Pháp luật xử lý vi phạm pháp luật về môi trường ở việt nam

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI KHOA LUẬT TIỂU LUẬN HỌC PHẦN PHÁP LUẬT VỀ ĐẤT ĐAI MÔI TRƯỜNG ĐỀ TÀI PHÁP LUẬT XỬ LÝ VI PHẠM PHÁP LUẬT VỀ MÔI TRƯỜNG Ở VIỆT NAM LIÊN HỆ THỰC TẾ Giảng viên TS Lê Kim Nguyệt Mã lớ.

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

TIỂU LUẬN HỌC PHẦN PHÁP LUẬT VỀ ĐẤT ĐAI - MÔI TRƯỜNG

ĐỀ TÀI:

PHÁP LUẬT XỬ LÝ VI PHẠM PHÁP LUẬT VỀ MÔI TRƯỜNG

Ở VIỆT NAM LIÊN HỆ THỰC TẾ

Giảng viên: TS.Lê Kim Nguyệt

Mã lớp học phần: BSL2020

Sinh viên thực hiện: Dương Nam Minh

MSV: 19061167

Hà Nội, Tháng 9 năm 2022

MỤC LỤC CHƯƠNG I: TỔNG QUAN VỀ PHÁP LUẬT XỬ LÝ VI PHẠM PHÁP LUẬT VỀ MÔI TRƯỜNG

2

I Khái niệm pháp luật xử lý vi phạm pháp luật về môi trường 2

II Các hình thức pháp luật xử lý vi phạm pháp luật về môi trường 4 III Vai trò thực hiện pháp luật xử lý vi phạm pháp luật về môi trường 9

IV Pháp luật xử lý vi phạm pháp luật về môi trường ở một số nước trên thế

giới

9

CHƯƠNG II: PHÁP LUẬT XỬ LÝ VI PHẠM PHÁP LUẬT VỀ MÔI TRƯỜNG

Ở VIỆT NAM

11

I Tình hình vi phạm về bảo vệ môi trường ở Việt Nam 11

II Thực trạng về pháp luật xử lý vi phạm pháp luật về môi trường ở Việt

Nam

16

CHƯƠNG III: HẠN CHẾ VÀ GIẢI PHÁP BẢO ĐẢM THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ XỬ LÝ VI PHẠM TRONG LĨNH VỰC ẢO VỆ MÔI TRƯỜNG Ở VIỆT NAM

HIỆN NAY

17

CHƯƠNG I: TỔNG QUAN VỀ PHÁP LUẬT XỬ LÝ VI PHẠM PHÁP LUẬT VỀ

MÔI TRƯỜNG

I Khái niệm pháp luật xử lý vi phạm pháp luật về môi trường:

1

a/ Khái niệm môi trường:

Môi trường là tập hợp tất cả các yếu tố tự nhiên và nhân tạo bao quanh con người, ảnh hưởng tới con người và tác động đến các hoạt động sống của con người như: không khí, nước, độ ẩm, sinh vật, xã hội loài người và các thể chế1

Theo Từ điển bách khoa Larouse: Môi trường là tất cả những gì bao quanh chúng

ta hoặc sinh vật Nói cụ thể hơn, đó là các yếu tố tự nhiên và nhân tạo diễn ra trong không gian cụ thể, nơi đó có thể có sự sống hoặc không có sự sống Các yếu tố đều chịu sự ảnh hưởng sâu sắc của những định luật vật lý, mang tính tổng quát hoặc chi tiết như luật hấp dẫn vũ trụ, năng lượng phát xạ, bảo tồn vật chất Trong đó, hiện tượng hóa học và sinh học là những đặc thù của môi trường bao gồm tất cả những nhân tố tác động qua lại trực tiếp hoặc gián tiếp với sinh vật và quần xã sinh vật

Về mặt pháp lý, theo quy định tại khoản 1 Điều 3 Luật Bảo vệ môt trường năm

2020 (gọi là Luật BVMT năm 2020) thì “Môi trường bao gồm các yếu tố vật chất tự nhiên

và nhân tạo quan hệ mật thiết với nhau, bao quanh con người, có ảnh hưởng đến đời sống, kinh tế, xã hội, sự tồn tại, phát triển của con người, sinh vật và tự nhiên2

Các loại ô nhiễm môi trường: Ô nhiễm môi trường đất; Ô nhiễm môi trường nước.;

Ô nhiễm môi trường không khí.; Ô nhiễm tiếng ồn

b/ Pháp luật xử lý vi phạm pháp luật về môi trường

Hành vi vi phạm môi trường là các hành vi vi phạm pháp luật xâm hại trực tiếp đến môi trường Các cơ quan quốc tế như G8, Interpol, Liên minh Châu Âu, Chương trình Môi trường của Liên hợp quốc và Viện Nghiên cứu Tội phạm và Tư pháp liên vùng của Liên hợp quốc đã công nhận các hành vi phạm pháp đối với môi trường sau: Buôn bán trái phép các loài động vật hoang dã có nguy cơ tuyệt chủng trái với Công ước về buôn bán

quốc tế các loài động, thực vật nguy cấp (CITES); Buôn lậu các chất làm suy giảm tầng ôzôn (ODS) trái với Nghị định thư Montreal năm 1987 về các chất làm suy giảm tầng

1 Bách khoa toàn thư mở - https://vi.wikipedia.org/wiki/Môi_trường (truy cập 22/5/2022)

2 https://thuvienphapluat.vn/van-ban/Tai-nguyen-Moi-truong/Luat-so-72-2020-QH14-Bao-ve-moi-truong-2020-431147.aspx

2

ôzôn; Bán phá giá và buôn bán bất hợp pháp các chất thải nguy hại trái với Công ước Basel năm 1989 về kiểm soát sự di chuyển xuyên biên giới của chất thải nguy hại và các chất thải khác và việc thải bỏ chúng; Đánh bắt bất hợp pháp, không báo cáo và không được kiểm soát trái với sự kiểm soát của các tổ chức quản lý nghề cá khu vực khác nhau; Khai thác gỗ bất hợp pháp và buôn bán gỗ trộm cắp có liên quan vi phạm luật pháp quốc gia3

Các biện pháp xử lý vi phạm pháp luật về môi trường bao gồm: trách nhiệm hình

sự, trách nhiệm dân sự và trách nhiệm hành chính

Có thể hiểu, xử lý vi phạm pháp luật về môi trường là việc cơ quan nhà nước, cá nhân có thẩm quyền xem xét và giải quyết đối với các hành vi vi phạm trong lĩnh vực bảo

vệ môi trường do các cá nhân, cơ quan hay tổ chức thực hiện một cách cố ý hoặc vô ý được quy định trong Bộ luật hình sự, Bộ luật dân sự và Luật hành chính

c/ Các quan hệ xã hội mà các quy phạm luật môi trường điều chỉnh:

Các quan hệ giữa một bên là các cá nhân, tổ chức với một bên là nhà nước phát sinh từ hoạt động quản lý nhà nước về môi trường, (chứa đựng yếu tố của quan hệ pháp luật hành chính) bao gồm:

+ Quan hệ phát sinh từ hoạt động đánh giá tác động môi trường;

+ Quan hệ phát sinh từ hoạt động thanh tra việc thực hiện chính sách pháp luật và chính sách môi trường;

+ Quan hệ phát sinh từ việc xử lý vi phạm pháp luật môi trường

Các quan hệ phát sinh giữa các cá nhân, tổ chức với nhau, do thỏa thuận ý chí giữ các bên (mang tính chất dân sự thương mại) bao gồm:

+ Quan hệ về bôi thường thiệt hại do việc gây ô nhiễm, suy thoái hoặc sự cố môi trường gây ra;

+ Quan hệ phát sinh từ việc hợp tác khắc phục thiệt hại do ô nhiễm, suy thoái hoặc

sự cố môi trường gây ra;

3 https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0nh_vi_vi_ph%E1%BA%A1m_m%C3%B4i_tr%C6%B0%E1%BB

%9Dng

#cite_note-1

3

+ Quan hệ phát sinh từ việc giải quyết tranh chấp môi trường;

+ Quan hệ trong lĩnh vực phối hợp đầu tư vào các công trình bảo vệ môi trường

II Các hình thức pháp luật xử lý vi phạm pháp luật về môi trường:

1 Xử phạt hành chính:

a/ Phạm vi:

Hành vi vi phạm hành chính (VPHC) trong lĩnh vực bảo vệ môi trường (BVMT) bao gồm: Các hành vi vi phạm các quy định về kế hoạch BVMT, đánh giá tác động môi trường và đề án BVMT; Các hành vi gây ô nhiễm môi trường (ÔNMT); Các hành vi vi phạm các quy định về quản lý chất thải; Các hành vi vi phạm quy định về BVMT của cơ

sở sản xuất, kinh doanh và dịch vụ và khu công nghiệp, khu chế xuất, khu công nghệ cao, cụm công nghiệp, khu kinh doanh dịch vụ tập trung; Các hành vi vi phạm các quy định về BVMT trong hoạt động nhập khẩu máy móc, thiết bị, phương tiện giao thông vận tải, nguyên liệu, nhiên liệu, vật liệu, phế liệu, chế phẩm sinh học; nhập khẩu, phá dỡ tàu biển

đã qua sử dụng; hoạt động lễ hội, du lịch và khai thác khoáng sản; Các hành vi vi phạm các quy định về thực hiện phòng, chống, khắc phục ô nhiễm, suy thoái, sự cố môi trường; Các hành vi VPHC về đa dạng sinh học bao gồm: Bảo tồn và phát triển bền vững hệ sinh thái tự nhiên; bảo tồn và phát triển bền vững các loài sinh vật và bảo tồn và phát triển bền vững tài nguyên di truyền; Các hành vi cản trở hoạt động quản lý nhà nước, thanh tra, kiểm tra, xử phạt

VPHC…

b/ Các hình thức xử lý và các biện pháp khắc phục hậu quả vi phạm hành chính: Hành vi VPHC trong lĩnh vực BVMT có thể bị áp dụng một hoặc một số hình thức

xử phạt vi phạm sau đây4:

- Hình thức xử phạt chính, mức xử phạt: Cá nhân, tổ chức có hành vi VPHC trong lĩnh vực BVMT bị áp dụng một trong các hình thức phạt chính như: cảnh cáo, phạt tiền tối đa đối với một hành vi VPHC trong lĩnh vực BVMT là 1.000.000.000 đồng đối

4 Điều 4 Nghị định số 155/2016/NĐ-CP ngày 18/11/2016 của Chính phủ quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường

4

với cá nhân và 2.000.000.000 đồng đối với tổ chức Khi áp dụng hình thức phạt tiền, mức phạt cụ thể đối với một hành vi vi phạm là mức trung bình của khung tiền phạt đối với hành vi đó Trong trường hợp có tình tiết giảm nhẹ, mức phạt tiền có thể thấp hơn nhưng không thấp hơn mức tối thiểu của khung tiền phạt Đối với hành vi có tình tiết tăng nặng, mức phạt có thể tăng lên nhưng không quá mức tối đa của khung tiền phạt đối với hành vi

đó

- Các hình thức xử phạt bổ sung và biện pháp khác: đây là hình thức được áp dụng kèm theo hình thức xử phạt chính nếu pháp luật có quy định Các hình thức xử phạt

bổ sung và biện pháp khác bao gồm: Tước quyền sử dụng có thời hạn đối với Giấy phép

xử lý chất thải nguy hại; Giấy phép xả thải khí thải công nghiệp; Giấy xác nhận đủ điều kiện về BVMT trong nhập khẩu phế liệu làm nguyên liệu sản xuất; Giấy phép vận chuyển hàng nguy hiểm là các chất độc hại, chất lây nhiễm; Giấy chứng nhận đăng ký lưu hành chế phẩm sinh học trong xử lý chất thải tại Việt Nam; Giấy chứng nhận đủ điều kiện hoạt động dịch vụ quan trắc môi trường; Giấy phép khai thác loài nguy cấp, quý, hiếm được ưu tiên bảo vệ; Giấy phép nuôi, trồng các loài nguy cấp, quý hiếm được ưu tiên bảo vệ; Giấy chứng nhận cơ sở bảo tồn đa dạng sinh học; Giấy phép nuôi trồng, phát triển loài ngoại lai; Giấy phép tiếp cận nguồn gen; Giấy phép khảo nghiệm sinh vật biến đổi 40 gen…

Ngoài ra cá nhân, tổ chức VPHC trong lĩnh vực BVMT còn có thể bị áp dụng một hoặc nhiều biện pháp khắc phục hậu quả sau đây: Buộc khôi phục lại tình trạng môi trường đã bị ô nhiễm hoặc phục hồi môi trường bị ô nhiễm do VPHC gây ra; buộc trồng lại, chăm sóc và bảo vệ diện tích khu bảo tồn đã bị phá hủy, phục hồi sinh cảnh ban đầu cho các loài sinh vật, thu hồi nguồn gen từ các hoạt động tiếp cận nguồn gen trái pháp luật; Buộc đưa ra

khỏi lãnh thổ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam hoặc buộc tái xuất hàng hóa, máy móc, thiết bị phương tiện, nguyên liệu, nhiên liệu, vật liệu, phế liệu, vật phẩm, chế phẩm sinh học và phương tiện nhập khẩu, đưa vào trong nước trái quy định về BVMT hoặc gây ÔNMT; Buộc tiêu hủy hàng hóa, máy móc, thiết bị phương tiện, nguyên liệu, nhiên liệu, vật liệu, phế liệu, vật phẩm, chế phẩm sinh học và phương tiện nhập khẩu, đưa

5

vào trong nước trái quy định về BVMT hoặc gây hại cho sức khỏe con người, vật nuôi và môi trường

Ví dụ: điểm d khoản 2 Điều 8 Nghị định số 155/2016/NĐ-CP quy định “Hành vi vi phạm quy định về thực hiện kế hoạch BVMT thuộc thẩm quyền xác nhận của UBND cấp huyện và không thuộc trường hợp quy định tại khoản 1 Điều này bị xử phạt đối với hành

vi không xây lắp công trình BVMT theo quy định” sẽ áp dụng hình thức xử phạt chính là phạt tiền từ 20.000.000 đồng đến 25.000.000 đồng, đồng thời còn bị áp dụng hình 42 thức

xử phạt bổ sung là đình chỉ hoạt động gây ÔNMT của cơ sở từ 01 tháng đến 03 tháng và

áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả là buộc phải vận hành đúng quy trình đối với công trình BVMT, buộc tháo dỡ công trình BVMT được xây lắp trái quy định gây ÔNMT Tại điểm i khoản 2 Điều 9 Nghị định số 155/2016/NĐ-CP quy định: Hành vi vi phạm quy định về thực hiện báo cáo đánh giá tác động môi trường thuộc thẩm quyền phê duyệt của

Bộ TNMT sẽ bị áp dụng hình thức xử phạt chính là “Phạt tiền từ 80.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng đối với hành vi xây lắp, lắp đặt thiết bị, đường ống hoặc các đường thải khác để xả chất thải không qua xử lý ra môi trường; không vận hành thường xuyên hoặc vận hành không đúng quy trình đối với công trình BVMT; không vận hành thử nghiệm các công trình xử lý chất thải đồng thời với quá trình vận hành thử nghiệm dự án; không lập, phê duyệt và thực hiện kế hoạch thu dọn vệ sinh lòng hồ trước khi tích nước hoặc thực hiện việc tích nước khi chưa được cơ quan phê duyệt báo cáo đánh giá tác động môi trường kiểm tra, chấp thuận trong trường hợp dự án có nội dung đầu tư xây dựng hồ chứa thủy lợi hoặc hồ chứa thủy điện” Ngoài ra còn áp dụng hình thức xử phạt

bổ sung là đình chỉ hoạt động của cơ sở từ 03 tháng đến 06 tháng để khắc phục vi phạm; đồng thời áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả là buộc phải vận hành đúng quy trình đối với công trình BVMT, buộc tháo dỡ công trình BVMT được xây lắp trái quy định về BVMT, gây ÔNMT Việc áp dụng hình thức xử phạt bổ sung và các biện pháp khác đối với hành vi VPHC nhằm triệt để xử lý vi phạm, loại trừ nguyên nhân, điều kiện tiếp tục vi

phạm và khắc phục hậu quả do VPHC trong lĩnh vực BVMT gây ra

c/ Các biện pháp ngăn chặn vi phạm hành chính:

6

Nguyên tắc phải tuân thủ nghiêm ngặt quy định, nếu vi phạm thì bị xử lý theo quy định của pháp luật, chỉ áp dụng biện pháp ngăn chặn và bảo đảm xử lý VPHC trong trường hợp cần thiết; người ra quyết định phải chịu trách nhiệm đối với quyết định của mình; việc sử dụng vũ khí, công cụ hỗ trợ trong việc áp dụng biện pháp ngăn chặn và bảo

đảm xử lý VPHC phải được thực hiện theo quy định của pháp luật Ví dụ: hình thức “tạm

đình chỉ hoạt động cho đến khi thực hiện xong biện pháp BVMT cần thiết” Thứ nhất, về thời gian, đây là biện pháp tạm thời thực hiện trong thời hạn nhất định phải có lúc kết thúc Thứ hai, việc tạm thời đình chỉ hoạt động tức là tạm ngưng hoạt động của cơ sở sản xuất vi phạm, bản thân của việc tạm ngưng này hoàn toàn không phát sinh một sự phục hồi nào cho tình trạng hiện tại, mà chỉ là sự chấm dứt nguyên nhân dẫn đến việc vi phạm

và có ý nghĩa để đảm bảo cho việc thực hiện các biện pháp khắc phục khác

d/ Thẩm quyền xử lý vi phạm hành chính:

Chủ tịch UBND các cấp; Chiến sỹ Công an nhân dân đang thi hành công vụ, Trạm trưởng, Đội trưởng của Chiến sỹ Công an nhân dân đang thi hành công vụ; Trưởng Công

an cấp xã, trưởng đồn công an, trạm trưởng trạm công an cửa khẩu, khu chế xuất, trưởng công an cấp huyện, trưởng phòng công an cấp tỉnh gồm Trưởng phòng Cảnh sát phòng chống tội phạm về môi, trưởng phòng quản lý xuất nhập cảnh đang thi hành công vụ, Giám đốc Công an tỉnh, Cục trưởng Cục Cảnh sát môi trường, Cục trưởng cục Quản lý xuất nhập cảnh đang thi hành công vụ; Thanh tra chuyên ngành BVMT, người được giao thực hiện nhiệm vụ thanh tra chuyên ngành BVMT của Sở Tài nguyên Môi trường (TNMT), Tổng cục môi trường, Bộ TNMT đang thi hành công vụ, Chánh thanh tra Sở TNMT và chức danh tương đương được Chính phủ giao thực hiện chức năng thanh tra chuyên ngành BVMT, cục trưởng cục Kiểm soát ô nhiễm và chức danh tương đương được Chính phủ giao thực hiện chức năng thanh tra chuyên ngành BVMT, Chánh thanh tra Bộ TNMT, Tổng cục trưởng Tổng cục môi trường, Trưởng đoàn thanh tra chuyên ngành BVMT của Bộ TNMT và thẩm quyền xử phạt của các lực lượng khác: Bộ đội biên phòng, Cảnh sát biển, Hải quan, Kiểm lâm, Thanh tra nông nghiệp và phát triển nông thôn, Thanh tra chuyên ngành thủy sản, Quản lý thị trường, Thuế, Cảng vụ hàng hải, Cảng

7

vụ đường thủy nội địa có quyền xử phạt theo thẩm quyền quy định tại Luật xử lý VPHC đối với những hành vi VPHC trong lĩnh vực BVMT có liên quan đến lĩnh vực mình quản

lý5

2 Xử phạt hình sự:

Được quy định trong Bộ luật hình sự (BLHS) năm 2015 (sửa đổi và bổ sung năm 2017), chương XIX: Các tội phạm về môi trường, từ điều 235 đến 246 Mức phạt tù thấp nhất là 6 tháng, cao nhất là 15 năm Hoặc cải tạo không giam giữ từ 1 đến 3 năm

Ví dụ:

Điều 243 BLHS 2015 (sửa đổi và bổ sung năm 2017) quy định về tội Hủy hoại rừng:

3 Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 07 năm đến 15

năm:

a) Cây trồng chưa thành rừng hoặc rừng khoanh nuôi tái sinh thuộc kiểu trạng thái rừng

có diện tích 100.000 mét vuông (m2) trở lên;

b) Rừng sản xuất có diện tích 50.000 mét vuông (m2) trở lên;

c) Rừng phòng hộ có diện tích 10.000 mét vuông (m2) trở lên;

d) Rừng đặc dụng có diện tích 5.000 mét vuông (m2) trở lên;

đ) Gây thiệt hại về lâm sản trị giá 120.000.000 đồng trở lên đối với rừng sản xuất là rừng

tự nhiên; 200.000.000 đồng trở lên đối với rừng sản xuất là rừng trồng, rừng khoanh nuôi tái sinh trong trường hợp rừng bị thiệt hại không tính được bằng diện tích rừng bị đốt, bị phá hoặc có hành vi khác huỷ hoại rừng không tập trung mà phân tán, rải rác trong cùng một tiểu khu hoặc nhiều tiểu khu;

e) Thực vật thuộc loài nguy cấp, quý hiếm được ưu tiên bảo vệ, các loại thực vật khác thuộc Nhóm IA trị giá 100.000.000 đồng trở lên; thực vật thuộc Nhóm IIA trị giá 200.000.000 đồng trở lên

Tại điều Điều 241 Tội làm lây lan dịch bệnh nguy hiểm cho động vật, thực vật 1 Người nào thực hiện một trong các hành vi sau đây, làm lây lan dịch bệnh nguy hiểm cho động vật, thực vật gây thiệt hại về tài sản từ 100.000.000 đồng đến 500.000.000 đồng

5 Luật Xử lý vi phạm hành chính năm 2012

8

hoặc đã bị xử phạt vi phạm hành chính về một trong những hành vi này mà còn vi phạm, thì bị phạt tiền từ 50.000.000 đồng đến 200.000.000 đồng, phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm:

a) Đưa vào, mang ra hoặc cho phép đưa vào, mang ra khỏi vùng có dịch động vật, thực vật, sản phẩm động vật, thực vật hoặc vật phẩm khác bị nhiễm bệnh hoặc mang mầm bệnh, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác;

b) Đưa vào hoặc cho phép đưa vào lãnh thổ Việt Nam động vật, thực vật, sản phẩm động vật, thực vật thuộc diện kiểm dịch mà không thực hiện các quy định của pháp luật về kiểm dịch;

c) Hành vi khác làm lây lan dịch bệnh nguy hiểm cho động vật, thực vật

III Vai trò thực hiện pháp luật xử lý vi phạm pháp luật về môi trường:

- Góp phần phát triển kinh tế - xã hội, giữ vững quốc phòng,an ninh và trật tự xã hội

- Giữ vai trò quan trọng trong việc BVMT, bảo đảm cho sự phát triển kinh tế xã hội

bền vững

- Góp phần nâng cao ý thức pháp luật trong các tầng lớp nhân dân

- Góp phần quan trọng vào công cuộc xây dựng, hoàn thiện hệ thống pháp luật xử lý

vi phạm trong lĩnh vực BVMT nói riêng và hệ thống pháp luật Việt Nam nói chung

IV Pháp luật xử lý vi phạm pháp luật về môi trường ở một số nước trên thế giới

1 Tại Trung Quốc:

Bộ BVMT Trung Quốc cho biết các cơ quan BVMT của nước này đã tiến hành xử phạt đối với gần 5.000 trường hợp vi phạm quy định về bảo vệ môi trường, tăng 200% so với cùng kỳ năm 2016, với tổng số tiền phạt lên tới 264 triệu Nhân dân tệ (khoảng 38,3 triệu USD) Có gần 8.500 người đã bị truy tố do vi phạm các quy định bảo vệ nguồn tài nguyên, tăng 44% so với năm trước6 Có 5.594 công ty (chiếm khoảng 66,2%) trong tổng

số các công ty bị thanh tra đã vi phạm những quy định về môi trường trong đó phổ biến nhất là gây ô nhiễm không khí Các cơ quan chức năng ở một số địa phương đã chấm dứt

6 https://bnews.vn/trung-quoc-so-vu-khoi-to-ve-gay-o-nhiem-moi-truong-tang-40-/102697.html

9