Luật tố tụng hành chính hà nội Luật tố tụng hành chính hà nội Luật tố tụng hành chính hà nội Luật tố tụng hành chính hà nội Luật tố tụng hành chính hà nội Luật tố tụng hành chính hà nội Luật tố tụng hành chính hà nội Luật tố tụng hành chính hà nội Luật tố tụng hành chính hà nội Luật tố tụng hành chính hà nội
Trang 214-2014/CXB/42-443/CAND 14-2014/CXB/42-443/CAND
Trang 3Gitio trinh
(Tcii biin !t?n thli' tdn1 c6 sii'tt t1/Ji, biJ sung)
'\ 1: ., " " ;,
(Tcii biin !t?n thli' tdn1 c6 sii'tt t1/Ji, biJ sung)
'\ 1: ., " " ;,
Trang 4TS PRAM HONG QUANG · Chuang I (M\lc I),
Chuang XII
TS PRAM HONG QUANG · Chuang I (M\lc I),
Chuang XII
Chuang VIII
Trang 5LOINOIDAU
Luqt t6 t?tng hanh chinh Ia man hi)c trong chuang trinh dao
tgo cu· nhan lu(it ctia Truong Dqi h9c Lu(it Ha Nc)i Ttl' nhi€u
niiJn nay, 111011 hQC nay ali cung cdp Vel fa111 sang to nhfl:ng win
a€ l£ fu(in cflng nhU' kinh nghi¢111 th~t'C tiln v€ gicd quyit nfntng
khidu ki¢n chinh dang czia c6ng ddn, gop phdn xay d~tng, cting
ccj thidt chi VG CO' chi gfcti quydt CGC khiiu ki¢11 thong qua thu
f~lC tu· phap 0' 11U'O'C ta
Lu(it t6 t1;tng hanh chb1h la nganh luqt baa g6m t6ng thJ
cite quy phr;un phap lu(it di€u chinh cac quan h? xii h9i·phat
sinh trong qua trinh gf(zi quyit V?l an hanh chfnh nhlim baa v¢
quy§n Vel fQ'f fch hQp phap C'Lta cong dan, t6 chu·c VG CO' quan
nha n~·bc cung nhu tr(zt t~l' phap lu(it cua Nha nU'o'c ta Bling
cdc quy tljJ1h cua phap lu(it t6 tlptg hanh chinh, nguo'i diin c6
them phuong ti¢n hu~t hi?u ad lain chu xii h9i va xdy dtptg b9
!nay nha nu6·c cua dan, do dan, vi dan
DJ ph?~C Vl;t cho c6ng tac giang dqy va hQC tqp thea chuang
trinh dao tqo cu nhdn lu(it, ncan 2001, Truong Dqi h9c Lu(it
Ha N(Ji dCi cho xudt ban cu6n Giao trinh lu(it t6 t?tng hanh
chinh Vi?t Nam Tz'r d6 din nay cu6n Giao trinh nay th(zt Sif
hfru ich cho ca nguiJ'i dr;zy va ngu·o'i hQC Tuy nhien, hi¢n nay,
5
LOINOIDAU
Luqt t6 t?tng hanh chinh Ia man hi)c trong chuang trinh dao tgo cu· nhan lu(it ctia Truong Dqi h9c Lu(it Ha Nc)i Ttl' nhi€u niiJn nay, 111011 hQC nay ali cung cdp Vel fa111 sang to nhfl:ng win a€ l£ fu(in cflng nhU' kinh nghi¢111 th~t'C tiln v€ gicd quyit nfntng
khidu ki¢n chinh dang czia c6ng ddn, gop phdn xay d~tng, cting ccj thidt chi VG CO' chi gfcti quydt CGC khiiu ki¢11 thong qua thu
f~lC tu· phap 0' 11U'O'C ta
Lu(it t6 t1;tng hanh chb1h la nganh luqt baa g6m t6ng thJ cite quy phr;un phap lu(it di€u chinh cac quan h? xii h9i·phat sinh trong qua trinh gf(zi quyit V?l an hanh chfnh nhlim baa v¢ quy§n Vel fQ'f fch hQp phap C'Lta cong dan, t6 chu·c VG CO' quan nha n~·bc cung nhu tr(zt t~l' phap lu(it cua Nha nU'o'c ta Bling cdc quy tljJ1h cua phap lu(it t6 tlptg hanh chinh, nguo'i diin c6 them phuong ti¢n hu~t hi?u ad lain chu xii h9i va xdy dtptg b9
!nay nha nu6·c cua dan, do dan, vi dan
DJ ph?~C Vl;t cho c6ng tac giang dqy va hQC tqp thea chuang
trinh dao tqo cu nhdn lu(it, ncan 2001, Truong Dqi h9c Lu(it
Ha N(Ji dCi cho xudt ban cu6n Giao trinh lu(it t6 t?tng hanh chinh Vi?t Nam Tz'r d6 din nay cu6n Giao trinh nay th(zt Sif hfru ich cho ca nguiJ'i dr;zy va ngu·o'i hQC Tuy nhien, hi¢n nay,
5
Trang 6quy ajnh etta phap lutjt lien quan ain quy§n con ngu·ili, quy§n
va nghfa v~ cua c6ng dan trong quan h¢ giu·a c6ng dan va co·
quan c6ng quyJn t!Ci c6 nhiJu ,thay a6i, aoi hoi Giao trinh phizi
SLfQ aJi, bJ sung ad phu h(Jp VO'i yeu cclu CUa s~· nghi¢p acJi mo·i
aao tgo lur;it trong tinh hinh hi?n nay
Giao trinh lur;it t6 t~ng hanh chinh Vi?t Nam au(Jc tid ban
ldn nay tren ca sa nhung yeu cdu va nguyen titc cua Lur;it t6 t~ng
hanh chinh ali t!U9'C Qu6c h9i nu6·c C9ng hoa xa h9i chu nghfa
Vi?t Nam Khoa XII, ki h9p thu 8 thong qua ngay ?4111/2010
(c6 hi?u hrc tz'r ngay 01/7/2011), Hiin phap aU'(JC Qu6c h9i
Khoa XIII, ki h9p thu· 6 thong qua ngay 28/11/2013, a6ng thai
cgp' nh(lt nhitng quy ajnh hi?n hanh cua phap lutjt VQ S'/! ki
thz,l'a, t6ng kit kinh nghi?m nghien cz,ht, giang dgy m6n h9c lutjt
t6 tl:lng hanh chinh trong nhiJu niim qita cung nhu nhiing bed
h9C tz,} fhl!C tz"in Xet Va giizi quyit khiiu ngi, tJ CclO cua cong dan,
th~·c tiln xet Xlf hanh chfnh CUQ toa an nhan dan a nuo·c ta
Mq,c du cdc tac gia tlii rdt (:6 gitng bien sogn cu6n Giao
trinh nay song khong tranh khoi nhiing thziu s6t Chung t6i rdt
mong nh4n aU'(JC nhung y kiin gop y, phe binh ad trong Zein tai
ban SQU, giao trinh se aU'(JC hoan thi¢n hon
TRU'ONG f)~l HOC LUAT HA NQI
6
quy ajnh etta phap lutjt lien quan ain quy§n con ngu·ili, quy§n
va nghfa v~ cua c6ng dan trong quan h¢ giu·a c6ng dan va co· quan c6ng quyJn t!Ci c6 nhiJu ,thay a6i, aoi hoi Giao trinh phizi SLfQ aJi, bJ sung ad phu h(Jp VO'i yeu cclu CUa s~· nghi¢p acJi mo·i aao tgo lur;it trong tinh hinh hi?n nay
Giao trinh lur;it t6 t~ng hanh chinh Vi?t Nam au(Jc tid ban
ldn nay tren ca sa nhung yeu cdu va nguyen titc cua Lur;it t6 t~ng
hanh chinh ali t!U9'C Qu6c h9i nu6·c C9ng hoa xa h9i chu nghfa Vi?t Nam Khoa XII, ki h9p thu 8 thong qua ngay ?4111/2010 (c6 hi?u hrc tz'r ngay 01/7/2011), Hiin phap aU'(JC Qu6c h9i Khoa XIII, ki h9p thu· 6 thong qua ngay 28/11/2013, a6ng thai cgp' nh(lt nhitng quy ajnh hi?n hanh cua phap lutjt VQ S'/! ki thz,l'a, t6ng kit kinh nghi?m nghien cz,ht, giang dgy m6n h9c lutjt t6 tl:lng hanh chinh trong nhiJu niim qita cung nhu nhiing bed h9C tz,} fhl!C tz"in Xet Va giizi quyit khiiu ngi, tJ CclO cua cong dan,
th~·c tiln xet Xlf hanh chfnh CUQ toa an nhan dan a nuo·c ta Mq,c du cdc tac gia tlii rdt (:6 gitng bien sogn cu6n Giao trinh nay song khong tranh khoi nhiing thziu s6t Chung t6i rdt mong nh4n aU'(JC nhung y kiin gop y, phe binh ad trong Zein tai ban SQU, giao trinh se aU'(JC hoan thi¢n hon
TRU'ONG f)~l HOC LUAT HA NQI
6
Trang 7CHlJd~G I
I KHOA HQC LCAT TO T~:\:G HA~I-1 CHI\:l-I
Khoa hqc lu~t t6 t~mg hanh chfnh Vi~t :\an1 la nganh khoa
hqc phap If n16'i 111c~ du'q·c daqh dAu b6·i sv ra do·i va phat tri~n
CLia 1110 hinh toa h~mh chfnh 11~111 trong h~ th()ng toa an nhan
dan (nan1 1996) v<.\ vi~c chfnh thLrc dua n16n hqc lu~t t6 t~mg
hanh chfnh vao chuong trinh giimg dQ.y cCr nhan cCw Tnro·ng
D~i hqc Lu?t Ha 0:()i
S~r ph{lt tri0n cua khoa hQc lu~t t6 t~mg himh chfnh la s~r ph at
tri~n phan nhanh cCw khoa h9c lu~t ~hanh chinh trong th~p nien
cu6i eLla th~ ki XX va sang dclu th~ ki XXI dap Lrng v6'i yeu cftu
n1~nh me cCta qua trinh h9i nh~p qu6c t~ xay d~tng nha nu6'c
phap quy~n va bao v~ cac quy~n va lQ'i fch hQ·p phap cua cong
dan truerc S
1
\l' xam h?i va nguy CO' b! xanl h?i Clla quy~n Ivc cong
St,r phat tri~n cua khoa hQC luc;it t6 t~mg hanh chfnh trong d6
c6 s~r phat tri~n cua ch~ d}nh tai phan hanh chfnh o· Vi~t 0Jan1
danh dfiu s~r quay tr6· l?i va hoa vO'i dong chay cCm If lu?n lu?t
hanh chinh hi~n GQ,i tren th~ gi6i d6 la sv phfm bi~t I"?Ch roi
gili'a l~anh chfnh quan 1 f va hanh chfnh tai phan.- v6n GUQ'C XCI11
CHlJd~G I
I KHOA HQC LCAT TO T~:\:G HA~I-1 CHI\:l-I Khoa hqc lu~t t6 t~mg hanh chfnh Vi~t :\an1 la nganh khoa
hqc phap If n16'i 111c~ du'q·c daqh dAu b6·i sv ra do·i va phat tri~n
CLia 1110 hinh toa h~mh chfnh 11~111 trong h~ th()ng toa an nhan dan (nan1 1996) v<.\ vi~c chfnh thLrc dua n16n hqc lu~t t6 t~mg hanh chfnh vao chuong trinh giimg dQ.y cCr nhan cCw Tnro·ng
D~i hqc Lu?t Ha 0:()i
S~r ph{lt tri0n cua khoa hQc lu~t t6 t~mg himh chfnh la s~r ph at
tri~n phan nhanh cCw khoa h9c lu~t ~hanh chinh trong th~p nien cu6i eLla th~ ki XX va sang dclu th~ ki XXI dap Lrng v6'i yeu cftu
n1~nh me cCta qua trinh h9i nh~p qu6c t~ xay d~tng nha nu6'c phap quy~n va bao v~ cac quy~n va lQ'i fch hQ·p phap cua cong dan truerc S
1
\l' xam h?i va nguy CO' b! xanl h?i Clla quy~n Ivc cong St,r phat tri~n cua khoa hQC luc;it t6 t~mg hanh chfnh trong d6 c6 s~r phat tri~n cua ch~ d}nh tai phan hanh chfnh o· Vi~t 0Jan1 danh dfiu s~r quay tr6· l?i va hoa vO'i dong chay cCm If lu?n lu?t hanh chinh hi~n GQ,i tren th~ gi6i d6 la sv phfm bi~t I"?Ch roi gili'a l~anh chfnh quan 1 f va hanh chfnh tai phan.- v6n GUQ'C XCI11
Trang 8la hai n1~t kh6ng th~ tach ro·i cua khai ni~n1 hanh chinh Li lu~n
nay dUQ'C khO'i nguf>n va phat tri~n lTI~tnh n1e tu cac nUOC thUQC
h~ th6ng lu~t chau Au Ivc dja (the continental law hay the civil
law fan1ily), di~n hinh la Phap, Bi, f)(rc, Ha Lan va it nhi~u cung
da tung 2mh huO'ng d~n Vi~t Nmn trong.tho·i ki Phap thu<)c ct1ng
v6i S\1' xu~t hi~n cua lTIO hinh Toa an h~uili chinh Dong Duo11g
Cac nu6c theo h~ th6ng lu~t chung (the comn1on law fmnily)
hi~n nay nhu Anh, MI, Canada, J1o~c m<)t s6 nu6c c6 h~ th6ng
phap lu~t h6n hqp nhu Nh~t Ban cling c6 khuynh hu6'ng thiSt
l~p cac toa ho~c b<) ph~n chuyen trach trong toa an thuo·ng (the
ordinary court) d~ giai quy~t cac vv ki~n hal1h chinh, d~c bi~t
trong cac linh vvc bao hi~lTI, thu~, phuc lQ'i xa h<)i Giao su
Ton1 Ginsburg trong cu6n sach "V~n d~ tai phan trong ch~ d<)
dan chu n16'i" (Judicial Review in New Den1ocracies) xufrt ban
naln 2003 da nh~n xet: vi~c phat tri~n li lu~n v~ tai phan hanh
chinh hi~n nay du9·c xen1 la 1n<)t b<) ph~n n1cr · r<)ng cua lu~t
hanh chinh 1nang tinh to an c~u trong th~ ki XXI ( 1)
1.1 Quan ni¢n1 cua nu)t s6 nz.rac tren thd gi6·i v~ ted ph6.n
hanh chinh
Tai phan hanh chinh duqc xe1n la n<)i dung cua tai ph an
n6i chung (jurisdiction), ben c~nh tai phan tu phap Uudicial
revie\V) - dUQ'C hi~u la ho~t d<)ng CUa cac toa an thuemg trong
cac linh vvc dan sv, hinh sv, kinh t~, h6n nhan, tre vi thanh
nien ngo~i tru ho~t d<)ng cua to a an hal1h chinh d<)c l~p va tai
( 1 ).Xem: Tom Ginsburg, Vdn ad tcli phim trong chi c1(J dan clni m6·; (Judicial
Review in New Democracies), tr 4 (2003)
la hai n1~t kh6ng th~ tach ro·i cua khai ni~n1 hanh chinh Li lu~n nay dUQ'C khO'i nguf>n va phat tri~n lTI~tnh n1e tu cac nUOC thUQC
h~ th6ng lu~t chau Au Ivc dja (the continental law hay the civil law fan1ily), di~n hinh la Phap, Bi, f)(rc, Ha Lan va it nhi~u cung
da tung 2mh huO'ng d~n Vi~t Nmn trong.tho·i ki Phap thu<)c ct1ng v6i S\1' xu~t hi~n cua lTIO hinh Toa an h~uili chinh Dong Duo11g Cac nu6c theo h~ th6ng lu~t chung (the comn1on law fmnily) hi~n nay nhu Anh, MI, Canada, J1o~c m<)t s6 nu6c c6 h~ th6ng phap lu~t h6n hqp nhu Nh~t Ban cling c6 khuynh hu6'ng thiSt
l~p cac toa ho~c b<) ph~n chuyen trach trong toa an thuo·ng (the ordinary court) d~ giai quy~t cac vv ki~n hal1h chinh, d~c bi~t trong cac linh vvc bao hi~lTI, thu~, phuc lQ'i xa h<)i Giao su Ton1 Ginsburg trong cu6n sach "V~n d~ tai phan trong ch~ d<) dan chu n16'i" (Judicial Review in New Den1ocracies) xufrt ban naln 2003 da nh~n xet: vi~c phat tri~n li lu~n v~ tai phan hanh chinh hi~n nay du9·c xen1 la 1n<)t b<) ph~n n1cr · r<)ng cua lu~t
hanh chinh 1nang tinh to an c~u trong th~ ki XXI ( 1)
1.1 Quan ni¢n1 cua nu)t s6 nz.rac tren thd gi6·i v~ ted ph6.n
hanh chinh
Tai phan hanh chinh duqc xe1n la n<)i dung cua tai ph an n6i chung (jurisdiction), ben c~nh tai phan tu phap Uudicial revie\V) - dUQ'C hi~u la ho~t d<)ng CUa cac toa an thuemg trong cac linh vvc dan sv, hinh sv, kinh t~, h6n nhan, tre vi thanh nien ngo~i tru ho~t d<)ng cua to a an hal1h chinh d<)c l~p va tai
( 1 ).Xem: Tom Ginsburg, Vdn ad tcli phim trong chi c1(J dan clni m6·; (Judicial
Review in New Democracies), tr 4 (2003)
Trang 9ph~1n hi~n ph~1p (judicial revic\v of constitutionality)~ duq·c hi~u ~
}a ho~t d<)ng ld~ITI tra~ phan quy~t Clla CO' quan tU' phap (toa an)
d6i v6'i cac d~lo lu~t do co quan l~p phap dua ra (co· ch~ bao hi~n)
Thu~t ngCl' tai phan c6 g6c ti~ng La-tinh la "jurisdictio" va
trong ti~ng Anh v6·i each vi~t va phat an1 tuong tv la
·~jurisdiction" Theo tt.r di~n lu~t The Black's La\V Dictionary,
tai phan c6 nghia la phan quy~n, tire la quy6n xen1 xct d(mg sai
Va giai quy~t 111Qt S\1' Vi~c 11~\0 d6 thUQC thft111 quy~n Clta lllQt
chLt th0 xe:l.c dinh.{l)
1'\hu v0y, khc1i ni~n1 tai phtm duQ·c hi~u theo nghia nit r()ng~
bo·i vl xet du6'i g6c d() chu th~ c6 quy6n phim quy~t c6 th~ la:
( 1) Quy~n lvc cCta chfnh phu ho?c ce:l.c co quan trong nhanh
hanh ph{tp (ben c~nh· quy~n lvc quan li h~mh chinh) ti·ong yi~c
phan xet tirih dung sai etta cac ho~lt d()ng hanh chinh di~n ra
tren n1C)t lanh th6 nhfrt d!nh; (2) C6 th~ la quy~n d?c thu cl:ta toa
an xem xet va dua phan quy~t (thong qua ban an ho?c cac quy~t
ct·jnh tu phap khac) v6'i n1<)t Y\1 vi~c C\1 th~; (3) H·o?c cling c6
th~ la quy@n tai phan qu6c gia theo lu~t phap qu6c t~ a6i v6'i
nhO'ng hanh vi, sv ki~n nao d6 o· tren khong, tren bi~n, tren dfrt
li~n ho?c nhu quy@n !Eti phe:1n ct:m cac t6 ch(rc qu6c t~ nhu Lien
hqp qu6c, toa an qu6c t~ Ben c~mh d6, xet v@ n<)i dung, tai phan
c1uQ'c hi~u la xen1 xet d(mg sai, c6, nghia la c6 trai phap lu~t hay
khong nhung cling c6 th@ la c6 hQ·p tlnh, hQ·p lf hay khong, c6
th@ dung v~ th~n1 quy~n nhung l~i sai · v~ thu t~rc ho?c dtmg
th~n1 quy~n nhung· l?i c6 dfru hi~u vuQt quy6n (discretion)
Kh;:li ni~n1 tai phan ro rang r<)ng bon khai ni~n1 xet Xll', khong
( 1 ).Xem: Bryan A.Garner, Black's Lm1; Dictiomll~l', tr 85 (I 999)
9
ph~1n hi~n ph~1p (judicial revic\v of constitutionality)~ duq·c hi~u ~ }a ho~t d<)ng ld~ITI tra~ phan quy~t Clla CO' quan tU' phap (toa an) d6i v6'i cac d~lo lu~t do co quan l~p phap dua ra (co· ch~ bao hi~n)
Thu~t ngCl' tai phan c6 g6c ti~ng La-tinh la "jurisdictio" va trong ti~ng Anh v6·i each vi~t va phat an1 tuong tv la
·~jurisdiction" Theo tt.r di~n lu~t The Black's La\V Dictionary, tai phan c6 nghia la phan quy~n, tire la quy6n xen1 xct d(mg sai
Va giai quy~t 111Qt S\1' Vi~c 11~\0 d6 thUQC thft111 quy~n Clta lllQt chLt th0 xe:l.c dinh.{l)
1'\hu v0y, khc1i ni~n1 tai phtm duQ·c hi~u theo nghia nit r()ng~
bo·i vl xet du6'i g6c d() chu th~ c6 quy6n phim quy~t c6 th~ la: ( 1) Quy~n lvc cCta chfnh phu ho?c ce:l.c co quan trong nhanh hanh ph{tp (ben c~nh· quy~n lvc quan li h~mh chinh) ti·ong yi~c
phan xet tirih dung sai etta cac ho~lt d()ng hanh chinh di~n ra tren n1C)t lanh th6 nhfrt d!nh; (2) C6 th~ la quy~n d?c thu cl:ta toa
an xem xet va dua phan quy~t (thong qua ban an ho?c cac quy~t ct·jnh tu phap khac) v6'i n1<)t Y\1 vi~c C\1 th~; (3) H·o?c cling c6 th~ la quy@n tai phan qu6c gia theo lu~t phap qu6c t~ a6i v6'i nhO'ng hanh vi, sv ki~n nao d6 o· tren khong, tren bi~n, tren dfrt li~n ho?c nhu quy@n !Eti phe:1n ct:m cac t6 ch(rc qu6c t~ nhu Lien hqp qu6c, toa an qu6c t~ Ben c~mh d6, xet v@ n<)i dung, tai phan c1uQ'c hi~u la xen1 xet d(mg sai, c6, nghia la c6 trai phap lu~t hay khong nhung cling c6 th@ la c6 hQ·p tlnh, hQ·p lf hay khong, c6 th@ dung v~ th~n1 quy~n nhung l~i sai · v~ thu t~rc ho?c dtmg
th~n1 quy~n nhung· l?i c6 dfru hi~u vuQt quy6n (discretion) Kh;:li ni~n1 tai phan ro rang r<)ng bon khai ni~n1 xet Xll', khong
( 1 ).Xem: Bryan A.Garner, Black's Lm1; Dictiomll~l', tr 85 (I 999)
9
Trang 10chi gi6'i h(fn ho9-t d<)ng 111ang tfnh d~c thtl cua toa an va vi~c
phan quy~t cling khong chi nh~n1 d~n tinh trai phap lu~t ·
Kh.ai ni~n1 tai phai1 h[mh chinh (judicial revie\v of acilninistrative
action) dlf'Q'C dua ra dfru tien bo·i cac hQc gia lu~t hanh chinh
nguO'i Phap v6'i quan ni~in hanh chinh (adn1inistration) t6n t?i
trong n6 n16i quan h~ xen ke, khong th~ tach rO'i gifi'a v~n d~
qu2m li va vftn d~ tai phan, giil'a ch(rc riang di~u hanh va ch(rc
nang ph an quy~t ( 1) Tai ph an hanh chfnh theo nghTa r<)ng, d6 la
sv phan quy~t ctm nha nu6'c v~ cac tranh chcip, vv vi~c c6 y~u
t6 hanh chinh, bao g6n1 ca hoc;1t a<)ng· giai quy~t tranh chAp
hanh chi~h thong qua con duO'ng khi~u n9-i t6'i co quan hanh
chinh ho~c kh6'i ki~n t?i toa an, vAn a~ ki~n tvng b6i thucYng
nha nu6'c va ca ho?t d<)ng xu li vi ph?n1 hanh chfnh va giai
quy~t tranh chftp V~ th~111 quy~n Xtl' li CUa cac CO' quan nha
nu6'c c6 th~n1 quy~n Quan di~n1 ph2m bi~n cho r~ng khai ni~n1
nay thi~U tfnh XUC d!nh ro rang~ Vtra chi h09-t OQ11g hanh phap,
vira chi ho9-t d(lng tu phap, lfrn l(ln gifi'a cac chu th~ phan quy~n
la toa an hay CO' quan hanh chinh Theo d6, thu~t ngil' tu phap
hanh chinh (adn1inistrative justice) v6'i nghia gi6'i h9-n vi~c giai
quy~t tranh chap hanh chinh thong qua h09-t d<)ng xet Xll' CUa CO'
quan tu phap (toa an) OUQ'C nhi~u hQC gia ling hQ
Nhu v?y, khai ni~tn tai ph an hanh chinh theo nghia h~p
gfrn v6'i khai ni~1n tu phap hanh chinh neu tren Theo d6, tai
phan hanh chinh la h09-t d<)ng xet Xll' cac tranh chftp hanh chfnh
(I ).Xem: Administration has an intricate interlocking ofjudicial and administrative
function Carleton.K.Allen, Administrative Jurisdiction, tr.60 (1956)._Xem:
The governing and adjudicating function, ~eville Brown and John S.Bell,
French Administrative Law tr 126 ( 1998)
chi gi6'i h(fn ho9-t d<)ng 111ang tfnh d~c thtl cua toa an va vi~c
phan quy~t cling khong chi nh~n1 d~n tinh trai phap lu~t · Kh.ai ni~n1 tai phai1 h[mh chinh (judicial revie\v of acilninistrative action) dlf'Q'C dua ra dfru tien bo·i cac hQc gia lu~t hanh chinh nguO'i Phap v6'i quan ni~in hanh chinh (adn1inistration) t6n t?i trong n6 n16i quan h~ xen ke, khong th~ tach rO'i gifi'a v~n d~ qu2m li va vftn d~ tai phan, giil'a ch(rc riang di~u hanh va ch(rc nang ph an quy~t ( 1) Tai ph an hanh chfnh theo nghTa r<)ng, d6 la
sv phan quy~t ctm nha nu6'c v~ cac tranh chcip, vv vi~c c6 y~u t6 hanh chinh, bao g6n1 ca hoc;1t a<)ng· giai quy~t tranh chAp hanh chi~h thong qua con duO'ng khi~u n9-i t6'i co quan hanh chinh ho~c kh6'i ki~n t?i toa an, vAn a~ ki~n tvng b6i thucYng nha nu6'c va ca ho?t d<)ng xu li vi ph?n1 hanh chfnh va giai
quy~t tranh chftp V~ th~111 quy~n Xtl' li CUa cac CO' quan nha nu6'c c6 th~n1 quy~n Quan di~n1 ph2m bi~n cho r~ng khai ni~n1
nay thi~U tfnh XUC d!nh ro rang~ Vtra chi h09-t OQ11g hanh phap, vira chi ho9-t d(lng tu phap, lfrn l(ln gifi'a cac chu th~ phan quy~n
la toa an hay CO' quan hanh chinh Theo d6, thu~t ngil' tu phap hanh chinh (adn1inistrative justice) v6'i nghia gi6'i h9-n vi~c giai
quy~t tranh chap hanh chinh thong qua h09-t d<)ng xet Xll' CUa CO' quan tu phap (toa an) OUQ'C nhi~u hQC gia ling hQ
Nhu v?y, khai ni~tn tai ph an hanh chinh theo nghia h~p
gfrn v6'i khai ni~1n tu phap hanh chinh neu tren Theo d6, tai phan hanh chinh la h09-t d<)ng xet Xll' cac tranh chftp hanh chfnh
(I ).Xem: Administration has an intricate interlocking ofjudicial and administrative function Carleton.K.Allen, Administrative Jurisdiction, tr.60 (1956)._Xem: The governing and adjudicating function, ~eville Brown and John S.Bell, French Administrative Law tr 126 ( 1998)
Trang 11phat sinh giU'a nhu nut1'c (n1a d~1i di¢n li1 cac co quan~ nhan vicn
nha nu6'c) va cac tt~ cht:rc Ccl nhun trong Xa ht)i ch] do c{lC toa
{u1 thvc hi<;n thco trlnh t~r t6 t~tng du9·c phc1p lu~t quy djnh
Cht:1 th~ thvc hi¢n phan quy6n lc1 toa {m nht,r c)· khai ni¢n1
neu trcn c6 th6 la toa {m hcl.nh chfnh d<)c l~p nhu 1110 hinh cCta
8Lrc Ha Lat~, Th\lY Di6n cling cc) th~ la co quan tai phtm
thu<)c nhcl.nh hanh ·pl1ilp (H()i d6ng Nha nu6'c hay cac toil [111
hanh chfnh) theo m6 hinh cua Ph{lp~ Bi Thai Lan Ben-c~111h
de), vi~c xufit hi~n m6 hinh co quan tai phan nt:ra tu phc1p
(quasi-judicial organ) ()' n1(>t s6 nu6'c tren th~ gi6·i trong vi¢c
giai quy~t tranh cllclp hanh chfnh~ cCmg nhu d6 xuAt thanh l~p
CO' quan tai phan hanh chinh thu(>c chinh phu 6' Vit;t Narn hi¢n
nay cung la~11 cho khai ni¢I11 t[ti phan hanh chinh theo ngh!a
h~p _chi gi6'i h~n th~i11 quy~n Clta xet XLI' toa an cfin pl~ai dU'Q'C
xen1 xet thern
C6 th~ n6i~ quan ni¢n1 v~ tai phan hanh chfnh tren th~ gio·i
la quan ni9n1 h~t s(rc phong pht:t_ nhung d6i khi chua c6 s~r d6ng
nhfrt Sv khong th6ng nhfrt trong quan ni¢n1 v~ tai phan hanh
chfnh xufit phM tLr s~r khac nhau cCta nhu·ng h~ th6ng phap· lu?t
tren th~ gieri va cCing b()·i s~r khac nhau trong quan ni~n1 nay dfrn
d~n sv khac nhau giCra cac qu6c gia trong vi¢c tin1 kit~n1 1116 hinh
d~ th\fC hi~n quy~n phan xet a6i veri cac quy~t dinh hanh C~1i11h!
hanh vi hanh chinh ct:ra ·cO' quan c6ng quy~n khi bi khi~u ki~n
Theo d6, vi~c nghien Cll'U khoa hQC lu?t t6 t~mg hanh chinh, xay
d~rng lu~t t6 t~mg hanh chfnh c6 la n1()t nganh lu~t d()c l~p
trong h~ th6ng phap lu~t hay khong~ cling c6 s~· khac nhau giu·a
cac qu6c gia thu<)c cac h~ th6ng phap lu?t khac nhau
1 I
phat sinh giU'a nhu nut1'c (n1a d~1i di¢n li1 cac co quan~ nhan vicn nha nu6'c) va cac tt~ cht:rc Ccl nhun trong Xa ht)i ch] do c{lC toa {u1 thvc hi<;n thco trlnh t~r t6 t~tng du9·c phc1p lu~t quy djnh Cht:1 th~ thvc hi¢n phan quy6n lc1 toa {m nht,r c)· khai ni¢n1 neu trcn c6 th6 la toa {m hcl.nh chfnh d<)c l~p nhu 1110 hinh cCta 8Lrc Ha Lat~, Th\lY Di6n cling cc) th~ la co quan tai phtm thu<)c nhcl.nh hanh ·pl1ilp (H()i d6ng Nha nu6'c hay cac toil [111 hanh chfnh) theo m6 hinh cua Ph{lp~ Bi Thai Lan Ben-c~111h
de), vi~c xufit hi~n m6 hinh co quan tai phan nt:ra tu phc1p (quasi-judicial organ) ()' n1(>t s6 nu6'c tren th~ gi6·i trong vi¢c giai quy~t tranh cllclp hanh chfnh~ cCmg nhu d6 xuAt thanh l~p
CO' quan tai phan hanh chinh thu(>c chinh phu 6' Vit;t Narn hi¢n nay cung la~11 cho khai ni¢I11 t[ti phan hanh chinh theo ngh!a h~p _chi gi6'i h~n th~i11 quy~n Clta xet XLI' toa an cfin pl~ai dU'Q'C xen1 xet thern
C6 th~ n6i~ quan ni¢n1 v~ tai phan hanh chfnh tren th~ gio·i
la quan ni9n1 h~t s(rc phong pht:t_ nhung d6i khi chua c6 s~r d6ng nhfrt Sv khong th6ng nhfrt trong quan ni¢n1 v~ tai phan hanh chfnh xufit phM tLr s~r khac nhau cCta nhu·ng h~ th6ng phap· lu?t tren th~ gieri va cCing b()·i s~r khac nhau trong quan ni~n1 nay dfrn d~n sv khac nhau giCra cac qu6c gia trong vi¢c tin1 kit~n1 1116 hinh d~ th\fC hi~n quy~n phan xet a6i veri cac quy~t dinh hanh C~1i11h! hanh vi hanh chinh ct:ra ·cO' quan c6ng quy~n khi bi khi~u ki~n Theo d6, vi~c nghien Cll'U khoa hQC lu?t t6 t~mg hanh chinh, xay
d~rng lu~t t6 t~mg hanh chfnh c6 la n1()t nganh lu~t d()c l~p
trong h~ th6ng phap lu~t hay khong~ cling c6 s~· khac nhau giu·a cac qu6c gia thu<)c cac h~ th6ng phap lu?t khac nhau
1 I
Trang 121.1.1.· Qu~n ni~tn va m6 hinh co quan tai phan hanh chinh
CUa CaC 11UO'~ thea h~ th6ng lu~t chung (the COn1nlon la\V-fatnily)
H~ th6ng lu~t chung - ti~n than la lu~t Anglo-Saxon, la h~
th6ng lu~t dUQ'C khcri ngu6n o· nuo·c Anh, k6 tu nan1 1066, sau
khi lanh th6 nay bi chinh phl)c b6'i xu Nonnan Cac nu6'c thea
h~ th6ng lu?t nay baa gfnn Vuong qu6c Anh, H9·p chung qu6c
Hoa Ki, Canada, Uc, Na Uy, Ailen , ngoai ra con c6 n1<)t s6
nu6'c trong khu vvc Bong Nan1 A nhu Malaysia, Singapore
nhu la k€t qua cua qua trlnh thu<)c dia hoa cua' Vuong qu6c
Anh H~ th6ng lu?t nay phat tti~n tren CO' so· c6ng nh?n an 1~
(precedent) Va trao quy~n lTic;tnh !Tie cho toa an trong Vi~c giai
thich phap lu~t va d~t ra cac quy tic cho Vi~c giai quy~t cac V\1
vi~c tuong tv (the rule tnaking) Lu~t hanh chfnh ·Va 9_h~ dinh
tai phan hanh chinh cling kh6ng phat tri~n 6' cac qu6c' gia thea
h~ th6ng 1 u~t nay, 1i do la h9 cho r~ng ca q uan hanh chinh nha
nu6'c kh6ng nen lu6n a tren vi tri cua c6ng dan, cling kh6ng c6
nhi~u uu quy~n trong quan h~ v&i c6ng dan Ben cc;tnh d6, cac
nguyen t~c blnh d&ng (the equility), nguyen t~c c6ng b~ng t\X
nhien (the natural justice), cac quy~n tV do ca nhan luon dUQ'C
d~ cao va cac y€u t6 nay c<)ng lc;ti se tc;to nen lqi kh chung etta
xa h<)i TLt quan ni~n1 nay, S\1' phan chia gifra lu?t c6ng va lu?t
tu kh6ng ro net ct6ng tho·i cac tranh chfrp hanh chfnh cling
kh6ng GUQ'C xac dinh ro c6 la) tranh chfrp phat sinh trong IInh
vvc lu~t c6ng hay kh6ng va c~n phai phan bi~t v~ tinh chfrt va
th~111 quy~n giai quy€t d6i v6·i cac tranh ch§.p dan SV thUQC llnh
vvc lu?t tu a nhfrng di6n1 nao Cac lu?t gia.,nguo·i Anh cho r~ng
h~ th6ng phap lu?t va lTIO hinh to a an hi~n hanh du d~ ap dvng
va phan quy~t tfrt ca cac quan h~ gifra nha nu6'c va c6ng dan, ttl'
1.1.1.· Qu~n ni~tn va m6 hinh co quan tai phan hanh chinh CUa CaC 11UO'~ thea h~ th6ng lu~t chung (the COn1nlon la\V-fatnily) H~ th6ng lu~t chung - ti~n than la lu~t Anglo-Saxon, la h~ th6ng lu~t dUQ'C khcri ngu6n o· nuo·c Anh, k6 tu nan1 1066, sau khi lanh th6 nay bi chinh phl)c b6'i xu Nonnan Cac nu6'c thea h~ th6ng lu?t nay baa gfnn Vuong qu6c Anh, H9·p chung qu6c Hoa Ki, Canada, Uc, Na Uy, Ailen , ngoai ra con c6 n1<)t s6 nu6'c trong khu vvc Bong Nan1 A nhu Malaysia, Singapore nhu la k€t qua cua qua trlnh thu<)c dia hoa cua' Vuong qu6c Anh H~ th6ng lu?t nay phat tti~n tren CO' so· c6ng nh?n an 1~ (precedent) Va trao quy~n lTic;tnh !Tie cho toa an trong Vi~c giai thich phap lu~t va d~t ra cac quy tic cho Vi~c giai quy~t cac V\1
vi~c tuong tv (the rule tnaking) Lu~t hanh chfnh ·Va 9_h~ dinh tai phan hanh chinh cling kh6ng phat tri~n 6' cac qu6c' gia thea h~ th6ng 1 u~t nay, 1i do la h9 cho r~ng ca q uan hanh chinh nha
nu6'c kh6ng nen lu6n a tren vi tri cua c6ng dan, cling kh6ng c6 nhi~u uu quy~n trong quan h~ v&i c6ng dan Ben cc;tnh d6, cac nguyen t~c blnh d&ng (the equility), nguyen t~c c6ng b~ng t\X
nhien (the natural justice), cac quy~n tV do ca nhan luon dUQ'C d~ cao va cac y€u t6 nay c<)ng lc;ti se tc;to nen lqi kh chung etta
xa h<)i TLt quan ni~n1 nay, S\1' phan chia gifra lu?t c6ng va lu?t
tu kh6ng ro net ct6ng tho·i cac tranh chfrp hanh chfnh cling kh6ng GUQ'C xac dinh ro c6 la) tranh chfrp phat sinh trong IInh vvc lu~t c6ng hay kh6ng va c~n phai phan bi~t v~ tinh chfrt va
th~111 quy~n giai quy€t d6i v6·i cac tranh ch§.p dan SV thUQC llnh vvc lu?t tu a nhfrng di6n1 nao Cac lu?t gia.,nguo·i Anh cho r~ng h~ th6ng phap lu?t va lTIO hinh to a an hi~n hanh du d~ ap dvng
va phan quy~t tfrt ca cac quan h~ gifra nha nu6'c va c6ng dan, ttl'
Trang 13d6 d~n d~n vi¢c tl.r ch6i vi~c thi6t l?p co quan tai phim (toa an
hanh chinh) chuycn trach
Cac tn;mh chfip h~mh chfnh o· cac nu6·c nay Oll'Q'C giai quy~t
tru6'c h~t bO'i cac CO' quan da ban h~mh ra quy~t djnh hanh
chinh hay c6 hanh vi hanh chinh bi khi~u n~i ho?c bo·i co quan
cfrp tren c(w co quan d6 Trang truong hqp kh6ng thoa n1an v6·i
vi~c gic1i quy~t khi~u n~i nay, ngucri dan duQ"c quy~n ki~n ra
toa an Tuy 11hien, toa an c6 th~n1 quy~n giai quy~t kh6ng phai
la toa an hanh chfnh d<)c l~p n1a Ia cac toa an thuo·ng (toa an tu
phap ) Thu t\lC OU'Q'C ap d~mg d~ giai quy~t cac V\l ki~n c6 y~u t6
hanh chfnh t~i cac toa an tu phap gi6ng rihu thu tl,lC t6 tl;lng dan
sv Toa an c6 thAtn quy~n giai quy~t cac V\J ki~n nay thll'C)'~1g la
toa {m cfrp phuc thfrn1 (the court of appeals), sau khi da duQ'c giai
quy~t bo·i co quan hanh chinh nhung duong Sl;l' l(h6ng d6ng y
N~u kh6ng d6ng y v6'i ban an, duong sv c6 th~ · ti~p t\lc thvc
hi~n quy~n khang cao giatn dcSc th~n1 len toa an t6i cao va day
la cAp c6 thfrn1 quy~n giai quy~t cu6i cLmg V\l vi~c
Nhu v?y, quan ni~111 v~ tai phan hanh chinh 6' cac nu6·c
thea h~ thcSng lu?t chung la ho~t d()ng giai quy~t cac tranh ch§p
hanh chinh phat sinh giQ·a c6ng quy~n va c6ng da~1 theo tr1nh
t\1' t6 t~Ing tu phap, thUQC thfr111 quy~n duy nh§t CUa h~ th6ng faa
an, nh~111 datn bao ch(rc nang Xet Xlr chung Clla 111Qt lo~i CO'
quan tai phim M6 h1nh co· quan tai phan hanh chinh cua cac
qu6e gia nay hqp thanh nh6n1 "nh§t h~ tai phan"' t(rc la chi
cong nh?n toa an tU' phap la CO' quan xet XU duy nh§t
Tuy nhien, c6 hai ngo~ti l~ trong vi~c tin1 hi~u tn6 hinh co
quan tai ph an hanh chinh o· cat nu6'c thea h~ th6ng 1 u?t chung
la toa an hanh chfnh d<)c l~p n1a Ia cac toa an thuo·ng (toa an tu phap ) Thu t\lC OU'Q'C ap d~mg d~ giai quy~t cac V\l ki~n c6 y~u t6 hanh chfnh t~i cac toa an tu phap gi6ng rihu thu tl,lC t6 tl;lng dan
sv Toa an c6 thAtn quy~n giai quy~t cac V\J ki~n nay thll'C)'~1g la toa {m cfrp phuc thfrn1 (the court of appeals), sau khi da duQ'c giai quy~t bo·i co quan hanh chinh nhung duong Sl;l' l(h6ng d6ng y
N~u kh6ng d6ng y v6'i ban an, duong sv c6 th~ · ti~p t\lc thvc hi~n quy~n khang cao giatn dcSc th~n1 len toa an t6i cao va day
la cAp c6 thfrn1 quy~n giai quy~t cu6i cLmg V\l vi~c
Nhu v?y, quan ni~111 v~ tai phan hanh chinh 6' cac nu6·c thea h~ thcSng lu?t chung la ho~t d()ng giai quy~t cac tranh ch§p hanh chinh phat sinh giQ·a c6ng quy~n va c6ng da~1 theo tr1nh t\1' t6 t~Ing tu phap, thUQC thfr111 quy~n duy nh§t CUa h~ th6ng faa
an, nh~111 datn bao ch(rc nang Xet Xlr chung Clla 111Qt lo~i CO' quan tai phim M6 h1nh co· quan tai phan hanh chinh cua cac qu6e gia nay hqp thanh nh6n1 "nh§t h~ tai phan"' t(rc la chi cong nh?n toa an tU' phap la CO' quan xet XU duy nh§t
Tuy nhien, c6 hai ngo~ti l~ trong vi~c tin1 hi~u tn6 hinh co quan tai ph an hanh chinh o· cat nu6'c thea h~ th6ng 1 u?t chung
hi~n nay:
1 '1 '
.J"
Trang 14M(;t Ia ben qmh vi~c trao quy~n xet Xll' duy nh~t thong qua
trinh tl;l' t6 tvng tu phap cho toa an trong vi~c phah quy~t cac
tranh ch~p hanh chinh, cac nuo·c nay cling cho phep cac t6
chtrc, ca nhan c6 quy~n tv· do ll;l·a chQn nhi~u kenh hon d~ giai
quy~t cac trarih ch~p hanh chinh phat sinh vo·i nha nuo·c hay
can be) cong quy~n thong qua con ducYng hoa giai, thoa thu?n
d~ sv vi¢c du9·c ti~n hanh nhanh chong, linh ho~t~ nhu each
giai quy~t cua cac t6 ch(rc lu?t su -tu, cac trQng tai hanh chinh,
cac t6 chCrc nua tu phap (adn1inistrative tribunal)
Hai Ia trong b6i canh h<)i nh?p qu6c t~ c6 xu hu6ng xich l~i
g~n nhau gifra cac h~ th6ng phap lu?t tren th~ giO'i, cling nhu nh?n
ro S\1' khac bi~t trong vi~c giai quy~t cac tranh ch~p hanh chinh,
cac nu6'c theo h¢ th6ng lu?t chun.g tu cu6i th~ ld XX cho d~n nay
cling b5t d~u thanh l?p nhung b9 ph?n chuyen trach trong cac toa
an thucmg hay thanh l?p cac CO' quan tai phan hanh chinh chuyen
trach trong n1<)t s6 linh vvc d~c bi~t quan trQng nhu llnh vvc ·d~t
dai, thu~, bao hi~111, giao d\lC, )' t~ va phuc lQ'i Xa h<)i
1.1.2 Quan ni~n1 Vel n16 hinh CO' quan tai phan hanh chinh
cua cac nu6'c thea h~ th6ng lu?t chau Au lvc dia (the
continentallavv hay civilla\V fan1ily)
H~ th6ng lu?t chau Au 1\lC d!a - ti@n than la lu?t La n1a
(Ron1ano - Gern1anic ), xuftt hi~n a lvc dia chau Au vao th~ ki
XVIII Cac nuO'c theo h~ th6ng lu?t nay bao gfnn Phap, Dtrc,
Thvy Di~n, Bi, Ha Lan Ngoai ra, vO'i k~t qua cua qua.trinh
thu<)c dia hoa truo·c day, nhi~u quae gia kh6ng pha.i o· chau Au
cling chtu anh huO'ng cua h~ th6ng lu®.t nay nhu toan b9 c~c
nuO'c chau Mi La-tin, n1c)t ph~n 16'n c.ac nu6'c chau Phi, cac
nu6'c Trung c?n dong va 111Qt s6 nuac thu9c khu VlJC Dong
M(;t Ia ben qmh vi~c trao quy~n xet Xll' duy nh~t thong qua
trinh tl;l' t6 tvng tu phap cho toa an trong vi~c phah quy~t cac
tranh ch~p hanh chinh, cac nuo·c nay cling cho phep cac t6
chtrc, ca nhan c6 quy~n tv· do ll;l·a chQn nhi~u kenh hon d~ giai
quy~t cac trarih ch~p hanh chinh phat sinh vo·i nha nuo·c hay
can be) cong quy~n thong qua con ducYng hoa giai, thoa thu?n
d~ sv vi¢c du9·c ti~n hanh nhanh chong, linh ho~t~ nhu each giai quy~t cua cac t6 ch(rc lu?t su -tu, cac trQng tai hanh chinh, cac t6 chCrc nua tu phap (adn1inistrative tribunal)
Hai Ia trong b6i canh h<)i nh?p qu6c t~ c6 xu hu6ng xich l~i g~n nhau gifra cac h~ th6ng phap lu?t tren th~ giO'i, cling nhu nh?n
ro S\1' khac bi~t trong vi~c giai quy~t cac tranh ch~p hanh chinh, cac nu6'c theo h¢ th6ng lu?t chun.g tu cu6i th~ ld XX cho d~n nay
cling b5t d~u thanh l?p nhung b9 ph?n chuyen trach trong cac toa
an thucmg hay thanh l?p cac CO' quan tai phan hanh chinh chuyen trach trong n1<)t s6 linh vvc d~c bi~t quan trQng nhu llnh vvc ·d~t
dai, thu~, bao hi~111, giao d\lC, )' t~ va phuc lQ'i Xa h<)i
1.1.2 Quan ni~n1 Vel n16 hinh CO' quan tai phan hanh chinh cua cac nu6'c thea h~ th6ng lu?t chau Au lvc dia (the continentallavv hay civilla\V fan1ily)
H~ th6ng lu?t chau Au 1\lC d!a - ti@n than la lu?t La n1a (Ron1ano - Gern1anic ), xuftt hi~n a lvc dia chau Au vao th~ ki XVIII Cac nuO'c theo h~ th6ng lu?t nay bao gfnn Phap, Dtrc, Thvy Di~n, Bi, Ha Lan Ngoai ra, vO'i k~t qua cua qua.trinh thu<)c dia hoa truo·c day, nhi~u quae gia kh6ng pha.i o· chau Au cling chtu anh huO'ng cua h~ th6ng lu®.t nay nhu toan b9 c~c
nuO'c chau Mi La-tin, n1c)t ph~n 16'n c.ac nu6'c chau Phi, cac
nu6'c Trung c?n dong va 111Qt s6 nuac thu9c khu VlJC Dong
Trang 15:\am A nhu Indonesia ( chiu iinh hu'()·ng cua h¢ th6ng 'phttp lu~1t
l-Ie\ Lan) Vi¢1 :\am Lc\o Can1puchia (chiu ;;1nh huO'ng eLla h~
th6ng.philp lu~t Philp)
Lu~t hc.\nh ·chinh vu ch~ dinh tc.\i phan h[mh chinh phat tri~n
m~nh tne ()' cac nu6c thu9c h~ th6ng lu0t chflU Au h,tc d!a ma di0n
hinh la Ph{lp Na Dt:rc du'(.1'C xcn1 1~1 cftc que huO"ng cCw lu~t hanh
chinh hi~n d~i - nhu la c6ng C~l bao v~ quy~n va Iq·i fch hQ'P
phap Clla cac t6 chLl'C va ca nhan truO'c nguy CO' xan1 h~li Clla bQ
tnay hanh chinh thong qua co·-qucm tai phC:m hanh chinh c10c l~1p
Cc.\c nu6'c theo h¢ th6ng lu~t n,\y c() s~r phan bi~t r~ch r6i
giCi'a lu~t cong va lu~t tu va chinh SV phari'"bi~t nay d5n d~n CclC
tranh chftp phc\p li x~1y ra cling dLI'<._)'C phan dinh ro n1ng v0 tinh
chfrt, cling ;,hu thtln1 quy0n xen1 xct, -gi~ii quy~t cC:lC tranh chAp
phc\t sinh trong cc.1c llnh v~rc khac nhau cl:ta dO'i s6ng xa h9i nhu
tranh chfrp dan sv kinh t~, han·h chfnh lao d<)ng Tranh chfrp
hanh chinh duqc xac dinh Ia tranh chAp trong lTnh v~rc lu0t
cong~ phat Sinh gi Lt'a CC.lc t6 Chll'C C{l i1hfm cong dan VO'i cac CO'
quan, t6 chCrc cong quy~n Xufrt phtit t~r tinh d?c thu cua tranh
chfrp hanh chinh luon c6 s~r hi~n di¢n cCw y~u t6 quy~n lvc cac
nuo·c theo h~ th6ng Iu?t nay ben qmh vi~c van cho phep cac CO'
quan cong quy~n dUQ'C tV XCn1 xet cac quy~t oinh hay h~tnh Vi
cCta n1inh ·khi bi khi~u n~li, cho phep nguo·i dan duqc quy~n
ki¢11 cac CO' quan nay ra h~ th6ng CO' quan tai phan h~mh chfnh
dc)c l~p (toa an h~mh chinh) nh~m dam bao tfnh •khach quan,
c6ng b~ng trong vi~c gUii quy@t cfmg nhu dan1 bao tinh th6ng
nh~t giCra hai n9.i dung hanh chfnh quan lf va hanh chinh tai
phan theo li lu?n cCta lu?t hanh chinh C<)ng boa Phap Cac
nuO"c thanh l~p n16 hinh co quan tai phan hanh chinh d<)c I?p
15
:\am A nhu Indonesia ( chiu iinh hu'()·ng cua h¢ th6ng 'phttp lu~1t
l-Ie\ Lan) Vi¢1 :\am Lc\o Can1puchia (chiu ;;1nh huO'ng eLla h~
th6ng.philp lu~t Philp)
Lu~t hc.\nh ·chinh vu ch~ dinh tc.\i phan h[mh chinh phat tri~n
m~nh tne ()' cac nu6c thu9c h~ th6ng lu0t chflU Au h,tc d!a ma di0n hinh la Ph{lp Na Dt:rc du'(.1'C xcn1 1~1 cftc que huO"ng cCw lu~t hanh chinh hi~n d~i - nhu la c6ng C~l bao v~ quy~n va Iq·i fch hQ'P phap Clla cac t6 chLl'C va ca nhan truO'c nguy CO' xan1 h~li Clla bQ tnay hanh chinh thong qua co·-qucm tai phC:m hanh chinh c10c l~1p
Cc.\c nu6'c theo h¢ th6ng lu~t n,\y c() s~r phan bi~t r~ch r6i giCi'a lu~t cong va lu~t tu va chinh SV phari'"bi~t nay d5n d~n CclC
tranh chftp phc\p li x~1y ra cling dLI'<._)'C phan dinh ro n1ng v0 tinh chfrt, cling ;,hu thtln1 quy0n xen1 xct, -gi~ii quy~t cC:lC tranh chAp phc\t sinh trong cc.1c llnh v~rc khac nhau cl:ta dO'i s6ng xa h9i nhu tranh chfrp dan sv kinh t~, han·h chfnh lao d<)ng Tranh chfrp hanh chinh duqc xac dinh Ia tranh chAp trong lTnh v~rc lu0t
cong~ phat Sinh gi Lt'a CC.lc t6 Chll'C C{l i1hfm cong dan VO'i cac CO'
quan, t6 chCrc cong quy~n Xufrt phtit t~r tinh d?c thu cua tranh chfrp hanh chinh luon c6 s~r hi~n di¢n cCw y~u t6 quy~n lvc cac nuo·c theo h~ th6ng Iu?t nay ben qmh vi~c van cho phep cac CO' quan cong quy~n dUQ'C tV XCn1 xet cac quy~t oinh hay h~tnh Vi cCta n1inh ·khi bi khi~u n~li, cho phep nguo·i dan duqc quy~n ki¢11 cac CO' quan nay ra h~ th6ng CO' quan tai phan h~mh chfnh dc)c l~p (toa an h~mh chinh) nh~m dam bao tfnh •khach quan, c6ng b~ng trong vi~c gUii quy@t cfmg nhu dan1 bao tinh th6ng
nh~t giCra hai n9.i dung hanh chfnh quan lf va hanh chinh tai phan theo li lu?n cCta lu?t hanh chinh C<)ng boa Phap Cac nuO"c thanh l~p n16 hinh co quan tai phan hanh chinh d<)c I?p
15
Trang 16neu tren h9·p thanh nho1n m6 hinh "luang h~ tai pnan", nghia la
ben c~nh h~ th6ng toa an tu phap co chtrc nang xet xu nhu cac
nu6'c thu()c h~ th6ng lu~t chung, cac nu6c nay con t6 chtrc h~
th6ng to a an hanh chinh d9c l~p cling co chuc nang xet xu
; Tuy nhien, cac nu6c xay dvng va thua nh~n 1116 hinh
"luo·ng h~ tai phan'·' xuftt phat tu nhfrng di~u ki~n Itch su va
thvc ti~n khac nhau cua tninh, trong qua .~rinh phat tri~n tno
hinh CO quan tai phan hanh chinh chuyen lam nhi~111 V\1 xet XU
cac tranh chftp hanh chinh cling o6 sv khac bi~t nh~t dinh
Di~n1 khac bi~t d6 la.lTIQt s6 nu6'c -da thanh l~p h~ th6ng toa an
hanh chinh d9c l~p tu trung uong d~ri dia phuang, chuyen thvc
hi~n ch-Lrc nang xet xu hanh chinh nhu Due, Thljy DiSn, Ha
Lan, Indonesia M9t s6 nu6c cling thanh l~p h~ th6ng toa an
hanh chinh d9c l~p vo·i h~ th6ng toa an tu phap nhung ll;li d~t
n6 trong nhanh hanh phap, a c~p· trung uang toa an hanh chinh
t6i cao c6 ten g9i la I-I9i d6ng Nha nu6c (Conseil d'Etat), ben
c~nh chile nang xet xu con c6 chuc nang tu vftn phap lu~t cho
chinh phu, nhu m6 hinh cua C()ng hoa Phap, Bi, Y, Ai C~p,
Vuong qu6c Thai Lan
Quan ni~n1 v~ tai phan hanh chinh cling nhu tno hinh ca
quan tai phan cua h~ th6ng lu~t chau Au Ivc dia co nhi~u anh
huang n1~nh me tren th~ gi6i hi~n nay, trong d6 Phap va Due
· Ia hai qu6c gia diSn hinh trong vi~c xay dvng n1o hinh "luo·ng
h~ tai phan"
Mo hinh toa an hanh chinh cua Phap duqc gi6'i thi~u ng~n
gQn nhu sau:
H9i d6ng Nha nu6'c duqc coi ·la to a an hanh chinh t6i cao
t6n t~i ·song song v6i to a an tu phap t6i cao ( cour de cassation)
neu tren h9·p thanh nho1n m6 hinh "luang h~ tai pnan", nghia la ben c~nh h~ th6ng toa an tu phap co chtrc nang xet xu nhu cac nu6'c thu()c h~ th6ng lu~t chung, cac nu6c nay con t6 chtrc h~ th6ng to a an hanh chinh d9c l~p cling co chuc nang xet xu
; Tuy nhien, cac nu6c xay dvng va thua nh~n 1116 hinh
"luo·ng h~ tai phan'·' xuftt phat tu nhfrng di~u ki~n Itch su va thvc ti~n khac nhau cua tninh, trong qua .~rinh phat tri~n tno hinh CO quan tai phan hanh chinh chuyen lam nhi~111 V\1 xet XU cac tranh chftp hanh chinh cling o6 sv khac bi~t nh~t dinh Di~n1 khac bi~t d6 la.lTIQt s6 nu6'c -da thanh l~p h~ th6ng toa an hanh chinh d9c l~p tu trung uong d~ri dia phuang, chuyen thvc
hi~n ch-Lrc nang xet xu hanh chinh nhu Due, Thljy DiSn, Ha
Lan, Indonesia M9t s6 nu6c cling thanh l~p h~ th6ng toa an hanh chinh d9c l~p vo·i h~ th6ng toa an tu phap nhung ll;li d~t n6 trong nhanh hanh phap, a c~p· trung uang toa an hanh chinh
t6i cao c6 ten g9i la I-I9i d6ng Nha nu6c (Conseil d'Etat), ben
c~nh chile nang xet xu con c6 chuc nang tu vftn phap lu~t cho
chinh phu, nhu m6 hinh cua C()ng hoa Phap, Bi, Y, Ai C~p,
Vuong qu6c Thai Lan
Quan ni~n1 v~ tai phan hanh chinh cling nhu tno hinh ca
quan tai phan cua h~ th6ng lu~t chau Au Ivc dia co nhi~u anh huang n1~nh me tren th~ gi6i hi~n nay, trong d6 Phap va Due
· Ia hai qu6c gia diSn hinh trong vi~c xay dvng n1o hinh "luo·ng h~ tai phan"
Mo hinh toa an hanh chinh cua Phap duqc gi6'i thi~u ng~n
gQn nhu sau:
H9i d6ng Nha nu6'c duqc coi ·la to a an hanh chinh t6i cao t6n t~i ·song song v6i to a an tu phap t6i cao ( cour de cassation)
Trang 17la dinh ch6p CLIU h~ th6ng toe\ ·im thu·<\ng Y <S·i tu c{lCh Ia co quan
tu v~n, HOi d6ng Nha nu6'c tu v~n cho Chfnh phtt trong vi~c ban
hc\nh CC:lC d~l' an lu~t lien quan d6n l!nh V~l'C hc\nh phap, OU'a ra
nhu·ng lo·i khuyen v~ nhu·ng vAn d~ xung d<)t v6'i cac nguyen tAc
Clla Hi~n phap, ctmg nhu cac di;10 lu(lt trong nu6'c va di~u u6'c
qu6c t~ V 6'i tu each la to'a an hEmh chinh t6i cao, hang nan1 H9i
d6ng 1\h,\ nu6'c xet xLr khoimg 10.000 dSn 11.000 v~1 {ul, v6'i s6
lu:9·ng khoang 300 thfun phan duq·c chia lEnn ba ca·p v6'i cAp cao
nh~t la H<)i ct6ng vi·en (C~nseiller d'Etat)
Du6'i H<)i d6ng Nha nu6·c la cac toa an hanh chfnh ph(tc
th~n1 (administrative courts of appeal), bao g6n1 8 toa {m, trong
d6 Toa an hanh chinh phuc thAn1 Versailles n16'i du9·c thanh l?p
nan1 2004 Toa an hanh chinh ~Lmg (adtninistrative tribunal) la
to a an c~p th~p nhclt, v6'i s6 I uQ·ng 41 tren to an nu6'c Phap,
trong d6 c6 3 0 to a an n~tn trong lanh th6 chinh cua nu6'c Phap
va 11 n&n1 o· cac khu vvc khac nhau tren th~ gio'i thu<)c lanh
th6 Phap Theo s6 1UQ'11g th6ng ke hang nan1, -cac toa an nay
ban hanh 183.000 ban an haqh chinh, di~u nay cho thAy cac V\l
ki~n hanh chinh c-Lta Phap c6 n1<)t s6 lu9·ng dimg k~ va vai· tro
tich eve cua toa an hanh chinh trong vi~c bao v~ cac quy~n tv
do~ dan ch(t Clla ca nhan
Toa 'an.hanh chfnh cua Phap c6 th~n1 quy~n xen1 xet tinh
h9'p phap cua cac quy phc;tl11 phap lu~t hanh chinh~ tl.r nhung
quy~t dinh nho nhit c-Lta chinh quy~n dia phuong d~n cac nghi
d!nh duQ·c ban hanh b6'i T6ng t.h6ng, ngoq.i trl.r nhli'ng van ban
d?c bi~t cua Chinh phu V ~ nguyen t~c, ngucl'i dan c6 th~ ki~n
b~t kl quy~t dinh hay hanh vi c6ng quy~n nao ra toa an c6 thcl111
quy~n n~u kh6ng thu<)c nhli'ng truc)'ng hgp ngoq.i 1~ Chinh phu
17
la dinh ch6p CLIU h~ th6ng toe\ ·im thu·<\ng Y <S·i tu c{lCh Ia co quan
tu v~n, HOi d6ng Nha nu6'c tu v~n cho Chfnh phtt trong vi~c ban hc\nh CC:lC d~l' an lu~t lien quan d6n l!nh V~l'C hc\nh phap, OU'a ra nhu·ng lo·i khuyen v~ nhu·ng vAn d~ xung d<)t v6'i cac nguyen tAc
Clla Hi~n phap, ctmg nhu cac di;10 lu(lt trong nu6'c va di~u u6'c qu6c t~ V 6'i tu each la to'a an hEmh chinh t6i cao, hang nan1 H9i d6ng 1\h,\ nu6'c xet xLr khoimg 10.000 dSn 11.000 v~1 {ul, v6'i s6 lu:9·ng khoang 300 thfun phan duq·c chia lEnn ba ca·p v6'i cAp cao
nh~t la H<)i ct6ng vi·en (C~nseiller d'Etat)
Du6'i H<)i d6ng Nha nu6·c la cac toa an hanh chfnh ph(tc th~n1 (administrative courts of appeal), bao g6n1 8 toa {m, trong d6 Toa an hanh chinh phuc thAn1 Versailles n16'i du9·c thanh l?p nan1 2004 Toa an hanh chinh ~Lmg (adtninistrative tribunal) la
to a an c~p th~p nhclt, v6'i s6 I uQ·ng 41 tren to an nu6'c Phap, trong d6 c6 3 0 to a an n~tn trong lanh th6 chinh cua nu6'c Phap
va 11 n&n1 o· cac khu vvc khac nhau tren th~ gio'i thu<)c lanh th6 Phap Theo s6 1UQ'11g th6ng ke hang nan1, -cac toa an nay ban hanh 183.000 ban an haqh chinh, di~u nay cho thAy cac V\l ki~n hanh chinh c-Lta Phap c6 n1<)t s6 lu9·ng dimg k~ va vai· tro tich eve cua toa an hanh chinh trong vi~c bao v~ cac quy~n tv
do~ dan ch(t Clla ca nhan
Toa 'an.hanh chfnh cua Phap c6 th~n1 quy~n xen1 xet tinh h9'p phap cua cac quy phc;tl11 phap lu~t hanh chinh~ tl.r nhung quy~t dinh nho nhit c-Lta chinh quy~n dia phuong d~n cac nghi d!nh duQ·c ban hanh b6'i T6ng t.h6ng, ngoq.i trl.r nhli'ng van ban d?c bi~t cua Chinh phu V ~ nguyen t~c, ngucl'i dan c6 th~ ki~n
b~t kl quy~t dinh hay hanh vi c6ng quy~n nao ra toa an c6 thcl111 quy~n n~u kh6ng thu<)c nhli'ng truc)'ng hgp ngoq.i 1~ Chinh phu
17
Trang 18hay b~t k~ CO' quan m1o kh6ng tl~~ tv· y trao quy~n cho toa an GU'Q'C
quy~n xet XU 111Qt lo~i V\1 Vi~c nao ci~y thong qua di~U khoan dlJ'
phong nh~111 ctan1 bao tinh GQC l~p cua CO' quan tai phan tro11g
vi~c xet x(r I(hac vo·i Due, toa an hanh chinh cua Phap c6 th~
giai quy~t cac V\1 ki~n doi b6i thuo·11g thi~t hSli do hanh chfnh
gay ra Toa an c6 th~ xen1 xet tinh hQ'p phap cua cac quy~t dinh,
hanh vi c6ng quy~11 b~t k~ khi nao c6 yeu cfru khcri ki~n tna
kh6ng cfrn trai qua giai doSln ti~n t6 tvng b~t bu<)c Toa an Pl~ap
c6 thfrn1 quy~n huy, giu· nguyen hay sua nhll'ng sai phSltTI trong
cac quy~t dinh bi ki~n, toa an c6 quy~n xac dinh cac quy~n
duq·c lan1 Vel kh6ng QU'Q'C latn cua GU'O'llg S\t; quy~t d·inh vi~c
b6i thuo·ng thi~t h~i; ap d~t 111ll'C phSlt ho~C b6 sung khoan ti~n
-yeu cfru b6i thuo·ng thi~t hSli ct6i v6'i tai san c6ng~ ap dvng 111Qt
s6 bi~n phap cucYng ch~ b~t bu9c d6i v6i ct6i tu9·ng bi ki~n
C9ng hoa lien bang Dtrc phat tri~n ch~ dinh tai phan hanh
chinh k~ tu n(ra sau cua th~ ld th(r XIX Otto Mayer du9·c xetn la
cha de cua lu~t hanh chinh Due v6i vi~c xufrt ban cu6n sach n6i
ti~ng "Getman Adtninistrative Lav/' (Deutsches Venvaltunsrecht)
nan1 1895
Theo; If lu~n cua Otto Mayer, khai ni~n1 CO' ban va quan
trQng nhfrt d6 la nha nu6'c phap quy~n (Rechtsstaat: hay
Statutory State), hoan to an khac bi~t v6'i nha nu6'c canh sat
(Polizeistaat, hay Police State) Nha nu6'c phap quy~n la nha
nu6'c c6 11~11 hanh chinh t6t va h~ th6ng lu?t hanh chfnh vli'ng
ch~c d~ bao dan1 cho n16i quan h~ t6t d~p giua nha nu6c v6'i tu
each la chu th~ quan li v6'i cac ct6i tUQ'11g thatn gia- GU'Q'C gQi la
ct6i tuQ·ng phvc v\1 cua quan li hanh chinh (Untertanen hay
Subject) ~ha nu6'c phap quy~n doi hoi kh6ng chi vi~c ban
hay b~t k~ CO' quan m1o kh6ng tl~~ tv· y trao quy~n cho toa an GU'Q'C
quy~n xet XU 111Qt lo~i V\1 Vi~c nao ci~y thong qua di~U khoan dlJ'
phong nh~111 ctan1 bao tinh GQC l~p cua CO' quan tai phan tro11g
vi~c xet x(r I(hac vo·i Due, toa an hanh chinh cua Phap c6 th~
giai quy~t cac V\1 ki~n doi b6i thuo·11g thi~t hSli do hanh chfnh gay ra Toa an c6 th~ xen1 xet tinh hQ'p phap cua cac quy~t dinh, hanh vi c6ng quy~11 b~t k~ khi nao c6 yeu cfru khcri ki~n tna kh6ng cfrn trai qua giai doSln ti~n t6 tvng b~t bu<)c Toa an Pl~ap c6 thfrn1 quy~n huy, giu· nguyen hay sua nhll'ng sai phSltTI trong cac quy~t dinh bi ki~n, toa an c6 quy~n xac dinh cac quy~n duq·c lan1 Vel kh6ng QU'Q'C latn cua GU'O'llg S\t; quy~t d·inh vi~c
b6i thuo·ng thi~t h~i; ap d~t 111ll'C phSlt ho~C b6 sung khoan ti~n -yeu cfru b6i thuo·ng thi~t hSli ct6i v6'i tai san c6ng~ ap dvng 111Qt s6 bi~n phap cucYng ch~ b~t bu9c d6i v6i ct6i tu9·ng bi ki~n C9ng hoa lien bang Dtrc phat tri~n ch~ dinh tai phan hanh chinh k~ tu n(ra sau cua th~ ld th(r XIX Otto Mayer du9·c xetn la cha de cua lu~t hanh chinh Due v6i vi~c xufrt ban cu6n sach n6i ti~ng "Getman Adtninistrative Lav/' (Deutsches Venvaltunsrecht) nan1 1895
Theo; If lu~n cua Otto Mayer, khai ni~n1 CO' ban va quan trQng nhfrt d6 la nha nu6'c phap quy~n (Rechtsstaat: hay Statutory State), hoan to an khac bi~t v6'i nha nu6'c canh sat (Polizeistaat, hay Police State) Nha nu6'c phap quy~n la nha nu6'c c6 11~11 hanh chinh t6t va h~ th6ng lu?t hanh chfnh vli'ng
ch~c d~ bao dan1 cho n16i quan h~ t6t d~p giua nha nu6c v6'i tu each la chu th~ quan li v6'i cac ct6i tUQ'11g thatn gia- GU'Q'C gQi la ct6i tuQ·ng phvc v\1 cua quan li hanh chinh (Untertanen hay Subject) ~ha nu6'c phap quy~n doi hoi kh6ng chi vi~c ban
Trang 19ht\nh ra ludt m6t each ch8t ch0 v::\ th<.\ng ._, nhAt n1a C()n d6i hoi co
ch0 tn1o d~1m cho nh~l nu6c cCmg phrii tuan thLl thco ph<:1p lu~L
th6ng qua vi¢c cho phcp cac chLl th~ Ia c1c~i lU\)'ng qu~:1n If duc.Jc
quy~n ki~n \:h~l nu'l)·c ra n1<)t toa e:\n h8nh chinh d(lc l?p Cac
hoc ' '-giri nguc\i DCrc cho r5ng ._,; khi cck dao luat thuc hicn cht:rc
nang Clla 111ll1h y<.)·j tU' each Ia phuong ti¢n ch<.~ng l?i s~r chuyen
ch0 cCm :\:h~:\ nu6'c ·thi t~t nhicn ph~ii tln1 ki~n1 nht1'ng phuong
ti¢n hCill hi¢u nhfm1 thi hanh d~lo Iu~t c16 dcSng th()·i cfrn c6 co
ch0 d0 ki6n1 soat ho~tt d()ng cl:ta b0 rnay nha nu6·c trong khuon
kho phap IL1~t cho phep Day chfnh 1:\ nhCrng li giai c~n thi~t
cho sv c6 n1~t cC1a If lu?n v0 tc.\i ph~:1n hanh chfnh 6· DCrc
6 nCra ddu th6 ki XIX, kh{li ni¢n1 tu phap hanh chinh da
xuc1t hi¢n a· DCrc~ theo d<.) n1()t sc~ co quan chuyen trach trong b<)
111ay hanh chfnh da dU'(,)'C thi~t J~p chuyen giai quy~t cac vi¢c
ki¢n t~mg v~ h<:\nh chfnh;· Tuy nhien cac h9c giri phc binh 1116
hinh cua Phap nh0n thfry day v·an la hinh tht:rc tv ki0m tra cl:w
h~ th6ng himh chfnh 111~C dtl CO S\l' d()c J?p nhung van 11~111
trong 11hanh hanh ,phap~ 'do d6 cfrn ph~1i c6 n1<)t sv bao dan1
vll'ng chftc hon thC>ng qun h¢ th6ng· toa t1n d<)c l~p
Xudt phat ttr lf lu~n trcn, f>(rc da xay dvng mo hinh toa·· an
hanh chfnh d<)c l(1p tl\n t~li song song v6'i h~ thC)l1g toa· an
thu<.\ng Toa an hi:mh chfnh t6i tao cCmg chi c6 nhi¢n1 V\1 xet Xll'
cac Y\1 ki~n hanh chfnh 111a khong Cl) chLl'C nang tu vftn cho
Chinh phu nhu n16 hinh CLla Phap xufrt phat ttr quan di~n1 cho
r~ng co qum1 tai phan hanh chfnh phai hoan to~m d<)c l~p v6'i
Chfnh phu n16·i bao dan1 duQ·c tfnh cong b~ng, khach quan Ben
CC).nh d6, khac v6'i toa an h~u:h chinh Phap c6 th~ xen1 xet cac
Vlf vi~c b6i thuo·ng thi~t h~i, toa an hanh chinh Dtrc chi xen1
19
ht\nh ra ludt m6t each ch8t ch0 v::\ th<.\ng ._, nhAt n1a C()n d6i hoi co ch0 tn1o d~1m cho nh~l nu6c cCmg phrii tuan thLl thco ph<:1p lu~L
th6ng qua vi¢c cho phcp cac chLl th~ Ia c1c~i lU\)'ng qu~:1n If duc.Jc
quy~n ki~n \:h~l nu'l)·c ra n1<)t toa e:\n h8nh chinh d(lc l?p Cac hoc ' '-giri nguc\i DCrc cho r5ng ._,; khi cck dao luat thuc hicn cht:rc nang Clla 111ll1h y<.)·j tU' each Ia phuong ti¢n ch<.~ng l?i s~r chuyen ch0 cCm :\:h~:\ nu6'c ·thi t~t nhicn ph~ii tln1 ki~n1 nht1'ng phuong ti¢n hCill hi¢u nhfm1 thi hanh d~lo Iu~t c16 dcSng th()·i cfrn c6 co ch0 d0 ki6n1 soat ho~tt d()ng cl:ta b0 rnay nha nu6·c trong khuon
kho phap IL1~t cho phep Day chfnh 1:\ nhCrng li giai c~n thi~t cho sv c6 n1~t cC1a If lu?n v0 tc.\i ph~:1n hanh chfnh 6· DCrc
6 nCra ddu th6 ki XIX, kh{li ni¢n1 tu phap hanh chinh da xuc1t hi¢n a· DCrc~ theo d<.) n1()t sc~ co quan chuyen trach trong b<) 111ay hanh chfnh da dU'(,)'C thi~t J~p chuyen giai quy~t cac vi¢c ki¢n t~mg v~ h<:\nh chfnh;· Tuy nhien cac h9c giri phc binh 1116 hinh cua Phap nh0n thfry day v·an la hinh tht:rc tv ki0m tra cl:w h~ th6ng himh chfnh 111~C dtl CO S\l' d()c J?p nhung van 11~111 trong 11hanh hanh ,phap~ 'do d6 cfrn ph~1i c6 n1<)t sv bao dan1 vll'ng chftc hon thC>ng qun h¢ th6ng· toa t1n d<)c l~p
Xudt phat ttr lf lu~n trcn, f>(rc da xay dvng mo hinh toa·· an hanh chfnh d<)c l(1p tl\n t~li song song v6'i h~ thC)l1g toa· an thu<.\ng Toa an hi:mh chfnh t6i tao cCmg chi c6 nhi¢n1 V\1 xet Xll'
cac Y\1 ki~n hanh chfnh 111a khong Cl) chLl'C nang tu vftn cho Chinh phu nhu n16 hinh CLla Phap xufrt phat ttr quan di~n1 cho r~ng co qum1 tai phan hanh chfnh phai hoan to~m d<)c l~p v6'i Chfnh phu n16·i bao dan1 duQ·c tfnh cong b~ng, khach quan Ben CC).nh d6, khac v6'i toa an h~u:h chinh Phap c6 th~ xen1 xet cac Vlf vi~c b6i thuo·ng thi~t h~i, toa an hanh chinh Dtrc chi xen1
19
Trang 20xet tinh hqp phap cua cac quy~t d!nh~ hanh vi, con vi~c yeu c~u
b6i thuo·ng se do toa a11 dan S\1' giai quy~t
T6In l~i, tai phan hanh chinh theo quan ni~ln cua cac nuoc
theo h~ th6ng lu~t chau Au lvc dia, di~n hinh la Phap va D(rc,
la ho~t d(>ng xet Xll' cac tranh ch~p hanh chfnh gifra cong dan
va t6 chuc cua h9 vai cac t6 chuc, ca nhan cong quysn va ho~t
d<)ng tu v~n phap lu~t cho Chinh phu duQ·c thvc hi~n bai h~
th6ng co· quan toa an hanh chinh d(>c l~p tu truhg uong d~n dia
phuang' (tn6 hinh cua Due) hay b6'i h~ th6ng CO' quan toa an
hanh chinQ n&n1 trong nhanh hanh phap du·ng d~u la H9i ct6ng
Nha nu6·c (1n6 hinh cua Phap)
1.1.3 Quan ni~1n cua Lien X6, cac nu6c XHCN Dong Au
tru6c day Va S\1' tbay df>i n10 hinh CO' quan tai phan hanh chinh
cua CHLB Nga, cac nuoc Dong Au hi~n nay
So sanh v6i sv· phat tri~n cua h~ th6ng iu~t chung va h~
th6ng lu~t chau Au 1\lc dia, h~ th6ng lil~t XHCN hinh th~nh
111UQ11 hon, duqc danh d~u k~ ttl' thanh cong vi d~i cua Cach
111~ng thang Muo·i Nga va S\1' ra do·i cua Nha nuoc Xo vi~t nam
1917 H~ th6ng lu~t XHCN truoc day bao g6n1 Lien Xo, cac
nu6c XHCN Dong Au cling nhu cac nu6c thu(>c h~ th6ng
XHCN tren th~ gioi nhu CuBa, Vi~t Nan1, M6ng C6
H~ th6ng phap lu~t dugc xay dvng tren nSn tangy thuc h~
tu tuang Mac-Lenin,· ·nen cac nuoc XHCN tru6c day dSu
chung quan ni~n1: Nha nu6c XHCN la nha nu6·c d~i di~n t~t ca
cac t~ng lap nhan dan lao c19ng, cac quysn va lqi ich chinh
dang cua hQ dSu du9·c nha nu6~ ton trQng va bao v~, do d6 kh6
c6 th~ t6n t~i cac tranh ch~p phat sinh giua nha ntroc va cong
dan Trang h~ th6ng phap lu~t khong c6 sv·phan·chia gili'a lu~t
la ho~t d(>ng xet Xll' cac tranh ch~p hanh chfnh gifra cong dan
va t6 chuc cua h9 vai cac t6 chuc, ca nhan cong quysn va ho~t d<)ng tu v~n phap lu~t cho Chinh phu duQ·c thvc hi~n bai h~ th6ng co· quan toa an hanh chinh d(>c l~p tu truhg uong d~n dia phuang' (tn6 hinh cua Due) hay b6'i h~ th6ng CO' quan toa an hanh chinQ n&n1 trong nhanh hanh phap du·ng d~u la H9i ct6ng Nha nu6·c (1n6 hinh cua Phap)
1.1.3 Quan ni~1n cua Lien X6, cac nu6c XHCN Dong Au tru6c day Va S\1' tbay df>i n10 hinh CO' quan tai phan hanh chinh cua CHLB Nga, cac nuoc Dong Au hi~n nay
So sanh v6i sv· phat tri~n cua h~ th6ng iu~t chung va h~ th6ng lu~t chau Au 1\lc dia, h~ th6ng lil~t XHCN hinh th~nh
111UQ11 hon, duqc danh d~u k~ ttl' thanh cong vi d~i cua Cach 111~ng thang Muo·i Nga va S\1' ra do·i cua Nha nuoc Xo vi~t nam
1917 H~ th6ng lu~t XHCN truoc day bao g6n1 Lien Xo, cac nu6c XHCN Dong Au cling nhu cac nu6c thu(>c h~ th6ng XHCN tren th~ gioi nhu CuBa, Vi~t Nan1, M6ng C6
H~ th6ng phap lu~t dugc xay dvng tren nSn tangy thuc h~
tu tuang Mac-Lenin,· ·nen cac nuoc XHCN tru6c day dSu chung quan ni~n1: Nha nu6c XHCN la nha nu6·c d~i di~n t~t ca cac t~ng lap nhan dan lao c19ng, cac quysn va lqi ich chinh
dang cua hQ dSu du9·c nha nu6~ ton trQng va bao v~, do d6 kh6
c6 th~ t6n t~i cac tranh ch~p phat sinh giua nha ntroc va cong
dan Trang h~ th6ng phap lu~t khong c6 sv·phan·chia gili'a lu~t
Trang 21cong va lu~t tu Khni ni~m lu(lt hanh chinh nhcln m~mh tinh
ch~t quy6n Ivc~· quy~n uy phvc ttmg trong cac ho0t d(>ng qu<:tn
If h<:\nh chfnl_1 Khai ni~n1 tai phim himh chinh theo nghTa Ia ho?t
d(>ng xet Xll' Clla toa an d6i v6'i cac tranh chAp hanh chinh ho~Ul
toan khong xu~t hi~n Cite thu?t ngG' nhu ki~n nha nu6'c, ki~n co
quan hay t6 chCrc cong quy~n, to~ an hanh chinh, cac tranh chAp,
XUng d(>t giQ·a cong quy~n Va cong dan kh6ng dU'Q'C Sll' dl;lng phf>
bi~n Thay vao d6, ci1c thu?t ngG' nhu quy0n kl~i~u n~ti, ·quy~n tv
xeni XCt CclC quy~t dinh hay hanh vi hanh chinh Clla CO' quan nha
nu6'c khi b! khi~u n?i, thanh tr<:J nha nu6'c thucmg duq·c sLr
d~mg c.t0 nhAn n1~1nh c6ng ·t<ic thanh tra, giai quy0t khi~u n~li, t6
cao nlang clAu An d~c tnrng cda CO' ch~ ''B(> tnr6'ng- Quan toa''
trong vi~c giai quy~t khi~u n?i ct:m nguO'i dan
Tuy nhien, quan ni~n1 v0 tai phan hanh chinh theo nghTa
h~p, hay thu~t ngG' tu phap hanh chinh (adn1inistrative justice)
veri nghTa la trao quy~n cho toa an xen1 xet tinh hQ'P phap Clla
cac quy~t dinh, h~mh vi hanh chinh, da xuAt hi~n trong lu?t cCta
Nga truerc Cach n1011g thang Muo·i nan1 1917 va cta bi ttr ch6i
trong giai do?n Stalin.< I) Sau giai do?n nay, n1<)t s6 nu6c XHCN
Dong Au~ 'th~n1 chi ·ca ?\ha nuo:c XI-ICN Lien X6 da nh~n thfiy
sv c~n thi~t phai ti~n hanh c'ai each d~ thvc hi~n qua trlnh dan
chLt XHCN nen da thanh l?p I?i cac toa an hanh chinh truerc
day Va ban hanh lu~t V~ thll t\lC giai quy~t ki~n t~mg hanh chinh,
nhu o· Nan1 Tu eli ( 1952), Hungary ( 1957), RUinani (1967),
Bungary (1970), Ba Lan (1980) Ba Lan cling la nha nuerc
XI-ICN d~u tien c6 h~ th6ng toa,an hanh chinh d(>c l~p v6'i thfrn1
(I ).Xem: George Ginsburgs Lu(it /u1nh chinh X a vidt: Li lu(in l'it chinh S(tch
(Soviet Administrative Law: Theory and Poticy), tr 65 (I 989)
xeni XCt CclC quy~t dinh hay hanh vi hanh chinh Clla CO' quan nha nu6'c khi b! khi~u n?i, thanh tr<:J nha nu6'c thucmg duq·c sLr d~mg c.t0 nhAn n1~1nh c6ng ·t<ic thanh tra, giai quy0t khi~u n~li, t6 cao nlang clAu An d~c tnrng cda CO' ch~ ''B(> tnr6'ng- Quan toa'' trong vi~c giai quy~t khi~u n?i ct:m nguO'i dan
Tuy nhien, quan ni~n1 v0 tai phan hanh chinh theo nghTa
h~p, hay thu~t ngG' tu phap hanh chinh (adn1inistrative justice) veri nghTa la trao quy~n cho toa an xen1 xet tinh hQ'P phap Clla
cac quy~t dinh, h~mh vi hanh chinh, da xuAt hi~n trong lu?t cCta Nga truerc Cach n1011g thang Muo·i nan1 1917 va cta bi ttr ch6i trong giai do?n Stalin.< I) Sau giai do?n nay, n1<)t s6 nu6c XHCN Dong Au~ 'th~n1 chi ·ca ?\ha nuo:c XI-ICN Lien X6 da nh~n thfiy
sv c~n thi~t phai ti~n hanh c'ai each d~ thvc hi~n qua trlnh dan chLt XHCN nen da thanh l?p I?i cac toa an hanh chinh truerc day Va ban hanh lu~t V~ thll t\lC giai quy~t ki~n t~mg hanh chinh, nhu o· Nan1 Tu eli ( 1952), Hungary ( 1957), RUinani (1967), Bungary (1970), Ba Lan (1980) Ba Lan cling la nha nuerc XI-ICN d~u tien c6 h~ th6ng toa,an hanh chinh d(>c l~p v6'i thfrn1
(I ).Xem: George Ginsburgs Lu(it /u1nh chinh X a vidt: Li lu(in l'it chinh S(tch
(Soviet Administrative Law: Theory and Poticy), tr 65 (I 989)
21
Trang 22quy~n r~t r<)ng trong cac lTnh vl)·c c1frt dai~ nha c)·~ xay dvng,
giao dt,IC ); t~ va l11Qt s6 llnh vvc khac Tru6'c khi l~hai ki~n len
toa an, nguo·i kho·i ki~n b~t bu<)c phai khi~u nq.i theo thu tvc
hanh chinh Toa an t6i cao c6 th~n1 quy~n gian1 d6c thfrn1 d6i
v6·i cac phan quy~t cua toa an hanh chinh cao c~p Nha nu6·c
Lien X6 sau vi~c ban hanh Hi~n phap nan1 1977 va v6'i cong
CUQC cai t6 l11q.nh 111e k~ tl.r nan1 1986, Lu~t sfJ 26 ban hanh
rigay 30/6/1987 da cho phep nguo·i dan dUQ'C k.i~n· ra toa cac
quy@t d!nh, hanh vi hanh chinh cua co quan c6ng quy~n n1a hQ
cho Ia bfrt hc)-p phap D?O lu~t ngay 30/6/1987 dUQ'C SLl'a d6i
ngay 20/11/1987 v6'i ten gQi Lu~t v~ thu tt,lc khi~u ki~n tru6'c
toa an d6i vo·i cac quy~t djnh, hanh vi bfrt hQ'P phap cua cac CO'
quan, cong chLl'C nha i1UO'C xatn h?-i d~n quy~n c6ng dan Lu~t
nay ti~p tvc dUQ'C th~ ch~ hoa trong Ngh! quy~t cua H<)i d6ng
th~1n phan Toa im nhan dan t6i cao ngay 27/7/1990 Thea d6,
cac van ban c6 th~ bi ki~n la cac van ban do c~ quan hanh
chinh nha nu6·c ban hanh bfrt hQ'P phap~ xatn h9-i toan b<) hay
n1<)t ph~n quy~n c6ng dan du9·c phap lu~t ghi nh~n ya cling chi
gi6'i h9-n la CaC van ban CUa chinh quy~n cija ,phUO'~lg Va CaC CO'
quan chuyen n16n CUa CO' quan nay
Vao cu6i nhCi'ng nan1 1980 va qua trinh dan chtl hoa' xa h<)i,
tang CUC)'ng h<)i nh?p khu vvc va qu6c t~, cac nu6'c thu<)c h~
th6ng lu?t XI-fCN tru6'c day cia phat tri~n h~ th6ng phap lu?t
cua m1nh theo nhll'ng chi~u hu6'ng khac nhau Hai di~n1 dang
chu y trong vi~c phat tri~n ch~ djnh tai phan hanh chinh va n16
hinh CO' quan tai phan hanh chinh cua C<)ng hoa lien bang Nga
va cac nuo·c Dong Au hi~n nay nhu sau: I
M(Jt Ia Lien X6 (nang c6t la C<)ng hoa lien bang Nga) va
quy~n r~t r<)ng trong cac lTnh vl)·c c1frt dai~ nha c)·~ xay dvng, giao dt,IC ); t~ va l11Qt s6 llnh vvc khac Tru6'c khi l~hai ki~n len toa an, nguo·i kho·i ki~n b~t bu<)c phai khi~u nq.i theo thu tvc
hanh chinh Toa an t6i cao c6 th~n1 quy~n gian1 d6c thfrn1 d6i v6·i cac phan quy~t cua toa an hanh chinh cao c~p Nha nu6·c Lien X6 sau vi~c ban hanh Hi~n phap nan1 1977 va v6'i cong CUQC cai t6 l11q.nh 111e k~ tl.r nan1 1986, Lu~t sfJ 26 ban hanh rigay 30/6/1987 da cho phep nguo·i dan dUQ'C k.i~n· ra toa cac quy@t d!nh, hanh vi hanh chinh cua co quan c6ng quy~n n1a hQ cho Ia bfrt hc)-p phap D?O lu~t ngay 30/6/1987 dUQ'C SLl'a d6i ngay 20/11/1987 v6'i ten gQi Lu~t v~ thu tt,lc khi~u ki~n tru6'c toa an d6i vo·i cac quy~t djnh, hanh vi bfrt hQ'P phap cua cac CO' quan, cong chLl'C nha i1UO'C xatn h?-i d~n quy~n c6ng dan Lu~t
nay ti~p tvc dUQ'C th~ ch~ hoa trong Ngh! quy~t cua H<)i d6ng
th~1n phan Toa im nhan dan t6i cao ngay 27/7/1990 Thea d6, cac van ban c6 th~ bi ki~n la cac van ban do c~ quan hanh chinh nha nu6·c ban hanh bfrt hQ'P phap~ xatn h9-i toan b<) hay n1<)t ph~n quy~n c6ng dan du9·c phap lu~t ghi nh~n ya cling chi gi6'i h9-n la CaC van ban CUa chinh quy~n cija ,phUO'~lg Va CaC CO' quan chuyen n16n CUa CO' quan nay
Vao cu6i nhCi'ng nan1 1980 va qua trinh dan chtl hoa' xa h<)i, tang CUC)'ng h<)i nh?p khu vvc va qu6c t~, cac nu6'c thu<)c h~
th6ng lu?t XI-fCN tru6'c day cia phat tri~n h~ th6ng phap lu?t cua m1nh theo nhll'ng chi~u hu6'ng khac nhau Hai di~n1 dang chu y trong vi~c phat tri~n ch~ djnh tai phan hanh chinh va n16 hinh CO' quan tai phan hanh chinh cua C<)ng hoa lien bang Nga
va cac nuo·c Dong Au hi~n nay nhu sau: I
M(Jt Ia Lien X6 (nang c6t la C<)ng hoa lien bang Nga) va
Trang 23cac nu·c)·c thuc)c h9 thCmg XHC\: D()ng Au d0u c6 ngu6n g6c tLr
h~ th6ng !u(n chau Au l~tc dja do dc'l sau khi tan ra cck nLH)·c
nay d~u quay tn.)· V~ gia dlnh lu0t truy6n thlmg Clta mlnh vc)'i S~l'
th[mh l(lp cac to~\ {111 hanh chfnh d()C l0p Va c6ng nh~n S\1' tl\n t1,1i
thi~t y~u cLta h¢ thc~ng t~\i ph{u1 himh chfnh dc)c l0p ben c~111h tai
phan tu phap vil tai phan hi~n phc\p \tlc)t s6 nu6'c nhu Cc)ng
hoa lien bang :\ga~ BaLan~ Cc)ng hoa Sec cling d~u da thanh
l~p toa an hi~n phap vcSi chCrc nang b~i.o hi~n va h.~ th6ng toa !:tn
hanh chinh (.{c)c l~p chuyen lam nhi¢n1 v~t xct xtr h~:\nh chinh
Quan ni~n1 v~ t~:1i ph~:1n hEmh chinh CL!a cac nuc1'c nay gi6ng nhu
quan ni¢n1 i._)· cc1c nu6'c thu()c h~ thc~ng lu~t chau Au l~tc dia da
trinh bay 6 phfrn tren
Hai Ia m6 hinh co quan tai phan hanh chinh v6·i vi~c t6n
t?i cLta hai h~ th6ng tai phan, n1c)t thuc)c be) n1ay h~mh chfnh
(appellate systcn1), n1<)t thu<)c h~ th6ng toa an (judicial revie\V
systen1), tren th~rc t~ da duq·c ap d~mg c)· nhi~u nLrerc XHCN
Dong Au Ch~ng h?n nhu o· Ba Lan, ngoai Toa an hanh chinh
phCtc thfln1 du9·c th~mh l~p tLr nan1 1 980 va van ban lu~t n16i nhAt
V~ th~n1 quy~n XCt Xll' hanh chfnh Clta toa an ban hanh ngay
11/05/199 5, n1<)t s6 co quan hanh chfnh d?c bi~t nt:ra tu phap
(special quasi-judicial adn1inistrative bodies) da duvc thanh l~p
d~ giai quy~t CaC tranh chfrp v6'i SV tha111 gia Clla cac chuye.n g~a
hanh · chinh c6 nhi~u kinh nghi~1n nhu co quan tai phim bac sT
d?c bi~l (Special Doctor's Chan1bers) theo B(> luc}t v~ d~o dCrc
bac sT (Code of Doctor's Ethics) ngay 30/8/1991.(1) 6 Run1ani
(I ).Xem: Denis J.Galligan & Daniel M.Smilov, Lu~it /uinh chinh rj· (.'(fC mrch:
Dring \'£i Trung Au (Administrative La\V in Central & Eastern Europe:
1996-1998) tr 21 7 ( 1999)
')"'~
,
cac nu·c)·c thuc)c h9 thCmg XHC\: D()ng Au d0u c6 ngu6n g6c tLr
h~ th6ng !u(n chau Au l~tc dja do dc'l sau khi tan ra cck nLH)·c nay d~u quay tn.)· V~ gia dlnh lu0t truy6n thlmg Clta mlnh vc)'i S~l'
th[mh l(lp cac to~\ {111 hanh chfnh d()C l0p Va c6ng nh~n S\1' tl\n t1,1i thi~t y~u cLta h¢ thc~ng t~\i ph{u1 himh chfnh dc)c l0p ben c~111h tai phan tu phap vil tai phan hi~n phc\p \tlc)t s6 nu6'c nhu Cc)ng hoa lien bang :\ga~ BaLan~ Cc)ng hoa Sec cling d~u da thanh l~p toa an hi~n phap vcSi chCrc nang b~i.o hi~n va h.~ th6ng toa !:tn hanh chinh (.{c)c l~p chuyen lam nhi¢n1 v~t xct xtr h~:\nh chinh Quan ni~n1 v~ t~:1i ph~:1n hEmh chinh CL!a cac nuc1'c nay gi6ng nhu quan ni¢n1 i._)· cc1c nu6'c thu()c h~ thc~ng lu~t chau Au l~tc dia da trinh bay 6 phfrn tren
Hai Ia m6 hinh co quan tai phan hanh chinh v6·i vi~c t6n t?i cLta hai h~ th6ng tai phan, n1c)t thuc)c be) n1ay h~mh chfnh (appellate systcn1), n1<)t thu<)c h~ th6ng toa an (judicial revie\V systen1), tren th~rc t~ da duq·c ap d~mg c)· nhi~u nLrerc XHCN Dong Au Ch~ng h?n nhu o· Ba Lan, ngoai Toa an hanh chinh phCtc thfln1 du9·c th~mh l~p tLr nan1 1 980 va van ban lu~t n16i nhAt
V~ th~n1 quy~n XCt Xll' hanh chfnh Clta toa an ban hanh ngay 11/05/199 5, n1<)t s6 co quan hanh chfnh d?c bi~t nt:ra tu phap (special quasi-judicial adn1inistrative bodies) da duvc thanh l~p d~ giai quy~t CaC tranh chfrp v6'i SV tha111 gia Clla cac chuye.n g~a hanh · chinh c6 nhi~u kinh nghi~1n nhu co quan tai phim bac sT d?c bi~l (Special Doctor's Chan1bers) theo B(> luc}t v~ d~o dCrc bac sT (Code of Doctor's Ethics) ngay 30/8/1991.(1) 6 Run1ani
(I ).Xem: Denis J.Galligan & Daniel M.Smilov, Lu~it /uinh chinh rj· (.'(fC mrch: Dring \'£i Trung Au (Administrative La\V in Central & Eastern Europe: 1996- 1998) tr 21 7 ( 1999)
')"'~
,
Trang 24c6 thanh l~p co· quan tai phan ve ki~n1 toan theo Dibu 139 Hi~n
phap nan1 1991 nhu la n16 hinh cua co quan tai phan nua tu
phap thu<)c Chinh phu d C<)ng hoa lien bang N ga, n1<)t s6 co
quan theo n16 hlnh nay nhu H9i ct6ng khoa hQC c6ng ngh~ ve
do luo·ng (Scientific-Technological Cornn1ision on Metrology),
H9i d6ng ch6ng d<)c quyen (Con1n1ision on Anti-Monopoly),
H9i ct6ng nha 6' thanh ph6 (City Housing Co1nn1ision) cling da
duqc thanh l~p bc)'i cac nghi djnl~ Ctla Chinh phu natn 1997 (I)
1.1.4 Quan ni~ITI cua Trun'g Qu6c, Nh~t Ban va cac nu6'c
thea giai phap trung gian
K~ tu nan1 1960, sau m9t lo~t nhfrng cai each 16'n, Trung
Qu6c chinh thuc quy~t djnh thea ctu6i con duo·ng xay dvng
CNXH khac vai Lien X6 tru6c day Hien phap natn 1978 danh
d~u S\f phat tri~n cua qua trinh l?p phap o· Trung Qu6c, cv th~
la nhieu van ban lu~t m6i du9·c bah h~mh trong nhfrng nan1
1980 lien quan d~n vein db b.ftu cu, t6 chuc va ho~t d()ng cua
chinh quyen dja phuQ'ng, toa an, linh V\fC dftu tU, nl.oi truo·ng Va
linh V\fC phong chfJng tQi ph~ITI chju nhieu anh hu6'ng CUa li
lu~n l~p phap phuong Tay Tuy nhien, ct6i v6'i linh vvc t~ti phan
hanh chinh, S\f anh huo·ng nayl khong 1~0 net Cac tranh chfrp
hanh chinh vfin chu yeu duqc giai quy~t b~ng con ctuang hanh
chi"nh thong qua trinh tv giai quy~t khi~u · n~i Giao su Yang
Zhang ttrl}.g nghien cuu t~i Truong D~i hQc T6ng hQ·p Nagoya,
Nh~t Banda th~ng thfrn binh lu~n, gftn 30 ~am o· Trung Qu6c
kh6ng c6 tu~t hanh chinh du6'i g6c d9 baa v~ cac quyen ca
( 1 ).Xem: Sad, tr 253 v~ tr 282
c6 thanh l~p co· quan tai phan ve ki~n1 toan theo Dibu 139 Hi~n phap nan1 1991 nhu la n16 hinh cua co quan tai phan nua tu phap thu<)c Chinh phu d C<)ng hoa lien bang N ga, n1<)t s6 co quan theo n16 hlnh nay nhu H9i ct6ng khoa hQC c6ng ngh~ ve
do luo·ng (Scientific-Technological Cornn1ision on Metrology), H9i d6ng ch6ng d<)c quyen (Con1n1ision on Anti-Monopoly), H9i ct6ng nha 6' thanh ph6 (City Housing Co1nn1ision) cling da duqc thanh l~p bc)'i cac nghi djnl~ Ctla Chinh phu natn 1997 (I)
1.1.4 Quan ni~ITI cua Trun'g Qu6c, Nh~t Ban va cac nu6'c thea giai phap trung gian
K~ tu nan1 1960, sau m9t lo~t nhfrng cai each 16'n, Trung
Qu6c chinh thuc quy~t djnh thea ctu6i con duo·ng xay dvng CNXH khac vai Lien X6 tru6c day Hien phap natn 1978 danh d~u S\f phat tri~n cua qua trinh l?p phap o· Trung Qu6c, cv th~
la nhieu van ban lu~t m6i du9·c bah h~mh trong nhfrng nan1
1980 lien quan d~n vein db b.ftu cu, t6 chuc va ho~t d()ng cua chinh quyen dja phuQ'ng, toa an, linh V\fC dftu tU, nl.oi truo·ng Va linh V\fC phong chfJng tQi ph~ITI chju nhieu anh hu6'ng CUa li lu~n l~p phap phuong Tay Tuy nhien, ct6i v6'i linh vvc t~ti phan hanh chinh, S\f anh huo·ng nayl khong 1~0 net Cac tranh chfrp hanh chinh vfin chu yeu duqc giai quy~t b~ng con ctuang hanh chi"nh thong qua trinh tv giai quy~t khi~u · n~i Giao su Yang Zhang ttrl}.g nghien cuu t~i Truong D~i hQc T6ng hQ·p Nagoya, Nh~t Banda th~ng thfrn binh lu~n, gftn 30 ~am o· Trung Qu6c kh6ng c6 tu~t hanh chinh du6'i g6c d9 baa v~ cac quyen ca
( 1 ).Xem: Sad, tr 253 v~ tr 282
Trang 25nhan thong qua con du()'ng to~1 {u1.( l
\ighicn cLru v~ s~r ph<:1t tri~n c(w 1i 1u~n tai phan hanh chinh
va 1110 hinh CO' quan nay 6' Trung Qu6c cfm luu y 111Qt s6 di6n1
nhu sau:
M9( lei n1~c dLt lf lu~m v~ t~li phan hanh ,chinh khong phat
tri~n l)· T'rung Qu6c nhu da d~ c~p, 6' tren nhung kh6ng phai
hoan toan b~t dfru· tLr con s6 khong Kh6ng gi6ng nhu b6i canh
Vi~t Nan1 du6'i ch~ d<) Phap thu<)c tLrng c6 sv xuftt hi~n cua toa
an hanh chfnh Dong Duong g~n v6'i 1110 hlnh Clta Phap, 1110
hinh toa {111 hanh chinh d<)c l~p c(ta chau Au Ivc dia, cling nhu
li lu?n tai ph{m h~mh chinh, sv.t(lp h<)'p c(w 6 b<) lu?t (Roppo
hay la Collection of the Six Lavl) da tLrng xuAt hi~n o· Trung
Qu6c tru6'c each l11~ng nam 1949 va hi~n nay vfin con dang
phat tri~n o· Dai Loan
Hai Ia sau giai doc;tn d6i n16'i, Di~u 41 I-Ii~n phap nan1 1982
da cho phep nguo·i dan duQ·c quy~n kh6·i ki~n ra.toa cac quy~t
d!nh va hanh vi Clla t6 chLl'C va ca nhan c6ng quy~n Theo d6,
nan1 1986,' to~ hanh chfnh n~n1 trot1g h~ th6ng T AND da duQ'c
thanh l~p 6' 4 cAp c6 tl1frl11 quy~n xet xu· cac Vl,l ki~n hanh chinh
Tuy nhien, Lw~t th(t t~lC giai quy~t cac Vl,l an dan sv ban hanh
nfm1 1982 vfrn OU'Q'C ~p d~mg d~ giai quy~t cac Vl,l an hanh chfnh,
cho d~n cu6i nan1 1989, Lu?t ki~n t~mg hanh chinh 11)6'i duQ·c
ban hanh va c6 hi~u l~rc ttr ngay 0 Ill 0/1990 Cac hQc gia Trung
Qu6c binh lu~n r~ng sv ra do·i cua Lu?t ki~n tvng hanh chini-i
nan1 1989, Lu?t khi~u nc;ti · hanh chinh nan1 1990, Lu?t b6i
(I ).Xem: Yang Zhang, Comparative Studies on Judicial Rel·iew System in East
am/ SouthEast Asia, tr 74 ( 1998)
25
nhan thong qua con du()'ng to~1 {u1.( l
\ighicn cLru v~ s~r ph<:1t tri~n c(w 1i 1u~n tai phan hanh chinh
va 1110 hinh CO' quan nay 6' Trung Qu6c cfm luu y 111Qt s6 di6n1 nhu sau:
M9( lei n1~c dLt lf lu~m v~ t~li phan hanh ,chinh khong phat tri~n l)· T'rung Qu6c nhu da d~ c~p, 6' tren nhung kh6ng phai hoan toan b~t dfru· tLr con s6 khong Kh6ng gi6ng nhu b6i canh Vi~t Nan1 du6'i ch~ d<) Phap thu<)c tLrng c6 sv xuftt hi~n cua toa
an hanh chfnh Dong Duong g~n v6'i 1110 hlnh Clta Phap, 1110
hinh toa {111 hanh chinh d<)c l~p c(ta chau Au Ivc dia, cling nhu
li lu?n tai ph{m h~mh chinh, sv.t(lp h<)'p c(w 6 b<) lu?t (Roppo hay la Collection of the Six Lavl) da tLrng xuAt hi~n o· Trung Qu6c tru6'c each l11~ng nam 1949 va hi~n nay vfin con dang phat tri~n o· Dai Loan
Hai Ia sau giai doc;tn d6i n16'i, Di~u 41 I-Ii~n phap nan1 1982
da cho phep nguo·i dan duQ·c quy~n kh6·i ki~n ra.toa cac quy~t
d!nh va hanh vi Clla t6 chLl'C va ca nhan c6ng quy~n Theo d6, nan1 1986,' to~ hanh chfnh n~n1 trot1g h~ th6ng T AND da duQ'c thanh l~p 6' 4 cAp c6 tl1frl11 quy~n xet xu· cac Vl,l ki~n hanh chinh Tuy nhien, Lw~t th(t t~lC giai quy~t cac Vl,l an dan sv ban hanh nfm1 1982 vfrn OU'Q'C ~p d~mg d~ giai quy~t cac Vl,l an hanh chfnh, cho d~n cu6i nan1 1989, Lu?t ki~n t~mg hanh chinh 11)6'i duQ·c ban hanh va c6 hi~u l~rc ttr ngay 0 Ill 0/1990 Cac hQc gia Trung Qu6c binh lu~n r~ng sv ra do·i cua Lu?t ki~n tvng hanh chini-i nan1 1989, Lu?t khi~u nc;ti · hanh chinh nan1 1990, Lu?t b6i
(I ).Xem: Yang Zhang, Comparative Studies on Judicial Rel·iew System in East am/ SouthEast Asia, tr 74 ( 1998)
25
Trang 26thuerng :\ha'nuo·c nan1 1994 danh d~u sv ra do·i va ph'at t.ri~n cua
ch~ d!nh tai phan h~mh chfnh, cling nhu sv hoan thi~n trong vi~c
xay dvng dfry du ba b9 lu~t quan tn;ng lien quan d~~ ch~ dinh
kh~t phvc hanh chinh (adn1inistrative retnedy) 6' Trung Qu6c
Ba Ia vi~c thanh l~p toa hanh chfnh niln1 trong h~ th6ng toa
an nhan dan chuyen giai quy@t CclC V\l ki~n hanh chinh da x@p
Trung Qu6c vao nh6n1 cac nu6'c theo giai phap trung gian khi
xay d\rng 1110 hinh CO' quan tai phan hanh chinh, C\1 th~ la Trung
Qu6c kh6ng theo 1116 hinh nh~t h~ tai phan v6'i vi~c c6ng nh~n
duy nh~t 111Qt h~ th6ng CO' quan' xet XU la toa an tu phap, cling
khong theo n16 hinh luo·ng h~ tai phan v6'i S\I t6n-t~i cua hai h~
th6ng co quan tai phan d<)c l~p Cling chung nh6n1 nu6'c v6'i
Trung Qu6c lva chQn giai phap trung gian con c6 C<)ng hoa
Congo~ Madagaxca, Senegan va Vi~t.Nan1
H~ th6ng lu?t phap Nh?t BEm la S\I pha tr<)n cua h~ th6ng
lu?t chau Au Ivc dia va h~ thang lu~t chung
Nguyen t~c phan chia quy~n 1\rc nha nu6'c, tu tuc)'ng nha
nu6'c phap quy~n, GQC l~p tu phap, quy~n tai phan cua toa an
d6i vo·i cac ho~t d<)ng quan 1i hanh chinh, dan chtl hoa xa h9i
va baa v~ tri~t d~ cac quy~n cua ca nhan la nhfrng nguyen tfic
phap li co ban duQ·c · ghi nh?n trong Hi@n phap Nh?t Ban Ch~
dinh tai phim hanh chinh Nh~t B~m kh6ng phat tri~n cao nhu
cac nu6'c chau Au lvc dia Tuy nhien, Nh?t Ban da trai qua hon
120 nan1 kinh nghi~tn v~ li lu~n cling nhu· n16 hinh co· quan tai
pl1An hanh chinh k~ tLl' khi toa an hanh ·chinh doc l~p GUQ'C
thanh l~p t~i Tokyo na1n 1890
Tnro·c f)~i chi~n th~ gi6'i l~n th(r II, lf lu~n v~ tai phan hanh
thuerng :\ha'nuo·c nan1 1994 danh d~u sv ra do·i va ph'at t.ri~n cua
ch~ d!nh tai phan h~mh chfnh, cling nhu sv hoan thi~n trong vi~c
xay dvng dfry du ba b9 lu~t quan tn;ng lien quan d~~ ch~ dinh
kh~t phvc hanh chinh (adn1inistrative retnedy) 6' Trung Qu6c
Ba Ia vi~c thanh l~p toa hanh chfnh niln1 trong h~ th6ng toa
an nhan dan chuyen giai quy@t CclC V\l ki~n hanh chinh da x@p Trung Qu6c vao nh6n1 cac nu6'c theo giai phap trung gian khi xay d\rng 1110 hinh CO' quan tai phan hanh chinh, C\1 th~ la Trung Qu6c kh6ng theo 1116 hinh nh~t h~ tai phan v6'i vi~c c6ng nh~n duy nh~t 111Qt h~ th6ng CO' quan' xet XU la toa an tu phap, cling khong theo n16 hinh luo·ng h~ tai phan v6'i S\I t6n-t~i cua hai h~
th6ng co quan tai phan d<)c l~p Cling chung nh6n1 nu6'c v6'i Trung Qu6c lva chQn giai phap trung gian con c6 C<)ng hoa
Congo~ Madagaxca, Senegan va Vi~t.Nan1
H~ th6ng lu?t phap Nh?t BEm la S\I pha tr<)n cua h~ th6ng lu?t chau Au Ivc dia va h~ thang lu~t chung
Nguyen t~c phan chia quy~n 1\rc nha nu6'c, tu tuc)'ng nha nu6'c phap quy~n, GQC l~p tu phap, quy~n tai phan cua toa an d6i vo·i cac ho~t d<)ng quan 1i hanh chinh, dan chtl hoa xa h9i
va baa v~ tri~t d~ cac quy~n cua ca nhan la nhfrng nguyen tfic phap li co ban duQ·c · ghi nh?n trong Hi@n phap Nh?t Ban Ch~
dinh tai phim hanh chinh Nh~t B~m kh6ng phat tri~n cao nhu cac nu6'c chau Au lvc dia Tuy nhien, Nh?t Ban da trai qua hon
120 nan1 kinh nghi~tn v~ li lu~n cling nhu· n16 hinh co· quan tai pl1An hanh chinh k~ tLl' khi toa an hanh ·chinh doc l~p GUQ'C thanh l~p t~i Tokyo na1n 1890
Tnro·c f)~i chi~n th~ gi6'i l~n th(r II, lf lu~n v~ tai phan hanh
Trang 27chfnh cua ~h(lt B'in nhu Gitto su Sugai vu th6n1 phan t6i cao
·sonobc blnh lu~n trong· cu(\n Lu(1t hanh chinh :\h~t I3E1n~'~
hot1n toan chju E\nl1 hu't)·ng trvc ti~p tLr li lu~n ct:m CHLB Ot:rc
va anh hu<.)·ng gi[m ti~p t(r C<)ng hoa Phap Di0u 61 Hi~n phap
Minh Tr! n[Ull 1889 quy dinh: Kh6ng V~l ki¢n nao lien quan·d~n
vi~c xam ph~nl quy~n va lqi fch hqp phap cua cac t6 cht:rc, ca
nhfm tnr6'c CO'-quan cong quy~n dUQ'C giai quy~t 0' toe:\ an thuo·ng
Cac Vt,t ki~n nay phai duqc gic1i quy0t 0' toa an hanh chinh d<)c
l~p Theo d6n toa an h~mh chfnh da dUQ'C th~mh l~p (r Tokyo nam
1890, hang nan1 giai quy~t ho'l1 1.000 cac V~l ki~n hanh chfnh
Tuy nhien, toa an llcl)' chi giai quy0t SO' thAn1 lllU khong c6 th~m
quy~n phLtc thfrn1 Th~n1 phal1 duc.;rc gqi la nhung h<)i d6ng yien
(Hyojokan, Councilors) d6ng tho·i dan1 duong nhu·ng vj tri khac
nhau trong quan If hanh chinh ThAn1 quy~n Clla toa an nay chi
XC111 xet nhQ·ng d6i tll'Q'l1g ki~n t~mg dUQ'C li~t ke, nhu trong lTnh
vvc thu6, c~p gi~y phep kinh doanh: phtt.c lo·i xa h<)i Cac v~
ki~n nay CLing chi duo·c giai quy~t tt;li toa an sau khi nguo·i khc)'i
ki~n da thv~ hi~n h[mh vi khi~L\ n~1i t6'i co quan harih chfnh da
ban h~mh ra quy~t d!nh bi ki~n ·
Trong khi anh huO'ng Clla D(rc v6·i ~h~t BC:m 111ang tinh tr~rc
ti~p, anh huang cua Phap l11ang tfnh gian ti~p xuAt phat ttr lf
lu~n Clta lu~t hanh chinh Phap du\1'C truy~n ba vao Nh?t thong
qua trung gian la cac hQc gia ngul1·i D(rc Lf lu~n v~ h[mh chinh
cai tri va hanh chinh ph\lc v~ c(m Dtrc c6 th~ so s£mh v?·i If
lu~n v~ hanh vi CLla cac t6 ch(rc ca nhan cong quy~n, !11ang
tinh quy~n Ivc (the act of public authority) v6'i himh vi di0u
hanh thu~n t(ty khong 111ang tfnh quy~n l~·c (the· n1ere act of
n1anagen1en't) cCra Phap Tuy nhien di~n1 luu y la trong khi li
27
chfnh cua ~h(lt B'in nhu Gitto su Sugai vu th6n1 phan t6i cao
·sonobc blnh lu~n trong· cu(\n Lu(1t hanh chinh :\h~t I3E1n~'~
hot1n toan chju E\nl1 hu't)·ng trvc ti~p tLr li lu~n ct:m CHLB Ot:rc
va anh hu<.)·ng gi[m ti~p t(r C<)ng hoa Phap Di0u 61 Hi~n phap Minh Tr! n[Ull 1889 quy dinh: Kh6ng V~l ki¢n nao lien quan·d~n vi~c xam ph~nl quy~n va lqi fch hqp phap cua cac t6 cht:rc, ca nhfm tnr6'c CO'-quan cong quy~n dUQ'C giai quy~t 0' toe:\ an thuo·ng Cac Vt,t ki~n nay phai duqc gic1i quy0t 0' toa an hanh chinh d<)c
l~p Theo d6n toa an h~mh chfnh da dUQ'C th~mh l~p (r Tokyo nam
1890, hang nan1 giai quy~t ho'l1 1.000 cac V~l ki~n hanh chfnh Tuy nhien, toa an llcl)' chi giai quy0t SO' thAn1 lllU khong c6 th~m quy~n phLtc thfrn1 Th~n1 phal1 duc.;rc gqi la nhung h<)i d6ng yien (Hyojokan, Councilors) d6ng tho·i dan1 duong nhu·ng vj tri khac nhau trong quan If hanh chinh ThAn1 quy~n Clla toa an nay chi
XC111 xet nhQ·ng d6i tll'Q'l1g ki~n t~mg dUQ'C li~t ke, nhu trong lTnh vvc thu6, c~p gi~y phep kinh doanh: phtt.c lo·i xa h<)i Cac v~ ki~n nay CLing chi duo·c giai quy~t tt;li toa an sau khi nguo·i khc)'i ki~n da thv~ hi~n h[mh vi khi~L\ n~1i t6'i co quan harih chfnh da ban h~mh ra quy~t d!nh bi ki~n ·
Trong khi anh huO'ng Clla D(rc v6·i ~h~t BC:m 111ang tinh tr~rc ti~p, anh huang cua Phap l11ang tfnh gian ti~p xuAt phat ttr lf
lu~n Clta lu~t hanh chinh Phap du\1'C truy~n ba vao Nh?t thong qua trung gian la cac hQc gia ngul1·i D(rc Lf lu~n v~ h[mh chinh cai tri va hanh chinh ph\lc v~ c(m Dtrc c6 th~ so s£mh v?·i If lu~n v~ hanh vi CLla cac t6 ch(rc ca nhan cong quy~n, !11ang tinh quy~n Ivc (the act of public authority) v6'i himh vi di0u hanh thu~n t(ty khong 111ang tfnh quy~n l~·c (the· n1ere act of n1anagen1en't) cCra Phap Tuy nhien di~n1 luu y la trong khi li
27
Trang 28lu~n v~ h~mh chfnh c6ng, dich vv c6ng, yeu cfi.u ca quan c6ng
quy~n b6i thuo·ng khi thl,l'C thi nhi~n1 V\1 gay thi~t h~i cha ca
nhan dugc xe.n1 la 1i lu~n r~t quan trQng trang lu~t ctm Phap,
khi du nh~p vaa Nh~t, bi thu h~p ha:n nhi~u Di~n hinh la S\1'
gi6'i h~n cua taa an hanh chinh Minh Tri trong vi~c pharr quy~t
cac yeu cfi.u b6i thuong thi~t h~i, cac v~n d~ lien quan d~n tai
chinh, ti@n t~, hQ·p d6ng hanh chinh Ben c~nh d6, cac hQc gia
Nh~t Ban cling th~y xa 1~ v6·i ·khai ni~m hanh chinh cua Phap
baa g6n1 hai 111~t quan 1i va tai pharr va giao cha lTIQt CO quan
ntra tu phap vua xet xu hanh chinh, vua tu v~n cho Chinh phu
l(~t qua la l-Ii~n phap Minh 1)-i da tu ch6i 1n6 hinh H<)i d6ng
nha nu6'c cua Phap ya thanh l~p taa an hanh chinh dQC l~p v6·i
nhanh hanh phap va chi c6 ch(rc nang giai quyet ki~n t\lng
hanh chinh d6i v6'i cac V\1 vi~c li~t ke v·a kh6ng lJao g6m yeu
, Sau Dc;ti chi~n th~ gi6'i lfrn thu II, ·Hie~ phap Nh~t Ban nan1
194 7 da huy bo 1110 hinh toa an hanh chinh d<)c l~p va xay dvng
tn6 hinh toa an gi6ng nhu cua Mi, thea d6 t~t ca cac tranh ch~p
bao g6n1 ca trong linh V\fC hanh chinh d@u dUQ'C giai quyet bai
-h~·th6ng toa an thuong Di@u 76 Hi~n phap n16'i quy dtnh: Toan
bQ quy~n lvc tu phap d~u thUQC v~ toa an tu phap Cftn1 kh6ng
duqc thanh l~p bftt k~ cac toa ~11 d~c bi~t nao hay ca quan nao
khac ngoai taa an tu phap duqc quy~n xet xu· hanh chinh
Tuy nhien, di~1n cfrn nh~n mc;tnh la trong linh vvc giai
quyet .V\1 an hanh chinh, Nh~t Ban kh6ng hoan toan di theo li
lu~n va 1116 hinh cua Mi va danh n1~t di d~c trung cua h~ th6ng
t6 t\lng hanh chinh duqc anh hu6'ng n1c;tnh tne tu Due, cling
nhu nhung net rieng ctla li lu~n tai phan hanh chinh Nh~t Ban
lu~n v~ h~mh chfnh c6ng, dich vv c6ng, yeu cfi.u ca quan c6ng
quy~n b6i thuo·ng khi thl,l'C thi nhi~n1 V\1 gay thi~t h~i cha ca nhan dugc xe.n1 la 1i lu~n r~t quan trQng trang lu~t ctm Phap, khi du nh~p vaa Nh~t, bi thu h~p ha:n nhi~u Di~n hinh la S\1'
gi6'i h~n cua taa an hanh chinh Minh Tri trong vi~c pharr quy~t
cac yeu cfi.u b6i thuong thi~t h~i, cac v~n d~ lien quan d~n tai chinh, ti@n t~, hQ·p d6ng hanh chinh Ben c~nh d6, cac hQc gia Nh~t Ban cling th~y xa 1~ v6·i ·khai ni~m hanh chinh cua Phap baa g6n1 hai 111~t quan 1i va tai pharr va giao cha lTIQt CO quan ntra tu phap vua xet xu hanh chinh, vua tu v~n cho Chinh phu
l(~t qua la l-Ii~n phap Minh 1)-i da tu ch6i 1n6 hinh H<)i d6ng nha nu6'c cua Phap ya thanh l~p taa an hanh chinh dQC l~p v6·i nhanh hanh phap va chi c6 ch(rc nang giai quyet ki~n t\lng hanh chinh d6i v6'i cac V\1 vi~c li~t ke v·a kh6ng lJao g6m yeu
, Sau Dc;ti chi~n th~ gi6'i lfrn thu II, ·Hie~ phap Nh~t Ban nan1
194 7 da huy bo 1110 hinh toa an hanh chinh d<)c l~p va xay dvng tn6 hinh toa an gi6ng nhu cua Mi, thea d6 t~t ca cac tranh ch~p bao g6n1 ca trong linh V\fC hanh chinh d@u dUQ'C giai quyet bai
-h~·th6ng toa an thuong Di@u 76 Hi~n phap n16'i quy dtnh: Toan
bQ quy~n lvc tu phap d~u thUQC v~ toa an tu phap Cftn1 kh6ng duqc thanh l~p bftt k~ cac toa ~11 d~c bi~t nao hay ca quan nao
khac ngoai taa an tu phap duqc quy~n xet xu· hanh chinh
Tuy nhien, di~1n cfrn nh~n mc;tnh la trong linh vvc giai quyet .V\1 an hanh chinh, Nh~t Ban kh6ng hoan toan di theo li
lu~n va 1116 hinh cua Mi va danh n1~t di d~c trung cua h~ th6ng t6 t\lng hanh chinh duqc anh hu6'ng n1c;tnh tne tu Due, cling nhu nhung net rieng ctla li lu~n tai phan hanh chinh Nh~t Ban
Trang 29tru6c chi6n tranh Jiro ·ranaka la n1(>t hQc gia ticn phong trong
s~r ph<:1t trien cCta Lu~t hanh chinh I\h~t Ban trong giai do~n MI
chi~n1 dong Vel giai do~ll1 h?u chi6n Ben C~U1h ba cai c<:1ch lO'n
lien quan d6n lu~t h~mh chinh giai do~1n nay d6 I a ( 1) Mo· r()ng
ycu cftu doi b6i thuc)'ng nha n~r6'c, (2) Li lu~n v~ quy~t dinh
hanh chfnh (shobunsei) Va hanh Vi VU'Q'l quy~n (discretion), (3)
Lf lu?n v~ hu<.1'ng dfin hanh chinh, vi~c ban hanh ''NhCrng quy
djnh d?c bi~t lien quan d~n vi¢c gi~li quy~t vv ki~n hanh chinh''
nan1 1948, vi~c philp cti6n hoa -Lu?t ki~n tvng h~mh chinh nan1
1962 cLmg vO'i vi~c duy tri nhung' If lu~n v~ tai phtm hanh chfnh
6· D(rc tru6c day cho th~y xet v~ b~ ngo<:\i t·oa <:1ri tu phap giai
quy6t V~l an hC:mh chfnh nhu quy djnh cua Hi6n phap nhung thLl
t\lC giai quy~t l~li gi6ng nhu toa an hanh chinh tnr6'c day Blnh
lu~n v~ di~u nay, cac hQc gia Nh?t Ban tv hao dmg hQ van dung
can1 d~ ph\lC h6i va phat tri~n li lu?n tai phan hanh chinh CLJa
chau Au Ivc dja va coi day la s~r thfit b?i CLla qua trinh MI hoa
lu~t hanh chii1h ?\h?t Ban xet 6' llnh vvc t6 t\mg
!-I~ th6ng toa an cua Nh?t Ban hi~n nay baa g6n1 b6n cftp:
450 toa an rllt gQn~ 50 toa an qu?n dUQ'C d?t o· 4 7 don vj hanh
chfnh trong ca nuo·c trong d6 VLmg Hokkaido c6 4 toa an, 8 toa
an phuc thfrn1 d?t t?i Tot<:yo, Osaka, Nagoya, Hiroshin1a,
Fukuoka, Sendai, Sapporo, Taken1atsu va Toa an t6i cao d?t t?i
Tokyo v~ nguyen t~c, toa an tu phap co nhi~ln Vl) giai quy~t
V~l an hanh chfnh, tuy nhien trong XU huang cai _each hi~n nay,
tn(>t s6 toa qu?n nhu Tokyo, Osaka, Nagoya, Yokohan1a, Saitarna,
Chiba, Kyoto va Kobe c6 them phan toa d?c bi~t chuyen xet Xll'
hanh chfnh} 1 l Nhu v?y, c6 ve nhu Nh?t Ban it nhi~u chia se v6'i
(I ).Xem: Carl F.Goodman, Jztslice and tivil Procedure in Japan tr 460-463 (2004)
29
tru6c chi6n tranh Jiro ·ranaka la n1(>t hQc gia ticn phong trong
s~r ph<:1t trien cCta Lu~t hanh chinh I\h~t Ban trong giai do~n MI
chi~n1 dong Vel giai do~ll1 h?u chi6n Ben C~U1h ba cai c<:1ch lO'n lien quan d6n lu~t h~mh chinh giai do~1n nay d6 I a ( 1) Mo· r()ng ycu cftu doi b6i thuc)'ng nha n~r6'c, (2) Li lu~n v~ quy~t dinh hanh chfnh (shobunsei) Va hanh Vi VU'Q'l quy~n (discretion), (3)
Lf lu?n v~ hu<.1'ng dfin hanh chinh, vi~c ban hanh ''NhCrng quy djnh d?c bi~t lien quan d~n vi¢c gi~li quy~t vv ki~n hanh chinh'' nan1 1948, vi~c philp cti6n hoa -Lu?t ki~n tvng h~mh chinh nan1
1962 cLmg vO'i vi~c duy tri nhung' If lu~n v~ tai phtm hanh chfnh 6· D(rc tru6c day cho th~y xet v~ b~ ngo<:\i t·oa <:1ri tu phap giai quy6t V~l an hC:mh chfnh nhu quy djnh cua Hi6n phap nhung thLl t\lC giai quy~t l~li gi6ng nhu toa an hanh chinh tnr6'c day Blnh lu~n v~ di~u nay, cac hQc gia Nh?t Ban tv hao dmg hQ van dung can1 d~ ph\lC h6i va phat tri~n li lu?n tai phan hanh chinh CLJa chau Au Ivc dja va coi day la s~r thfit b?i CLla qua trinh MI hoa lu~t hanh chii1h ?\h?t Ban xet 6' llnh vvc t6 t\mg
!-I~ th6ng toa an cua Nh?t Ban hi~n nay baa g6n1 b6n cftp:
450 toa an rllt gQn~ 50 toa an qu?n dUQ'C d?t o· 4 7 don vj hanh chfnh trong ca nuo·c trong d6 VLmg Hokkaido c6 4 toa an, 8 toa
an phuc thfrn1 d?t t?i Tot<:yo, Osaka, Nagoya, Hiroshin1a, Fukuoka, Sendai, Sapporo, Taken1atsu va Toa an t6i cao d?t t?i Tokyo v~ nguyen t~c, toa an tu phap co nhi~ln Vl) giai quy~t V~l an hanh chfnh, tuy nhien trong XU huang cai _each hi~n nay, tn(>t s6 toa qu?n nhu Tokyo, Osaka, Nagoya, Yokohan1a, Saitarna, Chiba, Kyoto va Kobe c6 them phan toa d?c bi~t chuyen xet Xll'
hanh chfnh} 1 l Nhu v?y, c6 ve nhu Nh?t Ban it nhi~u chia se v6'i
(I ).Xem: Carl F.Goodman, Jztslice and tivil Procedure in Japan tr 460-463 (2004)
29
Trang 30Vi~t \:an1 va Trung Qu6c trong vi~c thanh l~p 1116 hinh toa h[mh
chfnh n~n1 trong h~ ~h6ng toa an nhan dan Tuy nhien, di~m
khac bi~t 16'n la cac toa cua :\h?t 'Ban kh6ng chi ph an chi a theo
dia gi6·i hanh chinh va Di~u 12 Lu?t ki~n· t\lng hanh chinh quy
dinh toa an c6 th~n1 quy~n giai quy~t thucrng la toa an noi ~6
bfrt ,dQng san hay tr1;1 SO CLla chu th@ hi ki~n nhung 0' Vl trf cao
bon, khong phl;l tbUQC vao quy~n quan li dia phuong CUa CO'
quan hanh chinh
1.2 Tdi phan hanh chinh o· Vi?t Narn
·1.2.1 ?\hung hoSlt d<)ng c6 tinh chAt tai phan du6·i ch~ d<)
phong ki~n
Theo nghia r<)ng, tai phan hanh chfnh la ho~t d<)ng giai
quy~t tfit ca cac tranh chfrp hanh chinh phat sinh giCra cong
quy~n Va cong dan gi Q·a 111Qt ben la CclC CO' quan nha 11U'O'C, cac
t6 ch(rc ca nhan OU'Q'C nha nu6·c trao quy~n v6i 111Qt b~n la
cong dan va t6 chl"rc cua hQ trong ho?t d<)ng quan 'u hanh chfnh
nha nu6c ,~hu v?y~ t[ti phan hanh chinh la ho~t d<)ng g~n li~n
vo·i quan If hanh chfnh nha nu6'c va sv xu~t hi~n cua n6 cling
g~n li~n v6i sv ra do·i va phat tri0n CLla nha nu6'c va phap lu?t
Vi~t Nan1 XuAt phat t(r quan di0m nay, tai phan hanh chinh
(theo ngh1a r<)ng) kh6ng phai la ho[m toan 1n6·i n1e 6' Vi~t ?-Jan1,
b6'i vi nhin l?i qua trinh phat tri@n cua cac th6'1 d~i phong ki~n,
trong tu·ng giai do~n~ da xufrt hi~n rAt nhi~u nhil'ng ho~t d<)ng
n1ang tinh chfrt tai phan hanh chinh
Do·i nha Ly ( 1 01 0 - 1225), xet du6·i goc d<) tai ph an hanh
chfnh, 111~C du giai QOSln nay chua CO cac CO' quan OQC l?p,
chuyen trach vi~c giai quy~t ki~n t\lng cua dan nhung vua Le
Thai Tong khi len ng6i nan1 1028 da ki~n toan n1<)t bu6c b<)
Vi~t \:an1 va Trung Qu6c trong vi~c thanh l~p 1116 hinh toa h[mh chfnh n~n1 trong h~ ~h6ng toa an nhan dan Tuy nhien, di~m
khac bi~t 16'n la cac toa cua :\h?t 'Ban kh6ng chi ph an chi a theo dia gi6·i hanh chinh va Di~u 12 Lu?t ki~n· t\lng hanh chinh quy dinh toa an c6 th~n1 quy~n giai quy~t thucrng la toa an noi ~6 bfrt ,dQng san hay tr1;1 SO CLla chu th@ hi ki~n nhung 0' Vl trf cao bon, khong phl;l tbUQC vao quy~n quan li dia phuong CUa CO' quan hanh chinh
1.2 Tdi phan hanh chinh o· Vi?t Narn
·1.2.1 ?\hung hoSlt d<)ng c6 tinh chAt tai phan du6·i ch~ d<) phong ki~n
Theo nghia r<)ng, tai phan hanh chfnh la ho~t d<)ng giai
quy~t tfit ca cac tranh chfrp hanh chinh phat sinh giCra cong
quy~n Va cong dan gi Q·a 111Qt ben la CclC CO' quan nha 11U'O'C, cac t6 ch(rc ca nhan OU'Q'C nha nu6·c trao quy~n v6i 111Qt b~n la cong dan va t6 chl"rc cua hQ trong ho?t d<)ng quan 'u hanh chfnh nha nu6c ,~hu v?y~ t[ti phan hanh chinh la ho~t d<)ng g~n li~n
vo·i quan If hanh chfnh nha nu6'c va sv xu~t hi~n cua n6 cling
g~n li~n v6i sv ra do·i va phat tri0n CLla nha nu6'c va phap lu?t
Vi~t Nan1 XuAt phat t(r quan di0m nay, tai phan hanh chinh (theo ngh1a r<)ng) kh6ng phai la ho[m toan 1n6·i n1e 6' Vi~t ?-Jan1, b6'i vi nhin l?i qua trinh phat tri@n cua cac th6'1 d~i phong ki~n, trong tu·ng giai do~n~ da xufrt hi~n rAt nhi~u nhil'ng ho~t d<)ng n1ang tinh chfrt tai phan hanh chinh
Do·i nha Ly ( 1 01 0 - 1225), xet du6·i goc d<) tai ph an hanh chfnh, 111~C du giai QOSln nay chua CO cac CO' quan OQC l?p, chuyen trach vi~c giai quy~t ki~n t\lng cua dan nhung vua Le Thai Tong khi len ng6i nan1 1028 da ki~n toan n1<)t bu6c b<)
Trang 31mny nh~t nuc):c trong de) cc) chLt )· d0n vi~c gi~ii quy0~ khi0u ki~n
cCta JlgLI'<\i di:1n C~t th~ nh~t vua <.1a cho phcp ··d~H hai ben tt1 hCru
th6n1 r6ng hai !Au chu6ng:· de ngu(1·i clfm khi mu6n ki¢n quan
nao th1 d{u1h chuang d~ Vlla V~l c{tc quati i9i tri~u dlnh pht:lll XCL
~~u nhCrng quan l~i d~ra vao q~uy0n th0 lt:~un tr{li vc)·i nhCrng quy
d!nh cl:ta nha nLr<)·c khi b! ki~n se b! ph~lt 80 truvng ho~c bi ph~1t
tu kh6 sai :\am 1158, vua L).· Anh T6ng cling da cho phcp cl?t
CUC h6111 J()·n c)· truno- tc1m san cuno dicn t: c d~ noLrCJi dan b Ct1 th0 d~n
d6 b6 don ki¢n CLla 111 inh vao (I J
D()·i nh'\ Tr~n ( i 226 - I 400)~ \"ha vua cia d~t thcn1 nhi0tt co
quan va chl.rc quan m6'i chuycn tdtch vi¢c giai quy6t ki¢n l~tng
h~nh chfnh~ ch~ng h~m nhu Tan1 ti vi¢n duc)'c thanh l~p cc1 chl.rc
nang gii:.ll11 snt vi~c thi himh phap lu~t- Clla cac quan l~li~ Binh
b?C ti (j· Thang Long trong coi vi~c hinh ·an va ki¢n t~mg: chl.rc
Ngv Sll' dai d?i phu va Trung tan 11~111 phep tile nha nu6c c6
nhi¢n1 v~t chuy~n giAy to·, cc1c don khi~u n?i tc.~ cc.1o cCta tAt c~1
c:ic noi trinh len ?\ha vua; ki0n1 tra: giam s8t vu phat hi~n
nhU'ng hanh vi vi ph~1n1 phcp tEte tri~u chinh c(ta cac quan l~li
D~c bi~t quan l~1i hanh chfnh C>' dia phuong duq·c giao ph~1
trach vi~c giai quy0t ki~n t~mg thu<)c khi v~rc 1ninh qut:1n li Vua
Trfrn ?\han T6ng ( 1278 ~ 1293) da cho phep nguc.\i dan tr~rc
ti~p d~n g?p va d~ trinh don thu khi~u nc;li, t6 c~1o khi \Ih<:1 vua
di vi hanh 6· dia phuong
DO'i nha Le so (I 428 - 1527)~ v6'i s~· ra d<\i cua B(> ·lu?t
H<\ng Dl.rc nan1 1483 da d~1nll dftu bu6'c phat tri0n n16·i trong
h6Q.t d(>ng l~p.phap c(ta nha nu6'c phong ki~n 80 lu?t g6m 722
(I ).Xem: D~ti I'Nt str ki to(lntlm Quy0n I ~xb KHXH Ha \:(li I 993 tr 45
31
mny nh~t nuc):c trong de) cc) chLt )· d0n vi~c gi~ii quy0~ khi0u ki~n
cCta JlgLI'<\i di:1n C~t th~ nh~t vua <.1a cho phcp ··d~H hai ben tt1 hCru th6n1 r6ng hai !Au chu6ng:· de ngu(1·i clfm khi mu6n ki¢n quan nao th1 d{u1h chuang d~ Vlla V~l c{tc quati i9i tri~u dlnh pht:lll XCL
~~u nhCrng quan l~i d~ra vao q~uy0n th0 lt:~un tr{li vc)·i nhCrng quy d!nh cl:ta nha nLr<)·c khi b! ki~n se b! ph~lt 80 truvng ho~c bi ph~1t
tu kh6 sai :\am 1158, vua L).· Anh T6ng cling da cho phcp cl?t
CUC h6111 J()·n c)· truno- tc1m san cuno dicn t: c d~ noLrCJi dan b Ct1 th0 d~n d6 b6 don ki¢n CLla 111 inh vao (I J
D()·i nh'\ Tr~n ( i 226 - I 400)~ \"ha vua cia d~t thcn1 nhi0tt co quan va chl.rc quan m6'i chuycn tdtch vi¢c giai quy6t ki¢n l~tng h~nh chfnh~ ch~ng h~m nhu Tan1 ti vi¢n duc)'c thanh l~p cc1 chl.rc nang gii:.ll11 snt vi~c thi himh phap lu~t- Clla cac quan l~li~ Binh b?C ti (j· Thang Long trong coi vi~c hinh ·an va ki¢n t~mg: chl.rc
Ngv Sll' dai d?i phu va Trung tan 11~111 phep tile nha nu6c c6 nhi¢n1 v~t chuy~n giAy to·, cc1c don khi~u n?i tc.~ cc.1o cCta tAt c~1
c:ic noi trinh len ?\ha vua; ki0n1 tra: giam s8t vu phat hi~n
nhU'ng hanh vi vi ph~1n1 phcp tEte tri~u chinh c(ta cac quan l~li D~c bi~t quan l~1i hanh chfnh C>' dia phuong duq·c giao ph~1 trach vi~c giai quy0t ki~n t~mg thu<)c khi v~rc 1ninh qut:1n li Vua Trfrn ?\han T6ng ( 1278 ~ 1293) da cho phep nguc.\i dan tr~rc
ti~p d~n g?p va d~ trinh don thu khi~u nc;li, t6 c~1o khi \Ih<:1 vua
di vi hanh 6· dia phuong
DO'i nha Le so (I 428 - 1527)~ v6'i s~· ra d<\i cua B(> ·lu?t H<\ng Dl.rc nan1 1483 da d~1nll dftu bu6'c phat tri0n n16·i trong h6Q.t d(>ng l~p.phap c(ta nha nu6'c phong ki~n 80 lu?t g6m 722
(I ).Xem: D~ti I'Nt str ki to(lntlm Quy0n I ~xb KHXH Ha \:(li I 993 tr 45
31
Trang 32Cti~u, trong d6 c6 nhi~u ch~ dinh lien quan d~n lu~t hanh chinh
va lu~t t6 t\lng hanh chinh, vi d\f nhu quy dinh v~ cac hanh vi
vi ph~n1 cua quan l~i tri~u dinh va etta phuong khi thvc thi
c6ng V\1 nhu hanh vi nh~n h6i 19, c6 y lan1 trai phep nu6'c, l1;1m
quy~n, thi~u trach nhi~n1 trong khi d~l!n duong nhi~1n V\J v6'i
cac hinh thuc ch~ tai nhu bai chuc, xuy, truqng, tD: Nguo·i dan
co th~ th\rc hi~n vi~c ki~n t1:1ng theo b6n c~p, tu xa quan, huy~n
quan~ phit' quan d~n tri~u-dinh H9 c6 th~ tv 1ninh thvc hi~n
vi~c khi~u ki~n ho~c cu nguo·i h~u ki~n thay v6'i nhfrng di~u
ki~n nh~t dinh B9 lu~t H6ng D(rc la van ban l~p phap d~u tien
da quy dinh chi ti~t cac trinh t\1', thu !\JC khai ki~n, phan dinh ro
thfrn1 quy~n giai quy~t cua chinh quy~n dia phuong d~ tranh
vi~c ll11 t~c cac don ki~n o· dia phuong cling nhu vi~c vu9t c~p
len trung U'ong.( 1) Di~u 672 BQ lu~t nay da C~lTI cac quan l~i dia
phuong tll' chf>i khi~U 111;1i CUa dan va d~ cho nguo·i dan VUQt
cfrp khi~u n(;li.len trung uong
Do·i nha Le - Trinh (1527 - 1789)~ du6'i thai tri vi cua vua
Hy Tong va vua Dv_T6ng, 111~c du vi~c xay dvng lu~t kh6ng
phat tri~n nhu giai do<;1n vua H6ng 8(rc tri vi nhung day cling la
giai 00(;111 phat tri~n Clla Vi~c giai quy~t khi~U n~i, t6 cao CUa
nguai dan 6 tt:urtg uong, Ngv su dai du9·c bi~t d;~n nhu la tai
n1~t cua Nha vua co quy~n gia1n sat t6i cao t6'i cac ho~t d<)ng
cua quan 1C;1i cao c~p tri~u dinh ·va d~ nghi Nha vua trung ph~t
nhfrng hanh vi trai lu~t cua h9 thong qua nhfrng khi~u n~i, t6 cao
cim nguo·i dan 6 dia phuo11g, Hi~n Ty va Giatn sat ngv su duQ·c
(I ).Xem: BLti Xw1n Dinh, Nhd mr(k va phdp lu~ittho'i phong kidn Vi?t Nam, tr
65 (2005)
Cti~u, trong d6 c6 nhi~u ch~ dinh lien quan d~n lu~t hanh chinh
va lu~t t6 t\lng hanh chinh, vi d\f nhu quy dinh v~ cac hanh vi
vi ph~n1 cua quan l~i tri~u dinh va etta phuong khi thvc thi c6ng V\1 nhu hanh vi nh~n h6i 19, c6 y lan1 trai phep nu6'c, l1;1m quy~n, thi~u trach nhi~n1 trong khi d~l!n duong nhi~1n V\J v6'i cac hinh thuc ch~ tai nhu bai chuc, xuy, truqng, tD: Nguo·i dan
co th~ th\rc hi~n vi~c ki~n t1:1ng theo b6n c~p, tu xa quan, huy~n quan~ phit' quan d~n tri~u-dinh H9 c6 th~ tv 1ninh thvc hi~n vi~c khi~u ki~n ho~c cu nguo·i h~u ki~n thay v6'i nhfrng di~u ki~n nh~t dinh B9 lu~t H6ng D(rc la van ban l~p phap d~u tien
da quy dinh chi ti~t cac trinh t\1', thu !\JC khai ki~n, phan dinh ro thfrn1 quy~n giai quy~t cua chinh quy~n dia phuong d~ tranh vi~c ll11 t~c cac don ki~n o· dia phuong cling nhu vi~c vu9t c~p len trung U'ong.( 1) Di~u 672 BQ lu~t nay da C~lTI cac quan l~i dia phuong tll' chf>i khi~U 111;1i CUa dan va d~ cho nguo·i dan VUQt
cfrp khi~u n(;li.len trung uong
Do·i nha Le - Trinh (1527 - 1789)~ du6'i thai tri vi cua vua
Hy Tong va vua Dv_T6ng, 111~c du vi~c xay dvng lu~t kh6ng phat tri~n nhu giai do<;1n vua H6ng 8(rc tri vi nhung day cling la giai 00(;111 phat tri~n Clla Vi~c giai quy~t khi~U n~i, t6 cao CUa nguai dan 6 tt:urtg uong, Ngv su dai du9·c bi~t d;~n nhu la tai n1~t cua Nha vua co quy~n gia1n sat t6i cao t6'i cac ho~t d<)ng cua quan 1C;1i cao c~p tri~u dinh ·va d~ nghi Nha vua trung ph~t
nhfrng hanh vi trai lu~t cua h9 thong qua nhfrng khi~u n~i, t6 cao cim nguo·i dan 6 dia phuo11g, Hi~n Ty va Giatn sat ngv su duQ·c
(I ).Xem: BLti Xw1n Dinh, Nhd mr(k va phdp lu~ittho'i phong kidn Vi?t Nam, tr
65 (2005)
Trang 33trao quy~n giai quy0t cc1c khi~u n~1i lien quan d~n h~mh vi etta
cac _quan l?i dja phuong Vua Le Huy~n Tong (16.63) da b~n
hanh 13 d~J va 44 di0u khoan b6 sung quy d!nh ro trinh tl;f, thtt
tvc giai quy~t khi~u n?i d~ tranh vi¢c Lm t~c don ki~n~ trLrng ph?t
nghie·n1 kh~c d6i v6'i cac quan l?i lQ·i d~mg c.h(rc v~ quy0n hsm d~
l11U'Ll cfru l9·i feb ca nhfm trong vi~c giai quy~t khi~U Il?i CUa ngu(Ji
dan ?\ha vua cung ban hanh chi d~1 c~n1 khi~u n?i vuqt cftp,
nghien1 cftm hanh vi nh?n h6i 19 ctta·quan l?i khi giai quy~t vi~c
ki~n t~Jng ( 1739), quy d!nh 1 0 tieu chu§n d6i v6'i cac quan thanh
tra d!a phuong (1731 ), quy d!nh tho·i gian t6i da giai quy~t cac
v~ khi~u ki~n lien quan d~n llnh vvc thu~ la 10 thang (1726).(1
J
Do·i nha Nguy~n (1802 - 1858), vua Gia Long nan1 1804
da l?p ra Do sat vi~n la noi ti~p nh?n vi~c khi~u n?i, t6 cao, bu9c
t<)i cac quan l?i, tau trinh len Nha vua nhfi'ng di~u hay nen lain,
do· nen tninh Nam 1827, vua Minh M?ng da l?p ra chuc Gian1
sat ngv Sll' d!a phuong va Tan1 phap ti a cftp trung uong c6
nhi~rn VIJ nh~n don khi~u n?i~ ban b?c, tu vAn va lan1 ta trinh len
nha vua, duqc giai quy~t khi~u n<;ti khi vua uy quy~n Ngoai ra,
nha VUa COI1 Clr CaC vien quan kha111 sai di thanh tra l1~1TI 'tinh
hlnh va ti~p nh?n khi~u· l1?i, t6 cao cua ngucri dan d6i v6'i cac
quan l?i dja phuong B() lu?t Gia Long ban hanh natn 1815 vo·i
938 di~u la 'san ph&n1.l?p phap cao nhftt du6i thai Nguy~n, trong
d6 c6 nhi~u di@u khoan quy dinh hanh vi ph?n1 phap cua quan
l?i trong khi thi hanh nhi~n1 v~ cong c6 the bi ap dl;lng nhi~u
hinh thtrc ch~ tai nhu xuy, truqng, ph?t b6ng, giang c~p~ bai
chtrc~ quy dinh v@ thu t1,1c ki~n t~Jng lien quan d~n llnh vvc hanh
(I ).Xem: Lfch rriJurqp ki Quy&n 2, Nxb: KHXH Ha !\(>i, 1975, tr 119
J
Do·i nha Nguy~n (1802 - 1858), vua Gia Long nan1 1804
da l?p ra Do sat vi~n la noi ti~p nh?n vi~c khi~u n?i, t6 cao, bu9c t<)i cac quan l?i, tau trinh len Nha vua nhfi'ng di~u hay nen lain, do· nen tninh Nam 1827, vua Minh M?ng da l?p ra chuc Gian1 sat ngv Sll' d!a phuong va Tan1 phap ti a cftp trung uong c6 nhi~rn VIJ nh~n don khi~u n?i~ ban b?c, tu vAn va lan1 ta trinh len nha vua, duqc giai quy~t khi~u n<;ti khi vua uy quy~n Ngoai ra, nha VUa COI1 Clr CaC vien quan kha111 sai di thanh tra l1~1TI 'tinh hlnh va ti~p nh?n khi~u· l1?i, t6 cao cua ngucri dan d6i v6'i cac quan l?i dja phuong B() lu?t Gia Long ban hanh natn 1815 vo·i
938 di~u la 'san ph&n1.l?p phap cao nhftt du6i thai Nguy~n, trong d6 c6 nhi~u di@u khoan quy dinh hanh vi ph?n1 phap cua quan l?i trong khi thi hanh nhi~n1 v~ cong c6 the bi ap dl;lng nhi~u hinh thtrc ch~ tai nhu xuy, truqng, ph?t b6ng, giang c~p~ bai
chtrc~ quy dinh v@ thu t1,1c ki~n t~Jng lien quan d~n llnh vvc hanh
(I ).Xem: Lfch rriJurqp ki Quy&n 2, Nxb: KHXH Ha !\(>i, 1975, tr 119
3.3
Trang 34·· •
chinh cua nguai dan, trong d6 thu tvc hoa giai v§.n duqc d~ cao,
hoa giai khong thanh m6i xet xu thea phap lu~t
T6m lc;ti, du6i ch~ d9 phong ki~n Vi~t Nain, n1~c dl1 nhung
hoc;tt d()ng c6 tinh chfit tai phan hanh chinh da xufrt hi~n nhung
n6i chung v~n chu trQng d~n lqi ich cua giai cftp phong ki~n,
v~n con nhung bi@u hi~n thien vi duQ·c quy dinh trong phap
lu~t khi xu li nhUng quan lc;ti vi ph~m
1.2.2 Nhung ho~t d<)ng c6 tinh chfrt tai phan hanh chinh
trong lich su Vi~t N am hi~n dc;ti d~n tru6c khi thanh l~p to a
hanh chinh (01/07/1996)
Vi li do chi~n tranh keo dai va sv khac nhau vS nhung tu
I
tuong phap li, linh vvc tai phan hanh chinh trong lich su Vi~t
Nam hi~n dc;ti k~ tir giai doc;tn Phap thu9c d~n sau khi nu6c nha
.th6ng nhfrt da it duqc quan taln va cling kh6ng con lc;ti nhi~u tai
li~u nghien cuu M9t s6 hQc gia lu~t hanh chinh Vi~t Nan1 da
dua ra 1n<)t s6 van ban -lu~t tru6c day chung 1ninh r~ng vi~c
trao cho toa an quySn dUQ'C giai quy~t V\1 an hanh chinh da c6
tu thai ki Phap thu9c va n6 v~n con t6n tc;ti ngay sau khi nu6'c
Vi~t Nam dan chu c9ng hoa ra do·i nam 1945 Chinh phu Phap
nam 1921 da ban hanh nghi dinh-quy dinh r~ng tfr1: ca cac tranh
chfip hanh chinh nay sinh a Vi~t Nam thu9c thftm quy~n giai
quy~t cua ca H9i d6ng Nha nu6c Phap va H9i d6ng tai phan
hanh chinh Dong Duang.(I) Tuy nhien, day v~n ia mo hinh toa
an hanh chinh Phap ho~t d9ng trong cac nu6c thu<)c d!a, khong
(1 ).Xem: Vu Thu, "St,r ra dcri va phat tri~n cua tai phc'm hanh chinh & Vi~t
Nam", Tt;rp chi nghieh cz(u /rJp phap, s6 10/2003, tr 26; Nguy€n Tu~n Anh va
Tr~n Van Long, "M()t s6 quan ni~m chung v~ tai phc'm hanh chinh", s6 chuyen
ad Vi¢n khoa hQc thanh tra nam 2006, tr 14
1.2.2 Nhung ho~t d<)ng c6 tinh chfrt tai phan hanh chinh trong lich su Vi~t N am hi~n dc;ti d~n tru6c khi thanh l~p to a hanh chinh (01/07/1996)
Vi li do chi~n tranh keo dai va sv khac nhau vS nhung tu
I
tuong phap li, linh vvc tai phan hanh chinh trong lich su Vi~t Nam hi~n dc;ti k~ tir giai doc;tn Phap thu9c d~n sau khi nu6c nha th6ng nhfrt da it duqc quan taln va cling kh6ng con lc;ti nhi~u tai li~u nghien cuu M9t s6 hQc gia lu~t hanh chinh Vi~t Nan1 da dua ra 1n<)t s6 van ban -lu~t tru6c day chung 1ninh r~ng vi~c trao cho toa an quySn dUQ'C giai quy~t V\1 an hanh chinh da c6
tu thai ki Phap thu9c va n6 v~n con t6n tc;ti ngay sau khi nu6'c Vi~t Nam dan chu c9ng hoa ra do·i nam 1945 Chinh phu Phap nam 1921 da ban hanh nghi dinh-quy dinh r~ng tfr1: ca cac tranh chfip hanh chinh nay sinh a Vi~t Nam thu9c thftm quy~n giai quy~t cua ca H9i d6ng Nha nu6c Phap va H9i d6ng tai phan hanh chinh Dong Duang.(I) Tuy nhien, day v~n ia mo hinh toa
an hanh chinh Phap ho~t d9ng trong cac nu6c thu<)c d!a, khong
(1 ).Xem: Vu Thu, "St,r ra dcri va phat tri~n cua tai phc'm hanh chinh & Vi~t
Nam", Tt;rp chi nghieh cz(u /rJp phap, s6 10/2003, tr 26; Nguy€n Tu~n Anh va
Tr~n Van Long, "M()t s6 quan ni~m chung v~ tai phc'm hanh chinh", s6 chuyen
ad Vi¢n khoa hQc thanh tra nam 2006, tr 14
Trang 35phai la mq hinh toa an cua nu&c Vi~t Nan1 d<)c l?p ci1ng nhu
khong danh cho nguai dan Vi,~t Nan1 d n1i~n Nmn Vi~t Nan1
truo·c nan1 1954~ S~c l~nh s6 02 nan1 1950 cling dugc tin1 th~y
vo·i vi~c quy djnh t6 chtrc va thfrn1 quy~n cua toa an hanh chinh
v&i tu each la 1n<)t ca quan tai phim hanh chinh d<)c I?p chuyen
lan1 nhi~l11 Vlf xet Xll' hanh chinh
Sau khi nl.J·6'c Vi~t Na1n dan chu c<)ng boa ra do·i nan1 1945,
Chinh phC1 n16'i cling da ban hanh Nghi dinh s6 41 _ngay
03/1 0/1945 CO quy djnh BQ tU' phap CO tnich nhi~ITI quan li cac
toa an hanh chfnh da dU'Q'C thi~t l?p trong ch~· UQ thUQC dja
Phap Tuy nhien, trong thl)'c t~ khong Vl;l an hanh chinh 'nao
dy:gc kh6i ki~n cling- nhu tinh hinh Vi~t Natn bu&c vao CUQC
khang chi~n truo·ng ki ch6ng Phap, n16 hinh toa an hanh chinh
anh huang cua Phap nay dfrn dfrn b! thay th~ b&i 1n6 hinh toa
an XHCN Di~u 120 S~c l~nh cua Chu tich nuac V.i~t Nan1 dan
chu c<)ng hoa s6 4-9/SL ngay 18/06/1949 v~ Lu?t thu~ trtJc thu
cling da quy dinh trong truang hgp nguai dan khong d6ng y
v&i quy~t dinh thu thu~ co th~ kh6i ki~n ra toa an tu phap
Trang thvc t~, quy dinh nay vfrn kh6ng dugc ap dvng' va kinh
nguoi dan S~c lu?t s6 04/SL T ngay 20/7/1957 v~ bfru c(r d?i
bi~u h<)i d6ng nhan dan va uy ban nhan dan da cho phep nguoi
dan ki~n ra toa an cac quy~t dinh va hanh vi c6 lien quan d~n
danh sach Clr tri Di~u 11 Phap l~nh giai quy~t cac V\l an dan SlJ
11a1n 1989 cling cho phep toa an nhan dan giai quy~t V\1 an lien
quan d~n khi~u n~li v~ danh sach cir tri va vi~c dang ld bfru cu<
Nhu v?y, nhfi'ng hoc;tt d<)ng <;6 tinh chfrt tai phan hanh chinh
35
phai la mq hinh toa an cua nu&c Vi~t Nan1 d<)c l?p ci1ng nhu khong danh cho nguai dan Vi,~t Nan1 d n1i~n Nmn Vi~t Nan1 truo·c nan1 1954~ S~c l~nh s6 02 nan1 1950 cling dugc tin1 th~y vo·i vi~c quy djnh t6 chtrc va thfrn1 quy~n cua toa an hanh chinh
v&i tu each la 1n<)t ca quan tai phim hanh chinh d<)c I?p chuyen
lan1 nhi~l11 Vlf xet Xll' hanh chinh
Sau khi nl.J·6'c Vi~t Na1n dan chu c<)ng boa ra do·i nan1 1945, Chinh phC1 n16'i cling da ban hanh Nghi dinh s6 41 _ngay 03/1 0/1945 CO quy djnh BQ tU' phap CO tnich nhi~ITI quan li cac toa an hanh chfnh da dU'Q'C thi~t l?p trong ch~· UQ thUQC dja Phap Tuy nhien, trong thl)'c t~ khong Vl;l an hanh chinh 'nao dy:gc kh6i ki~n cling- nhu tinh hinh Vi~t Natn bu&c vao CUQC khang chi~n truo·ng ki ch6ng Phap, n16 hinh toa an hanh chinh anh huang cua Phap nay dfrn dfrn b! thay th~ b&i 1n6 hinh toa
an XHCN Di~u 120 S~c l~nh cua Chu tich nuac V.i~t Nan1 dan chu c<)ng hoa s6 4-9/SL ngay 18/06/1949 v~ Lu?t thu~ trtJc thu cling da quy dinh trong truang hgp nguai dan khong d6ng y
v&i quy~t dinh thu thu~ co th~ kh6i ki~n ra toa an tu phap Trang thvc t~, quy dinh nay vfrn kh6ng dugc ap dvng' va kinh
nguoi dan S~c lu?t s6 04/SL T ngay 20/7/1957 v~ bfru c(r d?i bi~u h<)i d6ng nhan dan va uy ban nhan dan da cho phep nguoi dan ki~n ra toa an cac quy~t dinh va hanh vi c6 lien quan d~n danh sach Clr tri Di~u 11 Phap l~nh giai quy~t cac V\l an dan SlJ 11a1n 1989 cling cho phep toa an nhan dan giai quy~t V\1 an lien quan d~n khi~u n~li v~ danh sach cir tri va vi~c dang ld bfru cu< Nhu v?y, nhfi'ng hoc;tt d<)ng <;6 tinh chfrt tai phan hanh chinh
35
Trang 36cta.hoan toan xu~t hi~n c ) Vi~t -:\ani trong lich su hi~n d~i k~ ca
trong thai ki Vi~t ?~am chiu nhi~u anh hu6'ng cua h~ th6ng
phap lu~t Lien X6 va cac nu6c XHC~ Dong Au Tuy nhien, do
n&n1 trong h~ th6ng phap lu~t nay, quan ni~n1 v~ tai phan hanh
chfnh chi duqc hi~u theo nghTa ·r9ng, d.6 la ho~1t d(>~g giai quy~t
cac tranh ch~p hanh chinh phat sinh gifra cong quy~n va c6ng
dan theo con du()'ng khi~u n~i hanh chinh, thu9c th~tn quy~n
cCw ca quan h[mh chinh va co quan thanh tra (ti~n than la Uy
b~1n thanh tra d?c bi~t thanh l~p ngay 23/11/1945 ), d~u n~n1
tr•)).'lg nhanh hanh phap
Vi~c thanh l~p toa hanh chinh trong toa an nhan dan va
chinb thuc cti vao ho?t d<)ng ngay 01/07/1996 chuyen xet Xlr
cac Y\1 ki~n hanh chinh danh dfru bu6c phat tri~n m6i cua Vi~t
Narn trong vi~c hoan thi~n h~ thong phap lu~t lien quan den
llnh vvc tai phan hanh chinh cung nhu hoan thi~n li lu?n v~
khea hQc lu?t t6 tvng hanh cpinh, dap (rng v6·i yeu c~u hoi
nh~p va phat tri~n trong th~ ki XXI
: 1.2.3 IZhai ni~tn va d?c di~n1 tai ph an hanh chinh a Vi~t
:Narn hi~n nay
Quan ni~n1 t~ti pharr hanh chfnh yoi nghTa ht;p hi ho~t d9ng
xet xu cac tranh ch&p h~u1h chinh phat sit1h giua cong quy~n va
cong dan dUQ'C thl;fC hi~n bai ~o: quan tfti phan hanh chinh d(>c l?p
Tai phan hanh chinh a Vi~t Nam hi~n nay c6 nhung d~c
?
c1iem sau day:
Tlni· nhdt, tai phan hanh chinh la t6 chuc va ho?t d9ng xet
xu cac tranh ch~p hanh chinh' phat sinh khi c6 dan khai ki~n v1,.1
an hanh chfnh gifra cong dan: t6 chtrc cua h9 v6'i cac CG quan,
cta.hoan toan xu~t hi~n c ) Vi~t -:\ani trong lich su hi~n d~i k~ ca trong thai ki Vi~t ?~am chiu nhi~u anh hu6'ng cua h~ th6ng
phap lu~t Lien X6 va cac nu6c XHC~ Dong Au Tuy nhien, do n&n1 trong h~ th6ng phap lu~t nay, quan ni~n1 v~ tai phan hanh chfnh chi duqc hi~u theo nghTa ·r9ng, d.6 la ho~1t d(>~g giai quy~t cac tranh ch~p hanh chinh phat sinh gifra cong quy~n va c6ng dan theo con du()'ng khi~u n~i hanh chinh, thu9c th~tn quy~n
cCw ca quan h[mh chinh va co quan thanh tra (ti~n than la Uy b~1n thanh tra d?c bi~t thanh l~p ngay 23/11/1945 ), d~u n~n1 tr•)).'lg nhanh hanh phap
Vi~c thanh l~p toa hanh chinh trong toa an nhan dan va chinb thuc cti vao ho?t d<)ng ngay 01/07/1996 chuyen xet Xlr cac Y\1 ki~n hanh chinh danh dfru bu6c phat tri~n m6i cua Vi~t
Narn trong vi~c hoan thi~n h~ thong phap lu~t lien quan den llnh vvc tai phan hanh chinh cung nhu hoan thi~n li lu?n v~ khea hQc lu?t t6 tvng hanh cpinh, dap (rng v6·i yeu c~u hoi
nh~p va phat tri~n trong th~ ki XXI
: 1.2.3 IZhai ni~tn va d?c di~n1 tai ph an hanh chinh a Vi~t
:Narn hi~n nay Quan ni~n1 t~ti pharr hanh chfnh yoi nghTa ht;p hi ho~t d9ng
xet xu cac tranh ch&p h~u1h chinh phat sit1h giua cong quy~n va
cong dan dUQ'C thl;fC hi~n bai ~o: quan tfti phan hanh chinh d(>c l?p Tai phan hanh chinh a Vi~t Nam hi~n nay c6 nhung d~c
?
c1iem sau day:
Tlni· nhdt, tai phan hanh chinh la t6 chuc va ho?t d9ng xet
xu cac tranh ch~p hanh chinh' phat sinh khi c6 dan khai ki~n v1,.1
an hanh chfnh gifra cong dan: t6 chtrc cua h9 v6'i cac CG quan,
Trang 37t6 chCrc c{l nhfm cong quy6n
Thzl· hai, CO' quan tai phim hanh chfnh 0' Vi¢t ~am la to<.i an
nhan dan Dc~i v6'i toa an nhan cfrp qu?n huy~n khong to chCrc
phan toa hanh chinh n1a giao cho cac thdm ph,~n b~mh chinh
chuyen trach TLr cftp tinh tro· len~ cac toa hanh chfnh dm)'c thanh
l?p ben qu1h cac phan toa hinh S\(', d5.n S~L kinh t0 Va lao d<)ng
Tin/· ba, d6i tU\Jl1g cua ti-ti phan hanh chfnh la cac quy~t
dinh hc\nh chfnh, hanb vi hanh chfnh v8 quy6t di.nh ld lu~.t bu(>c
thoi vi~c ct6i v6i can be), cong chCrc c
Cu6i cithg tai phan h~1nh chinh duQ·~ thl)'C hi~n theo tr1nh
t1.1·~ thu tvc tu phap~ do pld1p lu~t t6 tvng hanh chinh quy d!nh
Lu?t t6 tvng hanh chfnh (dtn.)·c Qu6c hc)i khoa XII, ki hQp th{r 8
2h6ng qua ngay 24111/20 1 0 vo c6 hi¢u 1 ~rc k~ tir ngay 0 1 /07/20 11)
12~ van bim lu?t c6 hi~u lvc phap li cao nhat trong cong tck gic1i
quy6t cac V~l cll1 hanh chfnh 6' Vi~t Nan1 hi~n nay
T6n1 LJi, tai phan hanh chinh o· Vi~t ·\:an1 mang nhu·ng d0c
di0rn chung cua tai ph6.n h~mh chinh tren th~ gi6'i (theo ngh!a
h~p) !a hoStt d<)ng xet Xlt' hanh chinh CLLa toa an nbung 'cling
J!.ang nhU"ng d?c di~m rieng v~ n16 hinh co· quan ·tai phim hanh
chfnh~ phu hqp vo·i bim chfrt cua Nha nu6c va ·b6i canh xay
dvng 0Jha nu6c phap _quy~n X_HCN cua nu6·c tn hi~n· nay
Khai ni~n1 t~j phan hanh chinh o· Vi~t 1\an1 dUQ'C trinh bay
nhu sau:
Tai phan h~mh chfnh la ho9-t d<)ng xet Xll' cac vv an hanh
chinh theo thu tvc_ tu phap, dugc quy ctinh trong Lu~t t6 tvng
ha.nh chinh va cac van ban phap lu~t khac c6 lien quan~ do co·
quan tai phan hanh chinh d<)c l~p (toa 8.n nhf:tn dan toa hanh
37
t6 chCrc c{l nhfm cong quy6n
Thzl· hai, CO' quan tai phim hanh chfnh 0' Vi¢t ~am la to<.i an nhan dan Dc~i v6'i toa an nhan cfrp qu?n huy~n khong to chCrc phan toa hanh chinh n1a giao cho cac thdm ph,~n b~mh chinh chuyen trach TLr cftp tinh tro· len~ cac toa hanh chfnh dm)'c thanh l?p ben qu1h cac phan toa hinh S\(', d5.n S~L kinh t0 Va lao d<)ng
Tin/· ba, d6i tU\Jl1g cua ti-ti phan hanh chfnh la cac quy~t dinh hc\nh chfnh, hanb vi hanh chfnh v8 quy6t di.nh ld lu~.t bu(>c thoi vi~c ct6i v6i can be), cong chCrc c
Cu6i cithg tai phan h~1nh chinh duQ·~ thl)'C hi~n theo tr1nh
t1.1·~ thu tvc tu phap~ do pld1p lu~t t6 tvng hanh chinh quy d!nh Lu?t t6 tvng hanh chfnh (dtn.)·c Qu6c hc)i khoa XII, ki hQp th{r 8 2h6ng qua ngay 24111/20 1 0 vo c6 hi¢u 1 ~rc k~ tir ngay 0 1 /07/20 11)
Tai phan h~mh chfnh la ho9-t d<)ng xet Xll' cac vv an hanh chinh theo thu tvc_ tu phap, dugc quy ctinh trong Lu~t t6 tvng ha.nh chinh va cac van ban phap lu~t khac c6 lien quan~ do co· quan tai phan hanh chinh d<)c l~p (toa 8.n nhf:tn dan toa hanh
37
Trang 38chinh n~n1 trang h~ th6ng taa an nhan dan) thvc hi~n, nh~n1 baa
v~ quy~n va lqi ich hqp phap cua cac ca nhan, t6 chuc, baa datn
phap ch~ XHCN, g6p ph~n nang caa hi~u h.rc quan li nha nu6c
2 DBi tU'Q'ng nghien cu·u va phu·o·ng phap ,nghien cu·u
ciia khoa hQc lu~t tB tvng hanh chinh
D6i tuqng nghien cuu cua khaa hQC lu~t t6 tvl:1g h~mh chinh
baa g6tn:
·- V ~n d~ tai phan hanh chinh va n16 hinh ca quan tai ph an
hanh ·chinh
- Cac v~n d~ li lu?n v~ · thcln1 quy~n xet xu h~nh chinh,
quy~t dinh hanh chinh, hanh vi hanh chinl~, la d6i tuqng khai
- 1\;ganh lu~.t Va 111011 hQC lu~t tf> tl,lng hanh chfnh, baa g6n1
d6i tuQTig di~u chinh va phuang phap 'di~u chinh rieng bi~t cua
nganh lu~t nay, n<)i dung Va nhi~m V\1 CUa ffi011 hQC, giup no dUQ'C
cong nh~n hi nganh lu~t d<)c l~p trang h~ th6ng phap lu~t Vi~t
Nam va la man hQC d<)c l~p trang·chuang trinh daa t?a cu nhan lu~t
- Cac ch~ dinh v~· n<)i dung va thu tvc trang n<)i dung nganh
lu?t t6 tvng hanh chfnh, h~ th6ng ngu6n, van ban quy ph?m phap
lu?t, cac nguyen t~c xet xu hanh chinh, thu tvc khai ki~n, thl)li,
thu tl,lC xet XU SO th~lTI Va thu tl)C xem Xet l?i ban an thea trinh 1\f
phu~ thcltn, giam d6c thclm va tai thclm, thi hahh an hanh chinh
- Ha?t d<)ng xet xu hanh chfnh cua h~ th6ng taa an nhan dan
cua Vi~t Nan1 va kinh nghi~m xet xu hanh chinh tren thS gi6'i
·- Cac bi~n phap baa datn phap 1 i cho ho?t d<)ng xet xu hanh
chinh va thi hanh an hanh chinh
chinh n~n1 trang h~ th6ng taa an nhan dan) thvc hi~n, nh~n1 baa
v~ quy~n va lqi ich hqp phap cua cac ca nhan, t6 chuc, baa datn
phap ch~ XHCN, g6p ph~n nang caa hi~u h.rc quan li nha nu6c
2 DBi tU'Q'ng nghien cu·u va phu·o·ng phap ,nghien cu·u
ciia khoa hQc lu~t tB tvng hanh chinh D6i tuqng nghien cuu cua khaa hQC lu~t t6 tvl:1g h~mh chinh baa g6tn:
·- V ~n d~ tai phan hanh chinh va n16 hinh ca quan tai ph an hanh ·chinh
- Cac v~n d~ li lu?n v~ · thcln1 quy~n xet xu h~nh chinh, quy~t dinh hanh chinh, hanh vi hanh chinl~, la d6i tuqng khai
- 1\;ganh lu~.t Va 111011 hQC lu~t tf> tl,lng hanh chfnh, baa g6n1
d6i tuQTig di~u chinh va phuang phap 'di~u chinh rieng bi~t cua nganh lu~t nay, n<)i dung Va nhi~m V\1 CUa ffi011 hQC, giup no dUQ'C cong nh~n hi nganh lu~t d<)c l~p trang h~ th6ng phap lu~t Vi~t
Nam va la man hQC d<)c l~p trang·chuang trinh daa t?a cu nhan lu~t
- Cac ch~ dinh v~· n<)i dung va thu tvc trang n<)i dung nganh lu?t t6 tvng hanh chfnh, h~ th6ng ngu6n, van ban quy ph?m phap lu?t, cac nguyen t~c xet xu hanh chinh, thu tvc khai ki~n, thl)li, thu tl,lC xet XU SO th~lTI Va thu tl)C xem Xet l?i ban an thea trinh 1\f
phu~ thcltn, giam d6c thclm va tai thclm, thi hahh an hanh chinh
- Ha?t d<)ng xet xu hanh chfnh cua h~ th6ng taa an nhan dan cua Vi~t Nan1 va kinh nghi~m xet xu hanh chinh tren thS gi6'i
·- Cac bi~n phap baa datn phap 1 i cho ho?t d<)ng xet xu hanh chinh va thi hanh an hanh chinh
Trang 39Phuong phap nghien Cll'U cua khoa hQ~ lu~t t6 t\ll1g hanh
chinh gfin ch~U v6·i n{>i qung cua cac vein d~ c~n nghien c(ru
Phuong phap Ia hinh tht:rc v?n d<)ng cua n{>i dung, ch!u sv chi
ph6i cua 111\IC dich va n{>i dung Theo Sl)' phan I.o~li va sa d6
chuy~n hoa lfrn nhau cua · phuang phap nghien c(ru n6i chung,
c6 th~ thfry phuong phap nghien c1ru cua khoa hQc Iu?t t6 tvng
hanh chinh bao g6m:
- Phuang phap triSt hQc (Pth):_ Day Ia phuong phap chung
nheit cho n1Qi ho~t d()ng nghien,c1ru khoa hQc, trong d6 c6 khoa
hQc Iu?t t6 t\lhg hanh chfnh Theo d6, khoa hQc Iu?t t6 tl;Jng
hanh chinh OU'Q'C nghien Cll'U tren CO' so cua tri~t hQC Mac-Le
nin VOi S\1' k~t hQp CUa phuang phap duy V~t I!ch SU' Va duy v?t
bi~n chirng Trong khoa hQc lu~t t6 tl)ng hanh chinh, nhil'l1g tri
th1rc khoa hQc cua chu nghTa Mac-Lenin duqc v?n dvng sang
t?o vao Vi~t Nan1 k€t hgp v6i tu tuo·ng cua Chu tich H6 .Chi
Minh v~ nha nu6'c va phap Iu?t, v~ ho~t d{>ng xet Xll' va vai tro
cua d{>c l?p tu phap Khoa hQc lu?t t6 tvng hanh chinh Vi~t
Nan1 cll'ng ti~p thu nhfrng gia tri tinh_ hoa cua nhan loc;ti v~ h9c
thuy~t nha nu6c phap quy~n, vein d~ tai phan hanh chinh va sv
di~u chinh phap I u?t thong qua ~a ch~ tai ph an
- Phuong phap rieng r<)ng (Pn·), la phuang phap ap d\]ng
cho nhi~u chi~u nh~n th1rc (nhu phuang phap phan tich t6ng
hQp, phuong phap l!ch su·, d6i chi~u, SO sanh, th6ng ke, thl)'C
nghi~111, xay dvng gia thuy~t, phuang phap toan hQC Vel 1110
hinh hoa )
- Phuang phap d~c thu (Pdt), la phuang phap chi ap d\]ng
h~p cho n1<)t ho~c m<)t b9 ph?n h~p cua ho?t d<)ng nghien ·cuu,
Phuong phap nghien Cll'U cua khoa hQ~ lu~t t6 t\ll1g hanh chinh gfin ch~U v6·i n{>i qung cua cac vein d~ c~n nghien c(ru Phuong phap Ia hinh tht:rc v?n d<)ng cua n{>i dung, ch!u sv chi ph6i cua 111\IC dich va n{>i dung Theo Sl)' phan I.o~li va sa d6
chuy~n hoa lfrn nhau cua · phuang phap nghien c(ru n6i chung, c6 th~ thfry phuong phap nghien c1ru cua khoa hQc Iu?t t6 tvng hanh chinh bao g6m:
- Phuang phap triSt hQc (Pth):_ Day Ia phuong phap chung nheit cho n1Qi ho~t d()ng nghien,c1ru khoa hQc, trong d6 c6 khoa hQc Iu?t t6 t\lhg hanh chfnh Theo d6, khoa hQc Iu?t t6 tl;Jng hanh chinh OU'Q'C nghien Cll'U tren CO' so cua tri~t hQC Mac-Le nin VOi S\1' k~t hQp CUa phuang phap duy V~t I!ch SU' Va duy v?t
bi~n chirng Trong khoa hQc lu~t t6 tl)ng hanh chinh, nhil'l1g tri th1rc khoa hQc cua chu nghTa Mac-Lenin duqc v?n dvng sang
t?o vao Vi~t Nan1 k€t hgp v6i tu tuo·ng cua Chu tich H6 .Chi Minh v~ nha nu6'c va phap Iu?t, v~ ho~t d{>ng xet Xll' va vai tro cua d{>c l?p tu phap Khoa hQc lu?t t6 tvng hanh chinh Vi~t
Nan1 cll'ng ti~p thu nhfrng gia tri tinh_ hoa cua nhan loc;ti v~ h9c thuy~t nha nu6c phap quy~n, vein d~ tai phan hanh chinh va sv
di~u chinh phap I u?t thong qua ~a ch~ tai ph an
- Phuong phap rieng r<)ng (Pn·), la phuang phap ap d\]ng cho nhi~u chi~u nh~n th1rc (nhu phuang phap phan tich t6ng hQp, phuong phap l!ch su·, d6i chi~u, SO sanh, th6ng ke, thl)'C
nghi~111, xay dvng gia thuy~t, phuang phap toan hQC Vel 1110
hinh hoa )
- Phuang phap d~c thu (Pdt), la phuang phap chi ap d\]ng
h~p cho n1<)t ho~c m<)t b9 ph?n h~p cua ho?t d<)ng nghien ·cuu,
Trang 40ch~ng h~n nhu trong ho~t d<)ng nghien cuu lu~t hQc c~n sir
d\-ll1g cac phuong phap d~c thu nhu phuang phap i1ghien cuu
tinh hu6ng ( c'ase·-lavv study), phuong phap nghien cuu ban an
So· d6 chuy@n hoa tron·g phuang phap nghien cuu c.tm·khoa
hQc lu~t t6 tvng hanh chfnh c6 th~ bi~u di~n nhu sau: ·
Pth ' -,> Prr <:===J > Pdt
3 ~hi~IU Vl} CUa khoa hQC lu~t t6 tl}ng hanh chinh
K.hoa hQc lu~t t6 tl)ng hanh chinh c6 _nhung nhi~n1 V\1 sau day:
'_ Xay dvng duqc h~ th6ng khai ni~m ·dung d~n lien quan
d~n ch~ dinh tai pharr hanh chfnh va ho~t d<)ng xet xu hanh
chfnh o· Vi~t Natn, dap u·ng v6'i yeu cftu h<)i nh~p va phat tri~n
ctta li lu~n lu~t hanh chfnh hi~n d~i tren th~ gi6'i lien quan d~n
·mang tai phan hanh chinh tu nhung nam cu6i cua th~ ki XX
- G6p ph~n hoan thi~n nganh Iu~t t6 tvng hanh chfnh Vi~t
Natn v6'i nhu11g quy d!nh r5 rang, tnang tinh kha thi v~ th~n1
quy~n, trinh t\{, thu tl)C Xet Xll' hanh chfnh cling nhu cac quy dinh
c6 lien quan d~n hi~u lvc cua ho~t d(>ng thi hanh an hanh chinh
- G6p ph~n hoan thi~n lTIO hinh xet Xll' hanh chinh, d~ xuclt
1110 hinh c,o quan tai phan hanh chinh phu hQ'p v6·i b6i canh h(>i
nh~p hi~n nay' nh~ril dap ung yeu c~u da d~ng hoa cac kenh d~
nguo·i dan c6 th~ thvc hi~n vi~c khi~u n~1 hay kh6'i ki~n cac
quy~t djnh, hanh Vi cua cac CO' quan, ca nhan c6ng quy~n VaO
belt k~ 1 uc nao
ch~ng h~n nhu trong ho~t d<)ng nghien cuu lu~t hQc c~n sir d\-ll1g cac phuong phap d~c thu nhu phuang phap i1ghien cuu tinh hu6ng ( c'ase·-lavv study), phuong phap nghien cuu ban an So· d6 chuy@n hoa tron·g phuang phap nghien cuu c.tm·khoa hQc lu~t t6 tvng hanh chfnh c6 th~ bi~u di~n nhu sau: ·
Pth ' -,> Prr <:===J > Pdt
3 ~hi~IU Vl} CUa khoa hQC lu~t t6 tl}ng hanh chinh
K.hoa hQc lu~t t6 tl)ng hanh chinh c6 _nhung nhi~n1 V\1 sau day: '_ Xay dvng duqc h~ th6ng khai ni~m ·dung d~n lien quan d~n ch~ dinh tai pharr hanh chfnh va ho~t d<)ng xet xu hanh chfnh o· Vi~t Natn, dap u·ng v6'i yeu cftu h<)i nh~p va phat tri~n ctta li lu~n lu~t hanh chfnh hi~n d~i tren th~ gi6'i lien quan d~n
·mang tai phan hanh chinh tu nhung nam cu6i cua th~ ki XX
- G6p ph~n hoan thi~n nganh Iu~t t6 tvng hanh chfnh Vi~t Natn v6'i nhu11g quy d!nh r5 rang, tnang tinh kha thi v~ th~n1
quy~n, trinh t\{, thu tl)C Xet Xll' hanh chfnh cling nhu cac quy dinh c6 lien quan d~n hi~u lvc cua ho~t d(>ng thi hanh an hanh chinh
- G6p ph~n hoan thi~n lTIO hinh xet Xll' hanh chinh, d~ xuclt
1110 hinh c,o quan tai phan hanh chinh phu hQ'p v6·i b6i canh h(>i nh~p hi~n nay' nh~ril dap ung yeu c~u da d~ng hoa cac kenh d~ nguo·i dan c6 th~ thvc hi~n vi~c khi~u n~1 hay kh6'i ki~n cac
quy~t djnh, hanh Vi cua cac CO' quan, ca nhan c6ng quy~n VaO belt k~ 1 uc nao