Trong đó thực hiện đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và học theo hướng hiện đại; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức, kỹ năng của người học; khắc phục lối truy
Trang 1CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VỆT NAM
Độc lập - Tự do – Hạnh phúc
MÔ TẢ SÁNG KIẾN
Mã số (do thường trực HĐ ghi):………
1 Tên sáng kiến: Vận dụng phương pháp dạy học phát triển năng lực, phẩm chất cho học sinh tiểu học trong môn Toán.
2 Lĩnh vực áp dụng sáng kiến: Chuyên môn Tiểu học.
3 Mô tả bản chất của sáng kiến:
3.1 Tình trạng giải pháp đã biết:
- Thực hiện Nghị quyết 29-NQ/TW về đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục và đào tạo; thực hiện chương trình giáo dục phổ thông 2018 theo định hướng phát triển phẩm chất, năng lực Đây là một công cuộc đổi mới nhằm tạo ra "sự chuyển biến căn bản, toàn diện về chất lượng và hiệu quả giáo dục Trong đó thực hiện đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và học theo hướng hiện đại; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức, kỹ năng của người học; khắc phục lối truyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớ máy móc Chuyển từ học chủ yếu trên lớp sang hình thức tổ chức học tập đa dạng, chú ý các hoạt động xã hội, ngoại khóa, nghiên cứu khoa học, trải nghiệm sáng tạo Để giáo viên thực hiện đúng với mục tiêu giáo dục phổ thông, giúp học sinh hình thành và phát triển những yếu tố căn bản đặt nền móng cho sự phát triển hài hòa về thể chất và tinh thần, phẩm chất
và năng lực
Trước đây, giáo dục chủ yếu là chú trọng vào việc truyền thụ kiến thức Việc dạy học theo hướng phát triển năng lực và phẩm chất của người học chưa được giáo viên chú trọng nên biện pháp trước đây chưa đáp ứng mục tiêu đổi mới Xuất phát từ thực trạng trên tôi xin phân tích những ưu điểm và hạn chế trong việc vận dụng phương pháp dạy học theo định hướng phát triển phẩm chất, năng lực học
Trang 2sinh để thấy được sự cần thiết phải đổi mới phương pháp dạy học nhằm đáp ứng với yêu cầu đổi mới hiện nay
- Ưu điểm:
+ Thông qua các hoạt động giáo dục giúp học sinh tổng hợp nhiều kiến thức,
kĩ năng của nhiều môn học, nhiều lĩnh vực học tập để hình thành và phát triển năng lực, phẩm chất
+ Thông qua hoạt động học tập, vui chơi, sinh hoạt giúp cho học sinh có tinh thần tập thể, hợp tác, tích cực, chủ động, tự giác và sáng tạo của mỗi bản thân học sinh
+ Học sinh được trực tiếp trải nghiệm trong nhà trường, gia đình, xã hội từ
đó tích lũy kinh nghiệm cho bản thân Qua đó, học sinh tự tin, mạnh dạn bộc lộ quan điểm, chính kiến, thể hiện quan điểm, thái độ của bản thân
+ Phối hợp được với các đoàn thể trong nhà trường và các lực lượng xã hội
để giáo dục học sinh cùng tham gia phát triển các năng lực, phẩm chất
- Hạn chế:
+ Giáo viên áp dụng nhiều phương pháp dạy học nhưng hiệu quả chưa cao.
+ Việc đánh giá năng lực, phẩm chất chưa được giáo viên quan tâm đúng mức nhất là các nội dung của năng lực, phẩm chất Trong quá trình giảng dạy giáo viên chỉ quan tâm chủ yếu chuẩn kiến thức kĩ năng để đánh giá học sinh chưa đánh giá tổng thể trong quá trình học tập, rèn luyện về kiến thức, kĩ năng, thái độ và một số biểu hiện năng lực, phẩm chất của học sinh
+ Những biểu hiện hành vi được quan sát thể hiện ở từng năng lực, phẩm chất một số giáo viên chưa nắm bắt kịp thời nên trong tổ chức các hoạt động dạy học, giáo dục chưa đảm bảo mục tiêu, yêu cầu đề ra Hơn nữa, một số giáo viên thiếu tâm huyết với nghề, ngại khó, còn hạn chế về năng lực nên chưa đáp ứng mục tiêu, yêu cầu đổi mới giáo dục trong giai đoạn hiện nay
Trang 3+ Giáo viên chưa chú ý đến dạy học theo hướng phát huy năng lực học sinh, chưa đưa các hoạt động trải nghiệm vào giảng dạy nên chưa phát hiện được những năng lực, phẩm chất mà học sinh còn khiếm khuyết để có biện pháp giúp đỡ, hỗ trợ thường xuyên nhằm hình thành hành vi, thái độ đúng, tích cực
3.2 Nội dung giải pháp đề nghị công nhận là sáng kiến:
3.2.1 Mục đích của giải pháp.
- Nhằm đáp ứng mục tiêu định hướng đổi mới của chương trình giáo dục
phổ thông 2018 là: “Phát triển phẩm chất, năng lực người học, đảm bảo hài hòa
giữa “dạy chữ”, “dạy người” và định hướng nghề nghiệp Đổi mới đánh giá kết quả
giáo dục theo yêu cầu phát triển phẩm chất và năng lực người học”
- Đáp ứng mục tiêu, nội dung chương trình môn Toán 2018 được xây dựng theo hướng phát triển phẩm chất, năng lực học sinh Đổi mới phương pháp dạy học toán cho phù hợp với yêu cầu, cơ bản góp phần hình thành, phát triển các phẩm chất chủ yếu, năng lực chung và năng lực đặc thù
- Nhằm giúp giáo viên vận dụng tốt các phương pháp daỵ học trong môn Toán theo hướng phát triển phẩm chất, năng lực cho người học
3.2.2 Nội dung giải pháp
Để khắc phục những hạn chế trong việc vận dụng các phương pháp dạy học phát triển phẩm chất, năng lực môn Toán tiểu học, bản thân đã thực hiện giải pháp
và áp dụng có hiệu quả muốn được chia sẽ nhằm góp phần nâng cao chất lượng môn Toán theo mục tiêu giáo dục
Trước tiên để đi vào những giải pháp thực hiện ta cần hiểu khái niệm về phẩm chất, năng lực
- Phẩm chất là những tính tốt thể hiện ở thái độ, hành vi ứng xử của con người; cùng với năng lực tạo nên nhân cách con người (Chương trình GDPT 2018)
Trang 4- Năng lực là thuộc tính cá nhân được hình thành, phát triển nhờ tố chất sẵn
có và quá trình học tập, rèn luyện, cho phép con người huy động tổng hợp các kiến thức, kĩ năng và các thuộc tính cá nhân khác như hứng thú, niềm tin, ý chí, thực hiện thành công một loạt hoạt động nhất định, đạt kết quả mong muốn trong những điều kiện cụ thể (Chương trình GDPT 2018)
Thứ nhất: Vận dụng có hiệu quả một số phương pháp dạy học phát triển năng lực, phẩm chất cho học sinh tiểu học trong môn Toán:
a/ Dạy học kiến tạo: Là quá trình dạy học mà học sinh tự xây dựng kiến
thức cho mình dựa trên những thực nghiệm cá nhân và áp dụng trực tiếp vào môi trường học tập của các em Mỗi cá nhân học sinh là trung tâm của tiến trình dạy học, còn giáo viên đóng vai trò tổ chức điều khiển và là người đại diện cho tri thức khoa học chính thống, đóng vai trò trọng tài để thể chế hóa tri thức mới của bài học
Mục đích của dạy học kiến tạo không chỉ truyền thụ kiến thức mà chủ yếu làm thay đổi và phát triển các quan niệm của học sinh, qua đó học sinh kiến tạo kiến thức mới, đồng thởi phát triển trí tuệ và nhân cách của bản thân
Nội dung dạy học kiến tạo phải mang tính phức hợp, gắn với tình huống thực tiễn, phù hợp với hứng thú người học Hệ thống bài tập, nhiệm vụ học tập cần
hỗ trợ, phát triển khả năng vận dụng và sáng tạo của học sinh
b/ Phương pháp dạy học hợp tác:
Dạy học hợp tác là tổ chức cho học sinh hoạt động theo nhóm nhỏ để học sinh cùng thực hiện một nhiệm vụ nhất định, trong một khoảng thời gian nhất định Trong quá trình làm việc có sự kết hợp làm việc cá nhân với làm việc theo cặp, theo nhóm để cùng nhau chia sẽ kinh nghiệm và hợp tác để thực hiện nhiệm vụ được giao
Dạy học hợp tác đặt người học vào vị trí chủ động, tích cực trong việc tìm kiếm kiến thức, đòi hỏi mỗi thành viên đều phải có ý thức trách nhiệm, tính tổ
Trang 5chức và sự tự giác cao Phải xác định được ý thức, trách nhiệm của bản thân trong việc thực hiện nhiệm vụ chung của nhóm
Dạy học hợp tác tạo điều kiện tốt cho người học phát triển kĩ năng giao tiếp, khả năng hợp tác; năng lực giao tiếp, năng lực tự chủ và tự học, năng lực giải quyết vấn đề và các phẩm chất chủ yếu
Quy trình thực hiện:
+ Bước 1: Chọn nội dung và nhiệm vụ phù hợp: Nội dung không quá khó hay quá dễ, nội dung đưa ra phải huy động kinh nghiệm, ý kiến của nhiều học sinh
+ Bước 2: Thiết kế bài học áp dụng dạy học hợp tác
+ Bước 3: Tổ chức dạy học hợp tác: GV nêu nhiệm vụ, chia nhóm và phân công vị trí nhóm, giao nhiệm vụ cho nhóm, hướng dẫn nhóm hoạt động, quan sát
hỗ trợ các nhóm, tổ chức các nhóm báo cáo kết quả, nhận xét tổng kết
Lưu ý: Khi sử dụng phương pháp cần trang bị cho học sinh những kỹ năng hợp tác, giúp các em thấy rõ vai trò của mình trong hoạt động nhóm, nên đưa ra yêu cầu và cho học sinh có thời gian chuẩn bị trước khi tham gia nhóm
c/ Phương pháp dạy học " Bàn tay nặn bột"
Phương pháp " Bàn tay nặn bột" rèn cho học sinh từng bước làm chủ ngôn ngữ nói và ngôn ngữ viết Tạo thuận lợi cho học sinh bộc lộ và thay đổi quan điểm ban đầu
Quy trình thực hiện:
+ Bước 1: Tình huống xuất phát và câu hỏi nêu vấn đề
Tình huống xuất phát do GV chủ động đưa ra, tình huống xuất phát phải ngắn gọn, gần gũi dễ hiểu với học sinh
Câu hỏi nêu vấn đề là câu hỏi lớn của bài học Câu hỏi nêu vấn đề cần đảm bảo yêu cầu phù hợp với trình độ, gây mâu thuẫn nhận thức và kích thích tính tò
mò, tìm tòi, nghiên cứu của học sinh
Trang 6+ Bước 2: Hình thành câu hỏi của học sinh
Giáo viên yêu cầu học sinh trình bày quan niệm ban đầu bằng nhiều hình thức như bằng lời nói, bằng cách viết hay vẽ để biểu hiện suy nghỉ Từ đó giáo viên giúp học sinh đề xuất câu hỏi Chú ý xoáy sâu vào kiến thức trọng tâm liên quan đến bài học Giáo viên cần khéo léo chọn lựa một số quan niệm ban đầukhác biệt trong lớp để giúp học sinh so sánh, từ đó giúp học sinh đặt câu hỏi liên quan đến nội dung bài học
+ Bước 3: Xây dựng giả thuyết và thiết kế phương án thực hiện
Từ các câu hỏi được đề xuất, GV nêu câu hỏi cho học sinh, yêu cầu học sinh
đề xuất giả thuyết và thiết kế phương án thực nghiệm tìm tòi, nghiên cứ để kiểm chứng giả thuyết Sau khi học sinh đề xuất được phương án thực nghiệm tìm tòi,nghiên cứu GV nêu nhận xét chung và quyết định tiến hành phương án với các dụng cụ đã chuẩn bị
+ Bước 4: Tiến hành thực nghiệm tìm tòi, nghiên cứu
Khi tiến hành thực nghiệm GV cần nêu rõ yêu cầu và mục đích thí nghiệm Khi học sinh thực hiện GVcần bao quát lớp, quan sát từng nhóm để kịp thời hỗ trợ
+ Bước 5: Kết luận và hệ thống hóa kiến thức
Sau khi học sinh thực nghiệm GV có nhiệm vụ tóm tắt, kết luận và hệ thống lại kiến thức để học sinh ghi nhớ hoặc ghi vào vở GV có thể khắc sâu kiến thức cho học sinh bằng cách cho học sinh đối chiếu lại với các quan niệm ban đầu từ đó học sinh tự phát hiện ra mình sai hay đúng và tự sửa chữa sẽ giúp học sinh ghi nhớ lâu hơn, khắc sâu kiến thức
Thông qua phương pháp " Bàn tay nặn bột" sẽ phát triển cho học sinh các năng lực và phẩm chất sau:
+ Năng lực tự chủ : HS đưa ra câu hỏi, đưa phương án tìm tòi khám phá + Năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo: Khi HS đưa ra câu hỏi, xây dựng giả thuyết
Trang 7+ Năng lực giao tiếp, Năng lực hợp tác.
+ Phẩm chất: Tình yêu con người, động vật, ;trung thực trong tiến hành và báo cáo kết quả; cẩn thận, ham hiểu biết
d/ Phương pháp dạy học "Phát hiện và giải quyết vấn đề"
Dạy học Phát hiện và giải quyết vấn đề là sự lĩnh hội tri thức thông qua việc xem xét, phân tích vấn đề đang tồn tại và xác định cách thức nhằm giải quyết vấn đề
Nội dung dạy học được tổ chức thành các tình huống dạy học Học sinh học tập bằng con đường tìm tòi, khám quá dưới hình thức hoạt động độc lập cá nhân hoặc hợp tác theo nhóm
Quy trình thực hiện:
+ Phát hiện vấn đề: Tình huống có vấn đề, phát hiện vấn đề
+ Giải quyết vấn đề: Hình thành giả thuyết, chứng minh giả thuyết, đánh giá + Vận dụng: Bài tập, câu hỏi, thực tiễn; Tạo tình huống mới
Lưu ý các tình huống có vấn đề phải kích thích hứng thú nhận thức, tò mò, ham hiểu biết, thích khám phá của học sinh Các tình huống không quá khó, phải phù hợp nhận thức học sinh
e/ Phương pháp dạy học dự án: là phương pháp dạy học trong đó người
học thực hiện một nhiệm vụ học tập phức tạp, gắn với thực tiễn, kết hợp lí thuyết với thực hành Hình thức học tập chủ yếu là nhóm, kết quả dự án là nhũng sản phẩm có thể giới thiệu được
Quy trình thực hiện:
+ Bước 1: Chọn chủ đề và xác định mục tiêu
Giáo viên và học sinh cùng nhau đề xuất ý tưởng, xác định chủ đề và mục tiêu của dự án Cần tạo ra một tình huông xuất phát chứa đựng một vấn đề cần giải quyết, trong đó có liên hệ với thực tiễn đời sống
Trang 8+ Bước 2: Xây dựng kế hoạch
Giáo viên hướng dẫn học sinh xây dựng kế hoạch cho việc thực hiện dự án
GV cần xác định thời gian dự kiến hoàn thành sản phẩm, cách tiến hành, giao nhiệm vụ cho từng nhóm, sản phẩm cần đạt được Học sinh bầu nhóm trưởng, thư
kí, thảo luận, thống nhất xây dựng kế hoạch và phân công công việc cụ thể cho từng thành viên
+ Bước 3: Thực hiện dự án
GV theo dõi quá trình thực hiện của HS, kiểm tra tiến độ thực hiện của các nhóm, trợ giúp các nhóm gặp khó khăn HS tiến hành tìm kiếm, thu thập và xử lý thông tin, thảo luận nhóm, chuẩn bị nội dung báo cáo dự án
+ Bước 4: Trình bày sản phẩm
GV tổ chức các nhóm trình bày sản phẩm, tổ chức cho HS trao đổi đặt câu hỏi cho các nhóm
+ Bước 5: Đánh giá dự án
GV đưa tiêu chí rõ ràng, mục tiêu cần đạt của dự án, thái độ hợp tác của các thành viên nhóm, thời gian hoàn thành, nội dung, hình thức trình bày, Tổ chức cho HS tự đánh giá và đánh giá lẫn nhau
Lưu ý dạy học dự án được thực hiện gắn với các hoạt động thực hành, vận dụng và đòi hỏi phải nhiều thời gian và phải có sự đầu tư mới mang lại hiệu quả
g/ Phương pháp dạy học " Lớp học đảo ngược"
Lớp học đảo ngược là tất cả các hoạt động dạy học được thực hiện "đảo ngược" so với thông thường Sự "đảo ngược" ở đây được hiểu là sự thay đổi với các dụng ý và chiến lược sư phạm thể hiện ở cách triển khai nội dung, mục tiêu dạy học và các hoạt động dạy học khác với cách truyền thống trước đây của người dạy và người học Ở lớp học đảo ngược GV thực hiện những bài giảng, những video về lý thuyết và bài tập cơ bản, chia sẽ qua Internet cho HS xem trước, sau đó
GV giải đáp thắc mắc của HS, làm bài tập khó hay thảo luận sâu hơn về kiến thức
Trang 9Dạy học theo mô hình lớp học đảo ngược HS xem trước bài giảng qua mạng sau đó GV sẽ tổ chức các hoạt động hợp tác giúp củng cố thêm các khái niệm đã tìm hiểu HS sẽ chủ động trong việc tìm hiểu nghiên cứu lý thuyết bất cứ lúc nào
và xem lại nếu cần (qua bài giảng E-Learning, ) Nhiệm vụ của học sinh là tự học kiến thức mới và làm trước bài tập ở mức thấp Sau đó HS được tham giáo viên tổ chức các hoạt động để tương tác và chia sẽ lẫn nhau Các bài tập ở mức cao cũng được thực hiện dưới sự hỗ trợ của giáo viên và các bạn cùng nhóm
Quy trình thực hiện:
+ Bước 1: Lựa chọn chủ đề dạy học thích hợp
+ Bước 2: GV thiết kế bài giảng, video, phiếu hướng dẫn bài mới( để HS tự học trước) rồi chia sẽ mạng
+ Bước 3: HS xem bài giảng, video, tài liệu trước
Học sinh đọc phiếu hướng dẫn bài học mới để nhận nhiệm vụ
Học sinh xem video bài giảng kết hợp nghiên cứu tài liệu bổ trợ như SGK, hình ảnh,
Học sinh làm bài trắc nghiệm trên mạng, tự kiểm tra bản thân đã hiểu nội dung bài học mới chưa nếu chưa rõ HS xem lại bài giảng ghi lại những câu hỏi, vấn đề chưa rõ
Học sinh chia sẽ những vấn đề chưa rõ để giáo viên và các bạn đọc trước khi lên lớp
Giáo viên tổng hợp các vấn đề chưa rõ và kết quả bài tâp trắc nghiệm để chuẩn bị nội dung cho hoạt động tổ chức trên lớp
+ Bước 4: Lên lớp học sinh thực hành, thảo luận, trao đổi với giáo viên và các bạn
GV tổ chức cho HS trao đổi, thảo luận sâu các vấn đề chưa rõ, đặt biệt chú trọng trả lời các câu hỏi phổ biến mà nhiều học sinh đặt ra
Trang 10Hoạt động luyện tập thực hành nội dung bài mới: Giáo viên tổ chức cho học sinh giải bài tập củng cố nội dung và vận dụng kiến thức để giải quyết vấn đề học tập trong các tình huống tương tự
Hoạt động vận dụng kiến thức, kĩ năng vào thực tiễn: GV giao nhiệm vụ cho học sinh thực hiện hoạt động vận dụng, liên hệ thực tiễn, giao phiếu hướng dẫn bài học mới (nếu bài sau cũng dạy theo mô hình lớp học đảo ngược)
Phương pháp này hỗ trợ rất tích cực cho giáo viên trong tổ chức dạy học trực tuyến trong điều kiện hiện nay
h/ Phương pháp dạy học tích hợp: Dạy học tích hợp được hiểu là những
hoạt động của học sinh dưới sự tổ chức và hướng dẫn của giáo viên huy động đồng thời kiến thức, kĩ năng thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau nhằm giải quyết các nhiệm
vụ học tập
Các hình thức dạy học tích hợp: Tích hợp trong nội bộ môn học; tích hợp đa môn; tích hợp liên môn; tích hợp xuyên môn
Quy trình thực hiện:
+ Bước 1: Lựa chọn nội dung tích hợp
Giáo viên rà soát, đối sánh với chuẩn kiến thức, kĩ năng, chương trình các môn học để tìm kiếm và chọn lọc các bài học, các nội dung học có liên quan từ đó xây dựng thành bài học tích hợp
+ Bước 2: Xác định mục tiêu dạy học
Khi xác định mục tiêu cho bài học tích hợp GV cần xuất phát từ các nội dung được chọn lựa để tích hợp, lượng hóa được các mục tiêu mà HS cần đạt được sau bài học
+ Bước 3: Dự kiến thời lượng, thời điểm học Giáo viên cần dự kiến số tiết cho bài học tích hợp và thời điểm thực hiện bài học tích hợp