Mô hình công chứng của một số nước trên thế giới và bài học kinh nghiệm cho Việt Nam

Công chứng có từ lâu đời trên thế giới và có vai trò vô cùng quan trọng trong đời sống xã hội. Trong giai đoạn hiện nay, cùng với quá trình đẩy mạnh phát trển kinh tế – xã hội đất nước, kéo theo các quan hệ dân sự, thương mại, đất đai,… cũng ngày càng phát triển mãnh mẽ hơn. Trong cơ hội luôn tiềm ẩn những rủi ro nhất là trong các quan hệ dân sự, nơi mà các giao dịch kinh tế, thương mại ngày càng phức tạp. Do đó, công chứng như là một biện pháp phòng ngừa hiệu quả các rủi ro trên. Tuy nhiên, để phù hợp với quy luật phát triển của xã hội, hay nói cách khác là để có thể theo kịp thời đại thì nhà nước ta cần phải hoàn thiện hơn nữa cá quy định pháp luật về công chứng. Từ đó, công chứng mới thật sự trở thành biện pháp phòng ngừa hữu hiệu được xã hội tin tưởng. Đồng thời, nhà nước ta cần phải học tập kinh nghiệm đặc biệt là mô hình công chứng của các quốc gia trên thế giới để ngành công chứng Việt Nam trong tương lai phát triển xứng tầm với sự phát triển của nền kinh tế xã hội. Từ những vấn đề trên, bản thân nhận thức được tầm quan trọng của việc xác định mô hình công chứng mà nước ta đang theo đuổi trong xã hội hiện tại là hết sức quan trọng, vì vậy tôi quyết định bắt tay nghiên cứu và viết báo cáo với nội dung chuyên đề “Mô hình công chứng của một số nước trên thế giới và bài học kinh nghiệm cho Việt Nam

HỌC VIỆN TƯ PHÁP KHOA ĐÀO TẠO CÔNG CHỨNG VIÊN VÀ CÁC CHỨC DANH KHÁC

-

BÁO CÁO KẾT THÚC HỌC PHẦN

CÔNG CHỨNG VIÊN VÀ NGHỀ CÔNG CHỨNG

Chuyên đề: Mô hình công chứng của một số nước trên thế giới và bài học

kinh nghiệm cho Việt Nam

Họ và tên: Nguyễn Thị Bích Hồng Sinh ngày: 07 tháng 5 năm 1999

Số báo danh: 210

Lớp: Công chứng, 24.3C (T7, CN)

Thành phố Hồ Chí Minh, ngày 03 tháng 3 năm 2022

MỤC LỤC

PHẦN MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG I: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ MÔ HÌNH CÔNG CHỨNG 3

1.1 Sơ lược lịch sử hình thành và phát triển công chứng trên thế giới 3

1.1.1 Công chứng thời kỳ La Mã cổ đại 3

1.1.2 Công chứng ở một số quốc gia tiêu biểu 3

1.2 Các mô hình tổ chức công trên thế giới 4

1.2.1 Công chứng La tinh 4

1.2.2 Công chứng các nước Anglo-Saxon 6

1.2.3 Công chứng các nước bao cấp 7

1.3 Giới thiệu về hệ thống công chứng của các nước lớn trong mô hình công chứng La tinh 8

1.3.1 Hệ thống công chứng của Pháp 8

1.3.2 Hệ thống công chứng của Ý 9

1.3.3 Hệ thống công chứng của Đức 10

CHƯƠNG II: MÔ HÌNH CÔNG CHỨNG TẠI VIỆT NAM, MỘT SỐ BẤT CẬP VÀ KIẾN NGHỊ GIẢI PHÁP 12

2.1 Lịch sử hình thành và phát triển ngành công chứng ở Việt Nam 12

2.2 Mô hình công chứng ở Việt Nam đang áp dụng 12

2.3 Bài học kinh nghiệm cho ngành công chứng Việt Nam 14

2.3.1 Những bất cập về mô hình công chứng trong Luật Công chứng 2014 14

2.3.2 Mô hình công chứng nào là phù hợp cho Việt Nam 16

2.3.3 Một số kinh nghiệm cho Việt Nam 17

KẾT LUẬN 20

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 1

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Công chứng có từ lâu đời trên thế giới và có vai trò vô cùng quan trọng trong đời sống xã hội Trong giai đoạn hiện nay, cùng với quá trình đẩy mạnh phát trển kinh tế –

xã hội đất nước, kéo theo các quan hệ dân sự, thương mại, đất đai,… cũng ngày càng phát triển mãnh mẽ hơn Trong cơ hội luôn tiềm ẩn những rủi ro nhất là trong các quan

hệ dân sự, nơi mà các giao dịch kinh tế, thương mại ngày càng phức tạp Do đó, công chứng như là một biện pháp phòng ngừa hiệu quả các rủi ro trên

Tuy nhiên, để phù hợp với quy luật phát triển của xã hội, hay nói cách khác là để

có thể theo kịp thời đại thì nhà nước ta cần phải hoàn thiện hơn nữa cá quy định pháp luật về công chứng Từ đó, công chứng mới thật sự trở thành biện pháp phòng ngừa hữu hiệu được xã hội tin tưởng Đồng thời, nhà nước ta cần phải học tập kinh nghiệm đặc biệt là mô hình công chứng của các quốc gia trên thế giới để ngành công chứng Việt Nam trong tương lai phát triển xứng tầm với sự phát triển của nền kinh tế - xã hội

Từ những vấn đề trên, bản thân nhận thức được tầm quan trọng của việc xác định

mô hình công chứng mà nước ta đang theo đuổi trong xã hội hiện tại là hết sức quan trọng, vì vậy tôi quyết định bắt tay nghiên cứu và viết báo cáo với nội dung chuyên đề

“Mô hình công chứng của một số nước trên thế giới và bài học kinh nghiệm cho Việt Nam”

2 Mục đích nghiên cứu

Do nhiều lý do khác nhau về lịch sử, văn hóa, tôn giáo của các quốc gia, trên thế giới, trong lĩnh vực công chứng đã hình thành các mô hình công chứng khác nhau Ở mỗi mô hình có những mặt tích cực, hạn chế thể hiện trong các chế định về tổ chức, hoạt động và cả những thuận lợi, khó khăn trong triển khai thực hiện Khi hiểu rõ lịch

sử của hệ thống pháp luật nói chung và công chứng nói riêng, chúng ta sẽ có thể làm

rõ những nội dung sau:

Thứ nhất, quá trình hình thành và phát triển của công chứng trên thế giới

Thứ hai, là phân tích, đánh giá về mô hình công chứng của một số nước trên thế giới Rút ra một số bài học kinh nghiệm cho việc hoàn thiện pháp luật công chứng của Việt Nam

Thứ ba, hiểu bản chất của mô hình công chứng được Việt Nam áp dụng và học hỏi kinh nghiệm của các nước

3 Bố cục của bài báo cáo

Bài báo cáo học phần công chứng một với đề tài: “Mô hình công chứng của một

số nước trên thế giới và bài học kinh nghiệm cho Việt Nam” bao gồm phần mở đầu,

nội dung, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo Phần nội dung được bố cục thành

hai chương và có kết luận của từng chương

Chương 1 Những vấn đề chung về mô hình công chứng

Chương 2 Mô hình công chứng tại Việt Nam, một số bất cập và kiến nghị giải pháp

CHƯƠNG I: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ MÔ HÌNH CÔNG CHỨNG 1.1 Sơ lược lịch sử hình thành và phát triển công chứng trên thế giới

1.1.1 Công chứng thời kỳ La Mã cổ đại

Công chứng đã có từ rất lâu trên thế giới Trong thời Hy Lạp và Ai Cập, có những nhà sư có học (tiếng Latinh "Scribae"), những người này đã ghi lại các bản ghi nhớ, văn bản và quyết định của các sự kiện quan trọng và xuất bản các bản sao Sao chép các tài liệu công cộng và cá nhân từ thời La Mã cổ đại, những người này được gọi là "abellins prime"1 Theo chức năng của họ, "Tabellions" được chia thành hai loại:

"Gamma abellions" chuyên giao dịch tiền tệ được gọi là "Argentary"; và "Tabellions" chuyên xử lý và lưu giữ các loại hợp đồng khác Theo thời gian, các kỹ năng, xử lý và lưu giữ "Tabellions" đã phát triển và vai trò của họ ngày càng quan trọng trong toàn lĩnh vực này Một số trong các “Tabellions” đã trở thành những công chức tại Viện Nguyên lão và Toà án để ghi chép, lưu giữ các tài liệu liên quan đến việc xét xử và các sắc luật Vào cuối thời Cộng hòa của Hoàng đế Cicero, thư ký của Hoàng đế, M.Tullius Tiro, đã phát minh ra một cách viết mới để ghi lại các bài phát biểu của Hoàng đế Trong tiếng Latinh, những người này được gọi là "Notarius", vì vậy những thư ký này được gọi là "Notae Tironinae" Sau khi Giáo hội Công giáo xuất hiện,

“Notae Tironinae” cũng tham dự phiên tòa xét xử với quan tòa La Mã, để ghi lại lời khai, hình phạt… mà các tín đồ Thiên chúa giáo phải gánh chịu Hiện nay, ở một số nhà thờ Thiên chúa giáo vẫn còn lưu giữ những tài liệu này Có lẽ đây là lý do tại sao các công chứng viên ở Anh ngày nay lấy quyền lực của họ từ Nhà thờ (Văn phòng Tổng giám mục Canterbury) Vì vậy, sự ra đời, tồn tại và phát triển của nghề công chứng đồng hành với sự ra đời, hình thành và phát triển của nhà nước và pháp luật La

Mã cổ đại Sau sự sụp đổ của Đế chế La Mã cổ đại, những kẻ xâm lược không những không xóa bỏ hoàn toàn đế chế, đặc biệt là hệ thống công chứng và hệ thống pháp luật chung, mà ngược lại còn đưa hệ thống này vào hệ thống của Đế chế La Mã

1.1.2 Công chứng ở một số quốc gia tiêu biểu

Mặc dù có một hình thức pháp lý khá khác so với hình thức của người La Mã cổ đại nhưng Vương Quốc Anh cũng phải đưa một số điều khoản dưới dạng văn bản pháp

lý vào luật của mình để tạo điều kiện pháp lý cho việc mua bán và trao đổi hàng hóa với các nước khác Hiện nay, khi nghiên cứu chức năng của cơ quan công chứng ở Vương quốc Anh, một số luật gia cho rằng chức năng cơ bản của hệ thống công chứng này là chứng nhận tính quốc tế của các tài liệu trong lĩnh vực thương mại được sử dụng ở nước ngoài

Ở các nước Châu Âu khác, các thể chế công dần dần phát triển và xác lập địa vị cũng như vai trò của mình trong luật pháp của các nước này

1

Võ Khánh Linh,Giáo trình các cơ quan bảo vệ pháp luật (Phần 2), Nxb.Công an nhân dân, Tr.289

Năm 1492, công chứng viên người Tây Ban Nha Christopher Columbus đặt chân đến Châu Mỹ Năm 1639, công chứng viên đầu tiên được bổ nhiệm và hành nghề tại Hợp chủng quốc Hoa Kỳ Nghề công chứng đã tồn tại ở Cộng hòa Pháp từ những năm

1270, ở Hoa Kỳ vào những năm 1650 và ở Anh trước năm 12792

Ở châu Á, hệ thống công quyền của Nhật Bản đã có lịch sử hơn 110 năm Theo bản thân các luật gia Nhật Bản, hệ thống công chứng của họ chịu ảnh hưởng sâu sắc của hệ thống công chứng của Cộng hòa Pháp, và đã tiếp thu một số quy định về công chứng của Cộng hòa Liên bang Đức để đáp ứng yêu cầu của pháp luật và điều kiện lịch sử Có thể nói hệ thống công chứng đã được hình thành và phát triển ở hầu hết các quốc gia trên thế giới cùng với sự phát triển của kinh tế, văn hóa, xã hội và hệ thống luật pháp của mỗi quốc gia Công chứng đã trở thành một nghề ở nhiều nước trên thế giới (nghề công chứng)

1.2 Các mô hình tổ chức công trên thế giới

Do nhiều lý do khác nhau như lịch sử, văn hóa, tôn giáo của các quốc gia khác nhau nên trên thế giới có 3 trường phái công chứng trong lĩnh vực công chứng: công chứng La tinh, công chứng Anglo-Saxon và công chứng quốc gia Mỗi trường đều có những mặt tích cực trong quy chế tổ chức và hoạt động, nhưng cũng có những hạn chế, cũng như những thuận lợi và khó khăn trong quá trình thực hiện3

1.2.1 Công chứng La tinh

Hệ thống công chứng quốc gia dân luật hay còn gọi là hệ thống công chứng Latinh, có nguồn gốc từ La Mã cổ đại và có lịch sử hơn 2.000 năm Chủ yếu được thực hiện ở Châu Âu (không bao gồm Bắc Âu và Vương quốc Anh), Châu Mỹ Latinh, Châu Phi (không bao gồm các thuộc địa cũ của Anh), Đông và Đông Nam Á, Quebec ở Canada, Louisiana ở Hoa Kỳ và những nơi khác, được công chứng tại Pháp, Ý, Đức, Tây Ban Nha là hệ thống tiêu biểu nhất

 Những đặc điểm cơ bản của hệ thống công chứng nước dân luật

(1) Công chứng là một hệ thống pháp luật ngăn chặn Mục đích của công chứng

là hướng dẫn các bên thực hiện đúng các hành vi pháp lý dân sự và thương mại dưới góc độ pháp lý, cân bằng lợi ích của cả hai bên, loại bỏ các tranh chấp tiềm ẩn, lập hồ

sơ khách quan, bảo đảm cho các hoạt động dân sự và thương mại và cung cấp cho các

cơ quan tư pháp và xã hội những thông tin chính xác và đáng tin cậy

(2) Có luật công chứng tương đối hoàn chỉnh Các nước trong hệ thống pháp luật dân sự dựa trên luật công chứng và chủ yếu quy định nguyên tắc, nhiệm vụ, hiệu lực, phạm vi kinh doanh, cơ cấu tổ chức, điều kiện sử dụng lao động, thủ tục công chứng, trách nhiệm pháp lý, giám sát và quản lý việc công chứng

(3) Công chứng thuộc phạm trù quyền lực công của nhà nước Hệ thống công chứng ở các nước luật dân sự tuy có sự khác nhau nhưng điểm chung là bản chất của công chứng thuộc phạm trù quyền năng công chứng Công chứng viên do nhà nước bổ nhiệm và cách chức và là công chức theo nghĩa rộng (người thi hành công vụ, không phải công chức hành chính); hành nghề trong các lĩnh vực do nhà nước chỉ định và sử dụng con dấu; Các tiêu chuẩn do nhà nước thống nhất quy định và chịu sự giám sát của nhà nước

(4) Công chứng viên là bên thứ ba hợp pháp độc lập Các quốc gia trong hệ thống luật dân sự nói chung thực hiện một hệ thống dựa trên công chứng.Công chứng viên là các chuyên gia pháp lý độc lập không liên kết với bất kỳ cơ quan, nhóm, doanh nghiệp hoặc tổ chức nào Công chứng viên thành lập văn phòng riêng, thi hành công vụ, tự điều hành, tự quản lý, không lấy lương nhà nước, tự chịu trách nhiệm về lợi nhuận và bồi thường khi có thiệt hại xảy ra

(5) Việc thành lập các văn phòng công chứng phải dựa trên nguyên tắc kiểm soát toàn bộ và phân bổ hợp lý Nhà nước xét duyệt chung về số lượng công chứng viên và văn phòng công chứng theo nhu cầu phát triển kinh tế, xã hội Các công chứng viên phải thực hiện các nhiệm vụ công chứng trong phạm vi quyền hạn kinh doanh công chứng đã được phê duyệt và không được giải quyết các công việc công chứng giữa các khu vực, nhằm giảm bớt sự kiểm soát cạnh tranh kinh doanh Trong phạm vi quyền hạn kinh doanh, căn cứ vào dân số, kinh tế, điều kiện giao thông và nhu cầu công chứng, nhà nước chấp thuận việc thành lập các tổ chức công chứng và số lượng công chứng viên, và điều chỉnh chúng kịp thời theo trước những thay đổi của nhu cầu khách quan

(6) Công chứng viên có trình độ chuyên môn và nghiệp vụ cao Công chứng viên

là những người có tư cách pháp lý độc lập, ngoài việc có tư cách đạo đức tốt, có trình

độ đại học luật, họ còn phải qua kỳ thi sát hạch tư pháp hoặc kỳ kiểm tra năng lực công chứng đặc biệt do nhà nước quy định, hoàn thành thời gian hành nghề công chứng theo quy định và phải có chứng chỉ hành nghề Hầu hết các công chứng viên được bổ nhiệm bởi nguyên thủ quốc gia hoặc Bộ trưởng Bộ Tư pháp, và họ giữ các chức vụ suốt đời để đảm bảo địa vị xã hội và sự tín nhiệm của họ

(7) Hoạt động kinh doanh công chứng chủ yếu tập trung vào các vấn đề công chứng theo luật định Các nước luật dân sự có rất nhiều dịch vụ công chứng Chứng minh các hành vi pháp lý, sự việc và tài liệu có ý nghĩa pháp lý và có hiệu lực pháp luật là nghiệp vụ cơ bản của công chứng viên Các vấn đề công chứng theo luật định chủ yếu tập trung trong các lĩnh vực chứng thư, bất động sản, công ty, công cụ tài chính, thế chấp, thừa kế và hôn nhân gia đình Ngoài ra, dưới góc độ dịch vụ công, công chứng viên còn cung cấp các dịch vụ pháp lý như thanh lý tài sản, lưu giữ và phân chia di sản, đấu giá, đấu thầu, xổ số và các hoạt động khác liên quan đến lợi ích công cộng, dịch vụ pháp lý như thu thuế quốc gia, đăng ký

(8) Hiệu lực của văn bản công chứng giống như giá trị của bản án của Tòa án Văn bản công chứng có giá trị chứng cứ, quyền chứng thực cao hơn các chứng cứ tài liệu khác, công chứng là căn cứ quan trọng để xét xử, đăng ký hộ tịch, giải quyết các công việc nhà nước và tư nhân Văn bản công chứng có hiệu lực thi hành trực tiếp mà không cần phán quyết của tòa án

(9) Việc quản lý công chứng thực hiện hệ thống hai trong một Việc quản lý công chứng ở các nước thuộc ngành luật dân sự khá khác so với quản lý của ngành luật sư, nhìn chung là thực hiện hệ thống quản lý kết hợp giữa quản lý hành chính và quản lý ngành Quản lý hành chính chủ yếu bao gồm: xây dựng Luật công chứng, tổ chức thi,

bổ nhiệm, miễn nhiệm công chứng viên, xác định tổng số công chứng viên (tổ chức hành nghề công chứng) và địa bàn kinh doanh công chứng, giám sát chất lượng công chứng viên và giám sát, xử phạt việc hành nghề của công chứng viên Tất cả các nhiệm vụ quản lý khác do các hiệp hội ngành công chứng đảm nhận nhưng phải chịu

sự giám sát của các cơ quan hành chính tư pháp và các định mức ngành được xây dựng phải được Bộ Tư pháp phê duyệt

1.2.2 Công chứng các nước Anglo-Saxon

Ở các nước Anglo-Saxon, không có cơ quan công chứng Nhà nước không công nhận tổ chức công chứng, không bổ nhiệm các chức danh công chứng viên chuyên môn, nghiệp vụ, có quyền nhân danh nhà nước cung cấp tính xác thực cho các hợp đồng, văn bản

Ở các nước theo hệ thống này, chức năng của công chứng viên được giao một cách dè dặt cho luật sư, công ty đăng ký hoặc cố vấn pháp lý của nhà thờ Đây là những “công chứng viên” không chuyên nghiệp Trước khi được bổ nhiệm làm công chứng viên, họ phải có ít nhất 10 năm kinh nghiệm làm luật sư của Đoàn luật sư, hoặc

đã làm công việc đăng ký nhà thờ hoặc cố vấn pháp luật trong một khoảng thời gian Ngoài ra, một số viên chức ngoại giao và lãnh sự cũng được ủy quyền thực hiện một

số công việc công chứng ở nước ngoài Các quốc gia công chứng theo mô hình này bao gồm: Vương quốc Anh, các nước thuộc Vương quốc Anh; Hoa Kỳ (trừ Louisiana), Đan Mạch, Canada (trừ Quebec), Ấn Độ, Hàn Quốc, Singapore, Thái Lan, Đài Loan4

Khi công chứng, một luật sư, công ty đăng ký hoặc cố vấn pháp lý của nhà thờ chỉ quan tâm đến sự thật chính thức, chẳng hạn như: xác định đúng khách hàng, xác định đúng thời điểm và địa điểm cho một giao dịch, một hợp đồng, ghi lại sự thật pháp

lý hoặc thỏa thuận của các bên, hoặc yêu cầu công chứng viên Sẽ không tính đến tư cách pháp lý của chủ thể hợp đồng, thỏa thuận có trái pháp luật hay không, có phù hợp với đạo đức xã hội hay không, và nếu có những điều khoản bất lợi trong hợp đồng thì

sẽ không chịu trách nhiệm đối với thiệt hại cho một bên hoặc thiệt hại cho bên thứ ba

4

Hoàng thị Chung (2022), “Tìm hiểu mô hình công chứng trên thế giới và kinh nghiệm tham khảo cho Việt Nam”, Tạp chí Tổ chức nhà nước

Khi công chứng, công chứng viên không có nghĩa vụ phải đưa ra ý kiến công bằng và cân bằng lợi ích của các bên; luật sư có thể đưa ra ý kiến có lợi cho một bên hoặc từ chối công chứng khi mức thù lao không lý tưởng Mỗi bên trong hợp đồng, với sự hỗ trợ của các cố vấn của mình, tìm kiếm lợi ích của riêng mình mà không quan tâm đến thiệt hại của bên kia Do đó, các hợp đồng và tài liệu do một công chứng viên (như luật sư, công ty đăng ký hoặc cố vấn pháp lý) lập và chứng nhận sẽ kém an toàn pháp

lý hơn và không được coi là văn bản pháp luật Chứng cứ thực tế hiển nhiên tại tòa, tài liệu có giá trị thi hành không có bản án của tòa công chứng chỉ được dùng làm chứng

cứ đưa ra tòa và cần được điều tra, xác minh, tỷ lệ tranh chấp cao hơn các hệ thống công chứng khác

Hiện nay, tổ chức và hoạt động của luật sư Anglo-Saxon (và công chứng viên) trong nền kinh tế hiện đại cần được đổi mới theo hướng tiến gần hơn với mô hình công chứng Latinh Trong những năm gần đây, các quốc gia theo hệ thống công chứng Anglo-Saxon đã cử đại diện tham dự Liên đoàn Công chứng Latinh Quốc tế và tham gia các cuộc hội thảo của liên đoàn; Texas và California ở Hoa Kỳ, và London ở Vương quốc Anh đã công nhận tính ưu việt của hệ thống công chứng Latinh và đang chuẩn bị các điều kiện để thành lập công chứng viên theo mô hình công chứng Latinh

1.2.3 Công chứng các nước bao cấp

Công chứng viên của hệ thống này được tổ chức và hoạt động chủ yếu ở các nước xã hội chủ nghĩa trước đây (Đông Âu) và Châu Á (Trung Quốc, Việt Nam và Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên)5 Nhà nước quyết định việc thành lập và hình thức tổ chức của các tổ chức hành nghề công chứng, tồn tại dưới hình thức các Văn phòng công chứng toàn quốc dựa vào nhu cầu giao dịch dân sự của người dân Nhà nước bảo đảm hoạt động của Văn phòng công chứng về các mặt: tính toàn vẹn của phương tiện làm việc, bố trí nhân viên (công chứng viên và các nhân viên khác của phòng thương mại), cấp ngân sách chi trả lương, bảo đảm nhân viên và các hoạt động hàng ngày khác, việc giải quyết các quyền lợi, lợi ích tinh thần, vật chất, trợ cấp thôi việc cho người lao động

Công chứng viên trong mô hình này là công chức, viên chức nhà nước, được nhà nước chỉ định để thực hiện công việc chuyên môn, không song song với các ngành nghề khác Khi công chứng, công chứng viên phải xác định rõ năng lực hành vi dân sự thực sự của các bên trong giao dịch và đối tượng của hợp đồng là đúng sự thật và được xác định hợp pháp Nội dung và mục đích của hợp đồng phải phù hợp với pháp luật và đạo đức xã hội

Để trở thành công chứng viên trong mô hình này, người được bổ nhiệm làm công chứng viên không nhất thiết phải có năng lực tài chính về mặt hành nghề, mà chỉ cần

5

Học viện Tư pháp (2020), Giáo trình kỹ năng hành nghề công chứng (tập 1), Nxb.Tư pháp, tr.20

đả bảo các tiêu chuẩn theo quy định của pháp luật Về vấn đề này, không giống như công chứng viên theo mô hình Latinh, bạn cần có khả năng hợp tác tài chính bằng cách thành lập văn phòng và tham gia vào một công ty tư nhân Loại hình công chứng bao cấp này đã thể hiện rõ tính chất quyền lực công ở hình thức con dấu, trụ sở Phòng công chứng là tài sản công Việc quy định và thực hiện việc thu phí công chứng được thống nhất trên toàn lãnh thổ Giá trị chứng cứ của các tài liệu công chứng được xác định rõ ràng

1.3 Giới thiệu về hệ thống công chứng của các nước lớn trong mô hình công

chứng La tinh

1.3.1 Hệ thống công chứng của Pháp

Hệ thống công chứng của Pháp đã có tác động sâu sắc đến hệ thống công chứng của quốc gia dân luật Pháp hiện có 7.800 công chứng viên, 4.300 văn phòng công chứng và 40.000 nhân viên, năm 2000 có 4,2 triệu công chứng viên được xử lý và thu nhập hàng năm của doanh nghiệp công chứng là 22 tỷ franc6

Luật Công chứng của Pháp được ban hành năm 1803 Pháp luật quy định công chứng viên là công chức được thành lập để tham gia các hoạt động bổ trợ tư pháp; tuy nhiên, công chứng viên không hưởng lương nhà nước, hành nghề độc lập với tư cách

là người hành nghề tự do, quyết định độc lập công việc công chứng và độc lập chịu trách nhiệm trước pháp luật Hành nghề công chứng của Pháp có thể có hình thức hợp danh

Công chứng viên Pháp được Bộ trưởng Bộ Tư pháp bổ nhiệm suốt đời và hành nghề trong phạm vi quyền hạn kinh doanh công chứng được chỉ định Tổng số lượng công chứng viên và văn phòng công chứng sẽ được kiểm soát, và hệ thống thay thế chênh lệch sẽ được thực hiện Các tiêu chuẩn của một công chứng viên là: tốt nghiệp trường luật, học tại trung tâm đào tạo công chứng trong một năm, vượt qua kỳ thi do Hội đồng công chứng cấp cao của Pháp tổ chức, hành nghề tại văn phòng công chứng trong hai năm và có chứng chỉ năng lực do Trung tâm đào tạo công chứng viên khi có

vị trí việc làm do Bộ trưởng Bộ Tư pháp bổ nhiệm

Chứng thư công chứng của Pháp có tác dụng tương tự như bản án của tòa án

“Luật Công chứng” của Pháp quy định: “Chứng chỉ hành nghề công chứng không chỉ

có lực lượng quản chế trong bản án, mà còn có lực lượng hành pháp trong lĩnh vực của Cộng hòa Pháp”

Hoạt động công chứng của Pháp chủ yếu tập trung trong các lĩnh vực chứng thư, bất động sản, công ty, công cụ tài chính, thừa kế và luật gia đình Luật quy định việc chuyển nhượng bất động sản, các điều khoản của công ty, hợp đồng tài sản hôn nhân, hợp đồng thế chấp, phải được công chứng, và các vấn đề công chứng theo luật định

6

“Giới thiệu về hệ thống công chứng ở các nước luật dân sự”,

https://www.fx-gongzheng.com/news/html/p/1968.htm, truy cập ngày 04/3/2022

chiếm hơn 50% công việc của một công chứng viên Ngoài ra, viết hợp đồng, giám sát,

ký gửi (rút) quỹ giao dịch bất động sản, thu thuế quốc gia, đăng ký, tham gia thanh lý phá sản và phân chia di sản là một trong những đặc điểm của dịch vụ công chứng Pháp Công chứng viên phải xác minh tính xác thực, hợp pháp của nội dung công chứng trong việc giải quyết việc công chứng, bảo đảm pháp lý cho hoạt động dân sự, thương mại của các bên Các công chứng viên của Pháp phải chịu trách nhiệm bồi thường và thậm chí là trách nhiệm hình sự đối với những lỗi nghề nghiệp

Cơ quan công chứng Pháp thực hiện mô hình quản lý hiệp hội ngành, đã thiết lập

cơ chế quản lý hiệp hội ngành ba cấp kiểu kim tự tháp Hội đồng cấp cao công chứng Pháp là tổ chức quản lý ngành công chứng cao nhất Bộ Tư pháp chỉ có trách nhiệm xây dựng luật công chứng, tiêu chuẩn bổ nhiệm, bổ nhiệm, miễn nhiệm công chứng viên, kiểm tra chất lượng chứng chỉ hành nghề công chứng và quyết định các hình thức

kỷ luật quan trọng

1.3.2 Hệ thống công chứng của Ý

Ý là nơi khai sinh ra hệ thống công chứng Hiện có 5.312 công chứng viên và 5.312 văn phòng công chứng ở Ý, và quốc gia này được chia thành 92 khu vực pháp lý kinh doanh công chứng7

Luật Công chứng của Ý được ban hành vào năm 1913 Luật quy định: Công chứng viên là công chức được thành lập để thụ lý, lưu giữ các văn bản như hợp đồng,

di chúc, có hiệu lực công chứng, cấp giấy chứng nhận và bản sao (bản sao, phần) văn bản Con dấu của công chứng viên có hình Quốc huy; Công chứng viên không nhận lương quốc gia, họ hành nghề độc lập như một người hành nghề tự do, quyết định các công việc công chứng một cách độc lập và chịu trách nhiệm pháp lý một cách độc lập

Để đảm bảo tính độc lập và khách quan của công chứng viên, Luật Công chứng quy định tiêu chuẩn thu nhập tối thiểu của công chứng viên, những người có thu nhập không đủ sẽ được trợ cấp bằng quỹ do hiệp hội ngành nghề thành lập

Các công chứng viên Ý được bổ nhiệm bởi nguyên thủ quốc gia (hiện đã được

Bộ trưởng Bộ Tư pháp bổ nhiệm thực sự), và họ hoạt động suốt đời và hành nghề trong thẩm quyền công chứng được chỉ định, phù hợp với thẩm quyền của tòa án cấp

sơ thẩm Tổng số công chứng viên được kiểm soát, và việc điều chỉnh và xác minh được thực hiện 10 năm một lần Yêu cầu đối với một công chứng viên là: tốt nghiệp cử nhân luật, đã thực hành tại văn phòng công chứng trên 2 năm và vượt qua kỳ thi kiểm tra năng lực công chứng viên quốc gia Việc kiểm tra trình độ công chứng được quản

lý bởi một ủy ban do nhà nước thành lập đặc biệt, bao gồm các thẩm phán, các quan chức của Bộ Tư pháp, các giáo sư luật và các công chứng viên cao cấp Kỳ thi dựa trên

7

“Giới thiệu về hệ thống công chứng ở các nước luật dân sự”,

https://www.fx-gongzheng.com/news/html/p/1968.htm, truy cập ngày 04/3/2022