tồn tại và phát triển dựa trên hai cơ sở quan trọng là tái sản xuất ra của cải vật chất và tái sản xuất ra chính bản thân con người Sự tồn tại của loài người phụ thuộc vào quá trình tái sản xuất này của gia đình Việc tái sản xuất ra thế hệ tương lai, một mặt đáp ứng yêu cầu cung cấp lực lượng lao động mới cho

xã hội, mặt khác đáp ứng và thỏa mãn nhu cầu của chính gia đình Con cái trở thành chỗ dựa, nguồn tình cảm của ông bà, cha mẹ và của cả dòng tộc

1.3.2 Chức năng nuôi dưỡng, giáo dục

Bên cạnh chức năng tái sản xuất ra con người, gia đình còn có trách nhiệm nuôi dưỡng, dạy dỗ con cái trở thành người có ích cho gia đình, cộng đồng và xã hội Gia đình là nơi nuôi dưỡng và trường học đầu tiên tác động đến con người về nhiều mặt (thể chất, văn hoá, trí tuệ, xã hội, lao động )

Giáo dục xã hội và giáo dục nhà trường là những yếu tố quyết định để định hướng sự phát triển nhân cách Tuy nhiên, giáo dục gia đình lại có vai trò quan trọng đầu tiên trong việc hình thành và phát triển nhân cách cá nhân Nội dung giáo dục gia đình bao gồm các yếu tố của văn hóa gia đình, văn hóa cộng đồng,

3

nhằm tạo lập và phát triển nhân cách của con người như: đạo đức, lối sống, ứng

xử, tri thức, lao động và khoa học Giáo dục gia đình được thực hiện trong suốt quá trình sống của con người với những hình thức và nội dung giáo dục cụ thể, phong phú

Thực hiện tốt chức năng nuôi dưỡng, giáo dục đòi hỏi kiến thức cơ bản, tương đối toàn diện về mọi mặt, văn hoá, học vấn, đặc biệt là phương pháp giáo dục

1.3.3 Chức năng thoả mãn nhu cầu sinh lý, duy trì tình cảm gia đình

Đây là chức năng thường xuyên của gia đình, bao gồm việc thoả mãn nhu cầu tình cảm, văn hoá, tinh thần cho các thành viên, đảm bảo sự cân bằng tâm lý, bảo vệ, chăm sóc bảo vệ, sưc khoẻ người ốm, người già, trẻ em Sự quan tâm, chăm sóc lẫn nhau giữa các thành viên trong gia đình vừa là nhu cầu tình cảm, vừa

là trách nhiệm, đạo lý, lương tâm của mỗi người Do vậy, gia đình là chỗ dựa tình cảm của mỗi cá nhân, là nơi nương tựa về vật chất của con người

1.3.4 Chức năng kinh tế và tổ chức tiêu dùng

Cũng như các đơn vị kinh tế khác, gia đình tham gia trực tiếp vào quá trình sản xuất và tái sản xuất ra tư liệu sản xuất và tư liệu tiêu dùng Tuy nhiên đặc thù của gia đình mà các đơn vị kinh tế khác không có được là ở chỗ, gia đình là đơn vị duy nhất tham gia vào quá trình sản xuất và tái sản xuất ra sức lao động xã hội

Đây là chức năng nhằm đảm bảo sự tồn tại và phát triển của mỗi gia đình, góp phần vào sự phát triển toàn xã hội Lao động của mỗi thành viên gia đình hoặc hoạt động kinh tế của gia đình nhằm tạo ra nguồn lợi đáp ứng các nhu cầu đời sống vật chất (ăn, ở, đi lại) lẫn nhu cầu tinh thần (học hành tiếp cận thông tin, vui chơi giải trí) Gia đình còn là đơn vị tiêu dùng, việc tiêu dùng sản phẩm hàng hóa dịch

vụ trong xã hội đã tác động vào sản xuất, tiền tệ, thúc đẩy kinh tế đất nước phát triển Gia đình là một thực thể xã hội, sự tồn tại của nó được xã hội thừa nhận Như vậy bản thân gia đình đã mang một giá trị xã hội Chính các chức năng của gia

9

đình mới đem lại cho nó một giá trị đích thực Cho đến nay các chức năng cơ bản của gia đình vẫn còn giữ nguyên giá trị Sự thừa nhận các chức năng của gia đình tức là đã thừa nhận gia đình là một giá trị trong xã hội

Ngoài những chức năng trên, gia đình còn có tổ chức năng văn hoá, chức năng chính trị… Với chức năng văn hoá, gia đình là nơi lưu giữ truyền thống văn hoá của dân tộc cũng như tộc người Những phong tục, tập quán, sinh hoạt, văn hoá của cộng đồng được thực hiện trong gia đình Gia đình không chỉ là nơi lưu giữ mà còn là nơi sáng tạo và thụ hưởng những giá trị văn hoá của xã hội Với chức năng chính trị, gia đình là một tổ chức chính trị của xã hội, là nơi tổ chức thực hiện chính sách, pháp luật của nhà nước và quy chế đó Gia đình là cầu nối của mối quan hệ giữa nhà nước và công dân