ƯU điểm và KHUYẾT điểm của cơ CHẾ THỊ TRƯỜNG LIÊN hệ THỰC TIỄN ở VIỆT NAM

Nhằm làm rõ những nét khái quát chung của quá trình phát triển kinh tế thịtrường, có thể trừu tượng hoá một số đặc điểm cụ thể, phản ánh sự giao thoa,chuyển tiếp và đan xen giữa các mô h

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC………

TIỂU LUẬN ƯU ĐIỂM VÀ KHUYẾT ĐIỂM CỦA CƠ CHẾ THỊ TRƯỜNG LIÊN HỆ THỰC TIỄN Ở VIỆT NAM Sinh viên thực hiện: ………

Lớp:

Mã số SV: ………

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS ………

……., năm 2020

LỜI CẢM ƠN

Tiểu luận được hoàn thành dưới sự hướng dẫn, giúp đỡ tận tình quý báu của

PGS.TS ……… , được sự giúp đỡ và tạo điều kiện thuận lợi của Trường Đại

học………

Nhân đây cho phép tôi được tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến PGS.TS ………….

- người đã tận tình chỉ bảo, hướng dẫn tôi trong suốt thời gian qua, tôi cũng xin

chân thành cảm ơn những ý kiến đóng góp, những nhận xét quý báu của các thầy

cô giáo giúp tôi hoàn thành bài tiểu luận của mình

Cuối cùng tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc tới gia đình, nhà lãnh đạo bè đãluôn động viên, khích lệ, giúp đỡ tôi trong suốt thời gian làm tiểu luận

……, tháng 10 năm 2020

Học viên

………

A. MỞ ĐẦU

Cơ chế thị trường thường được hiểu là một hệ thống thị trường tự do Đốivới một người dân, tự do có nghĩa là khi bạn đi đến một thị trường, sẽ không cógiới hạn nào ở đó - bạn có thể mua bao nhiêu tùy thích hoặc bán ở bất kì mức giánào hoặc chọn không làm gì

Cũng có thể hiểu cơ chế thị trường là quá trình tương tác lẫn nhau giữa cácchủ thể (hoạt động) kinh tế trong việc hình thành giá cả, phân phối tài nguyên, xácđịnh khối lượng và cơ cấu sản xuất

Sự tương tác của các chủ thể tạo nên những điều kiện nhất định để nhà sảnxuất, với hành vi tối đa hóa lợi nhuận, sẽ căn cứ vào giá cả thị trường để quyếtđịnh ba vấn đề: sản xuất cái gì, sản xuất như thế nào, sản xuất cho ai

Trong cơ chế thị trường, bạn được tự do đưa ra quyết định liên quan đếnviệc mua và bán Adam Smith đã sử dụng sự tự do này để hình thành khái niệm vềbàn tay vô hình

Bàn tay vô hình đề cập đến các hành động hay quyết định cá nhân của cáctác nhân kinh tế dẫn đến phúc lợi tối đa cho nền kinh tế Các quyết định này hoạtđộng về mặt cung và cầu cho một hàng hóa, được gọi chung là cơ chế thị trường

Theo Adam Smith mọi hoạt động của các cá nhân trong xã hội chỉ nhằmphục vụ lợi ích của chính các cá nhân đó, chứ không phải vì lợi ích cộng đồng

Tuy nhiên, thông qua phân công lao động, thông qua thị trường và cơ chếgiá cả, toàn bộ xã hội cũng sẽ được hưởng lợi từ hoạt động riêng lẻ của các cánhân, một "bàn tay vô hình" sẽ dẫn dắt con người trong khi làm việc có lợi chomình thì đồng thời đã đóng góp lợi ích cho tập thể

Để hiểu rõ về thực trạng của cơ chế thị trường Tác giả quyết định lựa chọn

đề tài nghiên cứu: “Ưu điểm và khuyết điểm của cơ chế thị trường Liên hệ thực

tiễn ở Việt Nam”

B.NỘI DUNG

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CƠ CHẾ THỊ TRƯỜNG

1.1 Các khái niệm

1.1.1 Khái niệm thị trường

Khái niệm thị trường cho đến nay đã có rất nhiều trong quá trình phát triểncủa nó Mỗi khái niệm tiếp cận dưới một góc độ khác nhau:

- Theo quan điểm của hội quản trị Hoa Kỳ: “Thị trường là tổng hợp các lựclượng trong đó người mua và người bán thực hiện cách quyết định chuyển giaohàng hoá và dịch vụ từ người bán sang người mua"

- Thị trường là nơi người mua và người bán gặp nhau để tiến hành các cuộcmua bán nhằm thoả mãn nhu cầu của mỗi bên

- Thị trường là tổng thể cung cầu đối với một loại hàng hoá trên thị trườngvận động theo những quy luật riêng và điều tiết thị trường thông qua quan hệ cungcầu, đây là định nghĩa mang nhiều tính lý thuyết

- Ta cũng có thể nói rằng thị trường là nơi hàng hoá thực hiện các chức năngtrao đổi của nó

Theo C Mác, kinh tế thị trường là một giai đoạn phát triển tất yếu của lịch

sử mà bất cứ nền kinh tế nào cũng phải trải qua để đạt tới nấc thang cao hơn trêncon đường phát triển và nền kinh tế TBCN chính là nền kinh tế thị trường pháttriển đến trình độ phổ biến và hoàn chỉnh Nấc thang cao hơn chính là nền kinh tếcộng sản chủ nghĩa mà giai đoạn đầu là nền kinh tế XHCN Để chuyển lên nấcthang này, nền kinh tế thị trường phải phát triển hết mức, phải trở thành phổ biếntrong đời sống kinh tế - xã hội

Đây là một kết luận lý luận quan trọng Nó khái quát quá trình phát triển củalịch sử nhân loại, trong đó, kinh tế thị trường được xác định là một nấc thang tấtyếu, mang tính phổ biến Tính phổ biến của kinh tế thị trường thể hiện ở cấu trúckhung chung cho mọi nền kinh tế thị trường

Đứng trên góc độ của doanh nghiệp thì thị trường của doanh nghiệp là tậphợp các khách hàng tiềm năng của doanh nghiệp đó tức là nơi khách hàng đangmua và có thể sẽ mua sản phẩm của doanh nghiệp vận dụng cho khái niệm thịtrường quốc tế của doanh nghiệp, ta có khái niệm “thị trường quốc tế của doanhnghiệp là tập hợp những khách hàng nước ngoài tiềm năng của doanh nghiệp đó“.

1.1.2 Cơ chế thị trường

Cơ chế thị trường là quá trình tương tác lẫn nhau giữa các chủ thể (hoạtđộng) kinh tế trong việc hình thành giá cả, phân phối tài nguyên, xác định khốilượng và cơ cấu sản xuất Sự tương tác của các chủ thể tạo nên những điều kiệnnhất định để nhà sản xuất, với hành vi tối đa hóa lợi nhuận, sẽ căn cứ vào giá cả thịtrường để quyết định ba vấn đề: sản xuất cái gì, sản xuất như thế nào, sản xuất cho

ai Ngược lại, hoạt động của các chủ thể tạo nên sự tương tác nói trên Như vậy, cơchế thị trường là hình thức tổ chức kinh tế, trong đó các quan hệ kinh tế tác độnglên mọi hoạt động của nhà sản xuất và người tiêu dùng trong quá trình trao đổi

Theo lý thuyết của các nhà kinh tế học phúc lợi thì cơ chế thị trường là cáchthức tự động phân bổ tối ưu các nguồn lực của nền kinh tế Đó là vì, khi mỗi nhàsản xuất đều căn cứ vào giá cả thị trường để có quyết định về sản xuất, sẽ không cósản xuất thừa, cũng sẽ không có sản xuất thiếu Phúc lợi kinh tế được đảm bảo dokhông có tổn thất xã hội

Tuy nhiên, để cơ chế thị trường thực hiện tốt được chức năng của mình, thìcác điều kiện sau đây phải được thỏa mãn: thị trường phải có cạnh tranh hoàn hảo,thông tin đối xứng, không có các ảnh hưởng ngoại lai, v.v Nếu không, cơ chế thịtrường sẽ không thể phân bổ tối ưu các nguồn lực kinh tế Khi đó có thất bại thịtrường

Trong nền kinh tế thị trường, mọi hoạt động sản xuất và trao đổi hàng hóagiữa người sản xuất và người tiêu dùng được vận hành do sự điều tiết của quan hệcung cầu

Đặc trưng cơ bản nhất của cơ chế thị trường là động lực lợi nhuận, nó chỉhuy hoạt động của các chủ thể Trong kinh tế thị trường, đặc điểm tự do lựa chọnhình thức sản xuất kinh doanh, tự chịu trách nhiệm: 'lãi hưởng lỗ chịu', chấp nhậncạnh tranh, là những điều kiện hoạt động của cơ chế thị trường Sự tuân theo cơ

chế thị trường là điều không thể tránh khỏi đối với các doanh nghiệp, nếu không sẽ

bị đào thải

1.1.3 Hình thức của cơ chế thị trường

Làm thế nào để giải quyết ba vấn đề cơ bản của Kinh tế học là sản xuất cáigì? sản xuất như thế nào? và phân phối cho ai? Có ba cách cơ bản là: Cơ chế chỉhuy tập trung, cơ chế thị trường tự do và cơ chế hỗn hợp

- Cơ chế chỉ huy tập trung

Thực chất là cơ chế mệnh lệnh, là một xã hội Chính phủ đề ra mọi quyếtđịnh về sản xuất và tiêu dùng Cơ quan quản lý nhà nước sẽ quyết định sẽ sản xuấtcái gì, sản xuất như thế nào và sản xuất cho ai Sau đó các hướng dẫn cụ thể sẽđược phổ biến tới các hộ sản xuất gia đình, các doanh nghiệp

Quá trình như vậy là một nhiệm vụ rất phức tạp và không tồn tại một nềnkinh tế mệnh lệnh hoàn chỉnh, trong đó tất cả các quyết định về phân bổ nguồn lựcđược tiến hành theo phương pháp này Tất nhiên việc xây dựng một kế hoạch nhưvậy, trong đó không chỉ xác định chính xác số lượng từng loại sản phẩm phải sảnxuất mà còn ấn định cả giá cả, theo đó các sản phẩm này được bán cho người tiêudùng là một công việc khổng lồ Chỉ cần nhà quản lý phạm sai lầm là có thể dẫnđến tình trạng dư thừa hay thiếu hụt to lớn một loại sản phẩm nào đó Trước năm

1986, Chính phủ Việt Nam đã áp dụng cơ chế này

- Cơ chế thị trường tự do

Cơ chế thị trường tự do, các đơn vị cá biệt được tự do tác động lẫn nhau trênthị trường Nó có thể mua sản phẩm từ các đơn vị kinh tế này hoặc bán sản phẩmcho các đơn vị kinh tế khác Trong một thị trường, các giao dịch có thể thông quatrao đổi bằng tiền hay trao đổi bằng hiện vật (hàng đổi hàng) Việc hàng đổi hànggặp không ít phức tạp, đôi khi không có hàng cần để trao đổi lẫn cho nhau; ví dụ,

có khi khó tìm ra người đổi xe máy lấy một cây đàn Do đó việc đưa tiền tệ vàolàm vật trung gian cho sự trao đổi đã làm thuận lợi rất nhiều cho những cuộc giaodịch Trong một nền kinh tế thị trường hiện đại, người ta mua hoặc bán các sảnphẩm và dịch vụ thông qua tiền tệ

Trong cơ chế thị trường, vấn đề giá cả đã quyết định việc mua cái và bán cái

gì Việc phân bổ nguồn lực thông qua hệ thống giá cả Quá trình điều chỉnh giá cả

sẽ khuyến khích xã hội phân bố lại các nguồn lực để phản ánh được sự khan hiếm

đã tăng lên của một loại hàng hóa nào đó

Thị trường mà nhà nước không can thiệp vào gọi là thị trường tự do Các cánhân trên thị trường tự do theo đuổi quyền lợi của riêng mình bằng cách cố gắnglàm càng nhiều cho mình càng tốt tùy theo khả năng của mình, không có ai trợgiúp hoặc can thiệp của Chính phủ Với những động cơ cá nhân như vậy, nhưngchính điều đó đã làm cho xã hội khá giả lên bằng cách tạo ra những việc làm vànhững cơ hội mới Chính vì vậy, mà đường giới hạn khả năng sản xuất dịch ra xahơn

Trong cơ chế hỗn hợp, Chính phủ cũng có thể đóng vai trò là nhà sản xuấtcác hàng hóa tư nhân thông qua các doanh nghiệp có vốn chi phối của nhà nước

1.1.4 Đặc trưng của cơ chế thị trường

Việc phân bố sử dụng các nguồn tài nguyên, nguyên liệu đầu vào về cơ bảnđược giải quyết theo quy luật của kinh tế thị trường mà cốt lõi là quy luật cungcầu

- Các mối quan hệ kinh tế thị trường đều được tiền tệ hoá

- Động lực chính phát triển kinh tế là lợi nhuận thu được

- Việc sản xuất kinh doanh và tiêu dùng sản phẩm do hai phía cung và cầuquyết định

- Môi trường, động lực, phương tiện thúc đẩy sản xuất kinh doanh pháttriển là cạnh tranh.

- Nhà sản xuất là nhân vật trung tâm và khách hàng chi phối người bántrên thị trường

- Có sự chênh lệch giàu nghèo trong xã hội

- Có bất cập cần có sự điều tiết của nhà nước như môi trường, khủngkhoảng và nhiều vấn đề xã hội

- Có xu hướng phát triển kinh tế mang tính hội nhập khu vực và quốc tế

1.1.5 Các mô hình phát triển của cơ chế thị trường trong lịch sử

Cho đến cuối thế kỷ XX, kinh tế thị trường hầu như chỉ có một phương ánphát triển duy nhất là biến thành kinh tế TBCN Song thực tế cho thấy kinh tế thịtrường không phát triển theo một mô hình duy nhất mà được thực hiện dưới nhiều

mô hình khác nhau (thị trường tự do, thị trường - xã hội, v.v)

Nhằm làm rõ những nét khái quát chung của quá trình phát triển kinh tế thịtrường, có thể trừu tượng hoá một số đặc điểm cụ thể, phản ánh sự giao thoa,chuyển tiếp và đan xen giữa các mô hình để quy về ba mô hình chủ yếu sau:

● Mô hình kinh tế thị trường tự do;

● Mô hình kinh tế thị trường - xã hội;

● Mô hình kinh tế thị trường định hướng XHCN (ở Việt Nam) hay kinh tếthị trường XHCN (ở Trung Quốc)

Có thể nói ba mô hình kinh tế thị trường nói trên đang bao trùm tất cả cácnền kinh tế trên thế giới, trừ một vài ngoại lệ như Bắc Triều tiên Điều này xác

nhận kết luận của Mác: kinh tế thị trường là giai đoạn phát triển tất yếu; là hình thức phổ biến của mọi nền kinh tế ở một trình độ xác định.

Trong khuôn khổ CNTB, kinh tế thị trường phát triển trong 2 mô hình làkinh tế thị trường tự do và kinh tế thị trường xã hội

* Mô hình kinh tế thị trường tự do

Kinh tế thị trường trong khuôn khổ CNTB chủ yếu phát triển theo mô hìnhthị trường tự do, được thực hiện ở hầu hết các nền kinh tế TBCN ở Tây Âu và Bắc

Mỹ Mô hình này đề cao vai trò của chế độ sở hữu tư nhân, của tự do cá nhân vàcạnh tranh tự do Trong mô hình kinh tế thị trường tự do, sự can thiệp điều tiết củanhà nước vào các quá trình kinh tế được hạn chế ở mức thấp Quá trình phát triển

kinh tế chủ yếu do khu vực tư nhân vận hành dưới sự điều tiết của “bàn tay vôhình” (tức cơ chế cạnh tranh tự do) Chức năng chính của nhà nước là bảo vệ chế

độ sở hữu tư nhân và các quyền tự do cá nhân, bảo đảm ổn định vĩ mô, tạo điềukiện để kinh tế tư nhân và cơ chế thị trường tự do vận hành thuận lợi nhất Sự thamgia của nhà nước vào quá trình phân phối lại, vào hệ thống phúc lợi xã hội nhằmgiảm thiểu tình trạng bất bình đẳng, tạo lập công bằng xã hội, ngăn chặn và xử lýcác thất bại thị trường tuy vẫn được coi trọng nhưng không nhiều như ở các môhình khác Trong mô hình này, trong khi vai trò động lực phát triển của lợi ích tưnhân, lợi ích cá nhân (lợi nhuận) được đề cao thì vai trò "bánh lái" của sự điều tiết,định hướng phát triển của nhà nước (bàn tay hữu hình) lại tương đối bị xem nhẹ sovới các mô hình khác

* Mô hình kinh tế thị trường - xã hội

Mô hình này được thực hiện thành công ở khá nhiều nước Tây - Bắc Âu,điển hình là Đức (quê hương của mô hình kinh tế thị trường - xã hội), Thuỵ Điển,

Na Uy và Phần Lan Xét theo tính chất đặc trưng, mô hình này còn có mặt ở một

số nước khác như Đan Mạch, Hà Lan, Pháp và Bỉ với những mức độ khác nhau

Về nguyên tắc, mô hình kinh tế thị trường - xã hội thừa nhận các yếu tố cơbản phổ biến của kinh tế thị trường Tuy nhiên, so sánh với mô hình kinh tế thịtrường tự do, mô hình này có hai đặc trưng nổi bật

- Coi các mục tiêu xã hội và phát triển con người (công bằng xã hội, phúclợi cho người nghèo và cho người lao động, quyền tự do phát triển của mọi ngườidân, v.v.) là mục tiêu của chính quá trình phát triển kinh tế thị trường;

- Nhà nước dẫn dắt nền kinh tế thị trường phát triển không chỉ nhằm mụctiêu tăng trưởng và hiệu quả kinh tế mà cả mục tiêu phát triển và hiệu quả xã hội

Với những đặc trưng trên, tuy mô hình kinh tế thị trường - xã hội là mộtbiến thể của nền kinh tế TBCN, song nó phản ánh một xu thế tất yếu của sự pháttriển Đó là: đến một trình độ phát triển nhất định, trong những điều kiện cụ thể, tựkinh tế thị trường không thể giải quyết có hiệu quả tất cả các vấn đề phát triển,nhất là các mục tiêu phát triển xã hội và con người Để đạt được điều đó, trong cơchế vận hành của nền kinh tế thị trường, cần có thêm “bánh lái” để định hướng

“động cơ” thúc đẩy phát triển đi đúng quỹ đạo nhằm phục vụ tốt không chỉ nhiệm

vụ tăng trưởng và hiệu quả kinh tế mà cả nhiệm vụ phát triển xã hội và con người

Có thể khái quát rằng quá trình phát triển kinh tế thị trường, để đạt hiệu quả, cần hướng tới các mục tiêu xã hội và phát triển con người Cách thức để đạt mục tiêu đó không phải là phủ nhận thị trường, xoá bỏ cơ chế thị trường mà là đặt nhà nước vào vai trò tham gia điều hành và định hướng sự phát triển của kinh tế thị trường với tư cách là yếu tố cấu thành của cơ chế kinh tế.

Việc triển khai mô hình kinh tế thị trường - xã hội trên thực tế đã mang lạinhững kết quả phát triển tích cực, không chỉ ở một vài nước, tại một vài thời điểmriêng lẻ mà ở hàng loạt nước và kéo dài trong nhiều thập niên1 Điều này xác nhậntính tất yếu của xu hướng phát triển mô hình kinh tế thị trường - xã hội Tính tấtyếu đó cũng được thể hiện ở mô hình kinh tế thị trường đang được triển khai ởTrung Quốc và Việt Nam

* Mô hình kinh tế thị trường XHCN (hay định hướng XHCN)

Loại mô hình kinh tế thị trường này hiện đang được thực thi chỉ ở hai nước(Việt Nam - kinh tế thị trường định hướng XHCN; và Trung Quốc - kinh tế thịtrường XHCN) Thời gian tồn tại của nó cũng chỉ mới hơn 1/4 thế kỷ thử nghiệm.Tuy vậy, các kết quả thực tế đã chứng tỏ đây là mô hình có sức sống mạnh mẽ và

có triển vọng lịch sử to lớn

Sự ra đời của mô hình này gắn liền với sự sụp đổ của CNXH hiện thực, vốnphủ nhận vai trò của kinh tế thị trường trong quá trình phát triển ở các nước nghèo,lạc hậu tiến lên CNXH Sự xuất hiện của mô hình này chứng minh sức sống mãnhliệt của xu hướng tiến lên CNCS như một tất yếu khách quan của thời đại; đồngthời, khẳng định tính tất yếu và phổ biến của kinh tế thị trường với tư cách là mộtgiai đoạn bắt buộc trong lịch sử phát triển của mọi nền kinh tế

Tuy nhiên, khác với hai mô hình kinh tế thị trường nói trên, tồn tại trongkhung khổ CNTB, mô hình này mới được xác lập chưa lâu và vẫn đang trong quátrình thử nghiệm, định hình cấu trúc và bản chất Do vậy, chưa có căn cứ thực tiễn

để xác lập một hệ thống lý luận về nó với nội dung hoàn chỉnh và logic chặt chẽ

1

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN CỦA CƠ CHẾ THỊ TRƯỜNG

2.1 Ưu điểm và khuyết điểm của cơ chế thị trường

2.1.1.Ưu điểm

Kinh tế thị trường luôn tạo ra cơ hội cho mọi người sáng tạo, luôn tìm cách

để cải tiến lối làm việc và rút ra những bài học kinh nghiệm về thành công hay thấtbại để phát triển không ngừng

Kinh tế thị trường tạo ra cơ chế đào tạo, tuyển chọn, sử dụng người quản lýkinh doanh năng động, có hiệu quả và đào thải các nhà quản lý kém hiệu quả

Kinh tế thị trường tạo ra môi trường kinh doanh tự do, dân chủ trong kinh tếbảo vệ lợi ích người tiêu dùng

Cơ chế thị trường có những ưu điểm và tác dụng mà không có cơ chế nàohoàn toàn thay thế được

Cơ chế thị trường kích thích hoạt động của chủ thể kinh tế và tạo điều kiệnthuận lợi cho hoạt động tự do của họ Do đó làm cho nền kinh tế phát triển năngđộng, có hiệu quả

Sự tác động của cơ chế thị trường sẽ đưa đến sự thích ứng tự phát giã khốilượng và cơ cấu của sản suất ( tổng cung )với khối lượng và cơ cấu nhu cầu của xãhội ( tổng cầu ) Nhờ đó ta có thể thoả mãn tốt nhu cầu tiêu dùng cá nhân về hàngvạn sản phẩm khác nhau Nhiệm vụ này nếu để Nhà nước làm sẽ phải thực hiênmột số công việc rất lớn, có khi không thực hiện được và đòi hỏi chi phí cao trongquá trình ra các quyết định

Cơ chế thị trường kích thích đổi mới kĩ thuật, hợp lý hoá sản xuất Sức épcủa cạnh tranh buộc những người sản xuất phải giảm chi phí sản xuất cá biệt đếnmức tối thiểu bằng cách áp dụng những phương pháp sản xuất tốt nhất như khôngngừng đổi mới kỹ thuật công nghệ sản xuất, đổi mới sản phẩm, đổi mới tổ chứcsản xuất và quản lý kinh doanh, nâng cao hiệu quả

Cơ chế thị trường thự hiện phân phối các nguồn lực kinh tế một cách tối ưu.Trong nền kinh tế thị trường, việc lưu động, di chuyển, phân phối các yếu tố sảnxuất, vốn đều tuân theo nguyên tắc của thi trường; chúng sẽ chuyển đến nơi được

sử dụng với hiệu quả cao nhất, do đó các nguồn lự kinh tế được phân bố một cáchtối ưu

Sự điều tiết của của cơ chế thị trường mềm dẻo hơn sự điều chỉnh của cơquan nhà nước và có khả năng thích nghi cao hơn trước, những điều kiện kinh tếbiến đổi, làm thích ứng kịp thời giữa sản xuất xã hội với nhu cầu xã hội

Nhờ những ưu điểm và tác dụng đó, cơ chế thị trường có thể giải quyết đượcnhững vấn đề cơ bản của tổ chức kinh tế Nó là cơ chế tốt nhất điều tiết nền sảnxuất xã hội.Tuy nhiên, “sự thành công” của cơ chế đó là có điều kiện: Các yếu tốsản xuất được lưu động, di chuyển dễ dàng, giá cả thị trường có tính linh hoạtthông tin thị trường phải nhạy, và các chủ thể thị trường phải nắm được đầy đủthông tin liên quan

2.1.2.Khuyết điểm

Kinh tế thị trường là một hệ thống tự điều chỉnh nền kinh tế, bảo đảm cónăng suất, chất lượng và hiệu quả cao, dư thừa và phong phú hàng hóa Dịch vụđược mở rộng và coi như là hàng hoá Thị trường năng động, luôn luôn đổi mớimặt hàng, công nghệ

Song ngoài những ưu điểm nêu trên, kinh tế thị trường còn tồn tại một sốkhuyết tật sau:

Kinh tế thị trường chú trọng đến những nhu cầu có khả năng thanh toán,không chú ý đến những nhu cầu cơ bản của xã hội

Kinh tế thị trường, đặt lợi nhuận lên hàng đầu , cái gì có lãi thì làm, không

có lãi thì thôi nên nó không giải quyết được cái gọi là “hàng hoá công cộng”(đường xá, các công trình văn hoá, y tế và giáo dục v.v.)

Trong nền kinh tế thị trường có sự phân biệt giàu nghèo rõ rệt: giàu ít, nghèonhiều, bất công xã hội

Cơ chế thị trường là cơ chế tốt nhất điều tiết nền kinh tế thị trường, tuynhiên cơ chế thị trường cũng có những khuyết tật vốn có của nó

Cơ chế thị trường chỉ thể hiện đầy đủ khi có sự kiểm soát của cạnh tranhhoàn hảo, khi xuất hiện cạnh tranh không hoàn hảo, thì hiệu lực của cơ chế thịtrường bị giảm Chẳng hạn xuất hiện độc quyền, các nhà độc quyền có thể giảmsản lượng, tăng giá để thu lợi nhận cao, mặt khác, khi xuất hiện độc quyền thìkhông có sức ép của cạnh tranh đối với việc đổi mới kĩ thuật.

Mục đích hoạt động của các doanh nghiệp là lợi ích tối đa, vì vậy họ có thểlạm dụng tài nguyên của xã hội gây ô nhiễm môi trường sống của con người, do đóhiệu quả kinh tế – xã hội không được đảm bảo

Phân phối thu nhập không công bằng, có những mục tiêu xã hội chủ nghĩa

dù cơ chế thị trường có hoat động trôi trảy thì cũng không đạt được Sự tác độngcủa cơ chế thị trường sẽ dẫn tới sự phân hoá giàu nghèo, phân cực về của cải, tácđộng của cơ chế thị trường sẽ đưa lại hiệu quả kinh tế cao, nhưng nó không tựđộng mang lại những giá trị mà xã hội muốn vươn tới Edgar Morin đã nhận xétchua chát: “Trong các nền văn minh được gọi là phát triển của chúng ta, tồn tạimột tình trạng kém phát triển thảm hại về văn hoá, trí não, tình người ”

Một nền kinh tế do cơ chế thị trường thuần tuý điều tiết khó tránh khỏinhững thăng trầm, khủng hoảng kinh tế có tính chu kỳ và thất nghiệp

Người ta nhận thấy rằng, một nề kinh tế thị trường hiện đại đưng trước mộtkhó khăn nan giải của kinh tế vĩ mô: không một nước nào trong một thời gian dàilại có được lạm phát thấp và đầy đủ công ăn việc làm

Do cơ chế thị trường có một loạt các khuyết tật vốn có của nó, nên trongthực tế không tồn tại cơ chế thị trường thuần tuý, mà thường có sự can thiệp củanhà nước để sửa chữa những thất bại của cơ chế thị trường, khi đó nền kinh tế, nhưngười ta thường gọi, gọi là nền kinh tế hỗn hợp

Do tính tự phát vốn có, kinh tế thị trường có thể mang lại không chỉ có tiến

bộ mà còn cả suy thoái, khủng hoảng và xung đột xã hội nên cần phải có sự canthiệp của Nhà nước

Sự can thiệp của Nhà nước sẽ đảm bảo hiệu quả cho sự vận động của thịtrường được ổn định, nhằm tối đa hoá hiệu quả kinh tế, bảo đảm định hướng chínhtrị của sự phát triển kinh tế, sửa chữa khắc phục những khuyết tật vốn có của kinh

tế thị trường, tạo ra những công cụ quan trọng để điều tiết thị trường ở tầm vĩ mô

Bằng cách đó Nhà nước mới có thể kiềm chế tính tự phát của kinh tế thịtrường, đồng thời kính thích đối với sản xuât thông qua trao đổi hàng hoá dướihình thức thương mại.

2.2 Liên hệ thực tiễn phát triển của cơ chế thị trường ở Việt Nam

Kinh tế thị trường là mô hình kinh tế hiện được nhiều quốc gia lựa chọn đểthúc đẩy kinh tế phát triển Việt Nam cũng không là ngoại lệ Mặc dù vẫn mangnhững đặc trưng của kinh tế thị trường nói chung nhưng kinh tế thị trường ở ViệtNam có tính đặc thù riêng, là kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, khácbiệt về bản chất so với kinh tế thị trường tư bản chủ nghĩa

Nhân loại đã chứng kiến nhiều mô hình kinh tế khác nhau như kinh tế tựnhiên, kinh tế tập trung (kinh tế kế hoạch hóa) và kinh tế thị trường, trong đó kinh

tế thị trường là mô hình được nhiều quốc gia lựa chọn cho quá trình thúc đẩy pháttriển kinh tế

Có thể hiểu, kinh tế thị trường là kiểu tổ chức nền kinh tế dựa trên cácnguyên tắc và tuân thủ những quy luật của kinh tế thị trường Kinh tế thị trường là

mô hình kinh tế mở trong đó coi trọng và tuân thủ các quy luật vận động, điều tiếtcủa thị trường, tôn trọng tự do cạnh tranh, tự do hợp tác, mở rộng giao lưu thươngmại, tạo cơ hội cho mọi chủ thể kinh tế tham gia thị trường, tìm kiếm lợi nhuận,

Ở Việt Nam, mặc dù đã có quan điểm manh nha về kinh tế thị trường từ Đạihội VI khi xác định xây dựng nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần, tuy nhiênphải đến Đại hội IX, thuật ngữ “phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủnghĩa (XHCN)” mới chính thức được sử dụng trong Văn kiện của Đảng

Đại hội Đảng XI đã đưa vào cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kì quá

độ lên CNXH (Bổ sung, phát triển năm 2011) quan điểm về xây dựng nền kinh tếthị trường định hướng XHCN: “Phát triển kinh tế thị trường định hướng XHCNvới nhiều hình thức sở hữu, nhiều thành phần kinh tế, hình thức tổ chức kinhdoanh và hình thức phân phối”(1), “Kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo

Kinh tế tập thể không ngừng được củng cố và phát triển Kinh tế nhà nướccùng với kinh tế tập thể ngày càng trở thành nền tảng vững chắc của nền kinh tếquốc dân”(2), “Các yếu tố thị trường được tạo lập đồng bộ, các loại thị trường từngbước được xây dựng, phát triển, vừa tuân theo quy luật của kinh tế thị trường, vừabảo đảm tính định hướng XHCN”

Tổng kết thực tiễn phát triển kinh tế thị trường ở nước ta, tại Đại hội XI,Đảng ta đã thống nhất nhận thức về nền kinh tế thị trường định hướng XHCN ởViệt Nam: “Đó là nền kinh tế thị trường hiện đại và hội nhập quốc tế; có sự quản

lý của Nhà nước pháp quyền XHCN, do Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo, nhằmmục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh; có quan hệ sản xuấttiến bộ phù hợp với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất; có nhiều hình thức

sở hữu, nhiều thành phần kinh tế, trong đó kinh tế nhà nước đóng vai trò chủ đạo,kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng của nền kinh tế; các chủ thể thuộc cácthành phần kinh tế bình đẳng, hợp tác và cạnh tranh theo pháp luật; thị trườngđóng vai trò chủ yếu trong huy động và phân bổ các nguồn lực phát triển, là độnglực chủ yếu để giải phóng sức sản xuất; các nguồn lực nhà nước được phân bố theochiến lược, quy hoạch, kế hoạch phù hợp với cơ chế thị trường

Nhà nước đóng vai trò định hướng, xây dựng và hoàn thiện thể chế kinh tế,tạo môi trường cạnh tranh bình đẳng, minh bạch và lành mạnh; sử dụng các công

cụ, chính sách và các nguồn lực của Nhà nước để định hướng và điều tiết kinh tế,thúc đẩy sản xuất kinh doanh và bảo vệ môi trường; thực hiện tiến bộ, công bằng

xã hội trong từng bước, từng chính sách phát triển Phát huy vai trò của nhân dântrong phát triển kinh tế - xã hội”

Mô hình kinh tế thị trường định hướng XHCN không phải là sự gán ghépchủ quan giữa kinh tế thị trường và CNXH, mà là sự nắm bắt và vận dụng xu thếvận động khách quan của kinh tế thị trường trong thời đại ngày nay

Thực tiễn đã cho thấy, những phương án và mô hình phát triển kinh tế thịtrường khác nhau mang tính đặc thù, phụ thuộc vào những điều kiện xác định,hoàn cảnh phát triển cụ thể của quốc gia - dân tộc

Một quốc gia đi sau không nhất thiết phải vận dụng cứng nhắc các nguyên

lý lý luận; cũng không nhất thiết phải rập khuôn các mô hình kinh tế thị trường cósẵn ở đâu đó, dù là mô hình hiệu quả, để giải quyết các vấn đề phát triển mangnhiều nét đặc thù của mình

Đảng Cộng sản Việt Nam trên cơ sở nhận thức tính quy luật phát triển củathời đại và sự khái quát, đúc rút kinh nghiệm phát triển kinh tế thị trường thế giới,đặc biệt là từ thực tiễn xây dựng CNXH ở Việt Nam để đưa ra chủ trương phát