LÝ LUẬN của TRIẾT học mác – LENIN về mối QUAN hệ BIỆN CHỨNG GIỮA NHẬN THỨC và THỰC TIỄN TRONG QUÁ TRÌNH tự học của SINH VIÊN HIỆN NAY

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC……… TIỂU LUẬN LÝ LUẬN CỦA TRIẾT HỌC MÁC – LENIN VỀ MỐI QUAN HỆ BIỆN CHỨNG GIỮA NHẬN THỨC VÀ THỰC TIỄN TRONG QUÁ TRÌNH TỰ HỌC CỦA SINH VIÊN HIỆN NAY

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC………

TIỂU LUẬN LÝ LUẬN CỦA TRIẾT HỌC MÁC – LENIN VỀ MỐI QUAN HỆ BIỆN CHỨNG GIỮA NHẬN THỨC VÀ THỰC TIỄN TRONG QUÁ TRÌNH TỰ HỌC CỦA SINH VIÊN HIỆN NAY Sinh viên thực hiện: ………

Lớp:

Mã số SV: ………

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS ………

……., năm 2020

LỜI CẢM ƠN

Khóa luận được hoàn thành dưới sự hướng dẫn, giúp đỡ tận tình quý báu của

PGS.TS ……… , được sự giúp đỡ và tạo điều kiện thuận lợi của Trường Đại

học………

Nhân đây cho phép tôi được tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến PGS.TS ………… -

người đã tận tình chỉ bảo, hướng dẫn tôi trong suốt thời gian qua, tôi cũng xin chân thành cảm ơn những ý kiến đóng góp, những nhận xét quý báu của các thầy cô giáo giúp tôi hoàn thành bài tiểu luận của mình

Cuối cùng tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc tới gia đình, nhà lãnh đạo bè đã luôn động viên, khích lệ, giúp đỡ tôi trong suốt thời gian làm tiểu luận

Học viên

………

A PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Triết học là thành tựu nhận thức và hoạt động thực tiễn cải tạo con người và loài người nói chung Quá trình hình thành và phát triển của triết học diễn ra quanh co, phức tạp và lâu dài Vấn đề quan hệ giữa nhận thức và thực tiễn có tầm quan trọng đặc biệt trong triết học xã hội của chủ nghĩa Mác-Lênin Chính vì vậy việc tìm hiểu mối quan hệ biện chứng giữa nhận thực và thực tiễn là vô cùng quan trọng, cần thiết

Sự gắn kết giữa nhận thức lý luận và hoạt động thực tiễn luôn là một đòi hỏi cấp bách và là một phương thức để mang đến thành công cho hoạt động của mỗi cá nhân, của tổ chức và của một chính đảng Nhận thức đúng và giải quyết hợp lý mối quan hệ biện chứng tác động qua lại của lý luận và thực tiễn, dùng lý luận làm kim chỉ nam cho hoạt động thực tiễn, tổng kết thực tiễn để phát triển lý luận, thực tiễn phải là cơ sở, động lực của nhận thức và tiêu chuẩn của chân lý luôn là chìa khóa để để giải quyết mọi vướng mắc trên con đường đi đến mục tiêu đã định Ngược lại, nhận thức không đúng

và giải quyết không tốt mối quan hệ giữa lý luận và thực tiễn sẽ rơi vào chủ nghĩa giáo điều, kinh viện và chủ nghĩa kinh nghiệm hoặc chủ quan duy ý chí, tất nhiên sẽ dẫn đến những thất bại mà đối với một chính đảng, sự thất bại đó có thể dẫn đến những hậu quả nghiêm trọng

Để hiểu rõ hơn về vấn đề này Tác giả quyết định lựa chọn nội dung: “Lý luận của triết học Mác – Lenin về mối quan hệ biện chứng giữa nhận thức và thực tiễn trong quá trình tự học của sinh viên hiện nay” để làm đề tài tiểu luận

2 Mục tiêu và nhiệm vụ của đề tài

Mục tiêu của đề tài là tìm hiểu lý luận của triết học Mác – Lenin về mối quan hệ biện chứng giữa nhận thức và thực tiễn trong quá trình tự học của sinh viên hiện nay

Để đạt được mục tiêu trên, tiểu luận tập trung vào các nhiệm vụ sau:

- Phân tích nội dung của mối quan hệ biện chứng giữa nhận thức và thực tiễn

- Làm rõ lý luận của triết học Mác – Lenin về mối quan hệ biện chứng giữa nhận thức và thực tiễn trong quá trình tự học của sinh viên hiện nay

3 Phương pháp thực hiện đề tài

Tiểu luận được thực hiện dựa trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử Kết hợp một số phương pháp nghiên cứu cụ thể như: Lịch sử - logic, phân tích – tổng hợp, quy nạp – diễn dịch

B PHẦN NỘI DUNG CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA TRIẾT HỌC MÁC – LENIN VỀ MỐI QUAN HỆ BIỆN CHỨNG GIỮA NHẬN THỨC VÀ THỰC TIỄN

1.1 Nhận thức

Quan điểm duy tâm: Không thừa nhận thế giới vật chất tồn tại độc lập với

ý thức, do đó không thừa nhận nhận thức là sự phản ánh hiện thực khách quan

Duy tâm chủ quan, tất cả mọi cái đang tồn tại đều là phức hợp những cảm giác của con người Do đó, nhận thức, theo họ, chẳng qua là sự nhận thức cảm giác, biểu tượng của con người

Duy tâm khách quan, mặc dù không phủ nhận khả năng nhận thức thế giới, song coi nhận thức cũng không phải là sự phản ánh hiện thực khách quan mà chỉ

là sự tự nhận của ý niệm, tư tưởng tồn tại ở đâu đó ngoài con người

Thuyết hoài nghi nghi ngờ tính xác nhận của tri thức, biến sự nghi ngờ thành một nguyên tắc nhận thức, thậm chí chuyển thành nghi ngờ sự tồn tại của bản thân thế giới bên ngoài

Thuyết không thể biết lại phủ nhận khả năng nhận thức thế giới Đối với

họ, thế giới không thể biết được, lý trí của con người có tính chất hạn chế và ngoài giới hạn của cảm giác ra, con người không thể biết được gì nữa Quan điểm của thuyết hoài nghi và thuyết không thể biết đã bị bác bỏ bởi thực tiễn và sự phát triển của nhận thức loài người

Quan điểm của chủ nghĩa duy vật siêu hình:Thừa nhận con người có khả năng nhận thức thế giới và coi nhận thức là sự phản ánh hiện thực khách quan vào

bộ óc người Tuy nhiên, do hạn chế bởi tính siêu hình, máy móc và trực quan nên chủ nghĩa duy vật trước C.Mác đã không giải quyết được một cách thực sự khoa học những vấn đề của lý luận nhận thức

Nhìn chung chủ nghĩa duy vật trước C.Mác chưa thấy đầy đủ vai trò của thực tiễn đối với nhận thức

Quan điểm của Chủ nghĩa duy vật biện chứng về bản chất của nhận thức:

Nhận thức là quá trình phản ánh tái tạo lại hiện thực trong tư duy con người trên cơ sở của thực tiễn - xã hội

Lý luận nhận thức của chủ nghĩa Mác dựa trên những nguyên tắc cơ bản sau đây:

Một là, thừa nhận thế giới vật chất tồn tại khách quan, ở ngoài con người, độc lập đối với cảm giác, tư duy và ý thức của con người - Hiện thực khách quan

là đối tượng của nhận thức

Hai là, thừa nhận năng lực nhận thức thế giới của con người Về nguyên tắc không có cái gì là không thể biết Dứt khoát là không có và không thể có đối tượng nào mà con người không thể biết được, chỉ có những cái hiện nay con người chưa biết, nhưng trong tương lai với sự phát triển của khoa học và thực tiễn, con người sẽ biết được Với khẳng định trên đây, lý luận nhận thức macxít khẳng định sức mạnh của con người trong việc nhận thức và cải tạo thế giới

Ba là, là một quá trình biện chứng, tích cực, sáng tạo Quá trình nhận thức diễn ra theo con đường từ trực quan sinh động đến tư duy trừu tượng rồi từ tư duy trừu tượng đến thực tiễn Đó cũng là quá trình nhận thức đi từ hiện tượng đến bản chất, từ bản chất kém sâu sắc đến bản chất sâu sắc hơn

Bốn là, cơ sở chủ yếu và trực tiếp nhất của nhận thức là thực tiễn Thực tiễn còn là mục đích của nhân thức, là tiêu chuẩn để kiểm tra chân lý của nhận thức Nhận thức là quá trình con người phản ánh một cách biện chứng, năng động sáng tạo thế giới khách quan trên cơ sở thực tiễn lịch sử - xã hội

Chủ thể và khách thể nhận thức:

Nhận thức là quá trình xảy ra do sự tương tác giữa chủ thể và khách thể nhận thức

Chủ thể nhận thức: Theo nghĩa rộng đó là xã hội, là loài người nói chung Hay cụ thể hơn đó là những nhóm người như các giai cấp, dân tộc, tập thể, các nhà bác học.v.v Nhưng không phải con người bất kỳ nào cũng là chủ thể nhận thức, con người chỉ trở thành chủ thể nhận thức khi tham gia vào các hoạt động

xã hội nhằm biến đổi và nhận thức khách thể Do vậy, con người (cá nhân, nhóm

người, giai cấp, dân tộc hoặc cả nhân loại) là chủ thể tích cực, sáng tạo của nhận thức

Khi nhận thức, các yếu tố của chủ thể như lợi ích, lý tưởng, tài năng, ý chí, phẩm chất đạo đức… đều tham gia vào quá trình nhận thức với những mức độ khác nhau và ảnh hưởng đến kết quả nhận thức

Còn khách thể nhận thức là một bộ phận nào đó của hiện thực mà nhận thức hướng tới nắm bắt, phản ánh, nó nằm trong phạm vi tác động của hoạt động nhận thức Do vậy, khách thể nhận thức không đồng nhất hoàn toàn với hiện thực khách quan, phạm vi của khách thể nhận thức được mở rộng đến đâu là tuỳ theo sự phát triển của nhận thức, của khoa học

Trong hoạt động nhận thức cũng như trong hoạt động thực tiễn, chủ thể nhận thức và khách thể nhận thức quan hệ gắn bó với nhau, trong đó khách thể đóng vai trò quyết định chủ thể Chính sự tác động của khách thể lên chủ thể đã tạo nên hình ảnh nhận thức về khách thể Song chủ thể phản ánh khách thể như một quá trình sáng tạo, trong đó chủ thể ngày càng nắm bắt được bản chất, quy luật của khách thể

Cả chủ thể nhận thức và khách thể nhận thức đều mang tính lịch sử - xã hội

1.2 Thực tiễn

Phạm trù thức tiễn là một trong những phạm trù nền tảng, cơ bản không chỉ của lý luận nhận thức macxít mà còn của toàn bộ triết học Mác - Lênin nói chung

Các nhà duy vật trước C.Mác đã có công lớn trong việc phát triển thế giới quan duy vật và đấu tranh chống chủ nghĩa duy tâm, tôn giáo và thuyết không thể biết Tuy nhiên, lý luận của họ còn nhiều hạn chế, thiếu sót, trong đó hạn chế lớn nhất là không thấy được vai trò của hoạt động thực tiễn đối với nhận thức, do đó chủ nghĩa duy vật của họ mang tính chất trực quan Mác đã chỉ rõ rằng, khuyết điểm chủ yếu, từ trước đến nay, của mọi chủ nghĩa duy vật (kể cả chủ nghĩa duy vật của Phoiơbắc) là không thấy được vai trò của thực tiễn

Có một số nhà triết học duy tâm, tuy đã thấy được mặt năng động, sáng tạo trong hoạt động của con người, nhưng cũng chỉ hiểu thực tiễn như là hoạt động

tính thần, chứ không hiểu nó như là hoạt động hiện thực, hoạt động vật chất cảm tính của con người

Kế thừa những yếu tố hợp lý và khắc phục những thiếu sót trong quan điểm về thực tiễn của các nhà triết học trước C.Mác, C.Mác và Ph.Ăngghen đã đem lại một quan điểm đúng đắn, khoa học về thực tiễn và vai trò của nó đối với nhận thức cũng như đối với sự tồn tại và phát triển của xã hội loài người Với việc đưa phạm trù thực tiễn vào lý luận, hai ông đã thực hiện một bước chuyển biến cách mạng trong lý luận nói chung và trong lý luận nhận thức nói riêng Lênin nhận xét: “Quan điểm về đời sống, về thực tiễn, phải là quan điểm thứ nhất và cơ bản của lý luận về nhận thức”

Thực tiễn là những hoạt động vật chất có mục đích mang tính lịch sử - xã hội của con người nhằm cải tạo tự nhiên và xã hội

Hoạt động thực tiễn là hoạt động bản chất của con người Nếu con vật chỉ hoạt động theo bản năng nhằm thích nghi một cách thụ động với thế giới bên ngoài, thì con người, nhờ vào thực tiễn như là hoạt động có mục đích, có tính xã hội của mình mà cải tạo thế giới để thoả mãn nhu cầu của mình, thích nghi một cách chủ động, tích cực với thế giới và để làm chủ thế giới Con người không thể thoả mãn với những gì mà tự nhiên cung cấp cho mình dưới dạng có sẵn Con người phải tiến hành lao động sản xuất ra của cải vật chất để nuôi sống mình Để lao động và lao động có hiệu quả, con người phải chế tạo và sử dụng công cụ lao động Bằng hoạt động thực tiễn, trước hết là lao động sản xuất, con người tạo nên những vật phẩm vốn không có sẵn trong tự nhiên Không có hoạt động đó, con người và xã hội loài người không thể tồn tại và phát triển được Vì vậy, có thể nói rằng thực tiễn là phương thức tồn tại cơ bản của con người và xã hội, là phương thức đầu tiên và chủ yếu của mối quan hệ giữa con người và thế giới Thực tiễn

là cái xác định một cách thực tế sự liên hệ giữa sự vật với những điểu cần thiết đối với con người

Tuy trình độ và các hình thức hoạt động thực tiễn có thay đổi qua các giai đoạn lịch sử khác nhau của xã hội, nhưng thực tiễn luôn luôn là dạng hoạt động cơ bản và phổ biến của xã hội loài người Hoạt động đó chỉ có thể được tiến hành trong các quan hệ xã hội Thực tiễn cũng có quá trình vận động và phát triển của nó; trình độ phát triển của thực tiễn nói lên trình độ chinh phục giới tự nhiên và làm chủ xã hội của con người Do

đó, về mặt nội dung cũng như về phương thức thực hiện, thực tiễn có tính lịch sử - xã hội

Thực tiễn bao gồm nhiều yêu tố và nhiều dạng hoạt động Bất kỳ quá trình hoạt động thực tiễn nào cũng gồm những yếu tố như nhu cầu, lợi ích, mục đích, phương tiện

và kết quả Các yếu tố đó có liên hệ với nhau, quy định lẫn nhau mà nếu thiếu chúng thì hoạt động thực tiễn không thể diễn ra được

1.3 Mối quan hệ biện chứng giữa lý luận và thực tiễn

Giữa lý luận và thực tiễn có sự thống nhất biện chứng với nhau, bổ sung, thâm nhập, chuyển hóa cho nhau, tác động qua lại lẫn nhau Trong MQH với LL, TT quyết định LL TT như thế nào thì LL phản ánh như thế đó TT luôn vận động, biến đổi không ngừng vì vậy LL cũng phải biến đổi theo Trình độ lý luận càng cao, nhận thức thực tiễn càng sâu sắc Thực tiễn càng đa dạng phong phú càng làm cho lý luận phát triển HCM:

"Thống nhất giữa LL và TT là 1 nguyên tắc căn bản của CN Mác-Lê Lý luận mà không liên hệ với thực tiễn là LL suông TT không có LL hướng dẫn thì thành TT mù quáng"

LL không phản ánh hiện thực một cách thụ động mà có vai trò như kim chỉ nam vạch phương pháp hành động có hiệu quả nhất để đạt mục đích của TT

* MQH BC giữa LL và TT thể hiện qua vai trò của thực tiễn đối với lý luận:

Thực tiễn là cơ sở, động lực của nhận thức, lý luận Thông qua và bằng hoạt động thực tiễn con người tác động vào sự vật, làm cho sự vật bộc lộ thuộc tính, tính chất, quy luật Trên cơ sở đó, con người có hiểu biết về chúng Nghĩa là thực tiễn cung cấp "vật liệu" cho nhận thức Không có thực tiễn thì không thể có nhận thức -> việc đo đạt ruộng đất trong chế độ chiếm hữu nô lệ ở Hi Lạp - La Mã cổ đại là cơ sở cho định lý Talét, Pitago ra đời Lý luận Mác - Lênin là sự khái quát thực tiễn CM lịch sử XH, là sự đúc kết những tri thức kinh nghiệm và tri thức lý luận trên các lĩnh vực cụ thể để xây dựng

nên hệ thống lý luận KH hoàn chỉnh

Thực tiễn luôn đặt ra nhu cầu, nhiệm vụ đòi hỏi nhận thức phải trả lời Nói cách khác, thực tiễn là người đặt hàng cho nhận thức giải quyết Trên cơ sở đó, nhận thức

phát triển

Thực tiễn còn là nơi rèn luyện giác quan cho con người Chẳng hạn, thông qua các hoạt động sản xuất, chiến đấu, sáng tạo nghệ thuật những cơ quan cảm giác như

thính giác, thị giác được rèn luyện -> tạo cơ sở cho chủ thể nhận thức hiệu quả, đúng

đắn hơn

Thực tiễn còn là cơ sở chế tạo công cụ, máy móc cho con người nhận thức hiệu quả hơn như kính thiên văn, máy vi tính đều được sản xuất, chế tạo trong sản xuất vật chất Nhờ những công cụ máy móc này mà con người nhận thức sự vật chính xác, đúng

đắn hơn Trên cơ sở đó, thúc đẩy nhận thức phát triển

Thực tiễn là mục đích của nhận thức, lý luận Nhận thức của con người bị chi phối bởi nhu cầu sống, nhu cầu tồn tại ngay từ khi xuất hiện trên trái đất, con người phải tìm hiểu thế giới xung quanh để tồn tại Nghĩa là, nhận thức của con người đã bị

chi phối bởi nhu cầu thực tiễn

Những tri thức, kết quả của nhận thức chỉ có ý nghĩa đích thực khi được vận dụng vào thực tiễn phục vụ con người Nói khác đi, chính thực tiễn là tiêu chuẩn đánh giá giá trị của tri thức - kết quả của nhận thức

Nếu nhận thức không vì thực tiễn mà vì cá nhân, vì chủ nghĩa hình thức, chủ

nghĩa thành tích thì nhận thức sớm muộn sẽ mất phương hướng

Thực tiễn là tiêu chuẩn để kiểm tra sự đúng sai của nhận thức, lý luận Thông qua thực tiễn, con người mới "vật chất hóa" được tri thức, "hiện thực hóa" được tư tưởng Thông qua quá trình đó, con người có thể khẳng định chân lý, bác bỏ sai lầm Phải hiểu thực tiễn là tiêu chuẩn chân lý một cách biện chứng, nghĩa là nó vừa có tính tuyệt đối, vừa có tính tương đối Tính tuyệt đối thể hiện ở chỗ, thực tiễn ở những giai đoạn lịch sử

cụ thể là tiêu chuẩn khách quan duy nhất có thể khẳng định chân lý, bác bỏ sai lầm Tính tương đối thể hiện ở chỗ, bản thân thực tiễn luôn vận động, biến đổi, phát triển Cho nên, khi thực tiễn đổi thay thì nhận thức cũng phải thay đổi cho phù hợp Nghĩa là những

tri thức đã đạt được trước đây, hiện nay vẫn phải được kiểm nghiệm thông qua thực tiễn

Lý luận đóng vai trò soi đường, dẫn dắt, chỉ đạo thực tiễn Nhờ những đặc trưng

ưu trội so với tri thức kinh nghiệm mà lý luận có vai trò hết sức to lớn đối với hoạt động thực tiễn của con người Lý luận khoa học, thông qua hoạt động thực tiễn của con người

góp phần làm biến đổi thế giới khách quan và biến đổi chính thực tiễn

Lý luận khoa học góp phần giáo dục, thuyết phục, động viên, tập hợp quần chúng

để tạo thành phong trào hoạt động thực tiễn rộng lớn của đông đảo quần chúng