Đổi mới chương trình, nội dung, phương pháp giáo dục pháp luật cho học sinh, sinh viên qua thực tiễn trường ĐHCN việt hung

Giáo dục pháp luật với vị trí là một bộ phận của giáo dục đào tạo cần phải được đổi mới nội dung, chương trình, đội ngũ giảng viên, giáo viên, phương pháp giảng dạy, phương pháp kiểm tra

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

NGUYỄN THỊ ÁNH NGUYỆT

§æi míi ch-¬ng tr×nh, néi dung, ph-¬ng ph¸p gi¸o dôc ph¸p luËt cho häc sinh, sinh viªn qua thùc tiÔn tr-êng §¹i häc C«ng nghiÖp ViÖt Hung

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

NGUYỄN THỊ ÁNH NGUYỆT

§æi míi ch-¬ng tr×nh, néi dung, ph-¬ng ph¸p gi¸o dôc ph¸p luËt cho häc sinh, sinh viªn qua thùc tiÔn tr-êng §¹i häc C«ng nghiÖp ViÖt Hung

Chuyên ngành: Lý luận và Lịch sử Nhà nước và Pháp luật

Mã số: 8380101.01

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

Cán bộ hướng dẫn khoa học: TS PHẠM THỊ DUYÊN THẢO

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan Luận văn là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các kết quả nêu trong Luận văn chưa được công bố trong bất kỳ công trình nào khác Các số liệu, ví dụ và trích dẫn trong Luận văn đảm bảo tính chính xác, tin cậy và trung thực Tôi đã hoàn thành tất cả các môn học và đã thanh toán tất cả các nghĩa vụ tài chính theo quy định của Khoa Luật Đại học Quốc gia Hà Nội

Tôi xin chân thành cảm ơn!

NGƯỜI CAM ĐOAN

Nguyễn Thị Ánh Nguyệt

PHÁP GIÁO DỤC PHÁP LUẬT CHO HỌC SINH, SINH VIÊN 8 1.1 Khái niệm, đặc điểm đổi mới nội dung, phương pháp giáo

dục pháp luật cho học sinh, sinh viên 8 1.2 Tính tất yếu của việc đổi mới nội dung, phương pháp giáo

dục pháp luật cho học sinh, sinh viên 13 1.3 Những đảm bảo cơ sở xã hội học của việc đổi mới nội dung,

phương pháp giáo dục pháp luật cho học sinh, sinh viên 16 1.4 Những yếu tố tác động đến việc đổi mới nội dung, phương

pháp giáo dục pháp luật cho học sinh, sinh viên 20 1.5 Tiêu chí đánh giá chất lượng, hiệu quả việc đổi mới nội dung,

phương pháp giáo dục pháp luật cho học sinh, sinh viên 23 1.6 Ý nghĩa của việc đổi mới nội dung, phương pháp giáo dục

pháp luật cho học sinh, sinh viên 29

TIỂU KẾT CHƯƠNG 1 33

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG ĐỔI MỚI NỘI DUNG, PHƯƠNG

PHÁP GIÁO DỤC PHÁP LUẬT CHO HỌC SINH, SINH VIÊN QUA THỰC TIỄN TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHIỆP VIỆT - HUNG 34 2.1 Một số đặc điểm của trường Đại học Công nghiệp Việt -

Hung trong tương quan với yêu cầu của việc đổi mới nội dung, phương pháp giáo dục pháp luật cho học sinh, sinh viên 34

2.1.1 Khái quát về trường Đại học Công nghiệp Việt – Hung 34 2.1.2 Yêu cầu, tiêu chí đổi mới của trường Đại học Việt - Hung 35

2.1.3 Các chương trình đáp ứng đổi mới công tác tuyên truyền giáo

dục pháp luật đối với sinh viên hiện nay 40

2.1.4 Một số hình thức, mô hình phổ biến, giáo dục pháp luật hiệu quả được áp dụng hiện nay như 42

2.2 Thực trạng tình hình giảng dạy, học tập pháp luật tại trường Đại học Công nghiệp Việt - Hung 47

2.2.1 Cơ sở pháp lý và thời lượng môn học pháp luật 47

2.2.2 Sự hợp tác giữa nhà trường và doanh nghiệp 50

2.2.3 Phương pháp giảng dạy và học tập pháp luật trong các cơ sở giáo dục trường Đại học Việt - Hung 55

2.2.4 Những điểm mới, khác biệt về nội dung giáo dục pháp luật của trường đại học Việt - Hung so với trước khi đổi mới 56

2.3 Thực trạng hiệu quả của việc đổi mới nội dung, phương pháp giáo dục pháp luật cho học sinh, sinh viên tại trường Đại học Công nghiệp Việt – Hung 60

2.4 Đánh giá thực trạng 62

TIỂU KẾT CHƯƠNG 2 68

CHƯƠNG 3: ĐỊNH HƯỚNG VÀ ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG VIỆC ĐỔI MỚI NỘI DUNG, PHƯƠNG PHÁP GIÁO DỤC PHÁP LUẬT CHO HỌC SINH, SINH VIÊN 70

3.1 Quan điểm của Đảng 70

3.2 Giải pháp chung 75

3.2.1 Hoàn thiện pháp luật về giáo dục trong các trường đại học 75

3.2.2 Đẩy mạnh công tác phổ biến, giáo dục pháp luật trong các trường đại học 77

3.2.3 Kiện toàn tổ chức và hoạt động về giáo dục trong các trường đại học 79

3.2.4 Đảm bảo điều kiện vật chất cho việc thực hiện pháp luật về giáo dục ở các trường đại học 81

3.3 Giải pháp cụ thể với trường Đại học Công nghiệp Việt – Hung 82

TIỂU KẾT CHƯƠNG 3 86

KẾT LUẬN 87

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 88

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

ĐHCN: Đại học công nghiệp GDĐH: Giáo dục đại học GDNN: Giáo dục nghề nghiệp GDPL: Giáo dục pháp luật HSSV: Học sinh sinh viên LĐTBXH: Lao động thương binh xã hội PBGDPL: Phổ biến giáo dục pháp luật XHCN: Xã hội chủ nghĩa

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Giáo dục pháp luật trong nhà trường có vai trò góp phần nâng cao ý thức pháp luật và văn hóa pháp lý của công dân từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường từ đó nâng cao hiệu lực và hiệu quả quản lý nhà nước, quản lý xã hội Trước yêu cầu của đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục pháp luật theo tinh thần của Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 4/11/2013 Hội nghị trung ương 8 khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo đã định hướng:

Phát triển giáo dục và đào tạo là nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài Chuyển mạnh quá trình giáo dục chủ yếu trang

bị kiến thức sang phát triển toàn diện năng lực và phẩm chất người học Học đi đôi với hành; lý luận gắn với thực tiễn; giáo dục nhà trường kết hợp với giáo dục gia đình và giáo dục xã hội Đổi mới căn bản nền giáo dục trước hết phải tích cực đổi mới phương pháp dạy học, xây dựng nền giáo dục mở, thực học, thực nghiệm, dạy tốt, học tốt, khơi dậy tiềm năng, trí sáng tạo của học sinh, tránh chạy theo bệnh thành tích

Giáo dục pháp luật với vị trí là một bộ phận của giáo dục đào tạo cần phải được đổi mới nội dung, chương trình, đội ngũ giảng viên, giáo viên, phương pháp giảng dạy, phương pháp kiểm tra, đánh giá… để thực hiện được mục tiêu giáo dục Việt Nam phát triển toàn diện, bởi giáo dục pháp luật có vai trò hết sức quan trọng, nó tác động trực tiếp đến ý thức sinh viên để góp phần nâng cao ý thức pháp luật và văn hóa pháp lý cho họ Giáo dục pháp luật là một trong những khâu, những mắt xích có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong

sự nghiệp tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa

Kinh tế nước ta đang tiếp tục quá trình chuyển sang nền “kinh tế thị

trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa”, các cải cách kinh tế đang diễn ra

một cách sâu rộng và triệt để hơn nhằm tháo gỡ những cản trở về hành chính còn lại Điều này cũng tạo ra môi trường thuận lợi, tác động và tăng sức ép đối với cải cách, quản lý giáo dục đại học trên tất cả các mặt, đặc biệt là vấn

đề đổi mới chương trình, nội dung, phương pháp giáo dục pháp luật Mục đích của việc thay đổi phương pháp, nội dung, chương trình giáo dục nói chung và giáo dục pháp luật nói riêng sẽ hướng đến hiệu quả và đáp ứng tốt nhất những đòi hỏi của xã hội Việc thay đổi đó sẽ là yếu tố then chốt tạo ra

sự thành công của các cuộc cải cách đại học, đặc biệt là những cuộc cải cách nhằm đa dạng hoá và sử dụng các nguồn lực một cách có hiệu quả

Trường Đại học Công nghiệp Việt – Hung là trường đại học học công lập đào tạo đa ngành, định hướng ứng dụng, mục tiêu của nhà trường là tạo nên sự phù hợp giữa nhu cầu của sinh viên và nhu cầu của xã hội Với phương

châm “vì người học và sự phù hợp”, trường luôn cam kết đem đến cho mỗi

sinh viên một chương trình đào tạo phù hợp với năng lực, điều kiện và nhu cầu mong muốn sau khi ra trường Bởi vậy, việc đổi mới phương pháp, nội dung, chương trình học nói chung và đổi mới phương pháp, nội dung, chương trình giáo dục pháp luật nói riêng luôn được trường rất chú trọng nghiên cứu

và áp dụng Tuy nhiên, thực tiễn vừa qua, công tác giáo dục pháp luật cho học sinh, sinh viên trong nhà trường chưa đáp ứng được yêu cầu của sự nghiệp đổi mới Nội dung, chương trình học còn "khô khan", chưa lồng ghép vào trong các chương trình ngoại khoá, phương pháp và nội dung dạy học khiến cho học sinh, sinh viên có tâm lý không coi trọng môn học, trình độ chuyên môn của đội ngũ giảng viên, cơ sở vật chất phục vụ cho hoạt động giáo dục còn nhiều

bất cập, hạn chế Chính vì những lý do trên, việc nghiên cứu đề tài: “Đổi mới

chương trình, nội dung, phương pháp giáo dục pháp luật cho học sinh, sinh viên qua thực tiễn trường Đại học Công nghiệp Việt Hung”, là hoàn toàn cấp

thiết nhằm góp phần nâng cao hiệu quả công tác giáo dục pháp luật nói riêng và công tác đào tạo của nhà trường nói chung trong thời gian tới

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Qua tìm hiểu và nghiên cứu, đồng thời xuất phát từ nhu cầu thực tế về nhu cầu đổi mới chương trình, nội dung, phương pháp giáo dục pháp luật, thời gian qua, việc nghiên cứu các vấn đề liên quan đến việc đối mới chương trình, nội dung, phương pháp giáo dục pháp luật cho học sinh, sinh viên đã được nhiều tác giả nghiên cứu và đề cập xoay quanh các khía cạnh như nghiên cứu những vấn đề lý luận chung về giáo dục pháp luật nhằm làm sáng

tỏ khái niệm, chủ thể, mục đích, đối tượng, nội dung, hình thức, phương pháp của giáo dục pháp luật; các mối quan hệ giữa giáo dục pháp luật với giáo dục đạo đức, văn hoá, học vấn… qua các công trình nghiên cứu cụ thể như:

- Phạm Đình Kiên (2016), “Giáo dục pháp luật cho học sinh, sinh viên

qua thực tiễn Trường Đại học Nội vụ Hà Nội”, Luận văn Thạc sỹ Luật học,

Khoa Luật – Đại học Quốc gia Hà Nội

- Hoàng Thị Kim Quế (2011), “Bàn về hiệu quả phổ biến, giáo dục

pháp luật ở nước ta hiện nay”, Tạp chí Khoa học pháp lý - Trường Đại học

Luật Thành phố Hồ Chí Minh

- Hoàng Thị Kim Quế (2015), “Nội dung, hình thức và phương pháp giáo

dục pháp luật trong nhà trường”, Tạp chí Dân chủ và Pháp luật – Bộ Tư pháp

- Lê Hoàng Nam (2015), “Vai trò của ý thức pháp luật trong việc xây

dựng văn hoá doanh nghiệp ở nước ta hiện nay”, Luận án tiến sĩ Triết học,

Hà Nội

- Phan Hồng Dương (2008), “Giáo dục pháp luật cho sinh viên các

trường đại học”, Tạp chí Giáo dục, Bộ Giáo dục đào tạo, Hà Nội

- Phạm Kim Dung (2006), “Giáo dục pháp luật trong nhà trường –

những vấn đề đặt ra hiện nay”, Tạp chí Dân chủ và Pháp luật – Bộ Tư pháp,

Hà Nội

- Đinh Xuân Thảo(1996), “Giáo dục pháp luật trong các trường đại

học, trung học chuyên nghiệp và dạy nghề ở nước ta hiện nay”, Luận án Phó

tiến sĩ khoa học luật, Hà Nội

Nhìn chung, các công trình nghiên cứu khoa học của tập thể và cá nhân, các bài viết từ trước đến nay về giáo dục pháp luật nói chung và đổi mới phương pháp, nội dung, chương trình giáo dục pháp luật nói riêng đã có những đóng góp quan trọng về lý luận và thực tiễn Tuy nhiên, cho đến nay chưa có một công trình luận án, luận văn nào nghiên cứu về đổi mới chương trình, nội dung, phương pháp giáo dục pháp luật cho học sinh, sinh viên qua thực tiễn trường Đại học Công nghiệp Việt Hung Vì vậy, qua đề tài này tác giả mong muốn tìm ra những giải pháp thiết thực nhằm đổi mới chương trình, nội dung, phương pháp giáo dục pháp luật cho học sinh, sinh viên của Nhà trường trong thời gian tới

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Mục đích của luận văn là làm rõ các vấn đề lý luận cơ bản về đổi mới chương trình, nội dung, phương pháo giáo dục pháp luật, những yếu tố tác động cũng như ý nghĩa của việc đổi mới chương trình, nội dung, phương pháo giáo dục pháp luật và thực tiễn thực hiện tại trường Đại học Công nghiệp Việt Hung Từ đó, đưa ra những kiến nghị nhằm hoàn thiện và tiếp tục nâng cao chất lượng việc đổi mới chương trình, nội dung, phương pháp giáo dục pháp luật cho học sinh, sinh viên nói chung và tại trường Đại học Công nghiệp Việt Hung nói riêng trong thời gian tới

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Với mục đích nêu trên, luận văn đặt ra các nhiệm vụ nghiên cứu chủ yếu sau đây:

Thứ nhất, luận giải và làm rõ một số vấn đề lý luận cơ bản về đổi mới

chương trình, nội dung, phương pháp giáo dục pháp luật cho học sinh, sinh viên cũng như ý nghĩa của việc đổi mới này trong hoạt động giáo dục đại học

Thứ hai, phân tích đặc điểm của trường Đại học Công nghiệp Việt -

Hung trong tương quan với yêu cầu của việc đổi mới nội dung, phương pháp giáo dục pháp luật cho học sinh, sinh viên

Thứ ba, phân tích thực trạng thực hiện chương trình, nội dung, phương

pháo giáo dục pháp luật dành cho học sinh, sinh viên tại trường Đại học Công nghiệp Việt Hung hiện nay

Thứ tư, đề xuất và đưa ra một số kiến nghị nhằm hoàn thiện và nâng

cao hiệu quả đổi mới chương trình, nội dung, phương pháp giáo dục pháp luật cho học sinh, sinh viên nói chung và sinh viên trường Đại học Công nghiệp việt Hung nói riêng

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu của luận văn bao gồm

- Các quan điểm, đường lối của Đảng về đổi mới chương trình, nội dung, phương pháp giáo dục pháp luật trong bối cảnh hướng đến việc tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa ở nước ta hiện nay

- Lý luận cơ bản về đổi mới chương trình, nội dung, phương pháp giáo dục pháp luật cho học sinh, sinh viên;

- Các đặc điểm của trường ĐH Công nghiệp Việt - Hung trong tương quan với yêu cầu của việc đổi mới nội dung, phương pháp giáo dục pháp luật cho học sinh, sinh viên

- Thực trạng và một số kiến nghị góp phần hoàn thiện và nâng cao hiệu quả thực hiện việc đổi mới nội dung, phương pháp giáo dục pháp luật cho học

sinh, sinh viên tại trường Đại học Công nghiệp Việt Hung

4.2 Phạm vi nghiên cứu của luận văn

- Về thời gian: Luận văn nghiên cứu khoảng thời gian từ năm 2018 cho

đến nay;

- Về không gian: Luận văn tập trung nghiên cứu về chương trình, nội dung, phương pháp giáo dục pháp luật cho học sinh, sinh viên tại trường Đại học Công nghiệp Việt Hung

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

5.1 Cơ sở lý luận

Đề tài dựa trên lý luận của Chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh về Nhà nước và pháp luật, quan điểm chỉ đạo của Đảng và Nhà nước ta trong công tác đổi mới nội dung, phương pháp giáo dục pháp luật tại các cơ

sở giáo dục, đào tạo tại Việt Nam

5.2 Phương pháp nghiên cứu

Để đạt được những mục tiêu trên thì một số phương pháp đã được áp

dụng và được tổng hợp để nghiên cứu đề tài là:

- Phương pháp thực tiễn, tổng hợp đánh giá và nhận định các vấn đề

luận, đánh giá thực tiễn

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài

6.1 Ý nghĩa lý luận

Luận văn góp phần làm sáng tỏ hơn cơ sở lý luận về chương trình, nội dung, phương pháp giáo dục pháp luật cho học sinh, sinh viên Kết quả nghiên cứu của Luận văn góp phần cung cấp những luận cứ khoa học và thực

tiễn nhằm khắc phục hạn chế trong việc đổi mới chương trình, nội dung, phương pháp giáo dục pháp luật cho học sinh, sinh viên nói chung và học sinh, sinh viên tại trường Đại học Công nghiệp Việt Hung nói riêng

6.2 Ý nghĩa thực tiễn

Luận văn đóng góp vào việc làm rõ các vấn đề lý luận liên quan đến chương trình, nội dung, phương pháp giáo dục pháp luật cho học sinh, sinh viên và thực tiễn thực hiện tại trường Đại học Công nghiệp Việt Hung Qua

đó luận văn đưa ra những giải pháp hoàn thiện và nâng cao hiệu quả thực hiện việc đổi mới chương trình, nội dung, phương pháp giáo dục pháp luật cho học sinh, sinh viên đối với trường Đại học Công nghiệp Việt Hung nói riêng và đối với các trường đại học, cao đẳng… trên địa bàn cả nước nói chung Trên

cơ sở đó, luận văn có thể được sử dụng làm tài liệu tham khảo trong học tập, nghiên cứu khoa học về các vấn đề liên quan

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung của luận văn gồm 3 chương:

Chương 1: Lý luận về việc đổi mới chương trình, nội dung, phương

pháp giáo dục pháp luật cho học sinh, sinh viên

Chương 2: Thực trạng đổi mới chương trình, nội dung, phương pháp

giáo dục pháp luật cho học sinh, sinh viên qua thực tiễn trường Đại học Công nghiệp Việt – Hung

Chương 3: Giải pháp hoàn thiện và nâng cao hiệu quả thực hiện việc

đổi mới chương trình, nội dung, phương pháp giáo dục pháp luật cho học sinh, sinh viên

CHƯƠNG 1

LÝ LUẬN VỀ VIỆC ĐỔI MỚI NỘI DUNG, PHƯƠNG PHÁP GIÁO

DỤC PHÁP LUẬT CHO HỌC SINH, SINH VIÊN

1.1 Khái niệm, đặc điểm đổi mới nội dung, phương pháp giáo dục pháp luật cho học sinh, sinh viên

Nhìn chung, nội dung và phương pháp là hai khía cạnh quan trọng – bao trùm phần lớn công việc của những người làm giáo dục Hai yếu tố này sẽ quyết định phần lớn hiệu quả của công tác giáo dục và có tác động không nhỏ tới cả người dạy và người học Để xây dựng nền tảng lý thuyết vững chắc cho quá trình nghiên cứu việc đổi mới nội dung, phương pháp giáo dục pháp luật cho học sinh, sinh viên; trước hết cần làm sáng tỏ nội hàm hai khái niệm: (1) Nội dung giáo dục và (2) Phương pháp giáo dục Cụ thể:

(1) Nội dung giáo dục: Theo tác giả Trần Thị Tuyết Oanh, khái niệm

“Nội dung giáo dục” được hiểu là “hệ thống những tri thức, những chuẩn

mực đạo đức cần giáo dục cho học sinh, những tình cảm, thái độ, hành vi - thói quen trong các lĩnh vực của đời sống xã hội” [7, tr 66] Những nội dung

này thường chịu sự chi phối, định hướng của mục đích giáo dục và những quy định mà pháp luật giáo dục mỗi quốc gia đặt ra Luật Giáo dục Việt Nam hiện hành ghi nhận các yêu cầu đối với nội dung giáo dục đối với từng bậc học trong hệ thống giáo dục quốc dân Việt Nam Cụ thể nội dung giáo dục phải

đảm bảo “tính cơ bản, toàn diện, thiết thực, hiện đại, có hệ thống và được cập

nhật thường xuyên; coi trọng giáo dục tư tưởng, phẩm chất đạo đức và ý thức công dân; kế thừa và phát huy truyền thống tốt đẹp, bản sắc văn hóa dân tộc, tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại; phù hợp với sự phát triển về thể chất, trí tuệ, tâm sinh lý lứa tuổi và khả năng của người học” [11, Điều 7, Khoản 1]

(2) Phương pháp giáo dục: Còn được biết đến với những tên gọi khác

như phương pháp dạy học, phương pháp giảng dạy, giáo dục học, sư phạm…, phương pháp giáo dục có thể hiểu một cách khái quát là cách thức, biện pháp

sử dụng các nguồn lực trong lĩnh vực giáo dục (giáo viên, cơ sở vật chất trường lớp, đồ dùng học tập ) để giáo dục học viên Phương pháp giáo dục

đã xuất hiện tại thời kỳ cộng sản nguyên thủy xa xưa và phát triển rực rỡ cho tới xã hội hiện đại ngày nay Theo quan điểm của một số chuyên gia, phương

pháp giáo dục còn bao gồm những “biện pháp hoạt động phối hợp giữa nhà

giáo dục và người được giáo dục chứ không chỉ mang tính đơn thuần một chiều” [7, tr 66] Trong quan điểm và triết lý giáo dục của Nhà nước Cộng

hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam [12], phương pháp giáo dục phải khoa học, phát huy được các phẩm chất tích cực của người học (tính tự giác, sáng tạo, khả năng tự học, năng lực hợp tác, thực hành, ý chí tiến bộ)

Hai yếu tố kể trên có mối quan hệ biện chứng chặt chẽ, tương trợ và bổ khuyết cho nhau Nếu nội dung là hạt nhân mang tính cốt lõi thì phương pháp

là hình thức truyền tải nội dung đó đến các đối tượng giáo dục Nội dung giáo dục dù chất lượng và phong phú đến đâu mà phương pháp giáo dục lạc hậu, hạn chế thì hiệu quả đạt được sẽ không cao và ngược lại Do đó, nhà giáo dục

không chỉ quan tâm tới “Dạy cái gì?” mà còn phải chú trọng “Dạy như thế

nào?” trong quá trình dạy học [25] Ngoài ra, nội dung và phương pháp giáo

dục còn chịu sự tác động của điều kiện kinh tế, văn hóa, khoa học kỹ thuật và các quan hệ xã hội Sản phẩm của quá trình giáo dục với nội dung và phương pháp giáo dục nhất định thể hiện ở nhân cách, hành vi, thái độ của học sinh

Tuy nhiên, nội dung và phương pháp giáo dục không phải là hai phạm trù có tính chất bất biến Ngược lại, chúng không nằm ngoài quy luật vận động, phát triển của mọi sự vật, hiện tượng theo quan điểm khoa học của chủ nghĩa duy vật biện chứng [4, tr 833] Theo từng thời kỳ phát triển và điều kiện cơ sở hạ tầng, nội dung và phương pháp cần có sự thay đổi, điều chỉnh

cho phù hợp để đáp ứng các mục đích, nhiệm vụ giáo dục Dẫu mang ý nghĩa chiến lược trong tiến trình phát triển của xã hội, song hiện chưa có một cách

hiểu thống nhất nào về khái niệm “đổi mới nội dung, phương pháp giáo dục” Nếu “đổi mới giáo dục” là thuật ngữ bao chứa tất cả các thành tố giáo dục

(mục đích, chủ thể, nội dung, nhiệm vụ, phương pháp, phương tiện, hình thức

tổ chức, kết quả, khách thể giáo dục) thì khái niệm “đổi mới nội dung, phương

pháp giáo dục” lại có phạm vi nội hàm cụ thể, trọng tâm hơn Cần nhận thức

công tác đổi mới nội dung, phương pháp không đồng nghĩa với việc đổi mới toàn bộ nền giáo dục đương thời mà quá trình này mang tính linh hoạt cao – giải quyết những vấn đề đang gặp phải trong khi vẫn giữ vững và phát huy những điều tốt đẹp đang có

Như vậy, tác giả đề xuất khái niệm “đổi mới nội dung, phương pháp

giáo dục” là “việc thay đổi hệ thống tri thức, chuẩn mực đạo đức và cách thức, biện pháp trong hoạt động truyền đạt, tiếp thu các tri thức, chuẩn mực đó” Việc đổi mới phải đảm bảo khắc phục những tồn tại, hạn chế hiện hữu

trong hệ thống giáo dục song song với việc giữ gìn, phát triển các thành tựu

đã đạt được lên những tầm cao mới

Một trong những quy luật phát triển của giáo dục là số lượng người học giảm theo chiều lũy tiến của bậc học [14] Trong lịch sử phát triển của nhân loại, không tồn tại trường hợp toàn bộ học sinh đã tốt nghiệp giáo dục phổ thông đều chuyển lên các bậc học cao hơn Bởi mỗi cá nhân lại có năng lực,

sở trường và ý chí riêng trong hướng nghiệp và đòi hỏi của thị trường lao động đối với nhân lực cũng vô cùng đa dạng – không nhất thiết yêu cầu trình

độ đại học, cao đẳng Vì vậy, nội dung và phương pháp giáo dục cần được thiết kế, định hướng theo những lộ trình phù hợp ngay từ những bậc học như trung học cơ sở và trung học phổ thông Trong phạm vi công trình nghiên cứu này, tác giả tập trung vào công tác đổi mới nội dung, phương pháp giáo dục

hướng tới các đối tượng là học sinh, sinh viên – vốn chiếm tỉ trọng lớn trong khách thể của nền giáo dục nước nhà

Trong rất nhiều nội dung giáo dục, pháp luật là một bộ phận quan trọng

và nhận được rất nhiều sự quan tâm của chính phủ các quốc gia Tiêu biểu như Trung Quốc – đất nước quy định việc giáo dục pháp luật trong Hiến pháp (Điều 46), Luật bảo vệ người chưa thành niên (Điều 4, Điều 6, khoản 1 Điều

22, khoản 1 Điều 24) [18] Tại Việt Nam, giáo dục pháp luật cũng được thừa nhận là nội dung chính thức trong chương trình đào tạo phổ thông, đại học, cao đẳng chuyên nghiệp Là một đất nước theo đuổi kiểu pháp luật xã hội chủ nghĩa, công tác giáo dục, nâng cao nhận thức pháp luật cho học sinh, sinh viên tại Việt Nam cũng đã được định hướng, tổ chức trong các cơ sở giáo dục

nhiều năm qua bởi “Muốn xây dựng chủ nghĩa xã hội, phải có con người xã

hội chủ nghĩa” [13] Điều này là hợp lý và thiết thực đối với mục tiêu xây

dựng nhà nước pháp quyền, tinh thần thượng tôn pháp luật và nâng cao chất lượng đời sống nhân dân Từ những tiền đề lý luận chính trị và thực tiễn đào

tạo, có thể khái quát khái niệm “nội dung chương trình giáo dục pháp luật” là

một quá trình tác động có hệ thống, có mục đích và thường xuyên tới nhận thức của con người nhằm trang bị cho người học trình độ pháp lý nhất định để

từ đó hình thành ý thức đúng đắn về pháp luật, tôn trọng và tự giác xử sự theo yêu cầu của pháp luật Song, thực tế cho thấy pháp luật là một nội dung học thuật có hàm lượng chất xám cao và tương đối khô cứng, khó tiếp thu, vận dụng nếu không được truyền tải một cách sinh động, phù hợp với trình độ, tâm lý và khả năng nắm bắt của từng đối tượng (đặc biệt là học sinh, sinh viên) Do vậy, các phương pháp truyền thống có thể không đảm bảo hoàn thành các mục tiêu giáo dục pháp luật và đặt ra yêu đổi mới

Từ những nội dung trên, có thể đúc rút kết luận khái quát về định nghĩa

“đổi mới nội dung, phương pháp giáo dục pháp luật cho học sinh, sinh viên”

như sau: Đổi mới nội dung, phương pháp giáo dục pháp luật cho học sinh,

sinh viên là thay đổi hệ thống, chuẩn mực tri thức pháp luật và cách thức, biện pháp trong hoạt động truyền đạt, tiếp thu các tri thức, chuẩn mực đó để giúp học sinh, sinh viên chuyển hóa các yêu cầu, chuẩn mực xử sự chung của

xã hội thành phẩm chất, hành vi và thói quen đạo đức phù hợp

Trên cơ sở khái niệm vừa được xây dựng, có thể thấy đổi mới nội dung, phương pháp giáo dục pháp luật cho học sinh, sinh viên mang những đặc điểm sau:

Đổi mới nội dung, phương pháp giáo dục pháp luật cho học sinh, sinh viên mang tính căn bản, toàn diện theo hướng chuyển từ trang bị kiến thức đơn thuần sang phát triển toàn diện năng lực, phẩm chất của người học Nói

cách khác, việc đổi mới nội dung, phương pháp giáo dục pháp luật không được xã rời thực tiễn mà phải kết hợp chặt chẽ với việc thực hành, có sự phối hợp giữa cơ sở giáo dục, gia đình và xã hội

Đổi mới nội dung, phương pháp giáo dục pháp luật cho học sinh, sinh viên được xây dựng thành một chỉnh thể xuyên suốt theo định hướng tích hợp cao ở các bậc học dưới và phân hóa ở các bậc học cao hơn Dạy học tích hợp,

theo quan điểm của cơ quan chủ quản trong lĩnh vực giáo dục Việt Nam, được

hiểu là “đưa những nội dung giáo dục có liên quan vào quá trình dạy học các

môn học như: tích hợp giáo dục đạo đức, lối sống; giáo dục pháp luật; giáo dục chủ quyền quốc gia về biên giới, biển, đảo; giáo dục sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, bảo vệ môi trường, an toàn giao thông ” [22] Đây cũng

là biện pháp xuất phát từ yêu cầu và tinh thần đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đạo tạo của Đảng Cộng sản Việt Nam (Nghị quyết 29 – NQ/TW) Đối

với nội dung giáo dục pháp luật, việc đổi mới có đặc điểm “tinh giản, cơ bản,

hiện đại, giảm tính hàn lâm, tăng tính thực hành và vận dụng kiến thức, kỹ năng vào thực tiễn” [15] Đối với phương pháp giáo dục pháp luật, việc đổi

mới có đặc điểm lấy người học làm trung tâm, phát huy tính chủ động, sáng tạo, thái độ tích cực, tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin vào quá trình dạy – học, đa dạng hóa hình thức tổ chức giáo dục

Cuối cùng, đổi mới nội dung, phương pháp giáo dục pháp luật gắn liền với kiện toàn, chuẩn hóa đội ngũ giáo viên, giảng viên giảng dạy pháp luật tại các cơ sở đào tạo Ngoài những người giảng dạy có trình độ chuyên môn

cao, một số không nhỏ giảng viên chịu trách nhiệm giảng dạy pháp luật không được đào tạo đúng chuyên ngành Theo một con số thống kê [16], chỉ có 567 giảng viên (59,2%) được đào tạo đúng chuyên ngành trong số 957 giảng viên pháp luật của 102 trường đại học

1.2 Tính tất yếu của việc đổi mới nội dung, phương pháp giáo dục pháp luật cho học sinh, sinh viên

Đứng trước xu thế khu vực hóa, toàn cầu hóa cùng những bước phát triển nhảy vọt của cuộc cách mạng khoa học, công nghệ, công tác dạy học nói chung từ giáo dục phổ thông đến cao đẳng, đại học đã bộc lộ nhiều hạn chế khi khối lượng kiến thức ngày một nhiều trong khi thời gian học tập lại hạn chế Như đã phân tích tại tiểu mục 1.1, pháp luật là nội dung học thuật có phạm vi kiến thức rộng, phức tạp với hệ thống văn bản quy phạm pháp luật đồ

sộ đối với những nước có hệ thống pháp luật thành văn như Việt Nam Do vậy, việc đổi mới nội dung, phương pháp giáo dục pháp luật cho học sinh, sinh viên với định hướng phát huy sự chủ động, tự giác, sáng tạo của người học thông qua đó hình thành phương pháp tự học phù hợp, khả năng học tập suốt đời là một nhu cầu tất yếu đối với các cơ sở giáo dục

Trước hết, tính tất yếu của việc đổi mới nội dung, phương pháp giáo dục pháp luật xuất phát từ vai trò quan trọng của pháp luật trong sự phát triển toàn diện của con người Việt nam, đặc biệt là thế hệ trẻ Hiện nay, giáo

dục pháp luật được thực hiện với các hình thức các hoạt động, chương trình

chính khóa và ngoại khóa hướng tới phục vụ mục tiêu “hình thành ý thức

pháp luật và văn hóa pháp lý trong nhân dân” [21] Tương tự nhiều bộ môn,

phân môn khác, giáo dục pháp luật đối với học sinh, sinh viên là hoạt động được các chủ thể giáo dục xây dựng và thực hiện bằng nhiều hình thức, phương pháp khác nhau hướng tới cung cấp những hiểu biết pháp luật từ cơ bản tới nâng cao, bồi dưỡng nhân cách, hoàn thiện tư cách công dân, nâng cao nhận thức để điều chỉnh hành vi, xử sự phù hợp với các quy định của pháp luật, tích lũy kiến thức chuyên môn nghiệp vụ trong các ngành, lĩnh vực có liên quan tới pháp luật Nếu không thực hiện đổi mới một cách có định hướng, công tác giáo dục pháp luật khó có thể đảm bảo thực hiện các vai trò quan trọng này

Thứ hai, đổi mới nội dung, phương pháp giáo dục pháp luật là xu thế chung của nhiều quốc gia, khu vực trên thế giới Nhìn chung, nhiều nước đã

trang bị học phần pháp luật đại cương đối với sinh viên các trường đại học, cao đẳng từ nhiều năm nay Bên cạnh đó, không ít trường đã xây dựng các phân môn pháp luật chuyên ngành như: Luật Kinh tế, Luật Xây dựng… nhằm đáp ứng sự phân công lao động và chuyên môn hóa cao của thị trường và xã hội Theo thời gian, các nền giáo dục tiến bộ đã có sự thay đổi theo đa dạng hóa và dần chuyển từ lối truyền thụ một chiều (người dạy đóng vai trò trung tâm) sang khuyến khích, phát triển tính tích cực của người học Tại những cơ

sở đào tạo nổi tiếng như trường đại học Harvard, nhiều giảng viên pháp luật

đã xây dựng tình huống cụ thể và đưa những phương pháp mới vào quá trình giảng dạy phù hợp với định hướng phát lấy người học làm trung tâm [20] Tại một số nước, chính phủ còn nỗ lực trong việc đưa các nội dung kiến thức pháp luật – vốn được nhiều người cho rằng chỉ phù hợp với sinh viên cao đẳng, đại học, vào giảng dạy tại các bậc học dưới Như đã đề cập, Bộ Giáo dục và Bộ Tư pháp Trung Quốc đã phối hợp xây dựng chương trình giáo dục

phổ thông, đại học theo hướng nâng cao kiến thức pháp luật – mà trước hết là cho đội ngũ giáo viên, giảng viên

Thứ ba, nội dung, việc đổi mới nội dung, phương pháp giáo dục pháp luật là tất yếu do các hạn chế đang tồn tại của công tác này Cụ thể, nội dung

giáo dục pháp luật còn nhiều điểm chưa thực sự phù hợp ở một số cấp học, phương pháp giáo dục pháp luật tại nhiều cơ sở đào tạo chưa đảm bảo cân bằng hai yếu tố kiến thức và kỹ năng, hành vi Trong đó, các phương pháp hướng dẫn người học tự rèn luyện, tu dưỡng phù hợp với đạo đức xã hội và các chuẩn mực xử sự chung theo quy định của pháp luật còn rất hạn chế Không thể phủ nhận, các cơ sở giáo dục tại bậc học cơ sở, phổ thông, cao đẳng, đại học đã có nhiều nỗ lực trong việc thay đổi phương pháp, nội dung giảng dạy pháp luật Dẫu vậy, cần thẳng thắn nhìn nhận vào thực tế cách dạy – học mang tính hai chiều (thảo luận, tranh luận các tình huống pháp luật) còn rất hạn chế, chủ yếu tập trung ở các cơ sở đào tạo chuyên nghiệp và còn ít xuất hiện ở nhà trường phổ thông Phương pháp được sử dụng chủ yếu, thường xuyên vẫn là thuyết trình, giải thích mang tính một chiều và tiếp thu một cách thụ động Nhiều giáo viên, giảng viên chưa quan tâm đến khả năng nhận thức, đặc điểm tâm – sinh lý của học sinh, sinh viên trong quá trình giảng dạy Một số chuẩn mực xử sự theo pháp luật, đạo đức xã hội và truyền thống tốt đẹp chưa thực sự được chú trọng

Bên cạnh những khó khăn gặp phải khi xây dựng nội dung giáo dục pháp luật trong chương trình chính khóa, việc giáo dục pháp luật dưới các hình thức ngoại khóa (thảo luận, tọa đàm, chuyện chuyên đề, tham dự phiên tòa, thi tìm hiểu pháp luật, hoạt động văn nghệ chủ đề pháp luật, giao lưu giữa các trường, các khoa, sinh hoạt câu lạc bộ pháp luật, tổ chức sinh hoạt câu lạc

bộ pháp luật, tuyên truyền, giáo dục pháp luật, các phong trào giữ gìn an ninh, trật tự, an toàn xã hội ) cũng còn rất nhiều hạn chế Dù các đơn vị đã có

nhiều cố gắng đáng ghi nhận trong việc giáo dục pháp luật bằng một vài hình thức ngoại khóa cho sinh viên song hiệu quả thực tế của việc người học tham gia vào các hoạt động này còn chưa cao Điều này có thể được lý giải bởi tâm

lý“chính – phụ”, hoạt động mang tính chất tự chọn (không bắt buộc) hay hình

thức, nội dung giáo dục pháp luật ngoại khóa chưa có sức hấp dẫn, thu hút đối với học sinh, sinh viên

Cuối cùng, đổi mới nội dung, phương pháp giáo dục pháp luật là yêu cầu tất yếu trong bối cảnh tội phạm vị thành niên, người trẻ đang diễn ra phức tạp Bên cạnh những học sinh, sinh viên có ý chấp hành tốt nội quy của

nhà trường, tuân thủ pháp luật, vẫn có một số không nhỏ học viên tại các cơ

sở đào tạo trên cả nước đã và đang có biểu hiện tiêu cực về tư tưởng, lối sống – nhiều trường hợp vi phạm pháp luật, cá biệt có những em phạm tội nghiêm trọng, đặc biệt nghiêm trọng Trong số 1.211 phạm nhân đang chấp hành án tại các trại giam năm 2019 có tới 0,57% là sinh viên [1] Theo thống kê của Viện kiểm sát nhân dân tối cao, tỷ lệ học sinh, sinh viên bị khởi tố - truy cứu trách nhiệm hình sự bình quân trên phạm vi toàn quốc chiếm từ 0,54% đến 0,66% và có xu hướng tăng dần theo từng năm [17] Tuy chưa phải con số cao, nhưng những dẫn chứng này vẫn cho thấy tình hình phạm tội trong học sinh, sinh viên đang có chiều hướng diễn biến phức tạp và cần nhận được sự quan tâm đúng mức của các cơ quan nhà nước có thẩm quyền

1.3 Những đảm bảo cơ sở xã hội học của việc đổi mới nội dung, phương pháp giáo dục pháp luật cho học sinh, sinh viên

Bảo đảm cơ sở xã hội học của việc đổi mới nội dung, phương pháp giáo dục pháp luật cho học sinh, sinh viên là những yếu tố làm cho quá trình này được thực hiện, duy trì và triển khai một cách hiệu quả Theo đó, nội dung bảo đảm cơ sở xã hội học trong đổi mới nội dung, phương pháp giáo dục pháp luật cho học sinh, sinh viên gồm:

(1) Thông tin xã hội học về chính sách, đường lối đổi mới nội dung, phương pháp giáo dục pháp luật cho học sinh, sinh viên: Trong tiến trình đổi

mới căn bản, đồng bộ, toàn diện nền giáo dục, nội dung, phương pháp giáo dục được xác định là những vấn đề căn bản, trọng tâm, giữ vai trò tiên quyết đối với thành quả của công cuộc này Theo đó, việc đổi mới nội dung, phương pháp được tiến hành với mọi bộ môn, phân môn nhằm năng cao hiệu quả giảng dạy (trong đó có giáo dục pháp luật) Việc đổi mới nội dung, phương pháp giáo dục pháp luật cần có các thông tin xã hội học về chính sách của Nhà nước liên quan đến vấn đề này Những văn bản quy phạm pháp luật của các cơ quan nhà nước có thẩm quyền trong đó chứng đựng đường lối, phương hướng đổi mới phương pháp, nội dung giáo dục pháp luật được xem là kim chỉ nam cho toàn bộ quá trình hoạt động của những người làm công tác giáo dục và người học Nghị quyết số 29-NQ-TW ngày 04/11/2013 về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế, Chỉ thị số 2268/CT-BGDĐT ngày 08/8/2019 của Bộ giáo dục

và Đào tạo về nhiệm vụ và giải pháp năm học 2019-2020 của ngành Giáo dục là những văn bản tiêu biểu chứa đựng nhiều nội dung quý báu về tinh thần chủ đạo trong công cuộc đổi mới phương pháp, nội dung giáo dục [24] Những thông tin này là vô cùng này cần thiết, bởi chính sách pháp luật của nhà nước sẽ giữ cho các mục tiêu cơ bản của nền giáo dục quốc dân không bị lệch hướng trong suốt quá trình thực hiện đổi mới Các chính sách này cũng giúp cho các nhà giáo dục hiểu rõ yêu cầu mà Nhà nước và xã hội đặt ra, các tiêu chuẩn đánh giá và tự đánh giá kết quả đổi mới để xây dựng phương án, lộ trình thay đổi phù hợp Các chính sách này cũng đã trải qua quá trình tham vấn ý kiến của rộng rãi các tầng lớp nhân dân, các cơ quan hữu quan nên sẽ góp phần nâng cao chất lượng việc đổi mới nội dung, phương pháp giáo dục

pháp luật – tránh những tác động không cần thiết, gây thêm khó khăn áp lực

và kém hiệu quả tới kết quả giáo dục chung

(2) Thông tin xã hội học về hiệu quả của việc đổi mới nội dung,

phương pháp giáo dục pháp luật hiện hành cho học sinh, sinh viên: Thông tin

xã hội học về hiệu quả của công tác đổi mới nói chung là toàn bộ kết quả, thông báo, dữ liệu ghi nhận được dưới giác độ xã hội về giá trị, vai trò của quá trình đó đối với chất lượng giáo dục của từng phân môn cụ thể Các thông tin xã hội học về hiệu quả của việc đổi mới nội dung, phương pháp giáo dục pháp luật có thể kể tới như: mức độ đáp ứng về mục tiêu giáo dục; kết quả của việc đổi mới cả ở phương diện tích cực và tiêu cực; nguyên nhân đằng sau các kết quả đó; mức độ hiện thực hóa các chính sách pháp luật có liên quan của nhà nước; các yêu cầu cùng các biện pháp cụ thể để tiếp tục hoàn thiện công cuộc đổi mới nội dung, phương pháp giáo dục xã hội Nói cách khác, thông tin xã hội học về hiệu quả của đổi mới nội dung, phương pháp giáo dục pháp luật cũng là một trong những tác nhân thúc đẩy quá trình đổi mới tiếp diễn, hoàn thiện Thông qua những dữ liệu này, các nhà giáo dục có thể nhận thức một cách khách quan quá trình đổi mới dưới góc độ hiệu quả xã hội, từ đó có biện pháp, đề xuất phù hợp, tránh hiện tượng hình thức, chủ quan duy ý chí

(3) Thông tin xã hội học về nhu cầu và các lợi ích của việc đổi mới nội

dung, phương pháp giáo dục pháp luật cho học sinh, sinh viên: “Nhu cầu” là

những đòi hỏi thể hiện ý chí, thái độ của con người đối với các sự vật, hiện

tượng trong quá trình tồn tại và phát triển “Lợi ích”, theo quan điểm của một

số học giả, được xác định“như là nhu cầu khách quan được chế định bởi vị trí

xã hội của một cá nhân, một dân tộc, một nhóm xã hội nào đó” [5] hay là“sự phản ánh chủ quan những nhu cầu tồn tại khách quan”, “là mối quan hệ lựa chọn đã được nhận thức của nhu cầu” [19] Thực tế cho thấy, tồn tại một số

lượng lớn nhu cầu và các lợi ích ở mức độ khác nhau của các chủ thể, đối

tượng tham gia hoạt động giáo dục cần được tri giác, cân nhắc trong quá trình đổi mới nội dung, phương pháp giáo dục pháp luật Những nhu cầu,lợi ích này có thể ở phạm vi rộng lớn như của cả xã hội song cũng có thể là nhu cầu của cá nhân (giáo viên, giảng viên, học sinh), tổ chức giáo dục Việc nhận thức chính xác thông tin về các nhu cầu và lợi ích này giúp cho quá trình đổi mới có thể xác định đáp ứng các nhu cầu, lợi ích ưu tiên cho từng giai đoạn,

có tính thực tiễn cao và phù hợp với tương quan cơ sở vật chất

Việc nắm bắt nhu cầu, lợi ích mang tính ưu tiên trong đổi mới nội dung, phương pháp giáo dục pháp luật cần dựa vào các thông tin như: sự quan trọng của các nội dung, phương pháp giáo dục pháp luật cần đổi mới; ai nằm trong nhóm khách thể chịu sự tác động của việc đổi mới, ai hưởng lợi, ai chịu thiệt Thông tin xã hội học về nhu cầu và các lợi ích sẽ giúp các cơ quan hữu quan, những nhà giáo dục có dữ kiện thực tế để quyết định dành các nguồn lực giáo dục như thế nào và phân bổ ra sao

(4) Thông tin dự báo về hiệu quả, tác động xã hội của việc đổi mới nội

dung, phương pháp giáo dục pháp luật cho học sinh, sinh viên: Các thông tin

dự báo với mục đích dự đoán các trạng thái tương lai của công tác giáo dục pháp luật mang tính xác suất, nhiều phương án Dù chỉ mang tính dự đoán, nhưng dự báo về hiệu quả, tác động xã hội của việc đổi mới nội dung, phương pháp giáo dục pháp luật cho học sinh, sinh viên được coi là những đảm bảo quan trọng, cần thiết Bởi, những dự báo này chứa đựng các thông tin mang tính báo trước về hiệu quả, tác động xã hội của quá trình đổi mới trên cơ sở số liệu, thông tin đã có Nhìn chung, các dự báo thường được hình thành cùng thời điểm các phương án đổi mới nội dung, phương pháp giáo dục được đề xuất, xây dựng Càng nhiều thông tin dự báo, các cơ quan chịu trách nhiệm xây dựng nội dung đổi mới càng có thêm nhiều điều kiện thuận lợi Ở mức độ

cơ bản nhất, các thông tin dự báo phải thể hiện một cách rõ ràng, cụ thể về

các đối tượng được hưởng lợi, ước tính chi phí thực hiện đổi mới, tác động của việc đổi mới đến nền giáo dục ở các bậc học, lợi ích vật chất và phi vật chất được tạo ra

1.4 Những yếu tố tác động đến việc đổi mới nội dung, phương pháp giáo dục pháp luật cho học sinh, sinh viên

Yếu tố tác động là những nhân tố, điều kiện làm cho quá đổi mới nội dung, phương pháp giáo dục pháp luật cho học sinh, sinh viên có những ảnh hưởng, biến đổi nhất định Đó có thể là các yếu tố mang tính vĩ mô như: kinh tế, văn hóa, pháp luật cũng có thể là các yếu tố khác như: năng lực của đội ngũ giáo viên, giảng viên, dư luận xã hội, cơ sở vật chất, kinh phí Sau đây, tác giả tiến hành phân tích một số nhân tố tác động trực tiếp tới quá trình đổi mới nội dung, phương pháp giáo dục pháp luật cho học sinh, sinh viên cụ thể như sau:

Thứ nhất, yếu tố pháp luật: Có thể khẳng định rằng, các chính sách

pháp luật có tác động mạnh mẽ đến việc đổi mới bởi chúng vừa là nội dung, vừa là khuôn khổ pháp lý chứa đựng định hướng cũng như các quy chuẩn của quá trình này Do đặc điểm hệ thống pháp luật có nhiều điểm riêng biệt nên quy định của mỗi quốc gia về chương trình, cách thức giảng dạy và nghiên cứu khác nhau Đối với hệ thống pháp luật Việt Nam hiện hành, việc điều chỉnh các quan hệ xã hội được thể hiện thông qua hệ thống văn bản quy phạm pháp luật gồm Bộ luật, Luật, Nghị định, Thông tư với khối lượng rất lớn Điều này cũng sẽ ảnh hưởng tới quá trình đổi mới nội dung, phương pháp giáo dục pháp luật cho đối tượng người học là học sinh, sinh viên.Bên cạnh

đó, các quy định về định hướng, mục tiêu, quy trình sẽ tác động đến chất lượng, cách thức đổi mới nội dung, phương pháp giáo dục pháp luật cho học sinh, sinh viên

Thứ hai, yếu tố văn hóa: Nhìn chung, văn hóa tác động tới nhận thức,

thái độ của các nhà giáo dục trong công chuyên môn nghiệp vụ, đồng thời chi phối mức độ quan tâm, tham gia đóng góp của các đối tượng khác trong xã hội vào quá trình đổi mới Việc đổi mới nội dung, phương pháp giáo dục pháp luật cho học sinh, sinh viên phải đáp ứng các mục tiêu của văn hóa giáo dục –

ba chức năng của văn hóa trong lĩnh vực giáo dục: mở mang dân trí; nâng cao kiến thức; bồi dưỡng tư tưởng đúng đắn, tình cảm cao đẹp, phẩm chất trong sáng, phong cách lành mạnh cho con người theo tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh [23]

Thứ ba, yếu tố năng lực của đội ngũ giáo viên, giảng viên pháp luật:

Khía cạnh này được hình thành dựa trên một chỉnh thể gồm năng lực chuyên môn, khả năng đáp ứng mục tiêu, trách nhiệm nghề nghiệp, tính sáng tạo, chất lượng của quá trình đổi mới Năng lực của các nhà giáo dục là một trong những nhân tố có ý nghĩa quyết định tới chất lượng của các phương pháp giáo dục được áp dụng vào quá trình truyền tải kiến thức pháp luật tới học sinh, sinh viên - tác động trực tiếp đến hành vi của các chủ thể này

Thứ tư, yếu tố đối tượng giáo dục: Đối tượng giáo dục và đào tạo pháp

luật vừa là đối tượng chịu sự tác động của chủ thể - giáo viên/giảng viên giảng dạy pháp luật Với tư cách này, học sinh/sinh viên vừa chịu sự tác động

sư phạm vừa là chủ thể nhận thức Do đó, quá trinh nhận thức của người học pháp luật là quá trinh phản ánh thế giới quan (các văn bản quy phạm pháp luật, các quan hệ xã hội được pháp luật bảo vệ) vào ý thức Có thể thấy, đối tượng giao dục và đào tạo pháp luật rất rộng, phong phú và đa dạng Căn cứ vào từng bậc giáo dục, đặc điểm nghề nghiệp, lứa tuổi… mà quá trinh đổi mới nội dung, phương pháp giáo dục pháp luật phải có sự điều chỉnh cho phù hợp

so với thực tiễn kết quả giao dục trước đây với từng nhóm đối tượng Cụ thể:

- Nghiên cứu sinh, học viên cao học, sinh viên… trong các cơ sở giáo dục chuyên luật (cơ sở đào tạo đại học, sau đại học về luật hoặc trung cấp pháp lý);

- Nghiên cứu sinh, học viên cao học, sinh viên… trong các cơ sở giáo dục đào tạo không chuyên luật (trường đại học, cao đẳng, trung cấp nghề);

- Nghiên cứu sinh, học viên cao học, sinh viên… trong hệ thống trường thuộc tổ chức Đảng hoặc các tổ chức chính trị - xã hội khác;

- Học sinh tại các trường phổ thông (Trung học phổ thông công lập, Tư thục, Bán công)

Thứ năm, yếu tố mục tiêu giáo dục: Theo quan điểm của Đảng và

Nhà nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam, mục tiêu cơ bản, cốt lõi của giáo dục là:

Phát triển toàn diện con người Việt Nam có đạo đức, tri thức, văn hóa, sức khỏe, thẩm mỹ và nghề nghiệp; có phẩm chất, năng lực và

ý thức công dân; có lòng yêu nước, tinh thần dân tộc, trung thành với lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; phát huy tiềm năng, khả năng sáng tạo của mỗi cá nhân; nâng cao dân trí, phát triển nguồn nhân lực, bồi dưỡng nhân tài, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp xây dựng, bảo vệ Tổ quốc và hội nhập quốc tế [11, Điều 2]

Để đáp ứng đòi hỏi hiện thực hóa các mục tiêu trên, quá trình đổi mới nội dung, phương pháp giáo dục pháp luật cho học sinh, sinh viên cần được thực hiện theo hướng tối ưu các nguồn lực giáo dục;kết hợp giữa giáo dục pháp luật và quán triệt tư tưởng chỉ đạo của Đảng và Nhà nước đối với từng chính sách pháp luật; thúc đẩy tính tự chủ, sáng tạo của người học trong nghiên cứu hệ thống pháp luật Việt Nam, pháp luật các quốc gia và pháp luật quốc tế…

Thứ sáu, yếu tố dư luận xã hội: Trong quá trình đổi mới, dư luận xã hội

có chức năng thể hiện phản biện xã hội về những nội dung, phương pháp giáo dục pháp luật được áp dụng cho thế hệ trẻ; đồng thời thể hiện thái độ, quan điểm của các lực lượng xã hội khác Dư luận xã hội chính là cách để các tầng

lớp nhân dân thể hiện quyền làm chủ đối với mọi mặt của đời sống trong một

xã hội dân chủ Dư luận xã hội cũng là nguồn phản hồi có ý nghĩa thiết thực với quá trình đổi mới Bởi mọi thiếu sót, tồn tại của công tác đổi mới đều có thể được nhận diện qua dư luận (học sinh, phụ huynh học sinh, báo chí truyền thông ) Từ đó giúp các nhà giáo dục có thể cân bằng hài hòa giữa triết lý, định hướng giáo dục khoa học và ý chí nhân dân

Thứ bảy, yếu tố tổ chức:Mọi khâu công tác đổi mới để đạt được hiệu

quả thì không thể thiếu yếu tố tổ chức đầy đủ, khoa học, toàn diện Tổ chức trong đổi mới nội dung, phương pháp giáo dục pháp luật cho học sinh, sinh viên đến từ nhiều khía cạnh: bố trí hợp lý nguồn lực giáo viên, tính khả thi của những phương pháp được quyết định đưa vào áp dụng đại trà Tất cả đều phải được cân nhắc, bố trí hợp lý, rõ ràng và cụ thể Trong tổng thể công cuộc này, trách nhiệm của các nhà làm giáo dục phải được chú ý đề cao, khuyến khích ở mức độ lớn nhất kết hợp với từng bước đổi mới được thực hiện một cách có lộ trình và khả thi

Thứ tám, yếu tố chi phí và cơ sở vật chất:Những điều này không chỉ

giúp cho hoạt động đổi mới được diễn ra một cách trôi chảy, mà còn ảnh hưởng đến cả tiến độ, thời điểm hoàn thành, hiệu quả của quá trình đổi mới Trong trường hợp kinh phí, cơ sở vật chất không đảm bảo đáp ứng yêu cầu hoặc được phân bổ một cách bất hợp lý thì các đội ngũ giáo viên, giảng viên, các em học sinh, sinh viên khó có thể triển khai nhiệm vụ, và chất lượng của quá trình đổi mới cũng không được đảm bảo

Các yếu tố cơ vừa dẫn trong chỉnh thể đổi mới nội dung, phương pháp giáo dục pháp luật luôn tác động lẫn nhau, đồng thời ảnh hưởng đến cả quá trình đổi mới với cả tính tích cực và tiêu cực

1.5 Tiêu chí đánh giá chất lượng, hiệu quả việc đổi mới nội dung, phương pháp giáo dục pháp luật cho học sinh, sinh viên

Đổi mới đổi mới giáo dục nói chung trong các cơ sở đào tạo được xác

định là một quá trình liên tục, không có điểm dừng Thời điểm kết thúc của giai đoạn này sẽ là điểm chuyển giao mở sang một giai đoạn mới Công tác đánh giá để xác nhận tính đúng đắn, hiệu quả; điều chỉnh các tồn tại và duy trì thành tựu cần phải được tiến hành thường xuyên Nói cách khác, đánh giá để tìm ra những ưu, khuyết từ đó xây dựng, bổ sung và hoàn thiện kế hoạch, phương án thực hiện Với ý nghĩa quan trọng và thiết thực đó, cần có bộ tiêu chí phù hợp để đánh giá các đổi mới về nội dung, phương pháp giáo dục pháp luật cho học sinh, sinh viên Cụ thể:

Đổi mới nội dung giáo dục pháp luật cho học sinh, sinh viên cần đáp ứng các tiêu chí

- Tính hợp pháp của nội dung giáo dục pháp luật:Để hoạt động giáo dục pháp luật được tiến hành thuận lợi và có hiệu quả, cần xác định nội dung cơ bản, phù hợp với đối tượng giáo dục, loại hình và cấp độ giáo dục Theo nguyên lí chung, nội dung và mục đích của giáo dục có quan hệ biện chứng với nhau Vì vậy, giáo dục pháp luật phải nhằm định hướng cả về tri thức, tình cảm và hành vi cho đối tượng giáo dục Trên binh diện tổng quát, nội dung của giáo dục pháp luật nhìn chung tương đối rộng, mang tính đặc thù riêng cho từng chương trình đào tạo Ví dụ như: kiến thức lí luận về pháp luật, các quy định pháp luật hiện hành, các thông tin về thực hiện, bảo vệ pháp luật, các số liệu về xã hội học pháp luật, giáo dục mô thức hành vi pháp luật Các nội dung cơ bản này lại được thể hiện phù hợp với kết cấu của mỗi chương trình giảng dạy khác nhau, theo yêu cầu cụ thể khác nhau

- Sự đáp ứng của nội dung giáo dục pháp luật với yêu cầu của khung chương trình, chuẩn đầu ra của cơ sở đào tạo:Hiện nay, khung chương trình giao dục pháp luật theo chuẩn đầu ra tại các cơ sở đào tạo trong hệ thống giao dục quốc dân bao gồm các nội dung sau:

Quy định của Hiến pháp và văn bản quy phạm pháp luật, trọng tâm là

các quy định của pháp luật về dân sự, hình sự, hành chính, hôn nhân và gia đình, bình đẳng giới, đất đai, xây dựng, bảo vệ môi trường, lao động, giáo dục, y tế, quốc phòng, an ninh, giao thông, quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân, quyền hạn và trách nhiệm của cơ quan nhà nước, cán bộ, công chức ; các văn bản quy phạm pháp luật mới được ban hành

Các điều ước quốc tế mà nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam

là thành viên, các thoả thuận quốc tế

Ý thức tôn trọng và chấp hành pháp luật; ý thức bảo vệ pháp luật; lợi ích của việc chấp hành pháp luật; gương người tốt, việc tốt trong thực hiện pháp luật…

- Mức độ hiểu biết pháp luật, khả năng vận dụng, hành xử theo pháp luật của người học: Giáo dục pháp luật nhằm nâng cao khả năng nhận thức pháp lí, sự hiểu biết pháp luật, hình thành tri thức pháp luật cần thiết cho các chủ thể (với tính cách là đối tượng nhận thức hay là đối tượng của giáo dục) Đây là mục đích hàng đầu của giáo dục pháp luật bởi lẽ sự hiểu biết pháp luật

có vai trò quan trọng trong việc bảo đảm sự phát triển của tư duy pháp lí, định hướng các hành vi của chủ the trên thực tế.Tri thức pháp luật tạo nên cơ sở khẳng định lòng tin vào các giá trị của pháp luật, các chuẩn mực pháp lí cần thiết giúp cho các chủ thể chủ động xác lập hành vi và chịu trách nhiệm về hành vi Tri thức pháp luật không thể là sự hiểu biết đơn giản, phiến diện về một số khía cạnh pháp luật nào đó mà nó mang tính hệ thống, logic Do đó, giáo dục pháp luật là hoạt động có vai trò quan trọng đối với quá trình mở rộng khối lượng tri thức pháp lí, nâng cao khả năng hiểu biết pháp luật một cách toàn diện, thống nhất đối với chủ thể

- Sự đáp ứng của nội dung giáo dục pháp luật với nhu cầu của thị trường lao động, của xã hội và bối cảnh hội nhập:Trong bối cảnh mới của sự phát triển kinh tế - xã hội, bên cạnh những tác nhân truyền thống cũng xuất

hiện nhiều tác nhân giáo dục mới Vì vậy, cần tìm tòi và đề xuất những giải pháp đột phá để huy động mọi chủ thể cho giáo dục pháp luật toan diện gắn với tình hình mới

- Sự hình thành và phát triển toàn diện nhân cách, kỹ năng của người học:Giáo dục toàn diện để phát triển con người Việt Nam cả đức, trí, thể, mỹ luôn là tư tưởng xuyên suốt của Đảng và Nhà nước ta.Giáo dục pháp luật nhằm khơi dậy tình cảm, lòng tin và thái độ đúng đắn đối với pháp luật Để hình thành lòng tin và đem lại thái độ đúng đắn, tích cực đối với pháp luật ở mỗi người cần phải giải quyết nhiều vấn đề có liên quan, trong đó giáo dục pháp luật là hoạt động cơ bản Chúng ta biết rằng lòng tin vào pháp luật là lòng tin vào công lí, lẽ công bằng được tạo lập bởi chính pháp luật Lòng tin chỉ có giá trị đích thực khi nó đem lại thái độ chủ động trong xử sự phù hợp với pháp luật và được hình thành trên tri thóc pháp luật cần thiết (nếu không

sẽ là niềm tin mù quáng, phản tác dụng) Giáo dục pháp luật không đơn thuần

là chỉ để hiểu biết về các quy định của pháp luật mà cao hơn nữa là để pháp luật được “sống” trong tư duy, hành vi của mọi người, để khơi dậy tình cảm, lòng tin và thái độ đúng đắn ở mỗi người đối với pháp luật Cần giáo dục tình cảm công bằng, khoan dung, ý thức trách nhiệm, thái độ không khoan nhượng trước các hành vi vi phạm pháp luật và thái độ tôn trọng pháp luật, pháp chế

- Sự đáp ứng với yêu cầu đổi mới toàn diện giáo dục và đào tạo của

Đảng, Nhà nước: Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ

nghĩa xã hội (bổ sung, phát triển năm 2011) đã nêu rõ định hướng lớn về giáo

dục - đào tạo ở nước ta:

Giáo dục và đào tạo có sứ mệnh nâng cao dân trí, phát triển nguồn nhân lực, bồi dưỡng nhân tài, góp phần quan trọng phát triển đất nước, xây dựng nền văn hóa và con người Việt Nam Phát triển giáo dục và đào tạo cùng với phát triển khoa học và công nghệ là

quốc sách hàng đầu; đầu tư cho giáo dục và đào tạo là đầu tư phát triển Đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo theo nhu cầu phát triển của xã hội; nâng cao chất lượng theo yêu cầu chuẩn hóa, hiện đại hóa, xã hội hóa, dân chủ hóa và hội nhập quốc tế, phục vụ đắc lực sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Đẩy mạnh xây dựng xã hội học tập, tạo cơ hội và điều kiện cho mọi công dân được học tập suốt đời

Nghị quyết số 29-NQ/TW, ngày 4-11-2013, của Hội nghị Trung ương 8 khóa

XI, “Về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu

công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng

xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế” khẳng định: đổi mới căn bản, toàn diện

nền giáo dục theo hướng chuẩn hóa, hiện đại hóa, xã hội hóa, dân chủ hóa và hội nhập quốc tế Đổi mới nội dung, phương pháp giáo dục pháp luật cho học sinh, sinh viên cũng là một trong những thanh tố cơ bản góp phần phát triển nhanh nguồn nhân lực, nhất là nguồn nhân lực chất lượng cao, tập trung vào việc đổi mới căn bản và toàn diện nền giáo dục quốc dân

Đổi mới phương pháp giáo dục pháp luật cho học sinh, sinh viên cần đáp ứng các tiêu chí

- Tính mới, sáng tạo, hợp pháp của phương pháp: Đổi mới phương pháp giao dục pháp luật đảm bảo tính sáng tạo, hợp pháp có bản chất là thực hiện các bước chuyển chương trình học từ tiếp cận nội dung pháp luật đơn thuần thành tiếp cận năng lực của học sinh, sinh viên Nói cách khác, thay vì chỉ quan tâm đến việc người học tiếp thu được gì, thì sẽ quan tâm đến việc người học vận dụng được những kiến thức pháp luật nào thông qua quá trình học tập

- Sự tương thích của phương pháp với nội dung và mục tiêu giáo dục đào tạo: Phương pháp giáo dục dù được thực hiện dưới bất kỳ hình thức nào

cũng phải đảm bảo tính thống nhất và tương thích với nội dung giao dục nhằm đạt được các mục tiêu đào tạo đã được đề ra

- Sự phù hợp với đối tượng giáo dục, tạo dựng được tính chủ động, năng lực tự học, sự sáng tạo, say mê của người học: Các ý kiến đề xuất đổi mới phương pháp giáo dục pháp luật từ trước tới nay đa phần có tính thống nhất cao với quan điểm chỉ đạo trong các Nghị quyết của Đảng, Quốc hội và Chính phủ về xây dựng nền giáo dục thực học, thực nghiệp và dân chủ trên nhiều bình diện mục tiêu – trong đó có tạo điều kiện cho người học được lựa chọn môn học và hoạt động giáo dục phù hợp sở trường và nguyện vọng; phát huy tính năng động, tư duy độc lập và sáng tạo của người học

- Sự đáp ứng với yêu cầu về đổi mới phương pháp giáo dục của Đảng, Nhà nước: Đảng ta nhận định:

Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và học theo hướng hiện đại; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức, kỹ năng của người học; khắc phục lối truyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớ máy móc Tập trung dạy cách học, cách nghĩ, khuyến khích tự học, tạo cơ sở để người học tự cập nhật và đổi mới tri thức, kỹ năng, phát triển năng lực Chuyển từ học chủ yếu trên lớp sang tổ chức hình thức học tập đa dạng, chú ý các hoạt động xã hội, ngoại khóa, nghiên cứu khoa học Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong dạy và học [3]

Việc đổi mới phương pháp giao dục pháp luật không thể xa rời với đường lối, phương hướng phát triển này

- Chú trọng thích đáng đến việc giáo dục kỹ năng vận dụng pháp luật trong thực tiễn cuộc sống, công việc:Giáo dục pháp luật nhằm hình thành thói quen xử sự theo pháp luật với động cơ tích cực Tri thức pháp luật không thể

là những nội dung lí luận thuần tuý mà nó phải được hiện thực hoá thông qua

các hoạt động pháp lí thực tiễn Mục đích của giáo dục pháp luật không chỉ cung cấp những kiến thức lí luận hoặc các quy định pháp luật cụ thể mà quan trọng hơn là tạo lập được thói quen xử sự theo pháp luật ở mỗi loại chủ thể trong xã hội Thói quen này được hình thành không phải là thụ động, vô thức

mà dựa trên nền tảng của động cơ về hành vi hợp pháp, tích cực Trên thực tế,

để có thói quen xử sự hợp pháp không những đòi hỏi con người phải thu nạp lượng kiến thức pháp lí cần thiết mà còn trải qua quá trình chuyển hoá chủ quan về mặt tâm lí

- Sự hài lòng của người học: Phương pháp giao dục luôn được xem là nhân tố quan trọng có tác động trực tiếp đến hoạt động giáo dục của nhà trường Nếu cơ sở vật chất là phương tiện hữu hình như trang thiết bị, giảng đường, thư viện… thì môi trường, phương pháp giáo dục là các điều kiện về vật chất, tinh thần có ảnh hưởng đến hoạt động giáo dục, học tập, rèn luyện và phát triển của người học Hoạt động giáo dục là kiến thức, chuyên môn, hoạt động giảng dạy, sự nhiệt tình của cán bộ, GV và khả năng làm cho SV tin tưởng Kết quả giáo dục là sản phẩm chất lượng mà nhà trường tạo ra trong quá trình đào tạo đáp ứng mong đợi của người học và nhu cầu xã hội

Thông qua đánh giá toàn diện các bình diện, kết quả (những điều đã đạt được, những điều còn hạn chế) để từ đó xác định nguyên nhân, đúc rút bài học kinh nghiệm cho những chương trình đổi mới tiếp theo Việc đánh giá không chỉ dựng lại tại thời điểm kết thúc một giai đoạn mà phải tiến hành trong tiến trình đổi mới để có những điều chỉnh kịp thời Việc xây dựng kế hoạch đánh giá cần tuân thủ 02 yếu tố: ổn định và linh hoạt - điều này phù hợp với quy luật vận động của các sự vật hiện tượng nói chung và nội dung, phương pháp dạy học nói riêng

1.6 Ý nghĩa của việc đổi mới nội dung, phương pháp GDPL cho học sinh, sinh viên

Ðổi mới nội dung, phương pháp giáo dục pháp luật cho học sinh, sinh

viên là một yêu cầu có tính cấp thiết trong tiến trình phát triển nền giáo dục nước nhà, trên cơ sở kết hợp hài hòa nhiều bình diện: pháp lý, triết lý giáo dục

và thực tiễn đất nước Ðổi mới nội dung, phương pháp (gồm hai bộ phận: phương pháp truyền đạt và phương pháp học tập) là một quá trình kế thừa, tiếp thu có chọn lọc các kiến thức trong kho tàng tri thức pháp lý cùng phương pháp dạy học truyền thống kết hợp với hiện đại (áp dụng công nghệ tiên tiến, Internet, phần mềm hỗ trợ học tập )

Tại Việt Nam, quá trình đổi mới nội dung, phương pháp dạy học nói chung đã được thực hiện từ lâu dưới nhiều hình thức, quy mô khác nhau Trong đó, những nỗ lực trong đổi mới nội dung, phương pháp giáo dục pháp luật trong suốt thời gian vừa qua của đội ngũ các nhà giáo dục, các cơ quan ban ngành đảm nhiệm vai trò quản lý giáo dục đã mang lại hiệu quả đáng kể trong nâng cao hiểu biết và ý thức pháp luật của học sinh, sinh viên Thực tế triển khai đổi mới nội dung, phương pháp giáo dục pháp luật của các cấp đào tạo đã cho thấy quyết tâm của cả một hệ thống giáo dục trải dài từ trung ương đến địa phương chứ không riêng cá nhân nào

Ý nghĩa của đổi mới nội dung, phương pháp giáo dục pháp luật cho học sinh, sinh viên có liên quan mật thiết với ý nghĩa của tiến trình hiện đại hóa

Bởi nó “vừa là quá trình, vừa biểu hiện trạng thái” [6] Theo đó, ý nghĩa của

công tác này có thể được cô đọng như sau:

Công tác đổi mới hướng tới đạt được sự thay đổi tiến bộ và hiệu quả, đồng thời loại trừ các yếu tố lạc hậu về nội dung và phương pháp giáo dục pháp luật của cơ sở đào tạo Để thực hiện được mục tiêu phát triển bền vững,

việc phát triển một nền giao dục tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc vừa là truyền thống vừa là chủ trương, đường lối của Đảng Nhà nước ngay từ đầu

đã rất chú ý đến con người, đến những giá trị tốt đẹp của con người, những giá trị nhân văn thông qua giao dục, đặc biệt là giao dục pháp luật để phát

triển con người, phát triển văn hóa, xây dựng một xã hội đùm bọc tương trợ lẫn nhau trong lúc khó khăn

Công tác đổi mới góp phần nâng cao chất lượng giảng dạy, học tập và

vị thế của cơ sở đào tạo, thu hút người học.Giáo dục Pháp luật trong khoa học

pháp lý được xem là hoạt động có tính định hướng của Đảng, Nhà nước và các tổ chức xã hội, trong đó người giáo dục và người được giáo dục luôn có tác động qua lại lẫn nhau, thiết lập hành vi xử sự phù hợp với quy phạm pháp luật Hoạt động giáo dục pháp luật nhằm hình thành ở con người thói quen sử

sự phù hợp với các yêu cầu của pháp luật Về mặt tri thức, giáo dục pháp luật giúp người học hình thành tình cảm, lòng tin và thái độ đúng đắn với Pháp luật, giúp con người tổ chức một cách có ý thức hành động của mình và tự đánh giá, kiểm tra, đối chiếu hành vi với các chuẩn mực pháp luật Về mặt cảm xúc, giáo dục pháp luật chính là giáo dục tình cảm, tính công bằng, ý thức biết tuân thủ pháp luật, biết ủng hộ, tích cực tham gia bảo vệ tính nghiêm minh của pháp luật, bài trừ thái độ coi thường không tuân thủ pháp luật Một

cơ sở đào tạo với những sinh viên được đảm bảo chất lượng đào tạo với phẩm chất và hiểu biết pháp luật tốt sẽ có được vị thế và uy tín không chỉ với các

doanh nghiệp, người sử dụng lao động mà còn với xã hội, dư luận

Công tác đổi mới đáp ứng sự phát triển toàn diện của người học và yêu cầu của thị trường lao động.Giáo dục pháp luật góp phần đem lại cho con

người có tri thức pháp luật, xây dựng tình cảm pháp luật đúng đắn và có hành

vi hợp pháp, biết dùng pháp luật làm phương tiện bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình, tạo điều kiện cho quá trình quản lý Nhà nước, quản lý xã hội Giáo dục pháp luật trong trường học có vai trò to lớn đối với sự phát triển

toàn diện con người Việt Nam Bác Hồ đã dạy: “Có tài mà không có đức thì

là người vô dụng, có đức mà không có tài làm việc gì cũng khó” Xét trên mọi

phương diện giáo dục đạo đức, lối sống, giáo dục pháp luật góp phần quan

trọng tạo nên nhân cách mỗi con người Bởi thế, Bộ Lao động - Thương binh

và Xã hội, Tổng cục Giáo dục nghề nghiệp luôn coi môn học Pháp luật là một trong những nội dung quan trọng của đào tạo nghề, nhằm mục tiêu giáo dục toàn diện người lao động và môn học Pháp luật là môn học bắt buộc trong chương trình dạy nghề dài hạn

Góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động giáo dục đào tạo của nước nhà.Công tác phổ biến, giáo dục pháp luật (PBGDPL) luôn giữ vị

trí quan trọng trong đời sống xã hội Trong công cuộc đổi mới, xây dựng nhà nước pháp quyền Việt Nam của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân, công tác này càng có vai trò quan trọng về nhiều mặt Báo cáo chính trị của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khoá VIII tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX

của Đảng đã khẳng định: “Phát huy dân chủ đi đôi với giữ vững kỷ luật, kỷ

cương, tăng cường pháp chế, quản lý xã hội bằng pháp luật, tuyên truyền, giáo dục toàn dân, nâng cao ý thức chấp hành pháp luật” Cùng với sự pháp

triển về văn hóa – xã hội và kinh tế công tác giáo dục pháp luật ngày càng được quan tâm và được coi là nhiệm vụ quan trọng góp phần nâng cao hiểu biết pháp luật, ý thức chấp hành pháp luật của cán bộ, nhân dân Tháng 6 năm

2012, Luật Phổ biến giáo dục pháp luật ra đời đã quy định và khẳng định hơn nữa quyền được thông tin về pháp luật và trách nhiệm tìm hiểu, học tập pháp luật của công dân; nội dung, hình thức phổ biến, giáo dục pháp luật; trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền và các điều kiện bảo đảm cho công tác phổ biến, giáo dục pháp luật

TIỂU KẾT CHƯƠNG 1

Với các nội dung đã phân tích, chương 1 đã làm rõ khái niệm, các yếu

tố tác động, phương thức đánh giá và tầm quan trọng của công tác đổi mới nội dung, phương pháp giáo dục pháp luật ở góc độ lý luận, có tính phổ biến rộng rãi Toàn bộ hệ thống tri thức đó sẽ trở thành cơ sở nền tảng vững chắc để tác giả đi sâu tìm hiểu, phân tích, làm rõ và xây dựng những đề xuất phù hợp đối với quá trình đổi mới nội dung, phương pháp giáo dục pháp luật cho sinh viên trường Đại học công nghiệp Việt – Hung tại chương 2 và chương 3.Các kết quả đạt được cụ thể như sau:

- Thứ nhất: Chương 1 đã phân tích, làm sáng tỏ nội hàm của khái niệm đổi mới nội dung phương pháp giáo dục pháp luật cho học sinh, sinh viên

- Thứ hai: Tác giả đã chỉ ra các yếu tố tác động cũng như phương pháp đánh giá và tầm quan trọng của công tác đổi mới nội dung, phương pháp giáo dục pháp luật ở góc độ lý luận, có tính phổ biến rộng rãi

Lấy đó làm cơ sở và bàn đạp vững chắc để tác giả đi sâu tìm hiểu, phân tích, làm rõ và xây dựng những đề xuất phù hợp đối với quá trình đổi mới nội dung Phải hiểu được căn bản và các khái niệm thì mới có thể đề xuất những phương pháp đổi mới phù hợp với tình hình thực tế cho sinh viên tại các trường nói chung và trường đại học Việt Hung nói riêng

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG ĐỔI MỚI NỘI DUNG, PHƯƠNG PHÁP GIÁO DỤC PHÁP LUẬT CHO HỌC SINH, SINH VIÊN QUA THỰC TIỄN TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHIỆP VIỆT - HUNG

2.1 Một số đặc điểm của trường Đại học Công nghiệp Việt - Hung trong tương quan với yêu cầu của việc đổi mới nội dung, phương pháp giáo dục pháp luật cho học sinh, sinh viên

2.1.1 Khái quát về trường Đại học Công nghiệp Việt – Hung

Trường Đại học Công nghiệp Việt – Hung (Vietnam – Hungary Industrial University) thuộc hệ thống trường Đại học công lập trực thuộc Bộ Công thương, đã có lịch sử 43 năm thành lập và phát triển Mỗi năm, nhà trường tuyển sinh khoảng 2000 sinh viên, đào tạo 08 ngành đại học, 12 ngành cao đẳng thuộc 02 nhóm ngành: Công nghệ kỹ thuật và Kinh tế với mục tiêu đào tạo nguồn nhân lực khởi nghiệp và hội nhập quốc tế Trường có 02 cơ sở đào tạo tại số 16, phố Hữu Nghị, phường Xuân Khanh, thị xã Sơn Tây và khu công nghiệp Bình Phú, huyện Thạch Thất, thành phố Hà Nội

Năm 1977: trường Công nhân kỹ thuật Hữu nghị Việt Nam - Hungary được thành lập nhờ sự giúp đỡ to lớn và quý báu của Hungary Trường có sứ mệnh đào tạo những lớp thanh niên mới trở thành những người lao động có

kỹ thuật cao, có kỷ luật và tác phong công nghiệp để xây dựng đất nước sau chiến tranh Quy mô thiết kế ban đầu của trường là 1.000 học sinh, đào tạo các nhóm ngành Cơ khí và Điện

Năm 1988: Trường được nâng cấp và đổi tên thành trường Trung học Công nghiệp Việt - Hung, với nhiệm vụ đào tạo các kỹ thuật viên trung cấp tham gia vào sự nghiệp công nghiệp hóa và hiện đại hóa đất nước Quy mô của trường được nâng lên 2.500 học sinh Các ngành đào tạo được mở rộng