KHUNG CHÍNH SÁCH TÁI ĐỊNH CƢ (RPF) - Địa điểm thực hiện Dự án: 10 tỉnh Miền Trung docx

Tính hợp lệ: Tất cả những người bị ảnh hưởng BAH bởi dự án, những người được xác định trong các khu vực ảnh hưởng của dự án vào thời điểm ngày khóa sổ kiểm kê, sẽ có quyền được nhận bồi

DỰ ÁN QUẢN LÝ THIÊN TAI VIỆT NAM (VN-Haz)

KHUNG CHÍNH SÁCH TÁI ĐỊNH CƢ (RPF)

Địa điểm thực hiện Dự án: 10 tỉnh Miền Trung THANH HÓA, NGHỆ AN, HÀ TĨNH, QUẢNG BÌNH, QUẢNG TRỊ,

ĐÀ NẴNG, QUẢNG NAM, QUẢNG NGÃI, BÌNH ĐỊNH VÀ NINH THUẬN

Báo cáo cuối cùng

Hà Nội, Tháng 3/2012

LỜI NÓI ĐẦU

Tài liệu này là Khung chính sách Tái định cư (RPF) cho Dự án Quản lý thiên tai Việt Nam (gọi tắt là Dự án) Tài liệu được chuẩn bị nhằm đáp ứng yêu cầu về chính sách an toàn xã hội của

Ngân hàng Thế giới về Tái định cư bắt buộc (OP 4.12) Đồng thời, tài liệu này được liên kết với

những công cụ an toàn khác, gồm có Khung quản lý xã hội và môi trường (ESMF), Khung phát triển Dân tộc thiểu số (EMPF), Kế hoạch hành động tái định cư (RAP), Kế hoạch phát triển dân tộc thiểu số (EMDP), và Kế hoạch quản lý môi trường (EMP) của Dự án

RPF được chuẩn bị trên cơ sở tích hợp Chính sách tái định cư không tự nguyện của NHTG và các Luật, Nghị định của Việt Nam về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư, kết quả Đánh giá xã hội

và tham vấn các bên liên quan trong vùng dự án RPF sẽ được áp dụng cho tất cả các tiểu dự án

và các khoản đầu tư do Ngân hàng Thế giới (NHTG) tài trợ trong Dự án mà có yêu cầu thu hồi đất, đền bù, và di dời theo định nghĩa trong OP 4.12

MỤC LỤC

LỜI NÓI ĐẦU 2

ĐỊNH NGHĨA THUẬT NGỮ 1

TÓM TẮT THỰC HIỆN 3

1 GIỚI THIỆU 5

1.1 Thông tin chung về dự án 5

1.2 Mục tiêu của dự án 5

1.3 Các hợp phần của dự án 5

1.4 Các tác động của dự án 7

1.5 Mục tiêu của Khung chính sách tái định cư 7

2 KHUNG PHÁP LÝ 9

2.1 Chính sách và luật pháp của Việt Nam về thu hồi đất và tái định cư 9

2.2 Chính sách về tái định cư không tự nguyện của Ngân hàng Thế giới 10

2.3 Những điểm khác nhau giữa chính sách của Chính phủ Việt Nam và NHTG 10

3 CÁC NGUYÊN TẮC VÀ MỤC TIÊU QUẢN LÝ VIỆC CHUẨN BỊ VÀ THỰC HIỆN TÁI ĐỊNH CƯ 13

4 QUY TRÌNH CHUẨN BỊ VÀ PHÊ DUYỆT CÁC KẾ HOẠCH HÀNH ĐỘNG TÁI ĐỊNH CƯ 14

4.1 Quy trình chuẩn bị RAP 14

4.2 Quy trình phê duyệt RAP 15

5 CÁC TIÊU CHUẨN HỢP LỆ ĐỂ XÁC ĐỊNH NGƯỜI BAH 16

5.1 Tiêu chuẩn xác định người BAH hợp lệ theo quyền sử dụng đất (tài sản) 16

5.2 Các tiêu chuẩn hợp lệ để xác định người BAH bởi dự án 16

6 CHÍNH SÁCH BỒI THƯỜNG VÀ TÁI ĐỊNH CƯ 17

6.1 Những nguyên tắc chung 17

6.2 Quyền và quyền lợi được bồi thường 18

6.3 Di dời và chiến lược khôi phục thu nhập 25

6.4 Nhóm dễ bị tổn thương, giới và dân tộc thiểu số 25

7 CÁC THỦ TỤC VỀ TỔ CHỨC THỰC HIỆN 26

7.1 Khung tổ chức thực hiện bồi thường, tái định cư 26

Cấp cộng đồng: 28

7.2 Kế hoạch thực hiện tái định cư của dự án 28

8.1 Quy trình thực hiện 29

8.2 Sự phối hợp giữa thực hiện tái định cư và xây lắp 29

9 CƠ CHẾ GIẢI QUYẾT KHIẾU NẠI 31

9.1 Các yêu cầu của Ngân hàng Thế giới 31

9.2 Cơ chế giải quyết khiếu nại 31

10 QUÁ TRÌNH THAM GIA VÀ THAM VẤN 33

10.1 Chính sách về phổ biến thông tin (OP17.50) của NHTG 33

10.2 Cơ chế tham gia và tham vấn 33

11 CÁC NGUỒN KINH PHÍ THỰC HIỆN TÁI ĐỊNH CƯ 34

11.1 Các nguồn kinh phí 34

11.2 Quản lý và phân bổ kinh phí 34

12 GIÁM SÁT VÀ ĐÁNH GIÁ 3512.1 Giám sát nội bộ 35 12.2 Giám sát độc lập 35 PHỤ LỤC 1: HƯỚNG DẪN CHUẨN BỊ KẾ HOẠCH HÀNH ĐỘNG TÁI ĐỊNH CƯ (RAP) 37Cấu trúc của một Kế hoạch hành động TĐC mẫu: 38

PHỤ LỤC 2: THAM GIA VÀ THAM VẤN CỘNG ĐỒNG 40PHỤ LỤC 3: CÁC CHỈ BÁO GIÁM SÁT NỘI BỘ VÀ ĐỘC LẬP TĐC 42PHỤ LỤC 4: HƯỚNG DẪN ĐIỀU TRA GIÁ THAY THẾ

MỤC LỤC BẢNG

Bảng 1 Những điểm khác nhau cơ bản giữa Chính sách tái định cư của Việt Nam và Chính sách tái định

cư không tự nguyện (OP4.12) của Ngân hàng Thế giới. Bảng 2 Ma trận quyền lợi 17 Bảng 3 Các phương án lựa chọn quyền lợi của người BAH nặng 24

Các từ viết tắt

Tiểu dự án Tái định cƣ

VN-HazP Dự án quản lý thiên tai Việt Nam

ĐỊNH NGHĨA THUẬT NGỮ

Tác động dự án tức là bất kỳ hệ quả nào liên quan trực tiếp tới việc thu hồi đất hoặc

hạn chế việc sử dụng các khu vực được lựa chọn hợp pháp hoặc khu vực được bảo tồn Những người bị ảnh hưởng trực tiếp bởi việc thu hồi đất có thể bị mất nhà, đất trồng trọt/chăn nuôi, tài sản, hoạt động kinh doanh, hoặc các phương tiện sinh kế khác Nói một cách khác, họ

có thể mất quyền sở hữu, quyền cư trú, hoặc các quyền sử dụng do thu hồi đất hay hạn chế tiếp cận

Người bị ảnh hưởng tức là những cá nhân, tổ chức hay cơ sở kinh doanh bị ảnh hưởng trực

tiếp về mặt xã hội và kinh tế bởi việc thu hồi đất và các tài sản khác một cách bắt buộc do dự án mà Ngân hang tài trợ gây ra, dẫn đến (i) di dời hoặc mất chỗ ở; (ii) mất tài sản hoặc sự tiếp cận tài sản; hoặc (iii) mất các nguồn thu nhập hay những phương tiện sinh kế, cho dù người

bị ảnh hưởng có phải di chuyển tới nơi khác hay không Ngoài ra, người bị ảnh hưởng là người có sinh kế bị ảnh hưởng một cách tiêu cực bởi việc hạn chế một cách bắt buộc sự tiếp cận các khu vực được chọn hợp pháp và các khu vực được bảo vệ

Ngày khóa sổ là ngày hoàn thành công tác kiểm kê thiệt hại trong quá trình chuẩn bị

Kế hoạch hành động tái định cư Những người bị ảnh hưởng và các cộng đồng địa phương sẽ được thông báo về ngày khóa sổ kiểm kê của từng hợp phần dự án, và bất kỳ ai chuyển tới vùng dự án sau ngày này sẽ không được quyền nhận đền bù và hỗ trợ từ dự án

Tính hợp lệ tức là bất kỳ ai mà tại ngày khóa sổ kiểm kê đã ở trên diện tích đất bị

ảnh hưởng bởi dự án, các tiểu hợp phần của dự án, hoặc những phần khác của tiểu dự án khác, và có: (i) mức sống bị ảnh hưởng tiêu cực, (ii) các quyền, quyền sở hữu, hay tuyên bố về quyền đối với bất kỳ diện tích đất nào (đất nông nghiệp, đất chăn thả gia súc, hay rừng), nhà ở hoặc công trình kiến trúc (để ở hay vì mục đích thương mại, tạm thời hay vĩnh viễn), hoặc (iii) các tài sản sản xuất như kinh doanh, việc làm, nơi làm việc, cư trú, hoặc nơi sống, hoặc (iv) việc tiếp cận tài sản bị ảnh hưởng bất lợi (ví dụ, quyền đánh bắt cá)

Đơn vị tính quyền lợi là cá nhân hay hộ gia đình, cộng đồng hay tổ chức hợp lệ để nhận bồi

thường hay các lợi ích về phục hồi

Chi phí (giá) thay thế là phương pháp định giá tài sản, giúp xác định khoản tiền phù hợp để

thay thế cho những tài sản đã mất và chi trả cho các chi phí giao dịch Đối với đất nông nghiệp, đó là giá trị thị trường tại thời điểm trước dự

án hoặc tại thời điểm thực hiện bồi thường, tùy theo mức nào cao hơn, của đất có tiềm năng sản xuất tương đương hoặc có giá trị sử dụng tương đương nằm trong khu vực gần diện tích đất bị ảnh hưởng, cộng thêm chi phí chuẩn bị đất để đất có mức giá trị tương tự như mức của đất bị ảnh hưởng, cộng thêm bất kỳ chi phí đăng ký hay thuế chuyển nhượng nào Đối với đất ở các khu vực đô thị, đó là giá trị thị trường của đất tại thời điểm thực hiện bồi thường, có cùng diện tích và mục đích sử dụng, với các công trình hạ tầng và dịch vụ tương đương hoặc tốt hơn, và nằm gần mảnh đất bị ảnh hưởng, cộng thêm bất kỳ chi phí đăng ký hay thuế chuyển nhượng nào Đối với nhà ở và các công trình

kiến trúc khác, đó là giá thị trường của nguyên vật liệu để xây nhà/công trình thay thế với một diện tích và tiêu chuẩn kỹ thuật tương

tự hay tốt hơn nhà ở hay công trình bị ảnh hưởng, hoặc để sửa chữa một phần của nhà/công trình bị ảnh hưởng, cộng thêm chi phí nhân công và nhà thầu, cộng thêm chi phí đăng ký và thuế chuyển nhượng nếu có Trong quá trình xác định giá thay thế, không được tính khấu hao tài sản và giá trị của những nguyên vật liệu có thể tận dụng được cũng như không khấu trừ giá trị của những lợi ích có được từ dự án Khi luật trong nước không đáp ứng được tiêu chuẩn về đền bù với toàn bộ giá thay thế, thì cần bổ sung thêm các biện pháp khác nhằm đáp ứng tiêu chuẩn về giá thay thế Khi áp dụng phương pháp định giá này, không được khấu hao giá trị của nhà/công trình và tài sản Đối với những thiệt hại mà không dễ định giá trị hay đền bù bằng tiền (ví

dụ, sự tiếp cận các dịch vụ công cộng, khách hàng, và nhà cung cấp; hay sự tiếp cận trong đánh bắt cá, chăn thả gia súc, hay các khu vực rừng), thì cần tạo ra sự tiếp cận tới các nguồn tài nguyên tương đương

và chấp nhận được về mặt văn hóa và các cơ hội tạo thu nhập Những

hỗ trợ bổ sung này là riêng biệt, không phải là các hỗ trợ tái định cư sẽ được cung cấp

Tái định cư theo thuật ngữ của Ngân hàng, tái định cư bao hàm tất cả những thiệt

hại trực tiếp về kinh tế và xã hội gây ra bởi việc thu hồi đất và hạn chế

sự tiếp cận, cùng với những biện pháp đền bù và sửa chữa Tái định cư không hạn chế ở sự di dời về mặt vật chất Tái định cư có thể, tùy thuộc vào từng trường hợp cụ thể, bao gồm (a) thu hồi đất và các công trình trên đất, bao gồm cả việc kinh doanh, buôn bán; (b) sự di dời về mặt vật chất; và (c) sự khôi phục kinh tế của những người bị ảnh hưởng nhằm cải thiện (hoặc ít nhất là phục hồi) thu nhập và mức sống

Nhóm dễ bị tổn thương là các nhóm đối tượng đặc biệt có khả năng phải chịu tác động không

tương xứng hoặc có nguy cơ bị bần cùng hóa hơn nữa do tác động của tái định cư, bao gồm: (i) phụ nữ làm chủ hộ (không có chồng, góa hay chồng mất sức lao động) có người phụ thuộc, (ii) người tàn tật (không còn khả năng lao động), người già không nơi nương tựa, (iii) người nghèo theo tiêu chí của Bộ LĐTB-XH, (iv) người không có đất đai, và (vi) người dân tộc thiểu số

TÓM TẮT THỰC HIỆN

Dự án quản lý thiên tai Việt Nam (WB5) là một trong những dự án được Chính phủ đầu tư để hỗ trợ việc thực hiện Chiến lược quốc gia này Dự án có nguồn vốn vay của Ngân hàng thế giới (NHTG) và được thực hiện ở 10 tỉnh miền Trung, gồm Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Bình, Quảng Trị, Đà Nẵng, Quảng Nam, Quảng Ngãi, Bình Định, và Ninh Thuận

Mục tiêu của dự án là: (i) Tăng cường năng lực của các cơ quan quản lý rủi ro thiên tai cấp quốc

gia, tỉnh và huyện để cải thiện việc lập kế hoạch và giảm thiểu các rủi ro; (ii) Cải thiện hệ thống

dự báo và cảnh báo thiên tai sớm; (iii) Xây dựng năng lực cấp làng và xã để hỗ trợ phát triển “Các

kế hoạch thôn an toàn và xã an toàn”; (iv) Giảm các rủi ro thiên tai ở các vùng ưu tiên cao thông qua việc bố trí các biện pháp công trình hiệu quả, đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng quy mô vừa và nhỏ; (v) Nâng cao năng lực quản lý và thực thi dự án, quản lý môi trường, xã hội trong công tác quản lý thiên tai tổng hợp

Khung chính sách tái định cư (RPF) này được lập để áp dụng cho tất cả các tiểu dự án thuộc Dự

án quản lý thiên tai Việt nam Kế hoạch hành động tái định cư (RAP) cho từng tiểu dự án sẽ được lập theo các hướng dẫn trong RPF này sau khi có đầy đủ thông tin cụ thể Khung chính sách tái định cư được lập nhằm đảm bảo rằng những tác động bất lợi của các tiểu dự án, nếu có xảy ra, sẽ được đánh giá và giảm thiểu một cách thỏa đáng

Chính sách của Việt Nam về thu hồi đất và tái định cư: Hiến pháp của Nước Cộng hòa Xã hội

Chủ nghĩa Việt Nam (1992) khẳng định quyền của công dân về sở hữu và bảo vệ quyền sở hữu nhà ở Ngoài ra, Chính phủ đã ban hành một số luật, nghị định, và quy định tạo thành khung

pháp lý về thu hồi đất, bồi thường, và tái định cư

Chính sách về Tái định cư bắt buộc của NHTG: Chính sách hoạt động (OP) 4.12 về Tái định cư bắt buộc và OP 4.10 về Người bản địa (tương đương với người dân tộc thiểu số ở Việt Nam)

được áp dụng cho Dự án này Các chính sách này mô tả mục tiêu và các hướng dẫn cần phải tuân thủ trong những tình huống có thu hồi đất bắt buộc và hạn chế bắt buộc trong việc tiếp cận tới các vườn quốc gia và các khu vực được bảo vệ nghiêm ngặt, và khi có liên quan tới người bản địa hay người dân tộc thiểu số Mục đích của Chính sách hoạt động OP 4.12 là nhằm tránh tái định cư bắt buộc tới mức thấp nhất, hoặc nhằm giảm thiểu những tác động bất lợi về xã hội và kinh tế do tái định cư bắt buộc gây nên OP 4.12 khuyến khích sự tham gia của những người phải

di dời trong quá trình lập kế hoạch và thực hiện tái định cư Mục tiêu kinh tế chính của chính sách này là hỗ trợ những người phải di dời với những nỗ lực của họ để cải thiện hoặc ít nhất khôi phục thu nhập và mức sống của họ sau khi di dời Chính sách quy định việc bồi thường và những biện pháp tái định cư khác để đạt được các mục tiêu mà chính sách đề ra cũng như yêu cầu bên vay

chuẩn bị các công cụ tái định cư phù hợp trước khi Ngân hàng Thế giới thẩm định dự án đề xuất

Để chuẩn bị và thực hiện các hoạt động có thu hồi đất, bồi thường, di dời, hay hạn chế việc sử dụng các nguồn tài nguyên, OP4.12 và OP4.10 yêu cầu thực hiện tham vấn chặt chẽ với người bị ảnh hưởng về việc giảm thiểu những tác động tiêu cực tiềm tàng, trong đó có chú ý tới các vấn đề về DTTS, giới, và những nhóm dễ bị tổn thương khác Đồng thời, các chính sách cũng quy định về phổ biến thông tin, giám sát và đánh giá và đảm bảo các đơn vị thực hiện có đủ năng lực và kinh phí

Tính hợp lệ: Tất cả những người bị ảnh hưởng (BAH) bởi dự án, những người được xác định trong

các khu vực ảnh hưởng của dự án vào thời điểm ngày khóa sổ kiểm kê, sẽ có quyền được nhận bồi thường cho các tài sản bị ảnh hưởng và các biện pháp khôi phục để hỗ trợ họ cải thiện hoặc ít nhất khôi phục sinh kế như trước khi có dự án

Ngày khóa sổ kiểm kê sẽ là ngày cuối cùng của hoạt động kiểm kê sơ bộ để chuẩn bị RAP của

từng tiểu dự án/từng hợp phần đầu tư Những người lấn chiếm khu vực dự án hoặc tạo lập tài sản

mới (cải tạo, xây mới nhà/công trình, trồng mới cây cối) sau ngày khóa sổ sẽ không có quyền

nhận bồi thường hay bất kỳ hỗ trợ nào khác

Quyền lợi: Dựa trên các loại hình sở hữu và kết hợp với mức độ ảnh hưởng, dự án sẽ xác định

từng nhóm người BAH và quyền lợi của họ một cách thỏa đáng theo ma trận quyền lợi dưới đây Kiểm kê chi tiết và các đánh giá xã hội sẽ là cơ sở xác định những tác động thực tế Các cuộc điều tra giá thay thế sẽ được thực hiện để xác định các đơn giá thay thế thực tế cho đất và các tài sản khác BAH nhằm đảm bảo quyền lợi của người BAH

Cơ chế giải quyết khiếu nại: Chính sách tái định cư không tự nguyện của NHTG yêu cầu mỗi dự

án phải thiết lập một cơ chế giải quyết khiếu nại và xác định trách nhiệm của các cơ quan liên quan trong việc giải quyết khiếu nại của những người bị ảnh hưởng về các vấn đề bồi thường, hỗ trợ và TĐC Cơ chế này nhằm đảm bảo mọi khiếu nại của người BAH sẽ được tiếp nhận và giải quyết thỏa đáng Khi bắt đầu triển khai dự án, các Hội động bồi thường cần phổ biến cơ chế giải quyết khiếu nại cho người BAH biết hướng dẫn họ các thủ tục khiếu nại Cơ chế khiếu nại sẽ được

áp dụng đối với những người và nhóm người bị ảnh hưởng trực tiếp hoặc gián tiếp bởi dự án cũng như những người có quan tâm tới dự án và/hoặc có khả năng ảnh hưởng tới kết quả của dự án một cách tích cực hay tiêu cực Người BAH khi không hài lòng với bất kỳ vấn đề gì liên quan đến bồi thường và thực hiện dự án thì có thể khiếu nại bằng miệng hoặc văn bản tới những người/cơ quan

có trách nhiệm giải quyết như quy định trong cơ chế này Toàn bộ chi phí liên quan tới quá trình

xử lý khiếu nại của người khiếu nại và/hoặc đại diện của họ đều được miễn chi trả

Tổ chức thực hiện tái định cư ở cấp nhà nước và cấp dự án: Văn phòng Dự án Trung ương (CPO)

thuộc Bộ NN & PTNT chịu trách nhiệm chung về tái định cư và thu hồi đất trong dự án, bao gồm cả đào tạo về các chính sách an toàn và việc thực hiện RPF và RAP cho các PPMU, PRC và DRC; tuyển chọn đơn vị giám sát độc lập tái định cư; báo cáo về các vấn đề tái định cho MARD và WB Các PPMU sẽ chịu trách nhiệm phối hợp với CPO và các DRC và thực hiện giám sát nội bộ thường xuyên việc thực hiện tái định cư Văn phòng Dự án Trung ương (CPO) sẽ giám sát quá trình thực hiện TĐC ít nhất một lần một năm và báo cáo kết quả giám sát thường niên cho NHTG

Nguồn kinh phí thực hiện bồi thường và TĐC bao gồm kinh phí chi trả bồi thường và hỗ trợ, xây

dựng các khu TĐC (nếu cần), khôi phục sinh kế và thu nhập, và quản lý thực hiện TĐC là nguồn vốn đối ứng của Chính phủ Riêng kinh phí để xây dựng cơ sở hạ tầng các khu TĐC và thực hiện các chương trình khôi phục sinh kế có thể lấy từ nguồn vốn IDA để giảm bớt khó khăn về vốn đối ứng của Chính phủ và của các tỉnh

Giám sát và đánh giá: Công tác thực hiện RAP sẽ được thường xuyên (hàng tháng/quý) giám sát

và theo dõi bởi CPO và các Ban quản lý dự án tỉnh Những vấn đề được phát hiện và khuyến nghị sẽ được các Ban QLDA tỉnh đưa vào báo cáo tiến độ hàng tháng để trình CPO và NHTG xem xét Việc thực hiện bồi thường và TĐC cho TDA với một RAP đầy đủ phải được giám sát độc lập bởi một cơ quan Tư vấn độc lập có đủ năng lực do CPO tuyển chọn Mục tiêu chính của giám sát độc lập là cung cấp các đánh giá và xem xét định kỳ về (i) mức độ đạt được các mục tiêu của TĐC; (ii) những thay đổi về mức sống và sinh kế của người BAH; (iii) sự khôi phục và/hoặc cải thiện nền tảng kinh tế và xã hội của người BAH; (iv) hiệu quả và sự bền vững của các quyền lợi của người BAH; và (v) sự cần thiết phải có các biện pháp giảm thiểu hơn nữa

1 GIỚI THIỆU

1.1 Thông tin chung về dự án

1 Việt Nam là một trong 10 quốc gia hàng đầu thế giới phải thường xuyên hứng chịu hậu quả nặng nề của thiên tai Các loại thiên tai phổ biến là bão, lũ, lũ quét, sạt lở đất và hạn hán, trong đó loại thiên tai xảy ra thường xuyên và có mức độ tàn phá lớn nhất là bão và lũ lụt Hàng năm thiên tai gây ra những thiệt hại to lớn về các mặt kinh tế, xã hội và môi trường; gây cản trở trực tiếp tới sự phát triển bền vững kinh tế xã hội của đất nước Đặc biệt ở khu vực miền Trung, một dải đất hẹp chạy dọc bờ biển phía đông dãy núi Trường Sơn, địa hình phức tạp lại dốc nghiêng ra phía biển Đông nên thường chịu ảnh hưởng nhiều nhất của bão, lũ (chiếm 65%) Các cơn bão thường xảy ra dồn dập trong thời gian ngắn, có khi trong 1 tháng bị ảnh hưởng của 2-3 cơn bão có cường độ lớn và mỗi khi lũ xuất hiện thì xảy ra rất nhanh, chảy xiết và gây thiệt hại nặng nề

2 Thiên tai là tác nhân gây cản trở trực tiếp tới sự phát triển bền vững kinh tế xã hội và gia tăng đói nghèo Nhận thức sâu sắc về những thiệt hại về người và tài sản do thiên tai gây ra, Chính phủ Việt Nam coi công tác quản lý và giảm nhẹ thiên tai là một trong những hoạt động quan trọng của quá trình phát triển bền vững Năm 2007, Chính phủ đã xây dựng “Chiến lược quốc gia về phòng chống và giảm nhẹ thiên tai tới năm 2020”, trong đó có nhiệm đảm bảo an toàn cho hệ thống đê và cải thiện khả năng chống bão của hệ thống kè cho tất cả các tỉnh phía Bắc, duyên hải miền Trung, củng cố và nâng cấp đê biển trên toàn quốc, đảm bảo an toàn cho các hồ chứa, đặc biệt là những hồ chứa gần khu vực tập trung dân cư và khu vực nhạy cảm về kinh tế, chính trị, văn hóa cũng như các công trình quan trọng liên quan tới an ninh và quốc phòng quốc gia

3 Dự án quản lý thiên tai Việt Nam (WB5) là một trong những dự án được Chính phủ đầu

tư để hỗ trợ việc thực hiện Chiến lược quốc gia này Dự án có nguồn vốn vay của Ngân hàng thế giới (NHTG) và được thực hiện ở 10 tỉnh miền Trung, gồm Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Bình, Quảng Trị, Đà Nẵng, Quảng Nam, Quảng Ngãi, Bình Định, và Ninh Thuận

1.2 Mục tiêu của dự án

4 Mục tiêu trước mắt của dự án là: (i) tăng cường năng lực của các cơ quan quản lý rủi ro thiên tai cấp quốc gia, tỉnh và huyện để cải thiện việc lập kế hoạch và giảm thiểu các rủi ro; (ii) cải thiện hệ thống dự báo và cảnh báo thiên tai sớm; (iii) xây dựng năng lực cấp làng và xã để hỗ trợ phát triển “Các kế hoạch thôn an toàn và xã an toàn”; (iv) giảm các rủi ro thiên tai ở các vùng

ưu tiên cao thông qua việc bố trí các biện pháp công trình hiệu quả, đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng quy mô vừa và nhỏ; và (v) nâng cao năng lực quản lý và thực thi dự án, quản lý môi trường,

xã hội trong công tác quản lý thiên tai tổng hợp

5 Mục tiêu dài hạn của Dự án là (i) tăng cường khả năng phòng ngừa, ứng phó và giảm nhẹ thiên tai ở các cấp quốc gia, tỉnh, huyện, xã của Việt Nam; củng cố tính sẵn sàng ứng phó với rủi

ro thiên tai dựa vào cộng đồng, cải thiện việc dự báo thời tiết và năng lực cảnh báo sớm, giảm nhẹ các tác động tiêu cực của thiên tai cho các tỉnh được lựa chọn ở Việt Nam; và (ii) cải thiện

hệ thống Quản lý thiên tai tại Việt Nam theo chiến lược quốc gia, đưa ra những biện pháp nhằm giảm nhẹ thiên tai và ứng phó với biến đổi khí hậu cho Việt Nam Củng cố năng lực và thể chế quản lý thiên tai để đáp ứng tốt hơn nhu cầu ngắn hạn và dài hạn của những vùng dễ bị tổn thương nhất để giảm bớt thiệt hại về người, kinh tế và tài chính khi xảy ra thảm hoạ thiên tai Bên cạnh đó, dự án sẽ tập trung vào nâng cao năng lực cấp trung ương, cấp vùng và cấp tỉnh trong dự báo và cảnh báo sớm

1.3 Các hợp phần của dự án

6 Dự án được thiết kế gồm 5 hợp phần chính nhằm đạt được các kết quả sau:

Cải thiện thể chế quản lý thiên tai ở tất cả các cấp

Cải thiện các hệ thống dự báo và cảnh báo sớm

Hỗ trợ nâng cấp cơ sở hạ tầng phòng chống và giảm nhẹ thiệt hại thiên tai tại các tỉnh dự án Thúc đẩy chương trình Quản lý thiên tai dựa vào cộng đồng của Việt Nam

Nâng cao kỹ năng tổ chức, quản lý và thực hiện dự án

Hợp phần 1: Tăng cường thể chế

7 Nâng cao khả năng lập Kế hoạch giảm thiểu rủi ro thiên tai (DRM) tại các cấp quốc gia, khu vực và tỉnh Hợp phần sẽ giúp cho việc chuẩn bị cơ sở dữ liệu giảm thiểu rủi ro thiên tai để theo dõi, kiểm tra quá trình hoạt động của Trung tâm phòng chống và giảm nhẹ thiên tai (CDPM) quốc gia mới thành lập; cải thiện/mở rộng việc lập kế hoạch quản lý thiên tai tổng hợp;

hỗ trợ việc lập bản đồ và phân vùng rủi ro theo lưu vực và ở cấp tỉnh, hỗ trợ việc quản lý cơ sở

dữ liệu an toàn đập, hỗ trợ cho việc thiết kế tiêu chuẩn xây dựng an toàn chống thiên tai trên các vùng địa lý khác nhau; và tăng cường các thông tin quản lý thiên tai; xây dựng cơ chế phối hợp giữa các Trung tâm quản lý thiên tai Trung ương, Trung tâm quản lý thiên tai khu vực, tỉnh, huyện, xã để có những hoạt động hiệu quả và thống nhất trong công tác ứng phó và phòng chống thiên tai

Hợp phần 2: Tăng cường Hệ thống dự báo khí tượng thủy văn và cảnh báo sớm thiên tai có nguồn gốc khí tượng thủy văn

8 Các hoạt động chính của hợp phần này là trang bị các phương tiện quan trắc khí tượng thủy văn hiện đại và các thiết bị thông tin, phát triển các cơ sở dữ liệu, tăng cường các hệ thống phổ biến về thời tiết và cảnh báo sớm cho các đối tượng cư dân khác nhau

Hợp phần 3: Quản lý Thiên tai dựa vào cộng đồng

9 Các hoạt động chính của hợp phần này là hỗ trợ cho Chương trình quản lý rủi ro thiên tai dựa vào cộng đồng (CBDRM) Các Trung tâm phòng chống và giảm nhẹ thiên tai (CDPM) cấp tỉnh sẽ được thành lập (hoặc tăng cường ở nơi đã có) và hỗ trợ cho các hoạt động phòng chống và giảm nhẹ thiên tai cấp huyện và xã, bao gồm việc lập kế hoạch và phát triển chiến lược giảm thiểu rủi ro thiên tai Đào tạo phòng chống và giảm nhẹ thiên tai tại các cấp xã cũng như các đầu tư ưu tiên quy mô nhỏ, đặc biệt là cho việc giảm thiểu lũ và hạn hán Đào tạo cho cộng đồng các biện pháp ứng phó, phòng tránh rủi ro thiên tai thông qua các hoạt động tập huấn về tuyên truyền, phổ biến kiến thức về phòng chống lụt bão và giảm nhẹ thiên tai, nâng cao khả năng ứng phó tại chỗ cho các tổ chức và cá nhân trong địa bàn thường xuyên chịu ảnh hưởng thiên tai, bão lũ

Hợp phần 4: Hỗ trợ đầu tư giảm thiểu rủi ro thiên tai cho các TDA ưu tiên

10 Dự án sẽ được triển khai thực hiện trên 10 tỉnh duyên hải miền Trung Các hoạt động chính của hợp phần nhằm hỗ trợ Chính phủ trong việc thực hiện các biện pháp công trình đã đề xuất trong Kế hoạch thực hiện Chiến lược quốc gia để phòng ngừa, ứng phó và giảm thiểu rủi ro thiên tai đến năm 2020 Phương pháp tiếp cận lưu vực sông được áp dụng để xác định và ưu tiên cho các dự án đầu tư trong các lưu vực được lựa chọn ở Miền Trung Các biện pháp công trình sẽ giảm thiểu các rủi ro thiên tai do lũ lụt, trượt lở đất, bão lớn

11 Các tỉnh dự án đã đề xuất các hạng mục đầu tư để đưa vào dự án, bao gồm gia cố, cải tạo

và nâng cấp các tuyến đê, kè, đập và đường cứu hộ đã xuống cấp nhằm tăng cường khả năng phòng chống thiên tai, đảm bảo an toàn cho sản xuất, tài sản và đời sống của người dân ở các lưu vực sông của 10 tỉnh Miền Trung

Hợp phần 5: Quản lý dự án

12 Các hoạt động chính của hợp phần này là hỗ trợ các hoạt động quản lý dự án, bao gồm việc chuẩn bị dự án, thực hiện dự án và giám sát thực thi chính sách an toàn xã hội và môi trường, quản lý tín dụng và tài chính, v.v Hợp phần này cũng sẽ hỗ trợ phát triển hệ thống giám sát và đánh giá (M&E)

1.4 Các tác động của dự án

a) Các tác động tích cực

13 Thông qua các hạng mục đầu tư được đề xuất như cải tạo và nâng cấp các hồ chứa, gia cố các đập, kè sông và các tuyến đê, dự án sẽ mang lại những lợi ích thiết thực cho quốc gia và cho cộng đồng Cụ thể là: (i) tăng cường năng lực quản lý và phòng chống thiên tai cho các cấp, các ngành và cộng đồng; (ii) giảm rủi ro do mất an toàn các hồ chứa và các tuyến đê; (iii) bảo vệ khoảng 900.000 người (hơn 210.000 hộ) và gần 50 ngàn hecta đất sản xuất không phải chịu lũ lụt và hạn hán hàng năm; (iv) giải quyết vấn đề thiếu nước tưới, nước sinh hoạt và cải thiện cuộc sống cho người dân vùng dự án; (v) cải tạo môi trường sinh thái và giao thông nội vùng, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội và tạo cảnh quan môi trường vùng dự án

b) Các tác động tiêu cực

14 Để thực hiện việc nâng cấp và cải tạo các công trình đê, kè, hồ chứa, đường cứu hộ cứu nạn đã được xây dựng từ lâu và đang xuống cấp nghiêm trọng, việc thu hồi đất và ảnh hưởng bất lợi đến sản xuất của các hộ dân thuộc phạm vi các công trình dự án sẽ không thể tránh khỏi Tuy nhiên, mức độ ảnh hưởng là nhỏ do việc lựa chọn các công trình và giải pháp thiết kế kỹ thuật thay thế đã tuân thủ các quy định của dự án nhằm giảm tối đa việc thu hồi đất và tài sản của người dân Căn cứ theo kết quả đánh giá sơ bộ (do đội chuẩn bị dự án của Bộ NN&PTNT thực hiện), ước tính khoảng 3.000 hộ (khoảng 12.900 người) ở khu vực nông thôn sẽ bị ảnh hưởng bởi các TDA sẽ được thực hiện trong Dự án VN-Haz Các tác động chủ yếu là thu hồi đất nông nghiệp, rất ít trường hợp phải tái định cư và bị ảnh hưởng đến kinh doanh do các tiểu dự án được lựa chọn chỉ khôi phục và nâng cấp các công trình sẵn có đã xuống cấp Theo khảo sát đánh giá cho 6 TDA được thực hiện năm đầu, có khoảng 1.294 hộ (với 5.525 người) sẽ BAH, trong đó khoảng 3,2% số

hộ BAH nặng do bị thu hồi hơn 20% (10% đối với hộ nghèo và dễ bị tổn thương) đất nông nghiệp,

3 hộ phải di dời, 8 hộ BAH kinh doanh Tổng diện tích đất thu hồi vĩnh viễn bởi 6 TDA là khoảng 26,12ha, trong đó đất ở là 1,8ha, đất nông nghiệp là 19,23ha, đất thủy sản – 3,56ha, đất rừng – 0.0ha, đất vườn – 1,44ha; Tổng diện tích đất thu hồi tạm thời khoảng 55,89ha, bao gồm một số hố lấy đất tạm mượn, các mỏ đá hay các bãi đổ đất đào đắp Số lượng mồ mả phải di dời là 22 mộ, tập trung chủ yếu ở tỉnh Bình Định (18 mộ) Không có người DTTS BAH bởi 6 TDA thực hiện trong năm đầu Số liệu chính xác về người và tài sản BAH bởi mỗi TDA sẽ được cập nhật trong RAP của mỗi TDA sau khi hoàn thành kiểm kê chi tiết (DMS) của TDA

1.5 Mục tiêu của Khung chính sách tái định cư

15 Khung chính sách TĐC này được chuẩn bị theo chính sách tái định cư bắt buộc OP4.12 của Ngân hàng thế giới (NHTG), nhằm làm rõ các nguyên tắc bồi thường và tái định cư, sắp xếp

về tổ chức và thiết kế các tiêu chuẩn cần được áp dụng cho tất cả các TDA sẽ được xác định trong quá trình thực hiện dự án, kể cả các tác động tạm thời có thể xảy ra ở các hố lấy đất tạm mượn, các mỏ đá hay các bãi đổ đất đào đắp của các tiểu dự án

16 Khung chính sách quy định những người BAH cần được bồi thường cho thu nhập bị mất, bồi thường cho các tài sản bị ảnh hưởng theo giá thay thế, tạo cơ hội để người BAH được hưởng lợi từ dự án và được hỗ trợ trong trường hợp phải di chuyển hay tái định cư Các chính sách của RPF được áp dụng cho tất cả người BAH bất kể về số lượng người BAH, mức độ nghiêm trọng

của các tác động và có hay không có quyền sử dụng đất hợp pháp Mục tiêu cuối cùng là khôi phục khả năng tạo thu nhập của người BAH bởi dự án, nhằm cải thiện hoặc ít nhất là khôi phục điều kiện sống của họ như trước khi có dự án

2 KHUNG PHÁP LÝ

2.1 Chính sách và luật pháp của Việt Nam về thu hồi đất và tái định cư

17 Hiến pháp của Nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam (1992) khẳng định quyền của công dân về sở hữu và bảo vệ quyền sở hữu nhà ở Ngoài ra, Chính phủ đã ban hành một số luật, nghị định, và quy định tạo thành khung pháp lý về thu hồi đất, bồi thường và tái định cư Các văn bản pháp lý chính bao gồm:

(i) Luật đất đai số 13/2003/QH11 đã được Quốc hội thông qua ngày 26/11/2003

(ii) Nghị định 181/2004/NĐ-CP của Chính phủ, ban hành ngày 29/10/2004 về việc thi hành luật đất đai

(iii) Nghị định 197/2004/NĐ-CP của Chính phủ, ban hành ngày 03/12/2004 về việc bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất Nghị định này được coi là nghị định quan trọng về pháp lý và thay thế cho nghị định số 22/1998/NĐ-CP của Chính phủ, ban hành ngày 24/4/2998 - là nghị định quy định cơ sở ban đầu cho các hoạt động bồi thường và tái định cư

(iv) Nghị định 198/2004/NĐ-CP của Chính Phủ, ban hành ngày 3/12/2004 về việc thu tiền sử dụng đất

(v) Nghị định 188/2004/NĐ-CP của Chính phủ, ban hành ngày 16/11/2004 về phương pháp xác định giá đất và khung giá các loại đất

(vi) Nghị định 17/2006/NĐ-CP của Chính phủ, ban hành ngày 27/1/2006 về sửa đổi và bổ sung một số điều của Nghị định 181/2004/NĐ-CP và Nghị định 197/2004/NĐ-CP nêu trên

(vii) Nghị định 84/2007/NĐ-CP của Chính phủ, ban hành ngày 25/05/2007 quy định bổ sung về việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, trình tự, thủ tục bồi thường, trợ cấp và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất và giải quyết khiếu nại

(viii) Thông tư 06/2007/TT-BTNMT của Bộ Tài nguyên và Môi trường, ban hành ngày 15/6/2007 hướng dẫn thực hiện Nghị định 84 của Chính phủ

(ix) Nghị định 123/2007/NĐ-CP của Chính phủ, ban hành ngày 27/7/2007 về sửa đổi và

bổ sung Nghị định 188/2004/NĐ-CP nêu trên

(x) Thông tư 145/2007/TT-BTC của Bộ Tài chính, ban hành ngày 6/12/2007 hướng dẫn thực hiện Nghị định 123/2007/NĐ-CP nêu trên của Chính phủ và thay thế Thông tư 144/2004/TT-BTC ban hành ngày 26/11/2004 của Bộ Tài chính hướng dẫn thực hiện Nghị định 188 nêu trên

(xi) Nghị định 69/2009/NĐ-CP của Chính phủ, ban hành ngày 13/8/2009 quy định quy hoạch bổ sung về sử dụng đất, giá đất, thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, và tái định cư (xii) Thông tư 14/2009/TT-TNMT của Bộ Tài nguyên và Môi trường, ban hành ngày 16/11/2009 hướng dẫn thực hiện Nghị định 69/2009/NĐ-CP của Chính phủ và thay thế Thông tư 116/2004/TT-BTC của Bộ Tài chính về việc hướng dẫn thực hiện Nghị định 197/2004 của Chính phủ

(xiii) Pháp lệnh 34/2007/PL-UBTVQH11 của Quốc hội, ban hành ngày 20/4/2007 về thực hiện dân chủ ở cấp xã, phường, thị trấn, quy định những vấn đề cần công khai, trong

đó có việc công khai các “dự án, công trình đầu tư và thứ tự ưu tiên, tiến độ thực

hiện, phương án đền bù, hỗ trợ GPMB, tái định cư liên quan đến dự án, công trình trên địa bàn cấp xã”

18 Các luật, nghị định và quy định khác liên quan tới quản lý đất, thu hồi đất và tái định cư gồm có Luật Xây dựng số 16/2003/QH11 ban hành ngày 26/11/2003 về các hoạt động xây dựng, quyền và nghĩa vụ của tổ chức và cá nhân đầu tư xây dựng công trình và các hoạt động xây dựng; Nghị định 105/2009/NĐ-CP của Chính phủ, ban hành ngày 11/11/2009 về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực đất đai; Nghị định 12/2009/NĐ-CP của Chính phủ, ban hành ngày 12/2/2009 về quản lý các dự án đầu tư xây dựng và thay thế Nghị định 16/2005/NĐ-CP và Nghị định 112/2006/NĐ-CP về quản lý các dự án đầu tư xây dựng; Nghị định 131/2006/NĐ-CP của Chính phủ về quản lý và sử dụng vốn hỗ trợ phát triển chính thức (vốn ODA); và Nghị định 70/2001/NĐ-CP của Chính phủ về việc thực hiện Luật hôn nhân và gia đình, quy định rằng tất

cả những hồ sơ đăng ký tài sản gia đình và quyền sử dụng đất phải ghi tên cả vợ và chồng; những Quyết định của các tỉnh dự án liên quan tới bồi thường và tái định cư trên địa bàn tỉnh cũng sẽ được áp dụng cho từng tiểu dự án tương ứng

19 Luật, nghị định và quyết định liên quan tới phổ biến thông tin gồm có Luật đất đai số 13/2003/QH11, Điều 39, yêu cầu phổ biến thông tin cho những người BAH trước khi thu hồi đất nông nghiệp và phi nông nghiệp trong khoảng thời gian tương ứng tối thiểu là 90 và 180 ngày

20 Các nghị định liên quan tới bảo vệ và bảo tồn tài sản văn hóa có trong Nghị định 186/2004/NĐ-CP, theo đó yêu cầu các khu vực được công nhận là di tích văn hóa và lịch sử và các khu vực nằm trong ranh giới hành lang an toàn đường thủy phải được giữ nguyên, không xâm phạm theo các quy định pháp lý hiện hành

21 Ban quản lý Trung ương các dự án thủy lợi (CPO) thuộc Bộ NN & PTNT có trách nhiệm đảm bảo việc thực hiện hiệu quả RPF với sự tham vấn chặt chẽ của các ban ngành liên quan và UBND các tỉnh, huyện dự án

2.2 Chính sách về tái định cư không tự nguyện của Ngân hàng Thế giới

22 Chính sách an toàn xã hội của NHTG bao gồm Chính sách hoạt động (OP) 4.12 về Tái

định cư không tự nguyện và OP 4.10 về Người bản địa 1

Những chính sách này mô tả mục tiêu

và các hướng dẫn cần phải tuân thủ trong những trường hợp có thu hồi đất không tự nguyện, hạn chế không tự nguyện việc tiếp cận hay sử dụng các nguồn tài nguyên, hoặc các khu vực được bảo vệ nghiêm ngặt, và trường hợp có liên quan tới người dân tộc thiểu số Mục đích của Chính sách hoạt động OP 4.12 là nhằm tránh tái định cư không tự nguyện tới mức có thể, hoặc giảm thiểu những tác động bất lợi về xã hội và kinh tế do tái định cư không tự nguyện gây nên OP 4.12 khuyến khích sự tham gia của những người BAH trong quá trình lập kế hoạch và thực hiện tái định cư Mục tiêu kinh tế chính của chính sách này là hỗ trợ những người BAH cùng với các

nỗ lực của họ để cải thiện hoặc ít nhất khôi phục thu nhập và mức sống sau khi di dời Chính sách còn quy định việc bồi thường và những biện pháp tái định cư khác để đạt được các mục tiêu

mà chính sách đề ra cũng như yêu cầu bên vay chuẩn bị các công cụ tái định cư phù hợp trước khi NHTG thẩm định dự án được đề xuất

23 Để chuẩn bị và thực hiện các hoạt động thu hồi đất, bồi thường và TĐC, chính sách của NHTG yêu cầu thực hiện tham vấn chặt chẽ với người bị ảnh hưởng và giảm thiểu những tác động tiêu cực tiềm tàng đến người dân, trong đó có chú ý tới các vấn đề về DTTS, giới và những nhóm dễ bị tổn thương khác Đồng thời, các chính sách cũng quy định việc phổ biến thông tin

cho người BAH, giám sát và đánh giá việc thực hiện bồi thường và TĐC

2.3 Những điểm khác nhau giữa chính sách của Chính phủ Việt Nam và NHTG

1

Thuật ngữ “Người bản địa” trong chính sách của NHTG tương đương với “người Dân tộc thiểu số” ở Việt nam

24 Trong những năm gần đây, Chính phủ đã ban hành nhiều thông tư, nghị định liên quan đến bồi thường và TĐC nhằm đảm bảo quyền lợi của người BAH và giảm những khác biệt giữa chính sách TĐC của Việt Nam với chính sách an toàn xã hội của các nhà tài trợ như WB và ADB Tuy nhiên, cần được xác định rõ những điểm khác nhau còn tồn tại và đưa ra biện pháp để giải quyết trong quá trình thực hiện dự án Bảng 1 dưới đây nêu một số điểm khác nhau cơ bản giữa Chính sách tái định cư của Việt Nam và Chính sách tái định cư không tự nguyện (OP4.12) của Ngân hàng Thế giới

Bảng 1 Những điểm khác nhau cơ bản giữa Chính sách tái định cư của Việt Nam và Chính sách tái định cư không tự nguyện (OP4.12) của Ngân hàng Thế giới

Giá bồi thường:

UBND tỉnh sẽ quyết định các

đơn giá bồi thường đất theo

quy định của Chính phủ cho

từng loại đất được sử dụng tại

thời điểm thu hồi đất Nếu đơn

giá bồi thường đất thấp hơn giá

giao dịch thực tế trong các điều

Tại thời điểm thực hiện thu hồi đất, các Hội đồng bồi thường huyện thực hiện điều tra giá thay thế nhằm đảm bảo rằng các đơn giá bồi thường cho tất cả các tài sản

bị thiệt hại là giá thay thế theo giá trị thị trường hiện hành

Bồi thường cho nhà/vật kiến

trúc trên đất không hợp lệ để

được bồi thường đất:

Nhà, công trình khác xây dựng

trên đất không đủ điều kiện

được bồi thường theo quy định

của pháp luật, nhưng tại thời

điểm xây dựng chưa có quy

Nhà cửa và các công trình trên đất không hợp lệ để nhận bồi thường, nhưng tại thời điểm xây dựng không vi phạm quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất được cấp có thẩm quyền công bố hoặc không vi phạm hành lang bảo vệ công trình thì sẽ được bồi thường bằng 100% chi phí thay thế của nhà/công trình mới, không tính khấu hao các nguyên vật liệu có thể sử dụng lại

Hỗ trợ kinh doanh:

Chỉ những hộ có đăng ký kinh

doanh mới được hỗ trợ

Tất cả các hộ kinh doanh BAH đều có quyền được hỗ trợ, bất kể họ có đăng ký hay không

Tất cả các hộ kinh doanh BAH đều hợp lệ để nhận hỗ trợ, bất kể họ có đăng ký hay không

đào tạo nghề/ tạo việc làm

Đối với những hộ có sinh kế dựa vào đất, khi bị thu hồi 20% hoặc hơn tổng diện tích đất sản xuất thì được coi là BAH nghiêm trọng và được hưởng gói hỗ trợ khôi phục

Những người BAH mất từ 20% hoặc hơn (10% hoặc hơn đối với hộ nghèo và hộ

dễ bị tổn thương) tổng diện tích đất sản xuất sẽ được bồi thường bằng “đất đổi đất” hoặc tiền mặt theo giá thay

thế tùy theo yêu cầu của hộ

và quỹ đất công của địa phương Ngoài bồi thường cho đất bị mất, hộ còn được

hỗ trợ khôi phục sinh kế và đào tạo nghề/tạo việc làm Không có quy định về giám sát

độc lập

Cần thực hiện giám sát độc lập quá trình tái định cư bởi một cơ quan độc lập và có năng lực về giám sát tái định cư

Cần tuyển chọn cơ quan giám sát độc lập quá trình thực hiện tái định cư và khôi phục sinh kế

3 CÁC NGUYÊN TẮC VÀ MỤC TIÊU QUẢN LÝ

VIỆC CHUẨN BỊ VÀ THỰC HIỆN TÁI ĐỊNH CƯ

25 Các nguyên tắc và mục tiêu cơ bản của chính sách tái định cư không tự nguyện được nêu trong OP4.12 của NHTG đã được vận dụng cùng với chính sách bồi thường và tái định cư của Chính phủ Việt nam trong việc chuẩn bị Khung chính sách này Các nguyên tắc và mục tiêu đó

sẽ được áp dụng cho tất cả các TDA của Dự án quản lý thiên tai Việt nam, cho dù phạm vi và mức độ phức tạp của các vấn đề TĐC có đòi hỏi phải chuẩn bị một RAP hay không Các nguyên tắc và mục tiêu cụ thể là:

Giảm thiểu việc thu hồi đất và tái định cư đến mức thấp nhất có thể bằng cách lựa chọn các giải pháp thiết kế kỹ thuật có tính đến những lợi ích và mối quan tâm của người BAH

Ở những nơi không thể tránh được thu hồi đất và TĐC thì các hoạt động TĐC sẽ được thiết lập và thực hiện như những chương trình phát triển bền vững trên cơ sở tham vấn với người BAH, tạo cơ hội cho những người BAH được chia sẻ các lợi ích của dự án Hơn nữa, người BAH cần được hỗ trợ cùng với những nỗ lực của họ để cải thiện hoặc ít nhất là khôi phục sinh kế và mức sống của họ như trước dự án

Chính sách này áp dụng cho tất cả những người BAH bất kể số lượng người BAH hay mức độ nghiêm trọng của các tác động Cần chú ý đến nhu cầu của các nhóm dễ bị tổn thương, đặc biệt là các nhóm nghèo, người già, phụ nữ và trẻ em, và các nhóm dân tộc thiểu số (DTTS) BAH bởi dự án

Thiếu các quyền hợp pháp về sử dụng đất (hay các tài sản) sẽ không cản trở người BAH trong việc nhận bồi thường, các biện pháp hỗ trợ và TĐC để đạt được các mục tiêu đã đề

ra trong RPF

26 Ban quản lý trung ương dự án thủy lợi (CPO) sẽ cung cấp các hướng dẫn chung về lập kế hoạch cho quá trình bồi thường và TĐC để đảm bảo sự phối hợp giữa các bên liên quan và giám sát việc thực hiện Khi bắt đầu triển khai mỗi TDA, các bên liên quan sẽ được tham vấn để thiết lập các nguyên tắc lập kế hoạch, bố trí các hoạt động nhằm xác định và giảm thiểu các tác động

xã hội do các TDA gây ra Việc chi trả bồi thường cho người BAH cần được thực hiện trước khi bắt đầu các hoạt động xây lắp ở mỗi TDA Ngân hàng thế giới sẽ không phê duyệt bất kỳ gói thầu xây lắp nào nếu việc chi trả bồi thường chưa được thực hiện thỏa đáng

4 QUY TRÌNH CHUẨN BỊ VÀ PHÊ DUYỆT CÁC KẾ HOẠCH HÀNH ĐỘNG TÁI ĐỊNH CƯ

4.1 Quy trình chuẩn bị RAP

27 Khi một TDA ảnh hưởng đến người dân địa phương, liên quan đến thu hồi đất vĩnh viễn hay tạm thời thì một Kế hoạch hành động tái định cư (RAP) cần được chuẩn bị theo hướng dẫn

và các nguyên tắc được nêu trong Khung chính sách TĐC này RAP cần bao gồm các thông tin sau đây:

• Mô tả tiểu dự án;

• Khảo sát kinh tế xã hội các hộ BAH

• Kết quả kiểm kê chi tiết (DMS);

• Khung pháp lý TĐC;

• Khung thể chế TĐC

• Phân loại những người BAH và các tiêu chuẩn hợp lệ của họ;

• Các thủ tục định giá và bồi thường cho các thiệt hại;

• Các biện pháp TĐC

• Lựa chọn nơi TĐC, chuẩn bị khu TĐC và di chuyển;

• Nhà ở, cơ sở hạ tầng và các dịch vụ xã hội nơi TĐC;

• Quản lý và bảo vệ môi trường tại các khu TĐC được đề xuất;

• Cơ chế tham gia và tham vấn cộng đồng;

• Các biện pháp hòa nhập người TĐC với cộng đồng tiếp nhận;

• Cơ chế khiếu nại;

Một cuộc khảo sát những người BAH và định giá các tài sản BAH;

Mô tả việc bồi thường và các hỗ trợ TĐC khác sẽ được cung cấp cho người BAH;

Tham vấn với người BAH về các biện pháp thay thế có thể chấp nhận được;

Trách nhiệm tổ chức để thực hiện và các thủ tục về giải quyết khiếu nại;

Bố trí thực hiện và giám sát; và

Khung thời gian và kinh phí thực hiện

Các hướng dẫn chuẩn bị các nhiệm vụ quan trọng để hoàn thiện RAP được nêu trong Phụ lục 1 của Khung chính sách này

4.2 Quy trình phê duyệt RAP

29 Khi Kế hoạch hành động tái định cư (RAP) của TDA được hoàn thiện nó phải được trình nộp cho NHTG xem xét trước và phê duyệt (trước khi thực hiện bất kỳ các hoạt động bồi thường

và tái định cư nào của TDA) RAP có thể được yêu cầu sửa chữa theo yêu cầu của NHTG cho phù hợp với các hướng dẫn/quy định được nêu trong Khung chính sách TĐC này

5 CÁC TIÊU CHUẨN HỢP LỆ ĐỂ XÁC ĐỊNH NGƯỜI BAH

5.1 Tiêu chuẩn xác định người BAH hợp lệ theo quyền sử dụng đất (tài sản)

30 Người BAH bởi dự án có thể là cá nhân, hộ gia đình hay tổ chức (gọi chung là người BAH) được xác định là đã cư trú trong vùng dự án trước ngày khóa sổ kiểm kê (cut-off date) Những người BAH cư trú trong vùng dự án sau ngày này sẽ được xem là không hợp lệ và không được hưởng quyền lợi bồi thường

31 Theo chính sách TĐC không tự nguyện (OP4.12) của NHTG, người BAH có thể được phân thành một trong 3 loại sau:

(i) Những người có quyền sử dụng đất hợp pháp (kể cả các quyền truyền thống và luật tục được thừa nhận theo pháp luật);

(ii) Những người không có Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất hợp pháp tại thời điểm đánh giá xã hội nhưng có yêu cầu được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất/tài sản theo quy định của pháp luật

(iii) Những người không có quyền sử dụng đất hợp pháp hoặc không thể hợp pháp hóa được

32 Các tiêu chuẩn này sẽ được áp dụng để phân loại người BAH trong dự án Quản lý thiên tai Việt Nam Kết quả đánh giá xã hội cho thấy hơn 90% số hộ BAH được khảo sát đã được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, số còn lại đang chờ được cấp hoặc không được cấp Đối với

Dự án quản lý thiên tai Việt Nam, các hộ BAH có quyền sử dụng đất hợp pháp hoặc có thể hợp pháp hóa được sẽ được bồi thường đất và tài sản trên đất theo giá thay thế Các hộ BAH sử dụng đất bất hợp pháp sẽ không được bồi thường đất nhưng được bồi thường tài sản trên đất, và tùy theo từng trường hợp cụ thể UBND tỉnh có thể xem xét hỗ trợ

5.2 Các tiêu chuẩn hợp lệ để xác định người BAH bởi dự án

33 Đối với dự án quản lý thiên tai Việt Nam, những tiêu chuẩn hợp lệ để xác định người BAH bởi dự án bao gồm:

(i) Những người có quyền sử dụng đất hợp pháp (theo quy định của Luật đất đai 2003, Nghị định 197/2004/NĐ-CP, Nghị định 84/2007/NĐ-CP), kể cả các quyền truyền thống và luật tục được thừa nhận theo pháp luật;

(ii) Những người không có Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất hợp pháp tại thời điểm thực hiện bồi thường nhưng đất đó có thể được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất theo quy định của pháp luật

(iii) Những người không có quyền sử dụng đất hợp pháp hoặc không thể hợp pháp hóa được nhưng ở thời điểm thực hiện bồi thường không vi phạm quy hoạch đã được công bố (iv) Những người đã cư trú trong vùng dự án trước ngày khóa sổ kiểm kê

6 CHÍNH SÁCH BỒI THƯỜNG VÀ TÁI ĐỊNH CƯ

6.1 Những nguyên tắc chung

34 Nhìn chung, Luật đất đai 2003 và các Nghị định 197/2004/NĐ-CP về bồi thường, hỗ trợ

và tái định cư, Nghị định 17/2006/NĐ-CP về sửa đổi và bổ sung một số điều của Nghị định 181/2004/NĐ-CP và Nghị định 197/2004/NĐ-CP, Nghị định 84/2007/NĐ-CP về trình tự và thủ tục thực hiện bồi thường, và Nghị định 69/2009/NĐ-CP hướng dẫn bổ sung về sử dụng đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư đã đáp ứng hầu hết những nguyên tắc và mục tiêu của Chính sách tái định cư không tự nguyện của NHTG Nhằm đảm bảo bồi thường, hỗ trợ và tái định cư thỏa đáng cho người BAH Chính phủ Việt Nam sẽ phê duyệt và phổ biến RPF của Dự án trước khi NHTG thông qua dự án và sẽ chuẩn bị các RAP cho giai đoạn tiếp theo của dự án theo hướng dẫn trong RPF Chính sách tái định cư của dự án cần tuân thủ những nguyên tắc và mục tiêu sau đây:

a Việc thu hồi đất và các tài sản khác sẽ được giảm thiểu tối đa trong khả năng có thể

b Một RAP đầy đủ sẽ được chuẩn bị cho tiểu dự án có hơn 200 người BAH và bị mất trên 20% (hoặc 10% cho các hộ nghèo và dễ bị tổn thương) tổng diện tích đất/tài sản sản xuất hoặc phải tái định cư dựa trên hướng dẫn kỹ thuật trong RPF này Ngược lại, một bản RAP ngắn sẽ được chuẩn bị theo các hướng dẫn kỹ thuật trong RPF này

c Tất cả những người và tài sản BAH được xác định có mặt trong các khu vực bị ảnh hưởng bởi Dự án trước ngày khóa sổ kiểm kê sẽ có quyền nhận bồi thường và các biện pháp khôi phục, sau ngày đó sẽ không được bồi thường Việc thiếu các quyền hợp pháp đối với tài sản bị thiệt hại sẽ không ngăn cản người BAH khỏi việc được hưởng các quyền lợi và các biện pháp khôi phục

d Những biện pháp bồi thường và khôi phục sẽ được cung cấp là: (1) bồi thường bằng tiền mặt theo giá thay thế cho các tài sản bị thiệt hại; (2) đất nông nghiệp được bồi thường bằng đất có khả năng sản xuất tương đương với đầy đủ quyền sử dụng đất và được người BAH chấp nhận Trường hợp không có quỹ đất thì bồi thường bằng tiền mặt theo giá thay thế; (3) đất ở và đất làm nơi kinh doanh BAH được bồi thường bằng đất có cùng diện tích với đất bị thu hồi với đầy đủ quyền sử dụng đất và được người BAH chấp nhận Trường hợp địa phương không có quỹ đất thì bồi thường bằng tiền mặt theo giá thay thế; và (4) hỗ trợ ổn định cuộc sống và khôi phục sinh kế

e Các kế hoạch thu hồi đất và những tài sản khác cũng như việc cung cấp các biện pháp khôi phục sẽ được thực hiện với sự tham vấn của người BAH nhằm đáp ứng yêu cầu của họ

f Các hoạt động bồi thường và khôi phục phải được hoàn thành một cách thỏa đáng trước khi trao thầu bất cứ gói thầu xây lắp nào của tiểu dự án

g Việc bồi thường bằng “đất đổi đất“ được thực hiện ở những nơi còn quỹ đất công, nếu không có thì sẽ bồi thường bằng tiền mặt theo giá thay thế Nguồn vốn cho bồi thường và khôi phục cuộc sống của người BAH sẽ được lấy từ vốn đối ứng của Chính phủ phân bổ cho Dự án

h Việc thực hiện RAP sẽ được giám sát thường xuyên bởi các cơ quan thực hiện dự án và định kỳ bởi cơ quan giám sát độc lập để đảm bảo công tác thiết kế, lập kế hoạch, tham vấn và thực hiện bồi thường một cách hiệu quả

i Thu hồi đất, bồi thường và di dời người BAH không thể bắt đầu cho đến khi NHTG đã xem xét và phê duyệt RAP Tất cả các hoạt động tái định cư sẽ được phối hợp với kế hoạch xây lắp

j Các khoản bồi thường và hỗ trợ khôi phục phải được chi trả cho người BAH ít nhất 30 ngày trước khi thu hồi tài sản của các hộ không phải tái định cư và 60 ngày đối với hộ phải tái định cư Trường hợp ngoại lệ có thể áp dụng cho các nhóm dễ bị tổn thương vì

họ có thể cần nhiều thời gian hơn

k Cần có các biện pháp để thu hút sự tham gia tích cực của phụ nữ vào việc lập kế hoạch

và thực hiện chương trình tái định cư cũng như các chương trình khác của dự án Các Hội đồng bồi thường và chuyên gia tái định cư sẽ trực tiếp tham gia vào mọi khía cạnh của việc phát triển và thực hiện chiến lược giới (xem Phụ lục) nhằm đảm bảo rằng những biện pháp này đã được thực hiện một cách thỏa đáng

6.2 Quyền và quyền lợi được bồi thường

35 Quyền: Tất cả những người BAH được xác định trong khu vực bị ảnh hưởng của Dự án

trước ngày khóa sổ kiểm kê sẽ có quyền được hưởng bồi thường cho những tài sản bị ảnh hưởng

và các biện pháp khôi phục đủ để giúp họ cải thiện hoặc ít nhất duy trì mức sống, khả năng thu

nhập và sản xuất như trước khi có dự án Ngày khóa sổ kiểm kê sẽ là ngày cuối cùng của công

tác kiểm kê chi tiết (DMS) tại từng tiểu dự án/ hợp phần đầu tư Những người lấn chiếm khu vực

đầu tư hoặc tạo lập tài sản mới (cải tạo, xây mới nhà/vật kiến trúc, trồng cây mới) sau ngày khóa

sổ kiểm kê sẽ không có quyền nhận bồi thường hay bất kỳ hỗ trợ nào khác, nếu bị ảnh hưởng

36 Quyền lợi: Dựa vào các loại tác động, phân loại người BAH và quyền của họ, RPF thiết

lập các quyền lợi cụ thể cho từng loại người BAH một cách thỏa đáng trong ma trận quyền lợi dưới đây Ma trận này được áp dụng cho tất cả các tiểu dự án trong khuôn khổ Dự án quản lý thiên tai Việt Nam và cho mọi đối tượng bị ảnh hưởng bởi dự án, kể cả những người bị thu hồi đất để xây dựng các khu TĐC Kiểm kê chi tiết và các đánh giá tác động xã hội sẽ xác định những tác động thực tế và điều tra giá thay thế sẽ được thực hiện để xác định các đơn giá bồi thường làm cơ sở cho việc lập phương án bồi thường cho người BAH

Bảng 2 Ma trận quyền lợi

Loại thiệt

hại

Người hưởng quyền

Quyền lợi Các vấn đề thực hiện

Quyền lợi về bồi thường

(GCNQSDĐ), chủ sử dụng đất hợp lệ theo các quy định của pháp luật để được nhận GCNQSDĐ

Mất đất ít hơn 20% (10% đối với hộ nghèo và dễ bị tổn thương) tổng diện tích đất sử dụng:

Bồi thường bằng tiền mặt theo giá thay thế, tương đương với giá trị hiện hành trên thị trường của đất trong thôn/ấp, cùng loại, cùng hạng và cùng năng lực sản xuất, cộng với chi phí giao dịch (thuế, phí quản lý)

Hội động bồi thường huyện thông báo cho người BAH ít nhất 3 tháng trước khi thu hồi đất

Mất từ 20% (10% đối với hộ nghèo

và dễ bị tổn thương) trở lên tổng diện tích đất sản xuất:

Ưu tiên bồi thường bằng đất thay thế gần với khu đất bị thu hồi với năng

Nếu diện tích đất còn lại không còn khả năng kinh tế2, theo yêu cầu của người BAH, Dự án

sẽ thu hồi toàn bộ diện

2 Người BAH không thể tiếp tục canh tác trên phần đất còn lại do không đủ điều kiện canh tác

Loại thiệt

hại

Người hưởng quyền

Quyền lợi Các vấn đề thực hiện

suất sản xuất tương đương, được người BAH chấp thuận với đầy đủ quyền sử dụng hay giấy chứng nhận quyền sử dụng và không phải trả phí, HOẶC bồi thường bằng tiền mặt theo giá thay thế trong trường hợp không có đất thay thế; VÀ được nhận gói hỗ trợ và khôi phục như xác định dưới đây cho những người

BAH nặng

tích đất còn lại và bồi thường theo giá thay thế

Chủ sử dụng đất

GCNQSDĐ hoặc không đủ điều kiện

để được cấp GCNQSDĐ

Bồi thường cho đất theo chi phí thay thế nếu đất bị thu hồi không có tranh chấp, không lấn chiếm và không vi phạm quy hoạch đã công bố

Nếu hộ BAH không đáp ứng các điều kiện để nhận bồi thường đất, thì tùy từng trường hợp UBND tỉnh xem xét hỗ trợ

Hội đồng bồi thường huyện cần làm việc với UBND xã và cộng đồng BAH để xác định nguồn gốc đất BAH và thời điểm bắt đầu sử dụng đất để quyết định việc

có bồi thường hay không

Người sử dụng đất tạm thời hoặc thuê đất công

Bồi thường bằng tiền cho mùa màng/tài sản trên đất theo giá thị trường, và

Bồi thường bằng tiền cho chi phí đầu tư còn lại vào đất HOẶC giá trị còn lại của Hợp đồng thuê đất

Mất vĩnh viễn

đất ở

Người sử dụng đất

có GCNQSDĐ, hoặc hợp lệ để được cấp GCNQSDĐ

Với diện tích đất còn lại đủ để xây lại nhà/công trình phù hợp với quy hoạch của địa phương:

(i) Bồi thường bằng tiền mặt theo giá thay thế cho đất bị thu hồi và (ii) hỗ trợ tiền mặt để cải tạo diện tích đất ở còn lại (ví dụ, san lấp và tạo mặt bằng) để người BAH có thể xây nhà trên phần đất còn lại, và (iii) Hỗ trợ ổn định đời sống

và chuyển mục đích sử dụng đất, với đầy đủ quyền sử dụng đất hoặc giấy chứng nhận sử dụng đất/nhà Trường hợp diện tích đất được bồi thường nhỏ hơn diện tích đất bị thu hồi thì phần chênh lệch sẽ được trả bằng tiền theo giá thay thế; nếu diện tích bồi thường

Hội động bồi thường huyện thông báo cho người BAH ít nhất 6 tháng trước khi thu hồi đất

Các khoản bồi thường

và hỗ trợ phải được trả cho người BAH không phải di dời trước khi thu hồi đất 30 ngày và 60 ngày nếu phải di dời Khu TĐC được xây dựng với sự tham vấn của người BAH và phải đầy đủ cơ sở hạ tầng