MỘT số BIỆN PHÁP GIÚP học SINH lớp 4a3 TRƯỜNG TIỂU học THỊ TRẤN TAM ĐƯỜNG học tốt PHÂN môn tập làm văn DẠNG văn MIÊU tả đồ vậ

PHÒNG GD&ĐT HUYỆN TAM ĐƯỜNG TRƯỜNG TIỂU HỌC THỊ TRẤN HỒ SƠ SÁNG KIẾN CẤP CƠ SỞ MỘT SỐ BIỆN PHÁP GIÚP HỌC SINH LỚP 4A3 TRƯỜNG TIỂU HỌC THỊ TRẤN TAM ĐƯỜNG HỌC TỐT PHÂN MÔN TẬP LÀM VĂN DẠN

PHÒNG GD&ĐT HUYỆN TAM ĐƯỜNG TRƯỜNG TIỂU HỌC THỊ TRẤN

HỒ SƠ SÁNG KIẾN CẤP CƠ SỞ

MỘT SỐ BIỆN PHÁP GIÚP HỌC SINH LỚP 4A3

TRƯỜNG TIỂU HỌC THỊ TRẤN TAM ĐƯỜNG HỌC TỐT PHÂN

MÔN TẬP LÀM VĂN DẠNG VĂN MIÊU TẢ ĐỒ VẬT

Tác giả: Phạm Thị Diện

Trình độ chuyên môn: Đại học Sư phạm

Chức vụ: Giáo viên

Nơi công tác: Trường Tiểu học Thị trấn Tam Đường

Năm học 2016 - 2017

CỘNG HOÀ XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

Độc lập - Tự do - Hạnh phúc

Tam Đường, ngày 20 tháng 3 năm 2017

ĐƠN ĐỀ NGHỊ CÔNG NHẬN SÁNG KIẾN CẤP CƠ SỞ

Kính gửi: Thường trực Hội đồng xét, công nhận sáng kiến cấp cơ sở

Tôi

Số

tt

Họ và tên Ngày

tháng năm sinh

Nơi công tác

(hoặc nơi thường trú)

Chức danh

Trình

độ chuyên môn

Tỷ lệ (%) đóng góp vào việc tạo

ra sáng kiến

Diện

14/07/1985 Tiểu học

Thị trấn Tam Đường

- Lai Châu

Giáo viên

Đại học Tiểu học

100%

Là tác giả đề nghị xét công nhận sáng kiến: “Một số biện pháp giúp học sinh lớp 4A3 Trường Tiểu học Thị trấn Tam Đường học tốt phân môn tập làm văn dạng văn miêu tả đồ vật ”

Cơ sở được yêu cầu công nhận sáng kiến: đơn vị công tác Trường Tiểu học Thị trấn Tam Đường

- Lĩnh vực áp dụng sáng kiến: chuyên môn

- Ngày sáng kiến được áp dụng lần đầu ngày 25 tháng 11 năm 2015

- Mô tả bản chất của sáng kiến: Rèn cho học sinh kĩ năng viết được hoàn chỉnh bài văn miêu tả đồ vật đúng cấu trúc bài văn, biết sử dụng hình ảnh so sánh nhân hóa, câu văn hay sinh động

- Các điều kiện cần thiết để áp dụng sáng kiến: lớp học, sách giáo khoa, tài liệu văn mẫu tham khảo, học sinh

- Đánh giá lợi ích thu được hoặc dự kiến có thể thu được do áp dụng sáng kiến theo ý kiến của tác giả: Góp phần nâng cao chất lượng viết văn miêu tả cho các em; phát triển khả năng tư duy sáng tạo, tạo cho các em tinh thần thoải mái giúp cho các em học tập tốt hơn

- Đánh giá lợi ích thu được theo tổ chức cá nhân đã áp dụng sáng kiến và theo

ý kiến của tác giả: Hình thành cho các em tư duy lôgic; khả năng cảm thụ văn học; nâng cao kĩ năng viết bài văn hay

Tôi xin cam đoan mọi thông tin nêu trong đơn là trung thực, đúng sự thật và hoàn toàn chịu trách nhiệm trước pháp luật

NGƯỜI ĐĂNG KÝ

Phạm Thị Diện

BÁO CÁO TÓM TẮT SÁNG KIẾN

1 Tác giả, đồng tác giả

Họ và tên: Phạm Thị Diện

Trình độ văn hóa: 12/12 Trình độ chuyên môn: Đại học

Chức vụ, đơn vị công tác: Giáo viên - Trường Tiểu học Thị trấn Tam Đường Nhiệm vụ được phân công: Chủ nhiệm lớp 4A3

2 Tên sáng kiến: “Một số biện pháp giúp học sinh lớp 4A3 Trường Tiểu học

Thị trấn Tam Đường học tốt phân môn tập làm văn dạng văn miêu tả đồ vật ”

3 Tính mới:

Hình thành cho các em kĩ năng quan sát tinh tế, tư duy trừu tượng, so sánh

sự vật này với sự vật khác Nâng cao kĩ năng chọn lọc từ ngữ và tìm được ý chính, hoàn chỉnh cho bài văn

Thông qua các biện pháp trên giúp học sinh có kĩ năng tốt để thực hành toàn diện, tổng hợp và sáng tạo, viết văn có cảm xúc và chân thực

Sự khác biệt giữa giải pháp mới so với giải pháp cũ:

- Lựa chọn hình ảnh, đối tượng quan

sát để xác định dạng đề bài

- Lập dàn ý theo cấu trúc bài miêu tả

- Xây dựng câu văn, đoạn văn

- Hoàn chỉnh bài văn

- Kiểm tra, đánh giá

- Tuyên dương, khen thưởng học sinh

có tiến bộ

+ Quan sát và tìm ý + Làm dàn bài, nêu lại dàn bài bằng miệng

+ Viết bài + Chấm, trả bài

4 Hiệu quả sáng kiến mang lại

- Nhiều em học sinh đã biết viết bài văn theo đúng cấu trúc, miêu tả trình

tự hợp lí, có sử dụng nhiều câu văn có hình ảnh so sánh, nhân hóa Các em được tự phát triển trí tưởng tượng, sáng tạo của mình

3

Kết quả sau khi thực hiện sáng kiến kinh nghiệm

Xếp loại 30 học sinh Trước khi thực hiện SK Sau khi thực hiện SK

Cách trình bày cấu trúc

bài văn

Sử dụng các biện pháp

nghệ thuật

5 Phạm vi ảnh hưởng của sáng kiến

Giải pháp tôi đưa ra được áp dụng tại lớp 4A3 Trường Tiểu học Thị Trấn

Tam Đường và đã đạt được kết quả khả quan, có thể áp dụng cho toàn khối 4

trường Tiểu học Thị trấn Tam Đường

PHÒNG GD&ĐT HUYỆN TAM ĐƯỜNG

TRƯỜNG TIỂU HỌC THỊ TRẤN

THUYẾT MINH SÁNG KIẾN MỘT SỐ BIỆN PHÁP GIÚP HỌC SINH LỚP 4A3

TRƯỜNG TIỂU HỌC THỊ TRẤN TAM ĐƯỜNG HỌC TỐT PHÂN

MÔN TẬP LÀM VĂN DẠNG VĂN MIÊU TẢ ĐỒ VẬT

Tác giả: Phạm Thị Diện Trình độ chuyên môn: Đại học Sư phạm Chức vụ: Giáo viên

Nơi công tác: Trường Tiểu học Thị trấn Tam Đường

Tam Đường, ngày 15 tháng 9 năm 2016

I THÔNG TIN CHUNG

1 Tên sáng kiến

Một số biện pháp giúp học sinh lớp 4A3 Trường Tiểu học Thị trấn Tam Đường học tốt phân môn Tập làm văn dạng văn: Miêu tả đồ vật

2 Tác giả

Họ và tên: Phạm Thị Diện

Năm sinh: 14/07/1985

Nơi thường trú: Bản Hô Ta – Thị Trấn Tam Đường – Lai Châu

Trình độ chuyên môn: Đại học

Chức vụ công tác: Giáo viên

Nơi làm việc: Trường Tiểu học Thị trấn Tam Đường

Điện thoại: 0961196118

3 Lĩnh vực áp dụng sáng kiến: Tiểu học

4 Thời gian áp dụng sáng kiến: Từ ngày 15 tháng 9 năm 2016 đến ngày

30 tháng 5 năm 2017

5 Đơn vị áp dụng sáng kiến

Tên đơn vị: Trường Tiểu học Thị trấn Tam Đường

Địa chỉ: Thị trấn Tam Đường – Tam Đường – Lai Châu

II NỘI DUNG SÁNG KIẾN

1 Sự cần thiết, mục đích của việc thực hiện sáng kiến

Hiện nay, khi mục tiêu giáo dục đã được xác định rõ ràng, chương trình học

đã ổn định về nội dung thì việc nâng cao chất lượng dạy – học ngày càng trở nên quan trọng Xuất phát từ nội dung của môn Tiếng Việt là hình thành và phát triển năng lực giao tiếp cho học sinh với trọng tâm là các kĩ năng: Nghe – Nói – Đọc – Viết Trong đó kĩ năng viết là một kĩ năng quan trọng hàng đầu của học sinh Tiểu học Song thực tế cho thấy học sinh Tiểu học vùng dân tộc gặp không ít khó khăn trong khi viết tập làm văn nhất là dạng văn miêu tả

Dạng tập làm văn miêu tả trong môn tiếng Việt được xây dựng trên cơ sở tri thức của nhiều môn học - khoa học khác nhau, trong đó nổi bật là lí thuyết hoạt

động lời nói, các hiểu biết về ngôn ngữ văn bản, lô gíc học, lí luận văn học Mặt khác, văn miêu tả còn đòi hỏi học sinh huy động vốn kiến thức nhiều mặt từ các hiểu biết về cuộc sống, từ cách quan sát tỉ mỉ đến các tri thức về văn học, về khoa học, về xã hội đòi hỏi học sinh sử dụng nhiều loại kĩ năng dùng từ, đặt câu, dựng đoạn, viết bài Vì thế dạy văn miêu tả mang tính toàn diện và tổng hợp Nhưng để viết được một bài văn hay thì không phải dễ dàng với đối tượng học sinh lớp tôi có 50% là người dân tộc thiểu số, các em còn hạn chế về ngôn ngữ, kiến thức và vốn sống, Trong quá trình giảng dạy tôi nhận thấy những khó khăn

đó là: các em không biết diễn đạt bằng ngôn ngữ, lời nói cho phù hợp, câu văn còn lủng củng, khó hiểu, trình bày một bài văn hoàn chỉnh chưa đúng theo yêu cầu, không rõ bố cục, lặp từ, lặp câu, có em còn chưa biết xác định rõ yêu cầu của đề bài,

Là giáo viên đang giảng dạy ở khối lớp 4 nhiều năm tôi rất băn khoăn và trăn trở làm cách nào để các em biết viết một bài văn hay, đúng bố cục, … Đó là câu hỏi khiến tôi luôn suy nghĩ, tìm tòi hướng giải quyết, phương pháp giảng dạy phù hợp để rèn kĩ năng viết tập làm văn sao cho đạt hiệu quả Đây cũng chính là lý do

mà tôi lựa chọn sáng kiến: “Giúp học sinh lớp 4A3, Trường Tiểu học Thị trấn Tam Đường học tốt phân môn Tập làm văn dạng văn Miêu tả đồ vật”

2 Phạm vi triển khai thực hiện

* Phạm vi: Học sinh lớp 4A3, Trường Tiểu học Thị trấn Tam Đường

* Đối tượng: Một số biện pháp giúp học sinh lớp 4A3, Trường Tiểu học Thị trấn Tam Đường học tốt phân môn Tập làm văn dạng văn Miêu tả đồ vật

3 Mô tả sáng kiến

a Mô tả giải pháp trước khi tạo ra sáng kiến

Trước đây chúng ta đều dạy học theo phương pháp thông thường thầy giảng, trò nghe, tiếp thu bài một cách thụ động không hiệu quả Với môn tập làm văn là một môn học khó và việc dạy học để học sinh viết được một bài văn hay và đúng cấu trúc của bài văn miêu tả đồ vật lại càng khó hơn Vì thế qua từng giờ học trên lớp và các biện pháp đã thực hiện tôi thấy đa số các em đã biết viết được bài văn hoàn chỉnh nhưng chưa hay, chưa biết sử dụng các hình ảnh so sánh, nhân

7

hóa, điệp từ, … cho bài văn hay và sinh động hơn Các biện pháp trước đây giáo viên vẫn giảng dạy và áp dụng là:

+ Quan sát và tìm ý

+ Làm dàn bài, nêu lại dàn bài bằng miệng

+ Viết bài

+ Chấm, trả bài

Đây là bốn biện pháp mà giáo viên vẫn áp dụng khi dạy tập làm văn cho học sinh, có những ưu điểm và hạn chế sau:

Ưu điểm:

- Giáo viên được trang bị về mục tiêu, nội dung chương trình và PPDH Tiếng Việt nói chung, phân môn Tập làm văn nói riêng

- Trình độ giáo viên đạt chuẩn, đây là điều kiện thuận lợi cho việc tiếp cận chương trình

- Phân môn tập làm văn được xây dựng cụ thể theo mạch kiến thức cấp học phù hợp cho việc dạy của giáo viên và việc học của học sinh

- Đối với môn Tiếng Việt nói chung và phân môn Tập làm văn nói riêng trong những năm gần đây Bộ Giáo dục & Đào tạo đã hướng dẫn và có những đổi mới rõ rệt về phương pháp dạy học để phát huy tối đa khả năng tư duy, óc sáng tạo của học sinh

Hạn chế:

- Do mới tiếp cận chương trình nên một số giáo viên và học sinh còn gặp khó khăn trong dạy – học nhất là phương pháp tổ chức cho học sinh khám phá kiến thức mới

- Các kiến thức trong cấp học khó và trừu tượng nên trong quá trình dạy học giáo viên chỉ hướng dẫn theo cấu trúc và hướng dẫn của SGK, SGV chứ chưa biết hình thành cho các em kĩ năng viết bài văn như thế nào cho đúng cấu trúc và hay nên hiệu quả môn học chưa cao, học sinh chán không thích học môn Tập làm văn

- Giáo viên chưa hiểu được đặc điểm thực tế về ngôn ngữ của học sinh, cách sống, phong tục tập quán, tiếng dân tộc của các em, … Mặt khác, giáo viên còn hạn chế về kiến thức cấp học, “bí từ” khi dạy phân môn Tập làm văn, dạy học sinh

đặt câu, viết câu, viết đoạn văn hay viết bài văn hoàn chỉnh, …

- Học sinh trong lớp có tới 50 % là người dân tộc thiểu số còn hạn chế về ngôn ngữ, hiểu biết, vốn sống, phát âm ngọng, chưa hiểu đúng nghĩa của từ, chưa biết vận dụng những hình ảnh, những kiến thức đã học hay những quan sát hàng ngày ngoài thực tế khi viết văn

- Do đặc điểm lứa tuổi, học sinh còn hiếu động, sự tập trung chú ý nghe giảng còn hạn chế Khả năng tư duy, tưởng tượng, vận dụng từ vốn sống thực tế của các

em chưa sâu dẫn tới các em ngại viết, không thích học phân môn này

Qua khảo sát chất lượng của 30 học sinh lớp 4A3 theo bốn tiêu chí kết quả đạt được như sau:

Lớp Tổng

số HS

Cách trình bày cấu trúc bài văn

Trình tự miêu tả Cách dùng từ

đặt câu

Sử dụng các biện pháp nghệ thuật

Đạt Chưa đạt Đạt Chưa đạt Đạt Chưa đạt Đạt Chưa đạt

Căn cứ vào tình hình thực tế trên tôi đã mạnh dạn đưa ra một số biện pháp giảng dạy để nâng cao kĩ năng học phân môn Tập làm văn cho học sinh lớp tôi như sau:

b Mô tả giải pháp sau khi có sáng kiến:

*Biện pháp 1: Chọn lựa hình ảnh, đối tượng quan sát miêu tả để xác định dạng đề bài.

Giáo viên phải nắm tốt các dạng đề Tập làm văn ở lớp 4, đặc biệt là văn miêu

tả đồ vật để tổ chức ôn tập cho học sinh Có thể tập hợp từ chương trình một số dạng bài sau đây:

- Tả một đồ dùng học tập

- Tả một đồ chơi

- Tả đồ dùng gia đình

- Tả đồ dùng cá nhân

Khi học sinh được ôn tập tốt, kiến thức được hệ thống hóa một cách chắc chắn, phân biệt rõ đặc điểm của các đối tượng sẽ giúp các em tránh được những nhầm lẫn đáng tiếc, ảnh hưởng đến chất lượng bài viết của các em

Ví dụ đề bài: Tả một chiếc áo mà em đang mặc hôm nay.

9

* Mục tiêu: Giúp các em biết quan sát và tìm ý xác định dạng bài văn tả đồ

dùng cá nhân từ đó định hướng cấu tạo bài văn

* Cách thực hiện

Việc tìm hiểu yêu cầu của đề bài rất quan trọng Đây là bước định hướng cho cả quá trình làm bài Định hướng sai hay đúng sẽ quyết định việc làm bài của các em tốt hay không tốt Đối với kiểu bài miêu tả, quan sát là cơ sở chủ yếu để tìm ý Khi dạy dạng văn tả người để học sinh viết được một bài văn đúng cấu trúc

và hay tôi yêu cầu các em phải xác định rõ yêu cầu của đề bài, quan sát chọn lọc các chi tiết rồi mới hướng dẫn các em lựa chọn cách viết mở bài, tìm ý hay cho phần thân bài và kết bài Trong quá trình quan sát cho các em tự tìm hình ảnh mình thích, quan sát thực tế, tranh ảnh, trên máy chiếu mà giáo viên chuẩn bị, có thể cho các em ngồi quan sát theo nhóm, theo sở thích, sở trường, năng lực của từng em Để quan sát tốt, phải luyện tập nhiều lần, phải tập trung tinh thần, ý nghĩ vào việc quan sát, không áp đặt hoặc định trước việc quan sát Lần lượt học sinh tập quan sát theo định hướng của từng câu hỏi, cần để học sinh dựa theo ấn tượng quan sát được của mình để trả lời, thông qua một số câu hỏi gợi mở như sau:

- Đồ vật em định tả là cái gì? Ai mua cho? Hoặc ai tặng? Khi nào?

- Tả bao quát hình dáng bên ngoài có gì đặc biệt? ( Hình dáng, kiểu?, rộng hay hẹp? Bằng chất liệu gì?

- Tả chi tiết từng bộ phận: ( thân áo? Tay áo? Nẹp áo? Khuy áo? )

- Tình cảm của em với chiếc áo: ( Em thể hiện tình cảm thế nào với chiếc áo? Mỗi lần mặc áo em có cảm giác gì? )

Sau khi xác định được đối tượng định tả và những ý chính cho bài văn tôi yêu cầu các em thực hiện quan sát đối tượng miêu tả theo các cách:

Quan sát bên ngoài là dùng các giác quan như: thị giác, thính giác, xúc giác mà cảm nhận và phát hiện ra xem sự vật đó có hình dáng, đường nét, màu sắc, như thế nào? Rồi phải xác định vị trí người quan sát, trình tự quan sát như từ

xa đến gần hay từ ngoài vào trong Giáo viên cần hướng cho các em làm quen và

sử dụng tốt các từ ngữ có tính chất "công cụ" trong hoạt động quan sát: hình vẽ, dáng điệu

Quan sát bên trong là quan sát có so sánh, suy nghĩ và cảm xúc.

Quan sát phải gắn liền với so sánh và tưởng tượng: Tưởng tượng tạo nên những hình ảnh rực rỡ, phản ánh rõ đối tượng miêu tả cho người đọc có thể cảm nhận đồ vật miêu tả một cách chính xác Nhờ có tưởng tượng mà tất

cả những hình ảnh, màu sắc, âm thanh đều có thể được tái hiện trước mắt chúng ta Do đó, khi hướng dẫn học sinh quan sát, giáo viên cần hướng dẫn học sinh phát hiện ra những nét giống nhau giữa các sựvật hiện tượng Hay nói cách khác, khi quan sát, học sinh phải hình dung được trong đầu xem hình ảnh mình vừa quan sát được giống với những hình ảnh nào mà mình

đã biết

VD: “Hãy viết một đoạn văn tả chiếc bút của em” tôi yêu cầu các em quan sát kĩ chiếc bút của mình để phát hiện ra đặc điểm sau:

+ Hình dáng bên ngoài: Bút nhỏ thon dài chừng nào?giống với vự vật nào? Làm bằng chất liêu gì?

+ Bút có màu sắc gì? Thân bút có đặc điểm gì nổi bật? Nắp bút có gì?

( Nêu đặc điểm nổi bật nhất để phân biệt chiếc bút này với chiếc bút khác)

+ Quan sát bên trong: Chú ý từng bộ phận để nhận ra hình dáng, chất liệu của từng chi tiết đó

+ Lưu ý các em quan sát (hoặc nhớ lại) và ghi lại các đặc điểm của từng bộ phận của nó Chú ý ghi thật chi tiết những bộ phận nổi bật của cái bút đó.)

* Biện pháp 2: Rèn kĩ năng lập dàn bài

Để lập dàn ý cho một bài văn miêu tả đồ vật đồ hỏi các em phải nắm vững cấu tạo của bài văn miêu tả Từ cấu trúc đó, tùy từng dạng đề bài cụ thể đưa ra một dàn bài cho phù hợp

* Mục tiêu:

Giúp học sinh biết sắp xếp các ý vừa tìm được thành dàn bài cụ thể Cấu trúc của một bài văn tả đồ vật thường có 3 phần là: (Mở bài, thân bài và kết bài)

* Cách thực hiện

Muốn lập được dàn bài, học sinh phải tiến hành lựa chọn, sắp xếp thành hệ

11