Tài nguyên và môi trường du lịch Việt Nam pdf

CÁC TÁC GI... Tài nguyên du lch g m tài nguyên du l ch đang khai thác, tài nguyên du lch ch a khai thác... - Tài nguyên du l ch là nh ng tài nguyên không ch có giá tr h u hình mà còn có

Trong m y th p k qua, đ c bi t t n m 1950 tr l i đây, du l ch đã

phát tri n nhanh chóng và tr thành ngành kinh t hàng đ u th gi i v i t c đ

t ng tr ng bình quân v khách 6,93%/n m, v doanh thu 11,8%/n m Theo s

li u c a T ch c Du l ch Th gi i (WTO), n m 1998 t ng s khách du l ch

qu c t trên pham vi toàn c u đ t 626 tri u khách, doanh thu t du l ch c tính

445 t USD, t ng đ ng 6,5% t ng s n ph m qu c dân (GNP) toàn th gi i

ây c ng là ngành kinh t mang l i nhi u công n vi c làm nh t cho ng i lao

đ ng v i kho ng 115 tri u ng i có vi c làm tr c ti p trong ngành du l ch Nh

v y trong 15 ng i lao đ ng trên th gi i thì có 1 ng i làm ngh du l ch

Trong su t g n 40 n m hình thành và phát tri n, du l ch Vi t Nam đã

có nh ng b c ti n đáng khích l , tr thành ngành kinh t có v trí x ng đáng

trong n n kinh t qu c dân

ng và Nhà n c kh ng đ nh "Du l ch là m t ngành kinh t t ng h p quan tr ng góp ph n nâng cao dân trí, t o vi c làm và phát tri n kinh t - xã

h i c a đ t n c" và coi " phát tri n du l ch là m t h ng chi n l c quan

tr ng trong đ ng l i phát tri n kinh t - xã h i nh m góp ph n th c hi n công

nghi p hoá, hi n đ i hoá đ t n c" ph n đ u "t ng b c đ a n c ta thành

trung tâm du l ch, th ng m i - d ch v có t m c trong khu v c"

Là m t đ t n c x s nhi t đ i v i nhi u c nh quan và h sinh thái

đi n hình, dân t c Vi t Nam có hàng ngàn n m l ch s d ng n c và gi n c

v i n n v n hoá, đa d ng giàu b n s c c a 54 dân t c anh em, Vi t Nam có

ti m n ng tài nguyên du l ch bao g m tài nguyên du l ch t nhiên và tài nguyên

du lch nhân v n đa d ng, phong phú và đ c s c, trong đó có nhi u tài nguyên

đ c bi t có giá tr ây là c s ti n đ quan tr ng đ phát tri n du l ch n c

ta

Du lch là ngành kinh t có đ nh h ng tài nguyên m t cách rõ r t S

phát tri n c a du l ch có m i liên h m t thi t v i tài nguyên và môi tr ng du

lch Vi c khai thác các tài nguyên du l ch và phát tri n các ho t đ ng du l ch

luôn g n li n và có s tác đ ng qua l i v i môi tr ng du l ch

Hi n nay, tài nguyên và môi tr ng du l ch nhi u n c trên th gi i,

trong đó có Vi t Nam, đang b nh ng tác đ ng tiêu c c c a ho t đ ng phát tri n

kinh t - xã h i, có nguy c gi m sút và suy thoái, nh h ng đ n s phát tri n

b n v ng c a du l ch M t trong nh ng nguyên nhân c a tình tr ng trên là do

nh ng hi u bi t v tài nguyên và môi tr ng du l ch còn ch a đ c đ y đ

Cu n sách "Tài nguyên và Môi tr ng Du l ch Vi t Nam" ra đ i v i

hy v ng đ c góp ph n vào vi c nâng cao nh ng hi u bi t v tài nguyên và

môi tr ng nói chung, v tài nguyên và môi tr ng du l ch Vi t Nam nói riêng

Qua đó b n đ c có th s có đ c nh ng thông tin b ích, nh ng nhìn nh n

khách quan và đúng đ n h n, đ có nh ng hành đ ng tích c c h n góp ph n

vào s phát tri n b n v ng c a du l ch Vi t Nam trên quan đi m tài nguyên và

môi tr ng

Tài nguyên và môi tr ng du l ch là v n đ r t r ng và là l nh v c

nghiên c u còn m i Vi t Nam, vì v y ch c r ng cu n sách s còn nhi u h n

ch và thi u sót, ch a đáp ng đ c đ y đ yêu c u c a b n đ c Chúng tôi r t

mong mu n nh n đ c ý ki n đóng góp c a b n đ c đ cu n sách đ c hoàn

thi n h n

Nhân dp này cho phép chúng tôi xin đ c bày t l i c m n chân

thành t i Vi n Nghiên c u Phát tri n Du l ch, Nhà xu t b n Giáo d c, t i các

c quan, các nhà khoa h c và nhà nhi p nh cùng các b n đ ng nghi p đã

khuy n khích và t o đi u ki n thu n l i đ s m cho ra m t cu n sách này

CÁC TÁC GI

Tài nguyên hi u theo ngh a r ng bao g m t t c các ngu n nguyên

li u, n ng l ng và thông tin có trên trái đ t và trong không gian v tr liên

quan mà con ng i có th s d ng ph c v cho cu c s ng và s phát tri n c a

mình

Tài nguyên đ c phân lo i theo tài nguyên thiên nhiên g n li n v i

các nhân t t nhiên, và tài nguyên nhân v n g n li n v i các nhân t v con

ng i và xã h i

D a vào kh n ng tái t o, tài nguyên đ c phân thành tài nguyên tái

t o đ c và tài nguyên không tái t o đ c Tài nguyên tái t o đ c là nh ng tài

nguyên d a vào ngu n n ng l ng đ c cung c p h u nh liên t c và vô t n t

v tr t i trái đ t, d a vào các quy lu t t nhiên đã hình thành đ ti p t c t n

t i, phát tri n và ch m t đi khi không còn ngu n n ng l ng và thông tin Tài

nguyên tái t o đ c c ng có th đ c đ nh ngh a m t cách đ n gi n h n, là

nh ng tài nguyên có th t duy trì ho c t b sung m t cách liên t c n u đ c

khai thác và qu n lý t t (Jorgensen S E, 1971)

N ng l ng b c x m t tr i, n ng l ng n c, gió, tài nguyên sinh

h c là nh ng tài nguyên tái t o

Tài nguyên không tái t o t n t i m t cách h u h n, s b m t đi ho c

hoàn toàn b bi n đ i, không còn gi đ c tính ch t ban đ u sau quá trình khai

thác s d ng Ph n l n các lo i tài nguyên khoáng s n, nhiên li u khoáng đã

đ c s d ng, các thông tin di truy n b bi n đ i không gi l i đ c cho đ i

sau là tài nguyên không tái t o đ c

Tài nguyên du lch là m t d ng đ c s c c a tài nguyên nói chung

Khái ni m tài nguyên du l ch luôn g n li n v i khái ni m du l ch

Tài nguyên du lch là c nh quan thiên nhiên, di tích l ch s , di tích

cách m ng, giá tr nhân v n, công trình lao đ ng sáng t o c a con ng i có th

đ c s d ng nh m tho mãn nhu c u du l ch; là y u t c b n đ hình thành

các đi m du l ch, khu du l ch nh m t o ra s h p d n du l ch (Pháp l nh Du l ch

Vi t Nam, 1999)

Nh v y, tài nguyên du l ch đ c xem nh ti n đ đ phát tri n du

lch Th c t cho th y, tài nguyên du l ch càng phong phú, càng đ c s c bao

nhiêu thì s c h p d n và hi u qu ho t đ ng du l ch càng cao b y nhiêu

Tài nguyên du lch bao g m các y u t liên quan đ n các đi u ki n t

nhiên, đi u ki n l ch s - v n hoá, kinh t - xã h i v n có trong t nhiên ho c

do con ng i t o d ng nên Các y u t này luôn luôn t n t i và g n li n v i

môi tr ng t nhiên và môi tr ng xã h i đ c thù c a m i đ a ph ng, m i

qu c gia t o nên nh ng đi m đ c s c cho m i đ a ph ng, m i qu c gia đó

Khi các y u t này đ c phát hi n, đ c khai thác và s d ng cho m c đích

phát tri n du l ch thì chúng s tr thành tài nguyên du l ch Cách đây h n 30

n m khu r ng nguyên sinh Cúc Ph ng đã đ c phát hi n N m 1962 Chính

ph ra quy t đ nh cho phép xây d ng thành v n qu c gia và đ n n m 1966,

Cúc Ph ng đã chính th c tr thành v n qu c gia đ u tiên c a Vi t Nam

C ng t th i đi m này khi tính đa d ng sinh h c c a v n qu c gia đ c khai

thác ph c v m c đích du l ch, khu r ng nguyên sinh này tr thành m t đi m

tài nguyên du lch đ c s c, m t đi m du l ch có s c h p d n cao đ i v i khách

du lch trong n c và qu c t T ng t nh v y, c ng ch m i cách đây h n 5

n m, n m 1993, đ ng Thiên Cung, m t đ ng đá vôi nguyên s , k o v nh H

Long đ c phát hi n, khai thá s d ng đ tr thành m t đi m du l ch m i h p

d n đã làm phong phú và t ng thêm giá tr c a tài nguyên du l ch c a khu du

lch n i ti ng này

Tài nguyên du lch g m tài nguyên du l ch đang khai thác, tài nguyên

du lch ch a khai thác

M c đ khai thác ti m n ng tài nguyên du l ch ph thu c vào:

- Kh n ng nghiên c u phát hi n và đánh giá các ti m n ng tài nguyên

v n còn ti m n

- Yêu c u phát tri n các s n ph m du l ch nh m tho mãn nhu c u c a

khách du lch Các nhu c u này ngày m t l n và đa d ng ph thu c vào m c

s ng và trình đ dân trí Ví d , vào nh ng n m 60, du l ch bi n n c ta ch

y u là t m và ngh d ng bi n thì ngày nay các s n ph m du l ch bi n đã đa

d ng h n bao g m c l n bi n, l t ván, tham quan các h sinh thái bi n v.v

- Trình đ phát tri n khoa h c công ngh nh m t o ra các ph ng ti n

đ khai thác các ti m n ng tài nguyên Ví d n u nh tr c đây du l ch thám

hi m đáy bi n ch là c m thì ngày nay v i các tàu ng m chuyên d ng khách

du lch có th tham quan khám phá nh ng đi u k di u c a đ i d ng m t cách

d dàng Trong t ng lai, v i s phát tri n nhanh chóng v khoa h c và công

ngh , du khách s có c h i đi du l ch nh ng hành tinh xa xôi ngoài trái đ t

Nh v y c ng gi ng nh các d ng tài nguyên khác, tài nguyên du l ch

có ph m trù l ch s và có xu h ng ngày càng đ c m r ng S m r ng c a

tài nguyên du lch th ng tu thu c r t nhi u vào yêu c u phát tri n du l ch,

vào nh ng ti n b khoa h c k thu t, vào s đ u t , vào các sáng ki n và s

thích c a con ng i

Bên c nh nh ng tài nguyên đã và đang đ c khai thác, nhi u tài

nguyên du lch còn t n t i d i d ng ti m n ng do:

- Ch a đ c nghiên c u đi u tra và đánh giá đ y đ

- Ch a có nhu c u khai thác do kh n ng "c u" còn th p

- Tính đ c s c c a tài nguyên th p ho c ch a đ tiêu chu n c n thi t

h i đ các đi u ki n đ khai thác đ a vào s d ng

2 c đi m c a tài nguyên du l ch:

có th khai thác và s d ng t t nh t các tài nguyên du l ch tr c

h t c n ph i tìm hi u và nghiên c u các đ c đi m c a ngu n tài nguyên này

Tài nguyên du lch có các đ c đi m chính sau đây:

Khác v i nhi u lo i tài nguyên khác, tài nguyên du l ch r t phong phú

và đa d ng c đi m này c a tài nguyên du l ch là c s đ t o nên s phong

phú c a các s n ph m du l ch nh m th a mãn nhu c u đa d ng c a khách du

lch Thí d đ i v i lo i hình tham quan, nghiên c u ph c v cho m c đích

nâng cao nh n th c c a khách du l ch thì tài nguyên du l ch có th là các l h i,

nh ng sinh ho t truy n th ng c a m t vùng quê, các di tích l ch s - v n hoá,

các b n làng dân t c ít ng i mi n núi, các vi n b o tàng, các thành ph , các

thác n c, hang đ ng hay các cánh r ng nguyên sinh có tính đa d ng sinh h c

cao i v i lo i hình du l ch ngh mát, ch a b nh nh m m c đích ph c h i

s c kho thì tài nguyên du l ch c n khai thác l i là các bãi bi n, các vùng núi

cao khí h u trong lành, có phong c nh đ p, các su i khoáng c bi t, nhi u

tài nguyên du lch đ c s c và đ c đáo có s c h p d n r t l n đ i v i khách du

lch Ví d Kim t tháp Ai C p, V n lý Tr ng thành Trung Qu c, Th đô

Pari c a Pháp, vùng núi Anp Châu Âu, các v n qu c gia Châu Phi, vùng

bi n Caribê Trung M là nh ng đ a danh du l ch lý t ng hàng n m thu hút

hàng ch c tri u khách du l ch

Vi t Nam, v nh H Long và c đô Hu là nh ng tài nguyên du l ch

đ c s c càng tr nên h p d n h n đ i v i khách du l ch khi đ c UNESCO

công nh n là di s n thiên nhiên và di s n v n hoá th gi i Ch c ch n đây s là

nh ng đ a danh thu hút ngày càng đông khách du l ch t i th m

N u ch đ n thu n tính toán d i góc đ kinh t thì hi u qu thu đ c

t vi c khai thác các tài nguyên du l ch là r t to l n, có khi v t tr i h n r t

nhi u l n so v i vi c khai thác các tài nguyên khác

- Tài nguyên du l ch là nh ng tài nguyên không ch có giá tr h u

hình mà còn có nh ng giá tr vô hình

ây có th đ c xem là m t trong nh ng đ c đi m quan tr ng c a tài

nguyên du lch khác v i nh ng lo i tài nguyên khác

Trong th c t , tài nguyên du l ch là ph ng ti n v t ch t tr c ti p tham

gia vào vi c hình thành các s n ph m du l ch ây chính là nh ng giá tr h u

hình c a tài nguyên du l ch Ví d t m bi n là s n ph m du l ch bi n đi n hình

quan tr ng đ c hình thành trên c s s t n t i h u hình c a các bãi cát bi n,

n c bi n v i nh ng đ c đi m t nhiên c th Tuy nhiên n u ch hi u khía

c nh v t ch t này c a tài nguyên du l ch thì ch a đ y đ b i không ph i bãi

bi n vào c ng đ c khai thác phát tri n thành đi m du l ch Nguyên nhân c a

th c tr ng trên ngoài y u t h n ch c a các đi u ki n đ khai thác thì quan

tr ng h n c là do s h n ch v "giá tr vô hình" c a tài nguyên Giá tr vô

hình này c a tài nguyên du l ch đ c khách du l ch c m nh n thông qua nh ng

c m xúc tâm lý; làm tho mãn nhu c u tinh th n (th m m , v n hoá) - m t nhu

c u đ c bi t c a khách du l ch Giá tr vô hình c a tài nguyên du l ch nhi u khi

còn đ c th hi n thông qua nh ng thông tin (nghe k l i, qua báo chí, truy n

hình, qu ng cáo ) mà khách du l ch c m nh n đ c, ng ng m và mong

mu n đ c đ n t n n i đ th ng th c Trung Qu c có câu "B t đáo Tr ng

thành phi h o hán" đ nói v V n lý Tr ng thành, Vi t Nam có "Nam thiên

H u h t các tài nguyên du l ch đ c khai hác đ ph c v du l ch là các

tài nguyên v n đã s n có trong t nhiên do t o hoá sinh ra ho c do con ng i

t o d ng nên và th ng d khai thác Trên th c t m t cánh r ng nguyên sinh,

m t thác n c, m t bãi bi n, m t h n c (t nhiên ho c nhân t o) đ u có th

tr thành m t đi m du l ch ây là nh ng tài nguyên vô giá c v ngh a đen và

ngha bóng Con ng i khó lòng có th t o nên các tài nguyên du l ch b i vô

cùng t n kém và dù có mô ph ng l i đ c thì c ng không th l t t h t đ c

s c sáng t o phi th ng c a t o hoá và vì th s gi m đi r t nhi u v giá tr và

đ h p d n

V i t t c nh ng gì đã s n có c a tài nguyên du l ch, ch c n đ u t

không l n nh m tôn t o, đ v a tôn thêm v đ p và giá tr c a tài nguyên, v a

t o ra nh ng đi u ki n thu n l i đ khai thác và s d ng có hi u qu tài nguyên

này

- Tài nguyên du l ch có th i gian khai thác khác nhau

Trong s các tài nguyên du l ch, có nh ng tài nguyên có kh n ng khai

thác quanh n m, có nh ng tài nguyên l thu c nhi u vào th i gian khai thác và

c ng có nh ng tài nguyên ít l thu c vào th i gian h n S l thu c này ch y u

d a theo quy lu t di n bi n c a khí h u

i v i các tài nguyên du l ch bi n, th i gian khai thác thích h p nh t

là vào th i k có khí h u m áp trong n m i u này gi i thích vì sao du l ch

bi n th ng ch t ch c vào mùa hè khu v c phía B c khu v c t à N ng

tr vào, n i ít ch u nh h ng c a không khí l nh, ho t đ ng du l ch bi n có th

t ch c quanh n m Ng c l i tài nguyên du l ch vùng núi ôn đ i th ng đ c

khai thác vào mùa đông ph c v khách du l ch ngh đông, tr t tuy t và ch i

các môn th thao mùa đông i v i các l h i, bên c nh các t p quán là các

nghi l tôn giáo c ng đã đ c n đ nh vào các th i k khác nhau trong n m và

vì th các ho t đ ng du l ch l thu c vào th i gian di n ra các l h i đó vùng

đ ng b ng B c B n c ta, mùa xuân là mùa c a l h i v i các l h i n i ti ng

nh H i Lim, H i Gióng, H i Chùa H ng, H i n Hùng

i v i nhi u lo i hình du l ch, th i k mùa khô, ít m a, có ti t tr i

m áp và có th i ti t t t là th i k thu n l i cho ho t đ ng du l ch

Tài nguyên du lch có th i gian khai thác khác nhau đã quy t đ nh tính

ch t mùa v c a ho t đ ng du l ch Các đ a ph ng, nh ng ng i qu n lý, đi u

hành và t ch c các ho t đ ng kinh doanh d ch v du l ch và c các khách du

lch n a đ u ph i quan tâm đ n tính ch t này đ có các bi n pháp ch đ ng đi u

ti t thích h p nh m đ t đ c hi u qu cao nh t trong công vi c c a mình

- Tài nguyên du l ch đ c khai thác t i ch đ t o ra các s n ph m

du l ch

Các tài nguyên du lch th ng đ c khai thác t i ch đ t o ra các s n

ph m Các s n ph m du l ch này đ c khách du l ch đ n t n n i đ th ng

th c ây c ng là đ c đi m mà tài nguyên du l ch khác v i m t s tài nguyên

khác i v i nhi u lo i tài nguyên khác, sau khi khai thác có th đ c v n

nguyên này đi u đ u tiên c n quan tâm là ph i chu n b t t các c s h t ng,

các c s v t ch t k thu t du l ch và v n chuy n khách du l ch ây c ng là

m t l i th c a các đi m du l ch có ngu n tài nguyên du l ch đ c s c đ Nhà

n c quan tâm xây d ng c s h t ng và thu hút các ngu n v n đ u t nh m

thu hút và ph c v khách du l ch đ n các đ a ph ng đó ng th i c ng đòi

h i ph i có s ph i h p đ ng b c a các ngành, các c p nh m t o nh ng đi u

ki n thu n l i đ phát tri n du l ch Th c t cho th y nh ng đi m du l ch có v

trí đ a lý thu n l i, thu n ti n đ ng giao thông và có các c s d ch v du l ch

t t thì ho t đ ng du l ch đó s đ t đ c hi u qu cao Ng c l i có nh ng

đi m du l ch có ngu n tài nguyên du l ch r t đ c s c nh bãi bi n Trà C

(Qu ng Ninh), th tr n Sa Pa, cao nguyên B c Hà (Lào Cai), đ ng Phong Nha

(Qu ng Bình) nh ng vì v trí quá xa xôi, cách tr đ ng đi l i l i và ph ng

ti n giao thông g p nhi u khó kh n nên đã nh h ng r t nhi u đ n kh n ng

thu hút khách du lch N u đ c đ u t t t h n v c s h t ng và ph ng ti n

v n chuy n khách, ch c ch n ch ng bao lâu n a các đi m du l ch này s tr nên

s m u t

- Tài nguyên du l ch có th s d ng đ c nhi u l n

ây c ng là m t đ c đi m quan tr ng c a tài nguyên du l ch khác v i

nhi u tài nguyên khác không có kh n ng tái t o ch s d ng đ c m t l n và

ngày càng c n ki t Các tài nguyên du l ch đ c x p vào lo i tài nguyên có kh

n ng tái t o và s d ng lâu dài V n đ chính là ph i n m đ c quy lu t c a t

nhiên, l ng tr c đ c s th thách kh c nghi t c a th i gian và nh ng bi n

đ ng, đ i thay do con ng i gây nên đ có nh ng đ nh h ng lâu dài và các

bi n pháp c th đ khai thác s d ng h p lý các ngu n tài nguyên này, đ m

b o cho ngu n tài nguyên đ c khai thác d i m c ch u đ ng c a nó, không

tri n du l ch b n v ng m i đ m b o đ ngu n tài nguyên du l ch ít b t n h i, đ

m i đi m du l ch, m i khu du l ch ngày càng tr nên h p d n h n, không ng ng

tho mãn các nhu c u phát tri n du l ch hi n t i, mà còn s n sàng đ đáp ng

yêu c u phát tri n du l ch trong t ng lai

3 Ý ngh a và vai trò c a tài nguyên du l ch:

3.1 Ý ngh a:

Tài nguyên du lch là nhân t có ý ngh a quy t đ nh đ i v i s phát

tri n du l ch Th t khó hình dung n u không có tài nguyên du l ch ho c tài

nguyên du lch quá nghèo nàn mà ho t đ ng du l ch l i có th phát tri n m nh

m đ c

3.2 Vai trò:

Vai trò c a tài nguyên du l ch đ i v i các ho t đ ng du l ch đ c th

hi n c th trên các m t sau đây:

- Tài nguyên du l ch là y u t c b n đ hình thành các s n ph m

du l ch

đ n tài nguyên du l ch đáp ng nhu c u đòi h i c a khách du l ch, các s n

ph m du l ch không th đ n đi u, nghèo nàn, kém h p d n d gây nhàm chán,

mà c n ph i phong phú, đa d ng, đ c s c và m i m

Chính s phong phú và đa d ng c a tài nguyên du l ch đã t o nên s

phong phú và đa d ng c a s n ph m du l ch Tài nguyên du l ch càng đ c s c,

c a đi u ki n t nhiên và xã h i tr thành tài nguyên du l ch Không có nh ng

hang đ ng ng m bí n, nh ng đ nh núi cao hi m tr , nh ng cánh r ng nguyên

sinh âm u, hoang v ng thì không th xu t hi n lo i hình du l ch thám hi m

Không có nh ng bãi san hô và th gi i sinh v t thu sinh muôn màu muôn v

ng p chìm d i làn n c trong xanh thì không th có lo i hình du l ch ng m

d i bi n

- Tài nguyên du l ch là m t b ph n c u thành quan tr ng c a t

ch c lãnh th du l ch

H th ng lãnh th du l ch th hi n m i quan h v m t không gian c a

các y u t có quan h m t thi t v i nhau c u t o nên nó Các y u t đó là khách

du lch, tài nguyên du l ch, c s h t ng và c s v t ch t k thu t du l ch, đ i

ng cán b công nhân viên và t ch c đi u hành, qu n lý du l ch

H th ng lãnh th du l ch có nhi u c p phân v khác nhau t đi m du

Do đ c đi m phân b c a tài nguyên du l ch, trong t ch c lãnh th du

lch đã hình thành nên các đi m du l ch, các c m du l ch, các trung tâm du l ch

và các tuy n du l ch T các tuy n đi m du l ch này trong quá trình khai thác s

đ c l a ch n, s p x p thành các tour du l ch t c là các s n ph m du l ch c th

cung c p cho khách du l ch T ch c lãnh th du l ch h p lý s góp ph n t o

nên hi u qu cao trong vi c khai thác các tài nguyên du l ch nói riêng c ng nh

trong m i ho t đ ng du l ch nói chung

4 Các lo i tài nguyên du l ch:

Tài nguyên du lch v n r t phong phú và đa d ng song v n có th phân

chia thành hai lo i là tài nguyên du l ch t nhiên và tài nguyên du l ch nhân

v n

4.1 Tài nguyên du l ch t nhiên:

Thiên nhiên là môi tr ng s ng c a con ng i và m i sinh v t trên trái

đ t Thiên nhiên bao quanh bao g m các y u t và các thành ph n t nhiên, các

hi n t ng t nhiên và các quá trình bi n đ i c a chúng t o nên các đi u ki n

t nhiên th ng xuyên tác đ ng đ n s s ng và m i ho t đ ng c a con ng i

Ch có các thành ph n và các th t ng h p t nhiên tr c ti p ho c gián

ti p đ c khai thác s d ng t o ra các s n ph m du l ch, ph c v cho m c đích

phát tri n du l ch m i đ c xem là tài nguyên du l ch t nhiên Các tài nguyên

du lch t nhiên luôn luôn g n li n v i các đi u ki n t nhiên c ng nh các đi u

ki n l ch s - v n hoá, kinh t - xã h i xung quanh và chúng th ng đ c

khai thác đ ng th i v i các tài nguyên du l ch nhân v n

Khi tìm hi u, nghiên c u v tài nguyên du l ch t nhiên ng i ta

ngu n tài nguyên du l ch Các thành ph n t nhiên t o nên tài nguyên du l ch t

nhiên th ng là đ a hình, khí h u, thu v n và sinh v t

th m ng c a thiên nhiên, v a có khí h u mát m , không khí trong lành

mi n núi có nhi u đ i t ng cho ho t đ ng du l ch ó là các sông su i, thác

n c, hang đ ng, r ng cây v i th gi i sinh v t t nhiên vô cùng phong phú

Mi n núi còn là đ a bàn c trú c a đ ng bào các dân t c ít ng i v i đ i s ng

và n n v n hoá r t đa d ng và đ c s c

n c ta, đ a hình đ c khai thác nh m t tài nguyên du l ch t

nhiên quan tr ng th ng là các d ng và các ki u đ a hình đ c bi t sau:

- Các vùng núi có phong c nh đ p

Các vùng núi có phong c nh đ p đã đ c phát hi n và khai thác ph c

v m c đích du l ch là cao nguyên Lâm Viên (Lang Biang) v i thành ph à

L t (Lâm ng), Sa Pa, B c Hà (Lào Cai), Tam o (V nh Phúc), Ba Vì (Hà

Tây), các vùng h t nhiên và nhân t o nh h Ba B (B c K n), h Hoà Bình

(Hoà Bình), h Thác Bà (Yên Bái), h ng Mô (Hà Tây) c bi t, à L t

và Sa Pa đ cao trên 1500m đ c m nh danh là thành ph trong s ng mù,

mang nhi u s c thái c a thiên nhiên vùng ôn đ i đã đ c xây d ng thành đi m

du lch tham quan ngh mát t cách đây trên d i 100 n m Cao nguyên B c

Hà, núi Ba Vì, núi M u S n, núi B ch Mã c ng là nh ng đi m du l ch núi có

ti ng đã t ng có th i k đ c khai thác ph c v du l ch, hi n t i đang đ c

t ng b c ph c h i và h a h n nh ng tri n v ng r t t t đ p

Các hang đ ng n c ta ch y u là các hang đ ng n m trong các

vùng núi đá vôi có ki u đ a hình karst r t phát tri n Vùng núi đá vôi n c ta

có di n tích khá l n, t i 50 - 60 nghìn km2

chi m g n 15% di n tích c n c

Vùng núi đá vôi n c ta đ c t p trung ch y u mi n B c t Lai Châu, Hà

Giang, Cao B ng, L ng S n biên gi i Vi t - Trung, các cao nguyên đá vôi

Tây B c, vùng núi đá vôi Hoà Bình - Thanh Hoá cho đ n vùng núi đá vôi

Qu ng Bình mi n Nam, núi đá vôi ch có khu v c xung quanh th xã Hà

Tiên và m t s đ o n m r i rác v nh Thái Lan (Kiên Giang)

Các công trình đi u tra, nghiên c u hang đ ng Vi t Nam cho th y

hi n đã phát hi n đ c kho ng 200 hang đ ng, trong đó ph n l n, t i g n 90%,

là các hang ng n và trung bình (có đ dài d i 100m) và ch có trên 10% s

hang có đ dài trên 100m Trong s các hang dài nh t n c ta đ c phát hi n

cho đ n nay ph n l n t p trung Qu ng Bình nh hang Vòm t i 27km (ch a

k t thúc), đ ng Phong Nha 8,5km, hang t i 5,5km L ng S n, hang C - hang

Bè c ng dài h n 3,3km

Các hang đ ng n c ta th ng n m chân núi và c l ng ch ng

núi Nhi u hang có c a r ng t i 110m và tr n cao nh t t i 120m nh hang D i

L ng S n Hang sâu nh t là hang C - hang Bè có đ sâu 123m c bi t r t

nhi u hang đ ng n c ta có nh ng m ch sông su i ng m ch y xuyên qua

vùng núi đá vôi và thông v i h th ng sông su i bên ngoài

Nhi u hang đ ng n c ta có v đ p l ng l y, tráng l và r t k o, có

s c h p d n đ c bi t v i khách du l ch Bên c nh nh ng v đ p t nhiên do t o

hoá sinh ra, các hang đ ng còn ch a đ ng nh ng di tích kh o c h c, nh ng di

Các hang đ ng n c ta tuy có nhi u nh ng s đ c khai thác s

d ng cho m c đích du l ch còn r t ít Tiêu bi u nh t là đ ng Phong Nha (Qu ng

Bình), đ ng H ng Tích (Hà Tây), Tam C c - Bích ng (Ninh Bình), hang

P c Bó (Cao B ng), đ ng Nh Thanh, Tam Thanh (L ng S n), đ ng S n M c

H ng (S n La) các hang đ ng v nh H Long (Qu ng Ninh) v.v

Trong s nh ng hang đ ng n c ta, đ c s c nh t ph i k đ n đ ng

Phong Nha

ng Phong Nha còn g i là đ ng Troóc hay chùa Hang n m trong lòng kh i núi đá vôi K Bàng ng có c a vào r ng 25m n i li n v i sông Son

nên có th đi ti p b ng thuy n vào sâu trong đ ng t i 3,5km C a đ ng có đ

cao 10m Càng vào sâu h th ng hang đ ng càng tr nên dài r ng v i trên 20

vòm hang l n và nh ng hành lang dài t vài ch c mét đ n hàng nghìn mét, tr n

cao t 10 - 50m C nh s c trong đ ng vô cùng đ p m t, k o ng Phong

Nha đã đ c các nhà khoa h c có uy tín c a H i Hang đ ng Hoàng Gia Anh

đánh giá là hang n c đ p nh t th gi i

ng Phong Nha hi n đang đ c Nhà n c gi i thi u đ UNESCO công nh n là di s n thiên nhiên th gi i

- Các bãi bi n

N c ta có đ ng b bi n dài 3260km và đã th ng kê đ c có kho ng

125 bãi bi n có bãi cát b ng ph ng v i đ d c trung bình 1 - 30

có nhi u đi u

ki n thu n l i đ khai thác ph c v du l ch i u lý thú là c hai đi m đ u và

cu i c a đ ng b bi n n c ta đ u là hai bãi bi n đ p: Bãi bi n Trà C

Qu ng Ninh có chi u dài g n 17km v i bãi cát r ng, b ng ph ng t i m c lý

t ng và bãi bi n Hà Tiên v i th ng c nh hòn Ph T n i ti ng

Các bãi bi n n c ta phân b tr i đ u t B c vào Nam N i ti ng

nh t là các bãi bi n Trà C , S m S n, C a Lò, Thu n An, L ng Cô, Non N c,

Sa Hu nh, V n Phong, Nha Trang, Ninh Ch , Cà Ná, V ng Tàu v.v

Bên c nh đó, vùng bi n n c ta còn có kho ng 3000 hòn đ o l n nh

và các qu n đ o g n và xa b có nhi u bãi bi n và phong c nh đ p còn

nguyên v n v hoang s , môi tr ng trong lành và nh ng đi u ki n t nhiên r t

thu n l i đ phát tri n các lo i hình du l ch bi n Tiêu bi u nh t là các đ o Cái

B u, Cát Bà, Cù Lao Chàm, Côn o, Phú Qu c v.v n u đ c đ u t s phát

tri n thành nh ng đi m du l ch h p d n và có s c c nh tranh

- Các di tích t nhiên

Trên b m t đ a hình n c ta có r t nhi u v t th có dáng hình t

nhiên song r t g n g i v i đ i th ng, có giá tr th m m và g i c m, l i đ c

mang t i các s tích và truy n thuy t ó là các di tích t nhiên và c ng là m t

đ i t ng du l ch đ c khách du l ch a thích, ng ng m Các di tích t nhiên

n c ta c ng r t phong phú và đa d ng Nào là hòn Ph T , núi V ng Phu,

hòn Tr ng Mái, hòn á Chông; nào là hang T Th c, Thác Gi i Oan; nào là h

Ba B m t h n c ng t t nhiên đ c hình thành do nh ng h s t vùng núi

đá vôi ho c h L c, h T N ng là các h n c vùng mi ng núi l a c x a

nay đã t t cùng nhi u di tích núi l a khác hi n còn t n t i Tây Nguyên Trong

các chuy n du l ch tham quan, du l ch sinh thái, các di tích t nhiên th ng làm

t ng thêm tính h p d n và hi u qu c a chuy n đi

tài nguyên du lch quan tr ng

Các đi u ki n khí h u đ c xem nh các tài nguyên khí h u du l ch

c ng r t đa d ng và đã đ c khai thác đ ph c v cho các m c đích du l ch

khác nhau

- Tài nguyên khí h u thích h p v i s c kho con ng i

Tài nguyên khí h u đ c xác đ nh tr c h t là t ng h p c a các y u t

nhi t đ , đ m và m t s y u t khác nh áp su t không khí, gió, ánh n ng m t

tr i thích h p nh t v i s c kho con ng i, t o cho con ng i các đi u ki n

s ng tho i mái, d ch u nh t

Trong th c t , khách du l ch vào m i th i đi m s ng trong nh ng

đi u ki n khí h u không phù h p th ng đi du l ch đ n nh ng n i có đi u ki n

khí h u thích h p h n Ng i x l nh ph ng B c th ng đi ngh đông

nh ng vùng m áp ph ng Nam Ng i x nóng trong nh ng ngày hè oi b c

th ng thích đi ngh mát các vùng bi n ho c các vùng núi cao có khí h u

mát m

Các công trình nghiên c u n c ta cho th y đi u ki n khí h u d

chu nh t đ i v i con ng i Vi t Nam là có nhi t d trung bình hàng tháng t

15 - 230C và đ m tuy t đ i t 14 - 21mb Các đi u ki n đó ng v i khu v c

à L t di n ra quanh n m v i nhi t đ không khí trung bình hàng tháng dao

đ ng trong kho ng 16,40C đ n 19,70C và đ m tuy t đ i t 13,8mb đ n

- Tài nguyên khí h u ph c v cho vi c ch a b nh, an d ng

Các đi u ki n khí h u có liên quan r t nhi u đ n vi c ch a b nh, th m

chí còn đ c coi nh m t li u pháp quan tr ng M t s b nh v huy t áp, tim

m ch, th n kinh, hô h p r t c n thi t đ c đi u tr có s k t h p gi a các bi n

pháp y h c v i các đi u ki n thiên nhiên Các đi u ki n thu n l i v áp su t

không khí, v nhi t đ , đ m, v ánh n ng, v l ng ô xy và đ trong lành c a

không khí t ra r t có hi u qu trong vi c ch a b nh và an d ng, có tác d ng

nhanh chóng làm lành b nh và ph c h i s c kho c a con ng i Ph n l n các

nhà an d ng, nhà ngh n c ta đã đ c xây d ng các đi m du l ch ven h

n c, ven bi n và các vùng núi có khí h u t t, thích h p

- Tài nguyên khí h u ph c v cho vi c tri n khai các lo i hình du l ch

th thao, vui ch i gi i trí

Các lo i hình du l ch th thao, vui ch i gi i trí nh nh y dù, tàu l n,

khinh khí c u, th di u, thuy n bu m r t c n thi t có các đi u ki n th i ti t

thích h p nh h ng gió, t c đ gió, quang mây, không có s ng mù

- Tài nguyên khí h u ph c v cho vi c tri n khai các ho t đ ng du

l ch

t o đi u ki n thu n l i cho các ho t đ ng du l ch, s ngày có th i

ti t t t, n ng ráo, không có m a ho c không có di n bi n th i ti t ph c t p

nhi u khi c ng đ c xem nh ngu n tài nguyên khí h u có th khai thác đ

ph c v m c đích du l ch Thông th ng vào th i k các n i có đi u ki n khí

h u thu n l i đ i v i s c kho con ng i và đ tri n khai các ho t đ ng du l ch

c ng là m t y u t quan tr ng đ thu hút khách t o nên tính ch t mùa v trong

ho t đ ng du l ch kh c ph c tính ch t mùa v do các đi u ki n khai thác tài

nguyên khí h u du l ch gây nên r t c n thi t ph i đa d ng hoá các lo i hình du

lch và t o thêm nhi u s n ph m du l ch m i, thích h p

i v i ho t đ ng du l ch, thu v n c ng đ c xem nh m t d ng tài nguyên quan tr ng Nhi u lo i hình du l ch g n bó v i đ i t ng n c Các đ i

t ng n c chính sau đây đã đ c khai thác nh m t tài nguyên du l ch

- B m t n c và các bãi nông ven b

B m t n c là m t thoáng t o nên phong c nh đ p, yên bình Bên

c nh h r ng, các dòng sông l n c nh núi non, r ng cây, mây tr i, m t tr i, ánh

tr ng và các công trình ki n trúc soi bóng n c là nh ng phong c nh h u tình

Các bãi bi n ho c các bãi ven h th ng đ c s d ng đ t m mát, d o ch i

trên m t n c và các ho t đ ng th thao n c nh b i l i, đua thuy n, l t ván

n c ta dòng sông H ng th m ng, các sông ngòi, kênh r ch ch ng ch t

đ ng b ng sông C u Long, các h n c thiên nhiên và nhân t o r ng l n và

nhi u phong c nh đ p nh h Ba B , h Tây, h Hòa Bình, các bãi bi n đ p

nh Trà C , S m S n, C a Lò, Non N c, Nha Trang, V ng Tàu đ u là

nh ng đi m du l ch có s c h p d n r t cao đ i v i khách du l ch

Các đi m n c khoáng, su i n c nóng là tài nguyên thiên nhiên r t

quý giá đ tri n khai các lo i hình du l ch tham quan, ngh d ng, ch a b nh

Tài nguyên này n c ta c ng r t phong phú và nhi u n i có ngu n n c đ t

ch t l ng cao đ c s d ng tr c ti p làm n c u ng, n c gi i khát và đáp

ng đ c nhi u nhu c u an d ng, ch a b nh cho khách du l ch, đ c bi t v i

m t s b nh v h v n đ ng, th n kinh, tiêu hoá, da li u và n i ti t

n c ta đã đi u tra kh o sát đ c trên 400 ngu n n c khoáng t

nhiên l ra trên m t và d i d ng n c ng m

Ngu n n c khoáng Vi t Nam đ c đ c tr ng b i thành ph n hoá h c

r t đa d ng, có đ khoáng hoá cao (t i trên 30g/l) và hàm l ng các vi nguyên

t khá cao nh Brôm đ n 64,04mg/l, I t đ n 19,04mg/l, Flo đ n 16,3mg/l, Asen

đ n 0,8mg/l, Bo đ n 256,0mg/l, S t đ n 373,0mg/l, Ôxyt Silic đ n 488,0 mg/l,

Sunfua Hyđrô đ n 150mg/l Chính nh nh ng y u t vi l ng này mà giá tr

ch a b nh và các giá tr kinh t khác c a n c khoáng n c ta t ng lên rõ r t

Riêng v i m c đích ch a b nh, ngu n n c khoáng n c ta đã đ c

phân chia thành các nhóm nh nhóm n c khoáng Cacbonic, nhóm n c

khoáng Silic, nhóm n c khoáng Brôm-Iôt-Bo, nhóm n c khoáng Sunfua

Hydrô, nhóm n c khoáng phóng x , nhóm n c khoáng có thành ph n Ion và

t ng hàm l ng mu i, và nhóm n c khoáng nóng.'

c bi t ngu n n c khoáng nóng n c ta khá d i dào, v i trên 80% t ng s ngu n có nhi t đ cao trên 350

C, ngoài tác d ng ch a b nh còn có

Các ngu n n c khoáng V nh H o (Ninh Thu n), M Lâm (Tuyên

Quang), Kim Bôi (Hoà Bình) là các đi m du l ch n c khoáng n i ti ng n c

ta đã đ c khai thác ph c v đông đ o khách du l ch t nhi u n m nay

Ngu n tài nguyên sinh v t n c ta r t đa d ng và phong phú Tài

nguyên quý giá này c ng đã đ c khai thác đ ph c v cho m c đích du l ch

Tài nguyên sinh v t có giá tr t o nên phong c nh làm cho thiên nhiên

đ p và s ng đ ng h n i v i m t s lo i hình du l ch nh du l ch sinh thái,

tham quan, nghiên c u khoa h c, tài nguyên sinh v t có ý ngh a đ c bi t quan

tr ng tr c h t là tính đa d ng sinh h c, là s b o t n đ c nhi u ngu n gen

quý giá r t đ c tr ng cho vùng nhi t đ i, trong đó có nhi u loài đ c h u c a

Vi t Nam, là vi c t o nên nh ng phong c nh mang dáng d p c a vùng á nhi t

Tính đ n n m 1997 trên ph m vi c n c đã có 105 khu r ng đ c d ng, trong

đó có 10 v n qu c gia, 61 khu b o t n thiên nhiên và 34 khu r ng v n hoá -

lch s - môi tr ng v i t ng di n tích là 2.092.466ha b ng 10,5% di n tích đ t

lâm nghi p và g n 6% di n tích lãnh th Vi t Nam

H th ng v n qu c gia bao g m v n qu c gia Cúc Ph ng (Ninh

Bình) có di n tích 22.200 ha đ c thành l p t n m 1962, các v n qu c gia

Ba B (B c K n) có di n tích 23.340ha, Ba Vì (Hà Tây) có di n tích 7.377ha và

Tam o (V nh Phúc) có di n tích 36.883 ha đ c thành l p t n m 1977,

v n qu c gia Nam Cát Tiên ( ng Nai) có di n tích 35.302 ha đ c thành l p

n m 1978, v n qu c gia Côn o (Bà R a - V ng Tàu) có di n tích 15.043ha

đ c thành l p n m 1984, các v n qu c gia Cát Bà (H i Phòng) có di n tích

15.200ha, B n En (Thanh Hoá) có di n tích 16.634 ha đ c thành l p t n m

1986 và v n qu c gia Yok on ( c L c) có di n tích l n nh t, t i 58.200ha,

đ c thành l p n m 1991

H th ng các v n qu c gia là n i t p trung tính đa d ng sinh h c cao

trong đó có nhi u loài đ ng th c v t đ c h u, quý hi m Theo k t qu đi u tra

nghiên c u thì hi n n c ta đã phát hi n đ c kho ng 11.000 loài th c v t và

g n 2.000 loài đ ng v t, đ c bi t ch riêng trong n m 1997 trong t ng s 7 loài

đ ng v t đ c h u phát hi n đ c trên th gi i thì Vi t Nam có 4 loài Tính đa

d ng sinh h c cao, đ c bi t là s hi n di n c a các loài đ ng th c v t đ c h u

quý hi m là y u t quan tr ng đ h th ng các v n qu c gia Vi t Nam tr

thành nh ng tài nguyên du l ch có giá tr Trong s các v n qu c gia hi n nay,

v n qu c gia Ba B v i h t nhiên và h th ng núi đá vôi đ c đánh giá là

vào lo i c nh t trên th gi i đang đ c đ ngh UNESCO xét đ a vào danh

m c di s n thiên nhiên th gi i

Ngoài ra còn m t s khu r ng di tích l ch s , v n hoá, môi tr ng khá

tiêu bi u có giá tr du l ch nh H ng S n (Hà Tây), Côn S n - Ki p B c (H i

D ng), n Hùng (Phú Th ), Hoa L (Ninh Bình), S m S n (Thanh Hoá),

R ng thông à L t (Lâm ng), núi Bà en (Tây Ninh) Các v n qu c gia và

các khu r ng di tích l ch s , v n hoá, môi tr ng này có giá tr khoa h c và

th m m cao l i g n li n v i các đi m du l ch và tuy n du l ch n i ti ng nên r t

c n đ c chú tr ng b o v và khai thác ph c v m c đích du l ch

- M t s h sinh thái đ c bi t

n c ta có m t s h sinh thái đ c bi t r t tiêu bi u cho thiên nhiên

c a vùng nhi t đ i đã đ c khai thác ph c v cho m c đích du l ch nh các h

sinh thái r ng ng p m n đ ng b ng sông C u Long, h sinh thái r n san hô

Qu ng Ninh, H i Phòng, Khánh Hoà, Bình Thu n, Bà R a - V ng Tàu các h

sinh thái vùng đ t t và c a sông mà đi n hình là khu v c Tràm chim ( ng

Tháp), Xuân Thu (Nam nh) đã đ c quy ho ch đ tr thành các khu b o v

Ramsar đ u tiên n c ta và c ng là các khu b o v Ramsar đ u tiên vùng

ông Nam Á

- Các đi m tham quan sinh v t

n c ta có r t nhi u đi m tham quan sinh v t thu hút đông đ o

khách du lch nh t i các v n thú, v n bách th o, các công viên vui ch i gi i

trí (thu cung) Hà N i, thành ph H Chí Minh; các vi n b o tàng sinh v t

Hà N i, H i Phòng, Nha Trang; các sân chim, v n chim và v n hoa trái

đ ng b ng sông C u Long; các c s thu n d ng voi Buôn ôn ( c L c),

nuôi kh đ o R u (Qu ng Ninh), nuôi tr n, r n, cá s u đ ng b ng sông C u

Long

Nh ng trong th c t , các d ng tài nguyên luôn g n bó v i nhau, có quan h

ch t ch v i nhau, b sung và h tr cho nhau và cùng đ c khai thác m t lúc

t o nên các s n ph m du l ch hoàn ch nh, có tính t ng h p cao Vì th các tài

nguyên du lch t nhiên c n đ c xem xét d i góc đ t ng h p c a các d ng

tài nguyên v i nhau t i m i m t đ n v lãnh th có không gian và th i gian xác

đ nh Các đ n v lãnh th này xét v m t đ a lý t nhiên là các th t ng h p t

nhiên có c u trúc th ng đ ng là các thành ph n t nhiên, có c u trúc ngang bao

g m các b ph n h p thành, có m i quan h ch t ch v i nhau v ngu n g c

hình thành, v quá trình phát sinh, phát tri n Các th t ng h p t nhiên đ c

phân chia ra các c p phân v khác nhau v i các quy mô, kích th c và đ c

khai thác cho nhi u m c đích khác nhau Ch có m t s c nh quan t nhiên

ho c các thành ph n, b ph n c a chúng ch a đ ng các tài nguyên du l ch m i

t o nên các c nh quan du l ch t nhiên Tu theo đ c đi m và quy mô mà có th

phân chia chúng thành các đi m du l ch t nhiên ho c các khu du l ch t nhiên

i m du l ch t nhiên là n i có d ng tài nguyên du l ch h p d n, có

kh n ng thu hút khách du l ch nh ng có gi i h n trong m t ph m vi không l n

l m

Khu du lch t nhiên có u th n i b t v c nh quan thiên nhiên, có

nhi u d ng tài nguyên du l ch h p d n, bao g m m t ph m vi không gian r ng

l n h n trong đó có nhi u đi m du l ch t nhiên Có th quan ni m v nh H

Long (ho c H Long - Cát Bà) là m t khu du l ch t nhiên, v i u th n i b t

c a c nh quan núi đ o đá vôi ng p n c, có nhi u d ng tài nguyên du l ch t

nhiên đ c s c (phong c nh, hang đ ng, khí h u, sinh v t), có ph m vi không

gian r ng l n, h n 1500km2

, và có nhi u đi m du l ch t nhiên nh hang u

G , đ ng Thiên Cung, bãi Ti T p, hòn Gà Ch i

Hi n nay ph m vi, kích th c c a các đi m du l ch và các khu du l ch

c ng ch a đ c xác đ nh th ng nh t Ngay vi c T ch c V n hoá Khoa h c

Giáo d c c a Liên Hi p Qu c (UNESCO) công nh n các di s n thiên nhiên th

gi i c ng đã th a nh n các di s n này có kích th c r t khác nhau N u nh di

s n Mai Resevre Xây sen ch r ng có 18ha thì di s n D i san hô ng m v đ i

Ôxtralia có t ng di n tích t i 35 tri u ha

4.1.3 Các di s n thiên nhiên th gi i:

Theo UNESCO, m t đ a đi m trên trái đ t đ c xem xét và công nhân

là di s n thiên nhiên th gi i ph i đáp ng đ c ít nh t m t trong các tiêu chu n

và các đi u ki n v tính toàn v n sau:

a Là nh ng m u h t s c tiêu bi u cho nh ng giai đo n ti n hoá c a trái

đ t

b Là nh ng m u h t s c tiêu bi u cho quá trình đ a ch t đang di n bi n

cho s ti n hoá sinh h c và tác đ ng qua l i gi a con ng i và môi tr ng thiên

nhiên Lo i m u này khác bi t v i lo i thu c th i k c a l ch s trái đ t và liên

quan đ n quá trình ti n hoá đang di n ra c a th c v t và đ ng v t, các d ng đ a

hình, các mi n bi n và mi n n c ng t

nh nh ng m u tiêu bi u nh t cho h sinh thái quan tr ng nh t, nh ng phong

c nh tuy t đ p ho c nh ng t h p đ c s c các y u t thiên nhiên và v n hoá

d Bao g m nh ng n i c trú t nhiên quan tr ng nh t và tiêu bi u nh t

trong đó còn s ng sót nh ng lo i th c v t và đ ng v t b đe d a và có giá tr

toàn c u, đ c bi t v m t khoa h c ho c b o t n

Chính vì v y, các di s n thiên nhiên c ng nh các di s n th gi i nói

chung (bao g m các di s n thiên nhiên và di s n v n hoá th gi i ho c di s n

h n h p t nhiên và v n hoá) có s c h p d n đ c bi t đ i v i khách du l ch n i

đ a và khách du l ch qu c t

Di s n thiên nhiên th gi i đ u tiên c a Vi t Nam là v nh H Long đã

đ c UNESCO chính th c công nh n t tháng 12 n m 1994 V nh H Long là

m t th ng c nh n i ti ng c a Vi t Nam đã đ c Nhà n c công nh n là di tích

th ng c nh qu c gia t n m 1962 V nh H Long có di n tích r ng 1553km2

,

v i 1969 hòn đ o l n nh , trong đó có 989 đ o có tên và 980 đ o ch a có tên,

có nh ng giá tr đ c bi t v phong c nh thiên nhiên, v đ a ch t, sinh h c, v

kinh t và l ch s v n hoá Khu v c b o v tuy t đ i c a di s n theo quy t đ nh

c a UNESCO có di n tích r ng 434km2

(43.400ha) v i 788 đ o, trong đó có

460 đ o có tên là 328 đ o ch a có tên

Hi n nay Vi t Nam đã hoàn t t h s và đ trình lên H i đ ng Di s n

Th gi i thu c UNESCO đ đ c xem xét công nh n ti p 6 di s n th gi i n a

là các di tích th ng c nh H ng S n, h Ba B , thánh đ a M S n, ph c H i

An, đ ng Phong Nha và bãi đá c Sa Pa, trong đó đã có 2 di s n thiên nhiên là

Ngoài các tài nguyên du lch t nhiên có tính ch t c đ nh k trên c ng

có th x p vào tài nguyên này nh ng tài nguyên du l ch t nhiên không có tính

Vi t Nam và th ng đã đ c d báo tr c r t lâu v th i gian di n ra c ng nh

nh ng đ a đi m quan sát thu n l i ây c ng là c h i r t t t đ khai thác ph c

v khách du l ch

4.2 Tài nguyên du l ch nhân v n

4.2.1 Khái ni m chung:

Khác v i tài nguyên du l ch t nhiên, tài nguyên du l ch nhân v n là

nhóm tài nguyên du lch có ngu n g c nhân t o, ngh a là do con ng i sáng t o

ra Theo quan đi m chung đ c ch p nh n hi n nay, toàn b nh ng s n ph m

có giá tr v v t ch t c ng nh tinh th n do con ng i sáng t o ra đ u đ c coi

là nh ng s n ph m v n hoá

Nh v y tài nguyên du l ch nhân v n c ng đ c hi u là nh ng tài

nguyên du lch v n hoá Tuy nhiên không ph i s n ph m v n hoá nào c ng đ u

là nh ng tài nguyên du l ch nhân v n Ch nh ng s n ph m v n hoá nào có giá

tr ph c v du l ch m i đ c coi là tài nguyên du l ch nhân v n Hay nói cách

khác, nh ng tài nguyên du l ch nhân v n c ng chính là nh ng giá tr v n hoá

tiêu bi u cho m i dân t c, m i qu c gia Thông qua nh ng ho t đ ng du l ch

d a trên vi c khai thác các tài nguyên du l ch nhân v n, khách du l ch có th

hi u đ c nh ng đ c tr ng c b n v v n hoá c a dân t c, đ a ph ng n i

mình đ n

T khái ni m trên, có th th y các tài nguyên du l ch nhân v n có

nh ng đ c tính c b n sau:

- Tài nguyên du l ch nhân v n mang tính ph bi n

Cho đ n nay dù có r t nhi u khái ni m khác nhau v v n hoá, song

h u nh các ý ki n đ u th ng nh t m t đi m th a nh n v n hoá là nh ng s n

ph m sáng t o c a con ng i Nh v y đâu có con ng i, đó có các sáng

t o v n hoá Nhà v n hoá ào Duy Anh c ng đã t ng vi t v n hoá là sinh ho t,

bao g m các hình th c sinh ho t kinh t , sinh ho t xã h i và sinh ho t trí th c

Nh v y theo quan ni m c a ào Duy Anh, sinh ho t bao trùm toàn b ho t

đ ng c a con ng i Và b i vì sinh ho t là thu c tính c a b t c dân t c nào,

nên dân t c nào c ng có v n hoá, ch khác nhau v trình đ Suy r ng ra, tài

nguyên du lch nhân v n là thu c tính c a t t c các dân t c, các qu c gia

M t khác, sinh ho t c a các dân t c c ng r t khác nhau, cho nên v n

hoá c a m i dân t c c ng mang nh ng b n s c riêng và có s c thu hút, h p d n

du khách t i th m, tìm hi u, nghiên c u, ho c đ n thu n ch đ chiêm ng ng

Ch ng nào b n s c v n hoá riêng c a các dân t c còn đ c gi gìn, b o v ,

ch ng đó chúng còn giá tr thu hút khách du l ch Nh v y có th nói ch ng

m c nào đó tài nguyên du l ch nhân v n ph thu c vào m c đ b o t n c a các

giá tr v n hoá dân t c truy n th ng

- Tài nguyên du l ch nhân v n mang tính t p trung d ti p c n:

C ng t nh ng phân tích trên có th th y r ng, khác v i tài nguyên du

lch t nhiên, th ng có v trí phân b khác nhau, nhi u khi phân tán cách xa

nhau, tài nguyên du lch nhân v n th ng g n bó v i con ng i và t p trung

các đi m qu n c , các thành ph l n, do v y th ng d ti p c n h n Tuy

nhiên c ng vì v y mà chúng c ng d ch u nh ng tác đ ng c a con ng i và n u

không qu n lý t t thì các ngu n tài nguyên nhân v n r t d b xâm h i

- Tài nguyên nhân v n có tính truy n đ t nh n th c nhi u h n là

h ng th , gi i trí

S d nói nh v y vì nh ng tài nguyên du l ch t nhiên có kh n ng

cung c p nh ng nh n th c m i v th gi i t nhiên c bi t hi n nay khi v n

đ b o v môi tr ng đang đ c đ t ra m t cách b c thi t, thì nh ng nh n th c

v t nhiên là h t s c quan tr ng và c n thi t Nó giúp con ng i nh n th c

đúng đ n h n v môi tr ng sinh thái t nhiên và nh đó có trách nhi m h n

đ i v i môi tr ng, v i thiên nhiên góp ph n b o v môi tr ng sinh thái qua

đó t o nên s phát tri n b n v ng cho các ngành kinh t , xã h i trong đó có du

lch

M c dù v y trong th c t , nh ng tài nguyên du l ch nhân v n có tác

d ng nh n th c tr c ti p và rõ ràng h n đ n v i m t s n ph m du l ch v n

hoá, nhân v n, du khách đã ph i có ý ni m tr c v s n ph m này

Ngoài ra m c đích ti p c n ban đ u t i hai đ i t ng là tài nguyên du

lch t nhiên và tài nguyên du l ch nhân v n c ng khác nhau i v i tài

nguyên du lch nhân v n, m c đích ban đ u bao gi c ng mang tính nh n th c

B ng hành vi ti p xúc tr c ti p v i nh ng tài nguyên du l ch nhân v n, khách

du lch mong mu n ki m ch ng l i nh ng nh n th c c a mình v các tài

nguyên trên, qua đó làm giàu thêm ki n th c c a mình

4.2.2 Nh ng d ng tài nguyên du l ch nhân v n:

Là nh ng s n ph m v n hoá nên ngu n tài nguyên du l ch nhân v n

c ng r t đa d ng, phong phú Chúng có th đ c phân thành nh ng d ng chính

nh sau:

c coi là m t trong nh ng ngu n tài nguyên du l ch quan tr ng theo Pháp l nh B o v và s d ng di tích l ch s - v n hoá và danh lam th ng

c nh công b ngày 4 - 4 - 1984, di tích l ch s v n hoá đ c hi u nh là "

nh ng công trình xây d ng , đ a đi m , đ v t, tài li u và các tác ph m có giá tr

lch s , khoa h c, ngh thu t, c ng nh có giá tr v n hoá khác, ho c liên quan

đ n các s ki n l ch s , quá trình phát tri n v n hoá - xã h i"

Theo khái ni m trên, ch nh ng di tích nào có giá tr l ch s , v n hoá,

khoa h c, ngh thu t m i đ c coi là nh ng di tích l ch s v n hoá Nh v y

m t trong nh ng v n đ quan tr ng trong vi c xác đ nh các di tích l ch s v n

hoá, chính là vi c đánh giá đúng giá tr c a các di tích

Theo các thang giá tr khác nhau, nh ng di tích c ng đ c phân thành

nh ng c p khác nhau: Nh ng di tích c p qu c gia và c p đ a ph ng Nh ng di

tích có giá tr đ c bi t đ c coi là di s n th gi i Nh v y trong di tích l ch s

v n hoá có th đ c chia thành 2 nhóm: nhóm các di s n v n hoá th gi i và

nhóm các di tích c p qu c gia và đ a ph ng

Các di s n v n hoá th gi i đ c xác đ nh theo 6 tiêu chu n sau:

+ Là các tác ph m ngh thu t đ c nh t vô nh , tác ph m hàng đ u c a tài

n ng con ng i

+ Có nh h ng quan tr ng đ n s phát tri n c a ngh thu t ki n trúc,

ngh thu t c u t o không gian trong m t th i k nh t đ nh, trong m t

khung c nh v n hoá nh t đ nh

+ Ch ng c xác th c cho m t n n v n minh đã bi n m t

+ Cung c p m t ví d hùng h n cho m t th lo i xây d ng ho c ki n

trúc ph n ánh m t giai đo n l ch s có ý ngh a

+ Cung c p m t ví d hùng h n v m t d ng nhà truy n th ng nói lên

đ c m t n n v n hoá đang có nguy c b hu ho i tr c nh ng bi n

đ ng không c ng l i đ c

+ Có m i quan h tr c ti p v i nh ng s ki n, tín ng ng đáp ng đ c

nh ng tiêu chu n xác th c v ý t ng sáng t o, v v t li u, v cách t o

l p c ng nh v v trí

Nhìn chung, các di s n v n hoá là k t tinh cao nh t c a nh ng sáng t o

v n hoá c a m t dân t c B t c qu c gia nào n u có đ c nh ng di tích đ c

công nh n x p h ng là di s n v n hoá th gi i thì không nh ng là m t vinh d

l n cho dân t c đó, mà còn là ngu n tài nguyên vô giá, có s c thu hút khách du

lch cao, đ c bi t là khách du l ch qu c t

Ngày 16/11/1972, i h i đ ng khoá 17 c a UNESCO đã đ a ra

Công c qu c t v b o t n di s n v n hoá và thiên nhiên Trên 100 n c,

trong đó có Vi t Nam đã tham gia kí công c này, và trên c s đó đã thành

l p H i đ ng di s n th gi i (WHO) Nh ng n c tham gia công c này ph i

có ngha v b o v các di s n i u đó không ch có ý ngh a đ i v i vi c b o

t n các di s n v n hoá truy n th ng dân t c, mà còn th c hi n ngh a v c a

mình đ i v i công c qu c t

Tính đ n n m 1997, trên th gi i đã có 470 di s n v n hoá và thiên

nhiên th gi i Trong đó đáng chú ý có nh ng Kim T Tháp Ai C p đ c xây

7 Ng n H i đ ng cao nh t th gi i và là th vi n đ u tiên c a loài ng i Alêcxanddria

Vi t Nam, cho đ n nay đã có 2 di s n đ c H i đ ng di s n Th

gi i c a UNESCO công nh n, m t là di s n thiên nhiên v nh H Long và m t

là di s n v n hoá C đô Hu Hi n nay trong s 6 di s n qu c gia khác đã đ c

Nhà n c đ ngh UNESCO xem xét công nh n di s n th gi i có hai di s n là

Là nh ng đ a đi m n gi u m t b ph n giá tr v n hoá t th i ti n s ,

tr c khi con ng i có ch vi t Nh ng di tích kh o c h c có th b vùi l p

trong lòng đ t ho c hi n di n trên m t đ t Có m t quan đi m đ c nhìn nh n

r ng rãi r ng, các di tích kh o c (còn g i là các di ch kh o c ) bao g m hai

lo i: di ch c trú (settlement site) và di ch m táng (burrial site) Trong đó các

di ch c trú có th là nh ng di ch hang đ ng (cave site) ho c di ch ngoài tr i

(open site) th ng phân b trên các th m sông c , các bãi ho c s n đ i, n i

g n ngu n n c

Ph m vi c a các di tích kh o c có th đ c m r ng h n, b i vì ngoài

các di ch c trú và m táng còn có c nh ng công trình ki n trúc c , nh ng

thành ph c , nh ng tàu thuy n c b đ m

Trong lch s c đ i nhi u thành ph c đã b san ph ng, b vùi l p do

thiên tai, do đ ch ho , sau này đã đ c các nhà kh o c h c phát hi n nghiên

c u và tái t o Nh ng thành ph Hi L p c đ i trên b bi n en(1)

ho c a Trung H i là nh ng ví d đi n hình, trong đó ph i k đ n thành ph T Roi

Thành ph này đã đ c miêu t trong truy n th n tho i Hy L p n i ti ng là

Odysee và Aliat

Vi t Nam, m t s di tích lo i này c ng đã đ c phát hi n Thánh đ a

Cát Tiên ng Nai là ví d ây là m t qu n th ki n trúc c hoành tráng,

m t thánh đ a Bà La Môn giáo đ c tr ng khu v c phía Nam c a đ t n c mà

theo đánh giá c a các nhà kh o c h c Nh t B n, thì nó có giá tr sánh ngang

v i ng kor Vát c a Campuchia

đ c đi m l ch s tiêu bi u c a m i dân t c trong quá trình phát tri n l ch s c a

mình Lch s c a m i qu c gia là m t quá trình lâu dài v i nhi u s ki n đ c

ghi d u l i Do v y ch nh ng di tích nào g n v i các s ki n tiêu bi u m i

đ c coi là nh ng di tích l ch s

_

1 Lãnh th c a Hi L p c đ i r ng h n n c Hi L p ngày nay r t nhi u, bao g m t phía Nam bán đ o Ban C ng đ n phía Tây Ti u Á

Các di tích lch s th ng bao g m:

- Di tích ghi d u v dân t c h c: s n , sinh ho t c a các t c ng i

- Di tích ghi d u s ki n chính tr quan tr ng, tiêu bi u, có ý ngh a

quy t đ nh chi u h ng c a m t đ t n c, c a đ a ph ng (B n Bình Than, n i

di n ra H i ngh Diên H ng, cây đa Tân Trào, r ng Tr n H ng o )

- Di tích ghi d u chi n công ch ng xâm l c ( B ch ng, ng a,

i n Biên Ph )

- Di tích ghi d u nh ng k ni m (di tích v ng i anh hùng dân t c

Nguy n Trãi Côn S n, t ng Bác H trên đ o Cô Tô)

- Di tích ghi d u s vinh quang lao đ ng (công trình thu nông B c

H ng H i, nhà máy thu đi n Hoà Bình)

v n hoá, bao g m các công trình ki n trúc có giá tr ho c các tác ph m ngh

thu t khác nh t ng đài, các bích ho Trên th gi i c ng nh Vi t Nam

có r t nhi u di tích ngh thu t n i ti ng nh Tháp Epphen, Kh i hoàn môn, V n

Mi u Qu c t giám, Nhà th đá Phát Di m, Toà thánh Tây Ninh

Th c ra r t khó phân bi t lo i hình di tích l ch s v i các di tích v n

hóa ngh thu t, b i vì b n thân m i di tích v n hoá đ u đã mang trong mình

nh ng giá tr l ch s và c ng nh v y m i di tích l ch s đ u mang trong mình

ch t v n hoá, hay nói cách khác chúng c ng là nh ng s n ph m v n hoá Chính

vì v y nhi u khi ng i ta g i chung là lo i hình di tích l ch s v n hoá ngh

thu t

+ Các danh lam th ng c nh:

Trong th c t lo i hình này là s t p h p c a hai lo i hình di tích: m t

nhân t o và m t thiên t o ây là nh ng n i có phong c nh thiên nhiên tuy t

v i có ch a nh ng công trình do con ng i t o ra, thông th ng là nh ng ngôi

chùa, đ n hay m t công trình v n hoá nào khác Ph n l n nh ng danh lam

th ng c nh Vi t Nam đ u có chùa th Ph t i m danh th ng n i ti ng c a

Vi t Nam H ng S n có ch a c m t h th ng chùa Các đi m khác nh

Tam Thanh (L ng S n), Yên T , H Tây đ u t ng t nh v y

Trong các d ng c a tài nguyên nhân v n, l h i truy n th ng là tài

nguyên có giá tr ph c v du l ch r t l n L h i là m t hình th c sinh ho t v n

hoá đ c s c ph n ánh đ i s ng tâm linh c a m i dân t c L h i là m t hình

th c sinh ho t t p th c a nhân dân sau nh ng ngày lao đ ng v t v , ho c là

m t d p đ m i ng i h ng v m t s ki n l ch s tr ng đ i c a đ t n c,

ho c liên quan đ n nh ng sinh ho t tín ng ng c a nhân dân, ho c ch đ n

thu n là nh ng ho t đ ng có tính ch t vui ch i gi i trí Do v y l h i có tính

h p d n cao đ i v i du khách B t c l h i nào c ng có hai ph n chính:

- Ph n l hay còn g i là ph n nghi l Tu vào tính ch t c a l h i mà

n i dung c a ph n l s mang ý ngh a riêng c a nó Có th ph n nghi l m

đ u ngày h i mang tính t ng ni m l ch s , h ng v m t s ki n l ch s tr ng

đ i, t ng ni m m t v anh hùng dân t c C ng có th ph n l là nghi th c

thu c v tín ng ng, tôn giáo bày t lòng tôn kính đ i v i các b c thánh hi n

và th n linh, c u mong đ c nh ng đi u t t đ p trong cu c s ng

Ph n nghi l có ý ngh a quan tr ng và thiêng liêng, nó ch a đ ng

nh ng giá tr v n hoá truy n th ng, giá tr th m m và tri t h c sâu s c c a

nh ng trò ch i, thi đ u M c dù nó c ng hàm ch a nh ng y u t v n hoá

truy n th ng, nh ng ph m vi n i dung c a nó không khuôn c ng và h t s c

linh ho t, luôn luôn đ c b sung b i nh ng y u t v n hoá m i Tuy nhiên

kinh nghi m cho th y n i nào b o t n và phát tri n đ c nh ng nét truy n

th ng trong ph n h i v i nh ng trò ch i mang tính dân gian thì l h i n i đó có

s c h p d n h n

Thông th ng ph n h i g n v i tình yêu, giao duyên nam n

C ng có nh ng l h i mà đó hai ph n l và h i hoà qu n v i nhau,

trong đó tr ng tâm là ph n h i, nh ng b n thân ph n h i đã mang trong mình ý

ngha tâm linh c a ph n l H i ch i trâu S n là m t ví d đi n hình

H i làng ng i Vi t đ ng b ng sông H ng là lo i l h i truy n th ng

r t tiêu bi u cho xã h i nông thôn Vi t Nam Có quan đi m cho r ng đ ng

b ng sông H ng là quê h ng c a v n hoá lúa n c, c a h i làng, đi u đó

không sai

Nh v y đ tìm hi u v n hoá Vi t Nam, v n hoá làng xã c ng nh v n

hoá lúa n c, ng i ta có th tìm hi u qua l h i, ho c tr c ti p tham gia vào l

h i T đó có th th y l h i là m t d ng tài nguyên du l ch nhân v n r t quan

tr ng