PHƯƠNG PHÁP ĐIỀU TRA BẰNG ANKÉT – NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ KỸ THUẬT SỬ DỤNG TRONG NGHIÊN CỨU KHOA HỌC GIÁO DỤC

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM – ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG KHOA TOÁN BÀI TIỂU LUẬN CUỐI KÌ CHỦ ĐỀ 3 PHƯƠNG PHÁP ĐIỀU TRA BẰNG ANKÉT – NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ KỸ THUẬT SỬ DỤNG TRONG NGHIÊN CỨU KHOA HỌC GIÁO DỤC Giảng vi.

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM – ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG

KHOA TOÁN

BÀI TIỂU LUẬN CUỐI KÌ:

CHỦ ĐỀ 3: PHƯƠNG PHÁP ĐIỀU TRA BẰNG ANKÉT – NHỮNG VẤN

ĐỀ LÝ LUẬN VÀ KỸ THUẬT SỬ DỤNG TRONG NGHIÊN CỨU KHOA HỌC GIÁO DỤC

Giảng viên: TS Nguyễn Hoàng Hải

Môn: Phương pháp luận nghiên cứu khoa học giáo dục Lớp học phần: 20-0101

Họ và tên sinh viên: Trần Xuân Nam

Đà Nẵng, ngày 19 tháng 12 năm 2021

MỤC LỤC

A MỞ ĐẦU: 2

1 Lý do chọn đề tài: 2

2 Mục đích nghiên cứu: 2

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu: 2

4 Giả thuyết khoa học: 2

5 Nhiệm vụ nghiên cứu: 2

6 Phương pháp nghiên cứu: 2

7 Cấu trúc bài tiểu luận: 2

B NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ KỸ THUẬT SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP ĐIỀU TRA BẰNG ANKÉT TRONG NGHIÊN CỨU KHOA HỌC GIÁO DỤC 3

I Những vấn đề lý luận cơ bản: 3

1 Khái niệm: 3

2 Các bước tiến hành thực hiện: 3

3 Cấu trúc của một bảng ankét: 3

4 Ưu, nhược điểm của câu hỏi đóng: 4

5 Ưu, nhước điểm của câu hỏi mở: 4

6 Chọn mẫu điều tra: 5

7 Yêu cầu khi sử dụng: 5

8 Phân biệt phương pháp điều tra bằng ankét và phương pháp phỏng vấn: 5

9 Ưu, nhược điểm của phương pháp điều tra bằng ankét: 6

II Kỹ thuật sử dụng phương pháp điều tra bằng ankét trong nghiên cứu khoa học giáo dục: 7

1 Kỹ thuật sử dụng: 7

2 Ví dụ về bảng hỏi ankét: 7

C KẾT LUẬN: 8

D TÀI LIỆU THAM KHẢO: 9

A MỞ ĐẦU:

1 Lý do chọn đề tài:

Trong thời kì xã hội phát triển như hiện nay, vai trò của tri thức và đội ngũ tri

thức là vô cùng quan trọng Khi xã hội càng phát triển, nhu cầu tri thức càng

tăng cao, yêu cầu đội ngũ tri thức phải luôn tiến bộ Công việc nghiên cứu khoa

học của sinh viên cũng vì thế mà trở nên cấp thiết hơn Công việc nghiên cứu

có hiệu quả hay không phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố Một trong những yếu tố

đó là phương pháp nghiên cứu khoa học và phương pháp điều tra bằng ankét

được cho là phương pháp thường được sử dụng Phương pháp điều tra bằng

ankét là phương pháp trưng cầu ý kiến thông qua phương pháp viết, đây là

phương pháp thu thập thông tin một cách đa dạng, phong phú, nhanh chóng và

tiết kiệm Để hiểu rõ hơn về phương pháp và có thể áp dụng tót nhất để mang

lại kết quả đáng tin cậy nhất này tôi chọn đề tài: Phương pháp điều tra bằng

ankét – những vấn đề lý luận và kỹ thuật sử dụng trong nghiên cứu khoa học

giáo dục

2 Mục đích nghiên cứu:

Nghiên cứu phương pháp điều tra bằng ankét nhằm tìm hiểu rõ về các cơ lý

luận, như: các ưu, nhược điểm, phân biệt, hiểu rõ về phương pháp, … Từ đó

giúp chúng ta hoàn thiện kỹ năng sử dụng phương pháp điều tra bằng ankét

trong nghiên cứu khoa học giáo dục

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu:

Một nhóm đối tượng có số lượng lớn, một tầng lớp trong xã hội

4 Giả thuyết khoa học:

Phương pháp điều tra bằng ankét giúp ta thu thập một lượng lớn thông tin

một cách nhanh chóng trong thời gian ngắn Từ đó, có định hướng rõ ràng

trong việc xây dựng ý tưởng nghiên cứu và rút ra những kết luận khoa học

5 Nhiệm vụ nghiên cứu:

Làm rõ các vấn đề về lý luận và kỹ thuật sử dụng phương pháp điều tra bằng

ankét trong phương pháp nghiên cứu khoa học giáo dục

6 Phương pháp nghiên cứu:

Tìm đọc, phân tích, nghiên cứu, hệ thống hoá và tổng hợp tri thức từ các

nguồn tài liệu nhằm xây dựng thành một hệ thống lý thuyết và nội dung bài

tiểu luận

7 Cấu trúc bài tiểu luận:

Phần I là những vấn đề lý luận cơ bản của phương pháp điều tra bằng ankét

Phần II tìm hiểu về kỹ thuật sử dụng của phương pháp trong nghiên cứu

B NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ KỸ THUẬT SỬ DỤNG PHƯƠNG

PHÁP ĐIỀU TRA BẰNG ANKÉT TRONG NGHIÊN CỨU KHOA

HỌC GIÁO DỤC:

I Những vấn đề lý luận cơ bản của phương pháp diều tra bằng ankét:

1 Khái niệm:

- Điều tra bằng ankét là phương pháp sử dụng anket (phiếu câu hỏi điều

tra) để trưng cầu ý kiến nhiều người trong một khoảng thời gian ngắn, dưới hình thức viết

- Điều tra bằng ankét là hình thức trưng cầu ý kiến nhanh nhất giúp ta

thu được những ý kiến cần thiết của số đông và tiết kiệm được chi phí

2 Các bước tiến hành thực hiện phương pháp điều tra bằng ankét:

- Xây dựng kế hoạch điều tra

- Xây dựng mẫu phiếu điều tra

+ Phiếu điều tra là công cụ để thu thập các dữ liệu cần nghiên cứu Nó

gồm hệ thống các câu hỏi về các vấn đề cần nghiên cứu được sắp xếp theo ý đồ của người nghiên cứu

+ Trong phiếu điều tra câu hỏi thường có hai loại cơ bản: câu hỏi đóng và

câu hỏi mở

3 Cấu trúc của một bảng ankét:

Thông thường, bảng câu hỏi (anket) có hàng chục câu Bên cạnh các câu hỏi còn

có những lời giải thích để giúp người trả lời hiểu rõ nội dung và cách trả lời Bảng

câu hỏi có ba phần chính

Phần mở đầu: Có mục đích khởi động cho cuộc giao tiếp, định hướng cho

giao tiếp bằng cách giải thích lý do mời đối tượng cộng tác, chỉ ra những cái lợi

chung hoặc riêng mà cuộc điều tra có thể mang lại và đưa ra những cam kết giữ

bí mật riêng tư

Phần 2: là nội dung điều tra thể hiện dưới dạng những câu hỏi và hướng dẫn

cách trả lời

Trong bảng ankét (phiếu câu hỏi điều tra) có hai loại câu hỏi sau:

- Câu hỏi đóng là câu hỏi kèm theo phương án trả lời tương ứng Người được

trưng cầu ý kiến đánh dấu “x” vào một (hoặc những) phương án trả lời phù

hợp với sự hiểu biết và suy nghĩ của mình theo yêu cầu của người hỏi

Ví dụ: Bạn đánh giá kỷ cương học tập ở trường bạn thế nào?

Rất kém □ Kém □ Trung bình □ Khá □ Tốt □

- Câu hỏi mở là câu hỏi không kèm theo những phương án trả lời Người

được trưng cầu ý kiến tự ghi câu trả lời của mình theo yêu cầu của người

hỏi

Ví dụ: Sau khi dùng câu hỏi đóng về vấn đề học tập của một lớp học mà giáo

viên chủ nhiệm là người trả lời, có thể hỏi thêm câu hỏi mở: Truyền thống học

tập của lớp này từ những năm học trước đến nay?

Phần 3: một số thông tin về đối tượng (tuổi, giới tính, trình độ văn hóa, nghề

nghiệp, địa chỉ)

4 Ưu, nhược điểm của câu hỏi đóng:

- Ưu điểm:

+ Các câu hỏi được chuẩn hoá và có thể so sánh với nhau

+ Các câu trả lời thường dễ phân tích, do đó có thể tiết kiệm thời gian và

tiền bạc trong điều tra

+ Người trả lời thường dễ dàng hiểu được ý nghĩa của câu hỏi và trả lời

Bởi vì, người trả lời chỉ có việc chọn một trong một vài khả năng được đưa ra thay vì tự mình suy nghĩ đưa ra câu trả lời như câu hỏi mở

+ Người nghiên cứu có thể chủ động xử lí số liệu, khống chế những câu

trả lời cần thiết cho đề tài của mình

- Nhược điểm:

+ Đôi khi người trả lời cảm thấy gò bó vì không có câu trả lời thích hợp

cho họ và họ cũng không có cách nào bộc lộ được chính kiến của riêng mình

+ Khó khám phá ra các lối giải thích khác nhau về câu hỏi, bị định hướng

theo ý kiến chủ quan của người nghiên cứu

+ Câu trả lời nhiều khi không đúng với tâm lý người trả lời

5 Ưu, nhược điểm của câu hỏi mở:

- Ưu điểm của câu hỏi mở:

+ Có thể sử dụng khi có quá nhiều khả năng trả lời mà người nghiên cứu

không thể liệt kê trong bảng hỏi, thông tin thu thập rất phong phú

+ Cho phép người được hỏi trả lời một cách thích hợp với ý kiến cá nhân,

tránh được sự gò bó của câu hỏi đóng

+ Loại câu hỏi này phù hợp với những vấn đề phức tạp mà không thể gói

gọn vào trong một phương án

- Nhược điểm của câu hỏi mở:

+ Các thông tin thường khó lượng hoá, làm cho công việc thống kê, phân

tích khó khan hơn, dẫn đến sự chủ quan khi xử lý, lượng hoá thông tin

+ Không khống chế được câu trả lời không cần thiết cho đề tài

+ Câu hỏi mở đòi hỏi người trả lời phải có nhiều thời gian và nỗ lực suy

+ Do tính khái quát của câu hỏi, nhiều khi người hỏi không hiểu đúng ý

nghĩa của câu hỏi nên có thể trả lời mơ hồ hoặc không liên quan đến ý

đồ của người nghiên cứu

6 Chọn mẫu điều tra:

Mẫu điều tra là số lượng cá thể hay đơn vị được chọn để trả lời câu hỏi của nhà

nghiên cứu Mẫu điều tra đại diện cho số đông, do đó khi chọn mẫu, cần chú ý

tới cả những đặc trưng của đối tượng, chi phí điều tra, thời gian, nhân lực điều

tra, việc kiểm soát tốt mọi khâu điều tra, dự kiến diễn biến của quá trình, kết quả

nghiên cứu đúng mục đích Có nhiều cách lấy mẫu, trong đó phổ biến là lấy mẫu

xác suất ngẫu nhiên thông thường và mẫu xác suất hệ thống

+ Lấy mẫu ngẫu nhiên thông thường: bằng cách rút thăm, …

+ Lấy mẫu hệ thống: thường dành cho các đối tượng điều tra giống nhau

Ví dụ: điều tra về học sinh một trường có đối tượng là mọi học sinh đang học

ở trường đó Các bước làm như sau:

+ Lập danh sách tất cả các phần tử hiện có;

+ Tùy kích thước mẫu mà chọn bước nhảy k (tức là cách mấy số lấy 1 số);

+ Lấy các phần tử theo bước nhảy k với phần tử xuất hiện là tùy ý, cho đến

khi đủ kích thước mẫu

7 Yêu cầu khi sử dụng:

- Để điều tra bằng anket có kết quả tốt, cần chú ý những yêu cầu sau đây:

+ Phải xác định rõ ràng mục đích và đối tượng điều tra

+ Phải xây dựng được nội dung anket với hệ thống câu hỏi và những

phương án trả lời sao cho rõ ràng, chính xác, đảm bảo cho mọi người hiểu dễ dàng và hiểu như nhau; sao cho các câu hỏi có thể kiểm tra lẫn nhau

8 Phân biệt phương pháp điều tra bằng ankét và phương pháp phỏng vấn:

• Phương pháp điều tra bằng ankét:

- Cuộc điều tra tiến hành thông qua câu hỏi bằng văn bản, nó thường được

tiến hành gián tiếp qua cộng tác viên

- Thông tin thu thập được nhiều mặt và phải có sự chuẩn bị công phu hơn

- Chủ yếu là đi vào thu thập các hành động, sự việc, xác định quy mô, kích

thước… Các câu hỏi thường đưa ra các phương án trả lời để người được

hỏi dựa vào đó chọn ra phương án cho mình

- Câu hỏi được quy chuẩn cho nhiều đối tượng Qua đây chỉ biết được thái

độ, mà chưa biết được động cơ và nguyên nhân, thông tin biểu đạt một

cách đơn giản dưới dạng các sự kiện và con số

- Yêu cầu chọn mẫu đại diện hết sức nghiêm ngặt

- Việc thu thập thông tin do hệ thống cộng tác viên đã được tập huấn làm

• Phương pháp phỏng vấn:

- Cuộc điều tra được tiến hành thông qua hỏi đáp, người phỏng vấn và đối

tượng được khảo sát tiếp xúc trực tiếp với nhau

- Thông tin thu được sâu sắc hơn nhưng người phỏng vấn có trình độ cao

- Phương pháp định tính, tìm hiểu sâu về các phản ứng trong suy nghĩ, thái

độ, tình cảm, động cơ, chính kiến

- Là quá trình tìm kiếm, khám phá, thường gắn với số ít đối tượng Câu hỏi

không đồng loạt cho mọi đối tượng Thông tin nhiều chiều, đa dạng nhưng

phức tạp

- Chọn mẫu không quá chặt chẽ

- Việc thu thập thông tin thường do chính nhà nghiên cứu thu thập

- Thông tin thu được không khẳng định một cách chắc chắn một kết luận

nào đó hoặc dung để suy rộng

➔ Phương pháp phỏng vấn có ưu điểm tìm hiểu được những điều thầm kín bên

trong tâm hồn mà phương pháp khác không làm được Tuy nhiên phỏng vấn có

hạn chế là: không thể đảm bảo câu trả lời hoàn toàn trung thực Do đó, phương

pháp này chỉ là phương pháp bổ trợ

9 Ưu, nhược điểm của phương pháp điều tra bằng ankét:

- Ưu điểm:

+ Dễ tổ chức, nhanh chóng, tiết kiệm chi phí

+ Thu được khối lượng lớn tài liệu

+ Độ tin cậy được xác định cao

+ Đảm bảo tự do tư tưởng cho người hỏi, nhưng cần có sự hợp tác và trách nhiệm cao của người trả lời để thông tin được chính xác và khách quan

- Nhược điểm:

+ Độ tin cậy về sự tương đương giữa câu trả trời và hành vi của đối tượng

không cao, đòi hỏi đối tượng có trình đôh nhất định

+ Dùng phương pháp điều tra có thể trong một thời gian ngắn thu thập ý

kiến nhưng ý kiến chủ quan

+ Tỷ lệ thất thoát phiếu điều tra cao

+ Không kiểm soát được đối tượng trả lời

+ Để có tài liệu chính xác phải điều tra nhiều lần và cần soạn kĩ bản hướng

dẫn điều tra viên theo yêu cầu cụ thể

➔ Phương pháp điều tra bằng ankét chỉ được dùng với mục đích thăm dò, định

hướng cho quá trình nghiên cứu

II Kỹ thuật sử dụng phương pháp điều tra bằng ankét trong nghiên cứu

khoa học giáo dục:

1 Kỹ thuật sử dụng:

o Bảng hỏi ankét dung để thăm dò, định hướng cho quá trình nghiên cứu

o Bảng hỏi giúp chúng ta thu thập thông tin về một vấn đề, lĩnh vực chúng ta nghiên cứu

o Cần phải xây dựng các phương án trả lời trọng tâm, để có thể thu thập được những dữ liệu chất lượng Từ đó

o Cần kết hợp phương pháp điều tra bằng ankét với những phương pháp khác, như phương pháp phân tích, thực nghiệm … Để bài nghiên cứu đạt kết quả tốt nhất

2 Ví dụ về mẫu bảng điều tra ankét:

PHIẾU ĐIỀU TRA MÔN HỌC

Để góp phần nâng cao chất lượng thực hiện chương trình “Dạy và học môn Toán”, xin anh/chị vui lòng trả lời những câu hỏi dưới đây bằng cách

đánh vào ô vuông tương ứng câu trả lời phù hợp với ý kiến của anh/chị hoặc

trả lời ngắn gọn, đủ ý vào chỗ trống dưới câu hỏi

Thông tin cá nhân:

Trường:

Lớp:

Môn học: TOÁN

Câu 1: Anh/chị có thích học môn toán không?

Câu 2: Trong tuần anh/chị học bao nhiêu tiết toán?

Câu 3: Theo anh/chị, nội dung kiến thức trong SGK như thế nào?

☐Dễ ☐ Vừa phải ☐Khó Câu 4: Chương trình toán lớp mấy đối với anh/chị là khó nhất?

Câu 5: Với những nội dung khó, em làm cách nào để hiểu và tiếp thu?

☐ Trao đổi với bạn bè

☐ Trao đổi với giáo viên

☐ Tự mình nghiên cứu

☐ Khác:………

Câu 6: Anh/chị có hài lòng về số tiết bài bài tập không?

☐ Hài Lòng

☐Không hài lòng

☐ Ý kiến khác

Lí do: ………

Câu 7: Anh/chị có thấy được tính ứng dụng của môn toán vào đời sống không?

Câu 8: Anh/chị có tìm hiểu thêm kiến thức hoặc làm thêm bài tập ngoài kiến

thức và bài tập GV cung cấp không?

Câu 9: Ở nhà anh/ chị dành bao nhiêu thời gian cho việc tự học hoặc tìm hiểu

bài?

☐ 30 phút

☐ 1 giờ

☐ 2 giờ

☐ Khác:

Câu 10: Theo anh/chị, môn Toán có quan trọng không?

☐ Rất quan trọng

☐ Khá quan trọng

☐ Quan trọng

☐ Ít quan trọng

☐ Không quan trọng Câu 11: Anh/chị có kiến nghị gì với giáo viên bộ môn Toán không?

☐ Có

☐ Không

Ý kiến: ………

C KẾT LUẬN:

- Phương pháp điều tra bằng ankét là phương pháp điều tra tối ưu, thu thập

được khối lượng dữ liệu lớn, dữ liệu thu thập được phong phú, đa dạng

trong một thời gian ngắn mà không tốn quá nhiều chi phí

- Bằng các phương án có sẵn, chúng ta dễ dàng phân tích, hệ thống hoá dữ

liệu, song đôi lúc dữ liệu thu được lại không đúng hướng mà chúng ta

mong muốn

- Muốn có một kết quả điều tra tốt, chúng ta phải xây dựng bộ câu hỏi một

cách nghiêm ngặt

➔ Phương pháp điều tra bằng ankét chỉ dung với mục đích thăm dò, định hướng

D TÀI LIỆU THAM KHẢO:

1 Lê Công Triêm, Nguyễn Đức Vũ, “Phương pháp nghiên cứu khoa học giáo

dục”, ĐHSP, 2004

2 Lưu Xuân Mới, Phương pháp luận nghiên cứu khoa học, Nxb Đại học Sư

phạm, Hà Nội, 2003

3 Vũ Cao Đàm, “Phương pháp luận nghiên cứu khoa học”, NXB KHKT,

2000, 2005