H ỘI THẢO TRƯỜNG ĐẠI HỌC VĂN HIẾN: “TÁC ĐỘNG CỦA CUỘC CÁCH MẠNG CÔNG NGHIỆP 4.0 ĐẾN NỀN KINH TẾ VIỆT NAM” THÁNG 7/2020 Gi ải pháp để Việt Nam hội nhập vào thị trường các nước CPTPP th
Trang 1H ỘI THẢO TRƯỜNG ĐẠI HỌC VĂN HIẾN:
“TÁC ĐỘNG CỦA CUỘC CÁCH MẠNG CÔNG NGHIỆP 4.0
ĐẾN NỀN KINH TẾ VIỆT NAM”
THÁNG 7/2020
Gi ải pháp để Việt Nam hội nhập vào thị trường các nước CPTPP thời đại CMCN 4.0
Nguyễn Hoàng Tiến Đinh Bá Hùng Anh
ĐH Văn Hiến Tóm tắt: Hiệp định Đối tác toàn diện và tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) là hiệp định
thương mại tự do giữa các nước ở ven hai bờ Thái Bình Dương, mục tiêu tiến tới loại bỏ từ 90% trở lên các rào cản về thuế quan cho hàng hóa, dịch vụ của đối tác tham gia hiệp định Việt Nam
kỳ vọng sẽ được hưởng lợi từ TPP, nhưng cũng có không ít khó khăn đang chờ đợi ở phía trước Khi hiệp định được ký kết, một số lượng lớn hàng hóa, dịch vụ và lao động tay nghề cao từ các nước khác sẽ gia nhập vào thị trường lao động nước ta tạo nên cuộc cạnh tranh khốc liệt trong
nước Hiện nay, trên thế giới đang phát triển mạnh mẽ cách mạng công nghiệp (CMCN) 4.0 Đây
là cơ hội lớn để các nước đẩy mạnh quá trình công nghiệp hoá và hiện đại hoá, trong đó có Việt
Nam Những yếu tố cốt lõi của CMCN 4.0 là: Trí tuệ nhân tạo (AI), Vạn vật kết nối - Internet of
Things (IoT) và Dữ liệu lớn (Big Data) Bài viết đề cập đến những giải pháp để Việt Nam hòa nhập vào thị trường các nước CPTPP thời đại CMCN 4.0
Từ khóa: CPTPP, CMCN 4.0, hội nhập, Việt Nam
SOLUTIONS FOR VIET NAM TO INTEGRATE INTO THE MARKET OF CPTPP
INDUSTRIAL REVOLUTION ERA 4.0
Abstract: The Comprehensive Partnership and Trans-Pacific Partnership (CPTPP) is a free trade
agreement between the two Pacific Rim countries, aiming to eliminate 90 percent or more of the tax barriers Vietnam is expected to benefit from the TPP, but there are also many difficulties ahead When the agreement is signed, a large number of goods and services and well as highly skilled workers from other countries will enter the Vietnamese market, creating competition with domestic ones At present, the world is rapidly developing the revolution with the 4.0 technology platform (Industrial Revolution 4.0) This is a great opportunity for countries to accelerate the process of industrialization and modernization, including Vietnam The core elements of Industrial Revolution 4.0 will be: Artificial Intelligent, Internet of Things and Big Data The article presents solutions for Vietnam to integrate into the CPTPP market in the period of Industrial Revolution 4.0
Keyword: CP-TPP, CMCN 4.0, integration, Vietnam
1 Dẫn nhập vào vấn đề nghiên cứu:
Hiện nay Việt Nam đã và đang tham gia nhiều hiệp định thương mại như ASEAN (Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á), ASEM (Diễn đàn hợp tác kinh tế Á – Âu), APEC (Diễn đàn hợp tác kinh tế Châu Á – Thái Bình Dương), WTO (Tổ chức thương mại thế giới) và cuối cùng là TPP (Hiệp định đối tác kinh tế xuyên Thái Bình Dương) sau này khi Mĩ rút ra khỏi Hiệp định thì TPP đổi thành CP TPP Việc nước ta tham gia vào Hiệp định này đã mang lại những cơ hội và thách thức không nhỏ đối với Việt Nam TPP mở rộng hơn bao gồm cả về thương mại hàng hóa,
Trang 2thương mại dịch vụ, đầu tư và sở hữu trí tuệ CPTPP còn bao gồm cả những cam kết về các vấn
đề vượt ra ngoài WTO như mua sắm công, lao động, môi trường Ngoài ra, còn có các vấn đề phi thương mại như mua sắm Chính phủ, môi trường, lao động, công đoàn, hỗ trợ cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ CPTPP dự kiến sẽ mang lại những cơ hội lớn và vượt trội so với các FTA mà chúng ta đang có hiện tại; tạo ra những lợi thế lớn cho xuất khẩu Việt Nam, với những ưu đãi thuế quan khi tiếp cận thị trường 10 nước đối tác Vì vậy để không trở nên thua thiệt với các nước trong Hiệp định thì nước ta cần đề ra những giải pháp để cải tiến nước ta cho kịp đáp ứng với các điều kiện của CPTPP [14] Kinh tế phát triển qua các giai đoạn, thời kì là một điều tất
yếu Nhưng kinh tế phát triển một phần cũng do có động lực của nền công nghiệp Từ xa xưa mỗi khi nền kinh tế bước qua một giai đoạn khác đều nhờ có sự bùng nổ của các cuộc CMCN Trải qua 3 giai đoạn của cuộc CMCN thì thế giới đang dần bùng nổ cuộc CMCN khác vượt bậc
và tiên tiến hơn, đó là cuộc CMCN 4.0 [16] Theo Gartner, Cách mạng Công nghiệp 4.0 (hay Cách mạng Công nghiệp lần thứ Tư) xuất phát từ khái niệm "Industrie 4.0" trong một báo cáo của chính phủ Đức năm 2013 "Industrie 4.0" kết nối các hệ thống nhúng và cơ sở sản xuất thông minh để tạo ra sự hội tụ kỹ thuật số giữa Công nghiệp, Kinh doanh, chức năng và quy trình bên trong Cuộc cách mạng này dự đoán sẽ ảnh hưởng đến ngành công nghiệp là nhiều nhất Và việc
hỗ trợ doanh nghiệp chủ động tiếp cận CMCN 4.0 là điều đầu tiên phải làm [15] Không chỉ có công nghiệp bị ảnh hưởng mà còn nông nghiệp, y tế, du lịch, vật lí với robot thế hệ mới, máy in 3D, xe tự lái, các vật liệu mới và công nghệ nano Ngoài ra, giáo dục và nhiều ngành khác nữa
cũng chịu sự tác động của CMCN 4.0 [3] Vì vậy Việt Nam trước mắt phải đề ra những giải pháp
để đối mặt với những thách thức mà cuộc cách mạng nàymang lại trong tương lai [5] Vì thế để
Việt Nam có thể hòa nhập với thị trường các nước đồng thời khẳng định vị thế trên thị trường
quốc tế theo xu hướng toàn cầu hóa trong thời đại CMCN 4.0 thì nước ta cần chuẩn bị những hành trang kiến thức, kĩ năng và luôn trong tư thế sẵn sàng thay đổi những thói quen, cách sống
cũ để kịp thích ứng
2 Cơ sở lý luận của vấn đề nghiên cứu:
Hội nhập quốc tế là giai đoạn phát triển cao của hợp tác quốc tế, là quá trình áp dụng và tham gia xây dựng các quy tắc và luật lệ chung của cộng đồng quốc tế, phù hợp với lợi ích quốc gia, dân tộc của Việt Nam; là quá trình gắn kết nền kinh tế của các quốc gia vào các tổ chức kinh
tế khu vực và toàn cầu, trong đó các nước thành viên chịu sự ràng buộc theo những quy định chung của cả khối Đối với các nước đã phát triển – là một quá trình chuyển dịch từ nền kinh tế công nghiệp sang nền kinh tế tri thức dưới tác động của toàn cầu hóa và CMCN 4.0 Đối với các nước đang và chậm phát triển – khai thác hiệu quả các nguồn lực và lợi thế so sánh để rút ngắn khoảng cách trong phát triển Trong quá trình hội nhập có các mô hình (mức độ) liên kết kinh tế
quốc tế (từ thấp đến cao) như:
a) Khu vực tự do thương mại (Free Trade Zone): Các nước tham gia khu vực cùng thỏa thuận xóa bỏ hàng rào thuế quan và hạn ngạch, nhưng được tự do thực hiện chính sách ngoại thương với nước thứ ba Hình thức này được thực hiện trong các khối AFTA,
NAFTA, ASEAN
b) Liên minh thuế quan (Custom Union): Đặc điểm của hình thức hợp tác, hội nhập này
là việc loại bỏ thuế quan và hạn ngạch giữa các quốc gia tham gia vào liên minh cũng như việc cùng thực thi một chính sách ngoại thương và phương thức điều hành hoạt động thuế quan chung trong biên giới của các quốc gia này Ví dụ: thống nhất chính sách thuế quan chung cho các nước không phải là thành viên (EEC)
Trang 3c) Thị trường chung (Common Market): Ngoài việc liên minh về thuế quan, các quốc gia tham gia Thị trường chung còn phải gỡ bỏ mọi rào cản và tạo sự tự do di chuyển các yếu
tố sản xuất trong khuôn khổ liên kết Ví dụ (thương mại, đầu tư, NNL, KHCN) – với 4 sự
tự do (EU)
d) Liên minh kinh tế (Economic Union): Ở đây, ngoài những yếu tố đã nêu ở trên, các
quốc gia tham gia liên minh kinh tế sẽ phải có sự thống nhất thực hiện một chính sách kinh tế, tài khóa (thuế) và tiền tệ (lãi suất) chung (EURO zone)
e) Liên minh tiền tệ (Monetary Union): Được hiểu là sự hình thành một hệ thống tiền tệ chung, bao gồm cả việc thành lập một ngân hàng, một đồng tiền chung và cùng thực thi một chính sách tiền tệ- tín dụng và chính sách ngoại hối chung Ví dụ ngân hàng ECB với chính sách tiền tệ chung (EURO zone)
Bản chất của hội nhập kinh tế quốc tế [12] là các nước tự điều chỉnh để phù hợp với nguyên tắc, thông lệ và tập quán (luật chơi) của khu vực hay quốc tế nhằm xích lại với nhau, ví
dụ: BaLan-EU, ViệtNam-WTO; bỏ dần các rào cản để thương mại, sản xuất và thanh toán diễn
ra thuận lợi, ví dụ: 4 sự tự do trong EU; các doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn
cầu, khai thác, phân bổ, sử dụng hiệu quả các nguồn lực và lợi thế trong nước trên thị trường toàn cầu, vd: ứng dụng mới đối với nguyên liệu trong nước như cà phê Hội nhập kinh tế quốc tế mang lại tác động tích cực:
- Khai thác hiệu quả nguồn lực và lợi thế so sánh của các nước, tăng cường mối quan
hệ thương mại và đầu tư, ăng trưởng GDP
- Hình thành các trục kinh tế mới bền vững và vì lợi ích cộng đồng Đưa trọng tâm KTTG tới đúng nơi của nó (từ New York, Paris, London sang Thượng Hải, Bangalore, Singapore, Tokyo)
- Tạo động lực cạnh tranh, đổi mới quản lý, nâng cao hiệu quả của nền kinh tế toàn cầu Tăng trưởng GDP toàn cầu
Ngoài ra hội nhập kinh tế quốc tế cũng có những tác động tiêu cực:
- Đảo lộn trật tự kinh tế đã có từ trước (phức tạp hóa nền kinh tế toàn cầu)
- Hình thành các nhóm lợi ích quốc gia mà không vì lợi ích toàn cầu, ngay cả trong EU
Thỏa thuận toàn diện và tiến bộ cho đối tác xuyên Thái Bình Dương – CP TPP là Hiệp định thương mại tự do (FTA) giữa 11 quốc gia: Úc, Brunei Darussalam, Canada, Chile, Nhật Bản, Malaysia, Mexico, New Zealand, Peru, Singapore và Việt Nam Tất cả quốc gia này đều là thành viên của Hợp tác Kinh tế Châu Á Thái Bình Dương APEC CPTPP được kí kết vào ngày
23 tháng 1 năm 2018 tại Tokyo, Nhật Bản và kí ngày 8 tháng 3 năm 2018 tại Santiago, Chi le Singapore đã phê chuẩn CPTPP vào ngày 19 tháng 7 năm 2018, trở thành quốc gia thứ ba làm điều đó sau Mexico và Nhật Bản CPTPP sẽ tăng cường thương mại giữa các quốc gia trong khu
vục Châu Á Thái Bình Dương, dẫn đến dòng chảy, hàng hóa và dịch vụ liên tục hơn trong khu vực Các công ty Singapore sẽ thu được từ việc loại bỏ đáng kể thuế quan và hàng rào phi thuế quan cho hàng hóa, cải thiện khả năng tiếp cận đối với các nhà cung cấp dịch vụ trong nhiều lĩnh
vực, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho đầu tư và cải thiện khả năng tiếp cận các hợp đồng mua sắm của chính phủ [7] CPTPP là một thỏa thuận quan trọng sẽ bổ sung cho mạng lưới hiện tại của Singapore các hiệp định thương mại tự do song phương Nó sẽ tăng cường thương mại giữa các quốc gia trong Châu Á-Thái Bình Dương CPTPP gửi tín hiệu mạnh mẽ về cam kết để tự do hóa thương mại và hệ thống giao dịch dựa trên quy tắc [4] Nhật Bản và Peru nằm trong số 11 quốc gia thành viên của CPTPP, thỏa thuận được ký kết hồi tháng 3/2018 để hình thành khối tự do thương mại chiếm 13,5% GDP thế giới sau khi Mỹ tuyên bố rút khỏi TPP Hiện tại, Nhật Bản đã hoàn tất những thủ tục trong nước để thông qua CPTPP, trong khi Peru đang trong quá trình
Trang 4thông qua CPTPP sẽ có hiệu lực 60 ngày sau khi có ít nhất sáu nước ký kết hoàn tất các thủ tục thông qua tại nước mình [18] Cựu Bộ trưởng Thương mại, Du lịch và Đầu tư Australia Steve Ciobo cho biết Australia mong muốn sẽ ngày càng có thêm các nước thành viên tham gia Hiệp định và những đối tác quan trọng trong CPTPP được hưởng lợi từ thỏa thuận này sớm nhất có thể Ông nói hiệp định gồm 11 nền kinh tế thành viên này sẽ tạo điều kiện để các nhà xuất khẩu
của Australia dễ dàng tiếp cận thị trường gồm 500 triệu người tiêu dùng và giúp tăng thu nhập quốc dân của Australia thêm 11,2 tỷ USD vào năm 2030 Ông Ciobo cho biết cùng với những mặt hàng nông sản của Australia như thịt bò, đường và ngũ cốc, CPTPP cũng lần đầu tiên “thông đường xuyên biên giới” cho các ngành liên quan dữ liệu như đặt hàng qua mạng và quản lý dữ liệu truyền thông [19] Theo Bộ trưởng thương mại Canada Jim Carr, CPTPP sẽ làm tăng đáng
kể Tổng sản phẩm quốc nội (GDP) của Canada nhờ thúc đẩy tăng trưởng doanh nghiệp và các thành phần kinh tế CPTPP sẽ mang lại cho nước này quyền tiếp cận ưu đãi với thị trường tăng trưởng năng động nhất thế giới và có quy mô lên tới gần nửa tỷ người [20]
Theo Klaus Schwab, người sáng lập và chủ tịch điều hành Diễn đàn Kinh tế Thế Giới WEF mang đến cái nhìn đơn giản về CMCN 4.0 với khái niệm như sau: "Nếu như Cách mạng công nghiệp đầu tiên sử dụng năng lượng nước và hơi nước để cơ giới hóa sản xuất; cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ 2 diễn ra nhờ ứng dụng điện năng để sản xuất hàng loạt; cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ 3 sử dụng điện tử và công nghệ thông tin để tự động hóa sản xuất; thì bây giờ cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ 4 đang nảy nở từ cuộc cách mạng lần 3, nó kết hợp các công nghệ lại với nhau, làm mờ ranh giới giữa vật lý, kỹ thuật số và sinh học [10] Cuộc CMCN 4.0 ra đời trong hoàn cảnh kinh tế thế giới đang phải trải qua những giai đoạn khó khăn,
chủ nghĩa tư bản hiện đại tiếp tục phải điều chỉnh những bước đi mới sau cuộc khủng hoảng tài chính - kinh tế toàn cầu bắt đầu vào năm 2008 Bên cạnh đó, CMCN 4.0 đặt ra nhiều thách thức mới cho các nền kinh tế Một ví dụ điển hình là Trung Quốc sau nhiều năm tăng trưởng xuất khẩu công nghệ đã bắt đầu bước vào giai đoạn tạo ra công nghệ với sự xuất hiện mạnh mẽ của
một số tập đoàn phát triển công nghệ hàng đầu thế giới, trở thành nước có nền kinh tế lớn thứ hai thế giới [7] Việc CMCN 4.0 len lỏi vào các nước trong những ngày gần đây đã làm cho những người đứng đầu các nước không những hào hứng trước những cơ hội mà còn lo lắng cho số phận
của đất nước mình Phó Thủ tướng Thái Lan Prajin Jantong: “Công nghệ số không thể thiếu được trong cuộc sống hiện nay Thái Lan sẽ phát triển trên nền tảng công nghệ số” [9] Cố vấn nhà nước Cộng hòa Myanmar Aung San Suu Kyi: “Những người đi sau thì phải nhảy vọt, thậm chí là cần đến một bước nhảy lượng tử có ý nghĩa quan trọng đối với các quốc gia vẫn còn lạc
hậu” [9] Thủ tướng Cộng hòa Dân chủ nhân dân Lào Thongloun Sisoulith: “Cần có những cơ chế phù hợp để cho doanh nghiệp có khả năng tự thích ứng trong điều kiện cạnh tranh mới, để khu vực ASIAN cùng phát triển” [9] Thủ tướng Singapore Lý Hiển Long: “Chúng ta cần phải tăng cường hệ thống thương mại đa phương dựa trên các luật lệ Đó là thứ tạo ra tăng trưởng và
sự ổn định nhưng hiện đang phải chịu nhiều áp lực và đang bị đe dọa” [9] Thủ tướng Campuchia Hun Sen: “ASEAN có thể phát triển hạ tầng, giáo dục, phát triển an ninh xã hội, giảm bất bình đẳng, duy trì bền vững hệ sinh thái” [9] Phó thủ tướng Trung Quốc Hồ Xuân Hoa: “Bài học từ quá khứ cho thấy nếu co cụm lại sẽ không tốt Vì thế, Trung Quốc sẽ không đóng cửa nền kinh
tế, mà sẽ mở cửa ngày càng nhiều hơn bởi nó là con đường đúng đắn nhất để phát triển thành công” [9]
3 Phương pháp nghiên cứu:
Trang 5Nghiên cứu được thực hiện qua các phương pháp như là phương pháp thu thập số liệu thứ
cấp, phương pháp phân tích so sánh, phương pháp thu thập thông tin, phương pháp nghiên cứu tài liệu, phương pháp phân tích và tổng hợp lý thuyết
Phương pháp thu thập số liệu thứ cấp: là phương pháp này dựa trên những nguồn tài liệu sẳn có nên khi áp dụng phương pháp này đòi hỏi tính cụ thể có nghĩa là phải rỏ ràng, phù họp với
mục tiêu nghiên cứu, tính chính xác của dữ liệu và mang tính thời sự
Phương pháp phân tích so sánh để tìm ra những điểm giống, tương tự hoặc khác biệt nhau Ngoài ra còn so sánh tổng hợp lại những điểm khác giữa Việt Nam và các nước trong CP-TPP Thứ nhất cần xác định Việt Nam đang ở đâu trên con đường phát triển Đánh giá hiện trạng ứng dụng công nghệ mới, khoa học kỹ thuật, thực tiễn nền kinh tế, nền sản xuất trong nước, từ
đó chỉ ra những cơ hội, thách thức, đe dọa để tiếp cận công nghiệp 4.0 Nhiệm vụ thứ hai, là cần xác định thế giới đang làm gì để phát triển cách mạng công nghiệp 4.0 Các nước trên thế giới, đặc biệt những nơi có điều kiện tương đồng với Việt Nam đã làm gì, có chiến lược ra sao Thứ
ba là chỉ ra Việt Nam cần làm gì để phát triển nền kinh tế số, phát triển cách mạng 4.0 Thứ tư, Việt Nam hòa nhập vào thị trường các nước CP-TPP thời đại CMCN 4.0 sẽ có nhiều lợi thế nào
Phương pháp nghiên cứu tài liệu: là để thu thập được những thông tin cần thiết như cơ sở
lí thuyết liên quan đến chủ để nghiên cứu; thành tựu lí thuyết đã đạt được liên quan đến chủ đề nghiên cứu; kết quả nghiên cứu đã đạt được về đối tượng nghiên cứu; chủ trương và chính sách liên quan đến nội dung nghiên cứu; số liệu, dữ liệu thống kê
Phương pháp phân tích và tổng hợp lý thuyết: Phân tích là nghiên cứu các tài liệu, lý luận khác nhau bằng cách phân tích chúng thành từng bộ phận để tìm hiểu sâu sắc về đối tượng Tổng hợp là liên kết từng mặt, từng bộ phận thông tin đã được phân tích tạo ra một hệ thông lý thuyết mới đầy đủ và sâu sắc về đối tượng nghiên cứu
4.K ết quả nghiên cứu và thảo luận
Cuộc CMCN 4.0 có thể tạo ra lợi thế của những nước đi sau như Việt Nam so với các nước phát triển do không bị hạn chế bởi quy mô cồng kềnh, quán tính lớn; tạo điều kiện cho Việt Nam bứt phá nhanh chóng, vượt qua các quốc gia khác cho dù xuất phát sau Việc ứng dụng những công nghệ mới cho phép thúc đẩy năng suất lao động và tạo khả năng nâng cao mức thu nhập và cải thiện chất lượng cuộc sống cho người dân Khả năng biến đổi các hệ thống sản xuất
và quản trị cho doanh nghiệp trong nước Trong lĩnh vực quốc phòng, an ninh, những phát triển
về công nghệ có thể rút ngắn (cũng có thể gia tăng) khoảng cách chênh lệch về tiềm lực của các thế lực các quốc gia khác nhau
Cuộc CMCN 4.0 cũng đặt ra nhiều thách thức đối với Việt Nam, cụ thể là: Thách thức trong việc phải có nhận thức đầy đủ về bản chất, tác động của cuộc cách mạng công nghiệp 4.0
và khả năng tư duy, quản lý điều phối tích hợp các yếu tố công nghệ, phi công nghệ, giữa thực và
ảo, giữa con người và máy móc Để gia nhập vào xu thế cách mạng công nghiệp 4.0 đòi hỏi phải
có sự phát triển dựa trên tích lũy nền tảng lâu dài của nhiều lĩnh vực nghiên cứu cơ bản định hướng trong lĩnh vực khoa học và công nghệ đặc biệt là vật lý, sinh học, khoa học máy tính và trí tuệ nhân tạo, các lĩnh vực công nghệ mới, nghiên cứu các công nghệ mang tính đột phá Nghiên cứu và phát triển trở thành chìa khóa quan trọng quyết định sự phát triển kinh tế - xã hội; cần gắn kết chặt chẽ hơn nữa nghiên cứu khoa học và sản xuất Gia tăng bức xúc xã hội do sự thâm nhập của các công nghệ kỹ thuật số và các động lực của việc chia sẻ thông tin tiêu biểu của truyền thông xã hội Đặt ra những vấn đề lớn về giải quyết việc làm, ô nhiễm môi trường, đạo đức xã hội, rủi ro công nghệ Thêm vào đó, cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 diễn ra với tốc độ vô cùng
Trang 6nhanh chắc chắn sẽ đặt Việt Nam trước nguy cơ tụt hậu hơn nữa trong phát triển so với thế giới
và rơi vào thế bị động trong đối phó với những mặt trái của cuộc cách mạng này
Việt Nam có thể khai thác cơ hội của Cách mạng công nghiệp 4.0 trong phát triển kinh tế
- xã hội Các thách thức chúng ta phải đối mặt là rất lớn, nhất là trong điều kiện của một nước đang phát triển Mặc dù trình độ học vấn của người Việt Nam nói chung được nâng cao, nhưng
tỷ lệ lao động có kỹ năng còn thấp Năng suất lao động của Việt Nam tuy có sự cải thiện đáng kể theo hướng tăng đều qua các năm, nhưng vẫn còn rất thấp so với nhiều nước trong khu vực Năng lực hấp thụ công nghệ của doanh nghiệp Việt Nam chỉ đứng thứ 93/127 quốc gia Số lượng doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo tăng nhanh, nhưng Việt Nam chưa có doanh nghiệp khởi nghiệp nào đạt giá trị trên 1 tỷ USD (doanh nghiệp Kỳ Lân - Unicorn), trong khi ở khu vực Đông Nam Á có 7 doanh nghiệp loại này (Singapore: 4, Indonesia: 3) Về hạ tầng số, cả về hạ tầng thiết bị, kết nối, dữ liệu, ứng dụng và nhân lực công nghệ thông tin, Việt Nam mới đang ở trình
độ trung bình thế giới
Gần đây, khi đánh giá mức độ sẵn sàng của các quốc gia tham gia Cách mạng công nghiệp 4.0, Diễn đàn kinh tế thế giới xếp Việt Nam vào Nhóm quốc gia sơ khởi nhưng tiệm cận rất gần với Nhóm có triển vọng cao với xếp hạng 48/100 về cấu trúc của nền sản xuất và 53/100
về các yếu tố dẫn dắt sản xuất Điều này cho thấy, so với các quốc gia thuộc nhóm thu nhập trung bình thấp, Việt Nam có cơ hội tốt hơn để hưởng lợi từ Cách mạng công nghiệp 4.0 để phát triển bứt phá Nhưng để biến cơ hội thành hiện thực, cần có giải pháp chiến lược và hành động khẩn trương để vượt qua thách thức, đồng thời, cần sự vào cuộc và chủ động ứng phó của các cơ quan chính phủ, lực lượng khoa học - công nghệ, doanh nghiệp và người dân
Việt Nam hòa nhập vào thị trường các nước CPTPP thời đại CMCN 4.0 sẽ có nhiều lợi thế nhất, vì mục tiêu chính của CPTPP là giảm thuế và những rào cản hàng hoá cho dịch vụ Khi các dòng thuế giảm xuống, Việt Nam có thể gia tăng xuất khẩu quần áo, giày dép, may mặc, hàng da, dệt may và nhiều mặt hàng khác vốn là thế mạnh của mình vào các thị trường lớn, đặc biệt là thị trường Australia và Canada Đây cũng là các thị trường tiềm năng trong xuất khẩu dệt may Việt Nam bởi với Australia, Việt Nam sẽ được hưởng ưu đãi thuế so với doanh nghiệp của các quốc gia khác Còn Canada là quốc gia có mức tiêu dùng hàng may mặc bán lẻ thuộc loại cao Những nước CPTPP sẽ là nguồn cung cấp vốn đầu tư nước ngoài cho Việt Nam Với tình trạng kinh tế trì trệ như hiện nay, Việt Nam cần vốn đầu tư nước ngoài hơn bao giờ hết Nếu có một chính sách đầu tư nước ngoài khéo léo Việt Nam có thể học hỏi và phát triển những ngành công nghiệp cao từ những nước CPTPP
CMCN 4.0 đang diễn ra mạnh mẽ ở các nước thuộc CPTPP Có ít nhất 3 nguyên nhân dẩn đến sự xuất hiện của CMCN lần thứ 4 là vận tốc, phạm vi và tác động của hệ thống Với mục tiểu chính là tăng năng suất bằng cách giảm chi phí sản xuất và năng cao chất lượng sản phẩm và
dịch vụ Vì vậy, khi CMCN 4.0 phát triển, một số thay đổi quan trọng mà chúng ta đang thấy –
và sẽ thấy ngày càng nhiều bao gồm: quá trình sản xuất có sự hổ trợ của Robot, phương tiện giao thông tự lái, và mô phỏng dòng sản phẩm Theo báo cáo của Diễn đàn Kinh tế Thế giới công bố tháng 9 năm 2015 đã xác định 21 sản phẩm công nghệ sẽ định hình tương lai kỹ thuật số và thế giới siêu kết nối, đó là những sản phẩm mà mọi người kỳ vọng sẽ xuất hiện trong 10 năm bắt nguồn từ những thay đổi sâu sắc của CMCN 4.0 như:
1 10% dân số mặc quần áo kết nối với internet
2 90% dân số có thể lưu trữ dử liệu không giới hạn và miễn phí
3 1 nghìn tỷ cảm biến kết nối với internet
4 Dược sĩ Robot đầu tiên ở Mỹ
5 10% mắt kính kết nối với internet
Trang 76 80% người dân hiện diện số trên internet
7 Chiếc ô tô dầu tiên được sản xuất hoàn toàn bằng công nghệ in 3D
8 Chính phủ đầu tiên thay thế điều tra dân số bằng nguồn dữ liệu lớn
9 Chiếc điện thoại di động cấy ghép vào người đầu tiên được thương mại hóa
10 5% sản phẩm tiêu dùng được sản xuất bằng công nghệ in 3D
11 90% dân số dùng điện thoại thông minh
12 90% dân số thường xuyên truy cập internet
13 10% xe chạy trên đường Mỹ là xe không người lái
14 Cấy ghép gan dựa trên công nghệ in 3D
15 30% việc kiểm toán ở công ty được thực hiện bằng trí tuệ nhân tạo
16 Lần đầu tiên chính phủ thu thuế qua một blockchian (một giao thức an toàn trong
đó một mạng các máy tính cùng nhau xác thực một giao dịch trước khi lưu trữ và
chấp nhận)
17 Hơn 50% lượng truy cập internet ở nhà liên quan đến các thiết bị dân dụng
18 Trên toàn cầu những chuyến đi du lịch hay công tác sẽ được thực hiện qua các
phương tiện chia sẽ cũng nhiều hơn qua các phương tiện cá nhân
19 Thành phố đầu tiên với hơn 50.000 người không có đèn giao thông
20 10% tổng sản phẩm nội địa toàn cầu được lưu trữ trên blockchian
21 Máy trí tuệ đầu tiên được sử dụng cho hội đồng quản trị một công ty
Cuộc CMCN 4.0 đang thay đổi dần cái nhìn của các nước và ở Việt Nam theo khảo sát của VINASA- Hiệp hội phần mềm và Dịch vụ CNTT Việt Nam, 35,2% số các tổ chức và đơn vị
đã chuẩn bị sẵn sàng cho CMCN lần thứ 4 Trong đó, đa số các doanh nghiệp thuộc khối ngân hàng, một số doanh nghiệp thuộc khối CNTT, và chiếm đông nhất là các doanh nghiệp, cơ quan ứng dụng và một số cơ quan quản lý CNTT Ngoài ra, có 58% doanh nghiệp đã tìm hiểu về CMCN lần thứ 4 nhưng chưa biết phải chuẩn bị những gì Chỉ có 6.1% các doanh nghiệp chưa tìm hiểu gì và chưa biết phải chuẩn bị như thế nào trước cơ hội và thách thức của cuộc CMCN lần thứ 4 Cuộc CMCN 4.0 ảnh hưởng rất lớn đến sự phát triển kinh tế ở Việt Nam đặc biệt là khi hiệp định thương mại đa phương CP-TPP được kí kết đầu năm 2018, sẽ bổ sung động lực cho
mô hình tăng trưởng dựa trên đầu tư và xuất khẩu của Việt Nam Hiệp định mới sẽ mang lại lợi ích trực tiếp cho Việt Nam nhờ tự do hóa thương mại và tăng cường tiếp cận thị trường Quan trọng nhất là nó sẽ thúc đẩy và tăng tốc quá trình cải cách trong nước trong nhiều lĩnh vực khác nhau” Vì vậy, cuộc cách mạng này sẽ giúp Việt Nam tiếp cận với thành viên của các nước CP-TPP để phát triển kinh tế và vươn lên thành nước phát triển trong tương lai
5 K ết luận và kiến nghị
5.1 K ết luận
Khi hiệp định CP-TPP được ký kết đầu năm 2018 thì Việt Nam đã hưởng được một số lợi ích như:
- Về ngành dệt may, trong số 11 nước tham gia CPTPP, thị trường Nhật nhập khẩu nhiều sản phẩm dệt may của Việt Nam nhất, khoảng 4,1 tỷ USD tương đương 8,8%
- Ngành thủy sản khả quan hơn khi các nước CPTPP hàng năm nhập khẩu khoảng gần
2 tỷ USD hàng hóa, tương đương 23% tổng kim ngạch
- Với logistics, hàng hóa thông qua các cảng biển của Việt Nam có thể duy trì tốc độ tăng trưởng từ 8% - 9% và nhu cầu có thể vượt cung vào năm 2018 tại các cảng ở khu vực phía bắc
Trang 8- Bất động sản được dự đoán sẽ nhận cú hích lớn từ làn sóng đầu tư của nhà đầu tư nước ngoài, với nhu cầu lớn như khu công nghiệp, căn hộ cao cấp, biệt thự, nhà phố hiện đại, resort, sân golf, cũng như văn phòng cho thuê Riêng các khu công nghiệp, tác động của CPTPP sẽ không quá lớn dù Nhật Bản và Singapore là 2 trong 5 quốc gia đầu tư FDI lớn vào Việt Nam
Và bên cạnh đó cũng có một số thách thức nhất định như:
- Ngành nông nghiệp, sữa, mía đường và thức ăn chăn nuôi sẽ chịu áp lực cạnh tranh lớn hơn khi nguồn cung từ Úc và New Zealand tham gia thị trường Việt Nam
- Ðối với lĩnh vực tài chính, các định chế tài chính từ Nhật, Canada và Úc giờ đã có thể bán các sản phẩm dịch vụ tài chính của mình sang Việt Nam, mà không cần phải thiết lập chi nhánh hoạt động Điều này có thể tạo nên áp lực mới cho các ngân hàng trong nước
Nhưng với những thành công của cuộc CMCN 4.0 mang tầm ảnh hưởng thế giới thì với Việt Nam một quốc gia đang phát triển đầy tiềm năng, cùng với cơ cấu dân số trẻ, các doanh nghiệp luôn tìm tòi và học hỏi cùng với sự ủng hộ của Chính Phủ đã tạo mọi điều kiện hổ trợ cho doanh nghiệp Việt Nam tiếp cận với cuộc CMCN 4.0 Trong thời kỳ CMCN 4.0 như hiện nay để đáp ứng được yêu cầu khắt khe của các doanh nghiệp nước ngoài thì Việt Nam phải khai thác tối
đa nguồn lợi của mình và áp dụng khoa học công nghệ của các nước khác, như sử dụng Robot trong một số lĩnh vực nhưng không có nghĩa là trí tuệ nhân tạo thay thế hoàn toàn con người, sử dụng máy móc trong một số ngành nghề để tạo năng suất cao đặc biệt là trong lĩnh vực nông nghiệp vì lĩnh vực này phần lớn là cần nguồn lao động nhiều, năng nhọc, và sản xuất với số lượng lớn, trong giáo dục cần sử dụng công nghệ mang tính thực tiễn hơn là thiên về lý thuyết như trước, các doanh nghiệp nên cập nhật thường xuyên về xu hướng và yêu cầu của thế giới, tìm hiểu kỹ CMCN 4.0 và yêu cầu của các nước thành viên CP-TPP
5.2 Ki ến nghị
Việt Nam là một nước có nguồn lao động dồi dào nhưng phần lớn là lao động phổ thông chưa đáp ứng được nhu cầu của các nước đầu tư, theo xu hướng thế giới mang tầm cao như cuộc CMCN 4.0 thì đòi hỏi trình độ chuyên môn cao, năng suất vượt trội và chất lượng tối đa thì không thể nào thiếu máy móc hiện đại Tuy nhiên CMCN 4.0 ở Việt Nam chỉ nằm trong tầm khái niệm nhưng hiện nay Việt Nam đã có một cơ hội rất lớn đó là hiệp định đa phương CP-TPP
và các nước thành viên này tương lai sẽ giúp cho nền kinh tế Việt Nam vươn lên tầm cao mới Vì vậy, có một số kiến nghị như sau: Việt Nam cần tạo nguồn nhân lực quốc tế đây là điều cốt lõi hàng đầu, thúc đẩy chuyển đổi số trong nền kinh tế, đồng thời thúc đẩy khỏi nghiệp và sáng tạo Một số ngành kinh tế cần chú trọng phát triển để tận dụng những lợi thế, bao gồm: các ngành CNTT, du lịch, nông nghiệp, tài chính ngân hàng và logistic Bên cạnh đó cần tạo thuận lợi phát triển nền kinh tế số, tập trung ưu tiên các ngành, lĩnh vực có tiềm năng, lợi thế của Việt Nam Trước hết là công nghiệp cách mạng số, nông nghiệp thông minh phải trở thành những điểm sáng, nâng cao vị thế của Việt Nam trên bản đồ kinh tế số thế giới mà chủ chốt là các nước thành viên CP-TPP
Việt Nam cũng cần thúc đẩy mạnh mẽ đổi mới giáo dục đào tạo, chú trọng đào tạo kiếm thức, kỹ năng mới, nhất là Tiếng Anh, Toán Học, và tư duy hệ thống Đồng thời, đưa các nội dung liên quan đến CMCN 4.0 vào chương trình phổ thông, dạy nghề, đại học Về phía Chính
Phủ, cần hình thành hệ thống chính sách, pháp luật khuyến khích phát triển và đảm bảo sự kết nối, chia sẽ củng như sử dụng hiệu quả hạ tầng số quốc gia Khuyết khích củng như có những chính sách để các doanh nghiệp mạnh dạng thực hiện cuộc CMCN 4.0 trong thời kì như hiện nay
để nâng cao vị thế cạnh tranh của Việt Nam đối với các nước trong CP-TPP
Trang 9TÀI LI ỆU THAM KHẢO
[1] Duy Anh (theo Nikkei), 2018, Kí kết TPP – 11 : Khi châu Á thành ngọn cờ đầu của tự do thương mại, https://baomoi.com/ky-ket-tpp-11-khi-chau-a-thanh-ngon-co-dau-cua-tu-do-thuong-mai/c/25184037.epi [truy cập ngày 29/9/2018]
[2] Đỗ Đức Bình, Nguyễn Thường Lạng, giáo trình kinh tế quốc tế, nhà xuất bản đại học kinh tế quốc dân
[3] Hà Nam Khánh Giao, Quản trị kinh doanh quốc tế, Giáo trình cao học
[4] Hồ Thị Yến Ly, Đỗ Thị Bích Hồng, Phương pháp dạy và học thời đại cách mạng công nghệ 4.0, Khoa học và kỹ thuật, 2017, Kỷ yếu hội nghị giáo dục, tr 257-262
[5] Huang Wanxin, Edith Lim, 2018, Singapore ratifies the comprehensive and progressive
https://www.mti.gov.sg/MTIInsights/SiteAssets/Pages/CPTPP/CPTPP%20Ratification%20-%2019%20July%202018.pdf [truy cập ngày 2/10/2018]
[6] Lê Quốc Lý (2017) Cách mạng Công nghiệp 4.0: Thời cơ và thách thức đôi với sự phát triển kinh tế Việt Nam, Tạp chí Kinh tế và Dự báo, số 19, tháng 07/2017
[7] Lê Thị Tình, Đoàn Thị Mai Liên, 2017, Về cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư, http://www.tapchicongsan.org.vn/Home/The-gioi-van-de-su-kien/2017/46674/Ve-cuoc-cach-mang-cong-nghiep-lan-thu-tu.aspx [truy cập ngày 29/9/2018]
[8] Nguyễn Dương – Hương Xuân, 2018, Số phận quốc gia trong cách mạng công nghiệp 4.0, lãnh đạo các nước nói gì? http://cafef.vn/so-phan-quoc-gia-trong-cach-mang-cong-nghiep-40-lanh-dao-cac-nuoc-noi-gi-20180912193107804.chn , [truy cập 2/10/2018]
[9] Nguyễn Thanh Bình, 2017, Cách mạng công nghiệp 4.0 – Xu thế công nghệ tất yếu trên thế giới và ở Việt Nam, http://www.vjol.info/index.php/DHCD/article/viewFile/33298/28302 , [truy cập 2/10/2018]
[10] Tien, N H., & Wackowski, K (2019) Monetary Policy and Financial Stability, International Journal of Research in Management, 1 (3), 1-5
[11] Tien, N H (2017) Challenges and Opportunities for Entrepreneurs in the World of the 4th Industrial Revolution Proceedings of National Scientific Conference on “Accounting, Auditing and Vietnam Economy in the Face of 4.0 Industrial Revolution”, 441-445, Quy Nhon University [12] Tien, N H., & Anh, D B H (2018) Gaining competitive advantage from CSR policy change: case of foreign corporations in Vietnam Polish Journal of Management Studies 18 (1), 403-417
[13] Tien, N H (2012) Change Management in a Modern Economy Modelling Approach PTM Publisher (Wydawnictwo Menedzerskie), Warsaw
[14] Tien, N H (2017) Challenges in the International Cooperation of Pedagogical Universities
in Vietnam Proceedings of University Scientific Conference on “Perspectives of International Cooperation of the Universities”, 63-64, University of Education, Ho Chi Minh City
[15] Tien, N H (2019) International Economics, Business and Management Strategy Academic Publications, Dehli
[16] Tien, N H., Anh, D B H., & Thuc, T D (2019) Global Supply Chain and Logistics Management Academic Publications, Dehli
[17] Tien, N H., & Anh, D B H (2017) Global Strategic Marketing Management Ementon, Warsaw
[18] Tien, N H (2017) Strategic International Human Resource Management Ementon, Warsaw
Trang 10[19] Tien, N H (2015) Leadership in Socially Responsible Enterprises Ementon, Warsaw [20] Tien, N H (2013) Competitiveness of Vietnam’s Economy Modeling Analysis PTM Publisher (Wydawnictwo Menedzerskie), Warsaw
[21] Tien, N H (2012) Competitiveness of Enterprises in a Knowledge Based Economy PTM Publisher (Wydawnictwo Menedzerskie), Warsaw
[22] Tien, N H (2012) Change Management in a Modern Economy – Modeling Approach PTM Publisher (Wydawnictwo Menedzerskie), Warsaw
[23] Thi Anh, 2018, Đòn giáng bất ngờ với hiệp định TPP: Malaysia đòi xem xét lại điều khoản,
http://soha.vn/don-giang-bat-ngo-voi-hiep-dinh-tpp-malaysia-doi-xem-xet-lai-dieu-khoan-20180609125042092.htm [truy cập 2/10/2018]
[24] Trần Đình Thiên – Viện Kinh tế Việt Nam, "Kinh tế Việt Nam trước ngưỡng cửa TPP", Tài
liệu Hội thảo "Hành trang cho doanh nghiệp khi tham gia TPP"
[25] Trần Việt Hòa, Hỗ trợ doanh nghiệp công nghiệp chủ động tiếp cận cuộc CMCN 4.0, Tạp chí Khoa học và Công nghệ Việt Nam, S 8A (2018)
[26] Võ Quang Huệ, Internet vạn vật và cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư, NXB www.thesaigontimes.vn, 27/8/2016
[27] Ministry of Trade and Industry Singapore, 2018, Comprehensive and Progressive
https://www.mti.gov.sg/MTIInsights/Pages/CPTPP.aspx [truy cập ngày 2/10/2018]
[28] Trung tâm WTO – VCCI, 2003, Nhật Bản – Peru nổ lực thúc đẩy sớm thực thi hiệp định CPTPP http://www.trungtamwto.vn/tpp/nhat-ban-peru-no-luc-thuc-day-som-thuc-thi-hiep-dinh-CPTPP [truy cập ngày 29-9-18]
[29] Trung tâm WTO – VCCI, (2003), Hiệp định CPTPP đã vượt qua “cửa ải” đầu tiên tại Australia, http://www.trungtamwto.vn/tpp/hiep-dinh-cptpp-da-vuot-qua-cua-ai-dau-tien-tai-australia [truy cập ngày 29-9-18]
[30] Trung tâm WTO – VCCI, (2003), Hiệp định CPTPP được đọc lần hai tại Quốc hội Canada, http://www.trungtamwto.vn/tpp/hiep-dinh-cptpp-duoc-doc-lan-hai-tai-quoc-hoi-canada [truy cập ngày 29-9-18]
[31]Http://thuvienso.dastic.vn:801/dspace/handle/TTKHCNDaNang_123456789/1665 [truy cập ngày 20/09/2018]
[32] http://journal.ussh.vnu.edu.vn/index.php/vjossh/article/view/244 [Truy cập ngày
20/09/2018]
[33] http://baoquocte.vn/an-so-nhat-ban-trong-cuoc-dua-40-64437.html [truy cập ngày
27/09/2018]
[34] https://vtv.vn/90-phut-de-hieu/nhat-ban-xay-dung-chien-luoc-de-phat-trien-cong-nghiep-thong-minh-20171210103008908.htm [truy cập ngày 27/09/2018]
[35] https://vtv.vn/cong-nghe/nhat-ban-dau-tu-cho-cong-nghiep-thong-minh-20180901160923143.htm [truy cập ngày 27/09/2018