TRÀO NGƯỢC BÀNG QUANG – NIỆU QUẢN doc

CẤU TRÚC GIẢI PHẪU XƯƠNG Cấu tạo mô xương gồm:  Chất căn bản Mucopolysaccharit  Tế bào: cốt bào, tạo cốt bào, hủy cốt bào  Sợi keo collagen  Chất khoáng: Ca, P, Mg,… Canxi là th

TRIỆU CHỨNG HỌC

XQ XƯƠNG KHỚP

Định hướng CĐHA 2013

1

MỤC TIÊU

bệnh xương khớp

NỘI DUNG

khớp

3

CÁC KỸ THUẬT HÌNH ẢNH

TRONG CHẨN ĐOÁN BỆNH XƯƠNG KHỚP

4

CÁC PHƯƠNG TIỆN CHẨN ĐOÁN

1 X QUANG THƯỜNG QUY

 Đánh giá gãy xương, u xương, viêm xương khớp  quan

trọng để ∆ & θ

+ Chỉ PB 4 đậm độ cơ bản: khí, mỡ, nước, xương

+ Chỉ cho hình chiếu trên 2 mặt

+ Hạn chế đánh giá mô mềm, các tổn thương nhỏ và nằm sâu

6

2 CT SCAN

(sự xâm lấn của xương, màng xương và tổn thương

mô mềm)

chi tiết về hình thái, đo tỉ trọng xương

7

3 SIÊU ÂM

thương bề mặt nhƣ rách gân, tụ máu, tràn dịch

khớp, …

9

Nang hoạt dịch cổ tay

10

Rách gân chóp xoay

Rách bán phần gân gót

của tủy xương

xâm lấn các cấu trúc xung quanh

11

12

Rách bán phần gân cơ chóp xoay

Rách dây chằng thuyền – nguyệt

13

DCCT bình thường Đứt DCCT

U xương tạo xương Viêm cơ - xương Thoát vị đĩa đệm

5 XẠ HÌNH XƯƠNG

sẽ ghi mức độ tập trung ĐVPX

trên xương toàn cơ thể

TÓM TẮT

sống, u/viêm xương  MRI

15

GIẢI PHẪU

X QUANG XƯƠNG

16

CẤU TRÚC GIẢI PHẪU XƯƠNG

Cấu tạo mô xương gồm:

 Chất căn bản Mucopolysaccharit

 Tế bào: cốt bào, tạo cốt bào, hủy cốt bào

 Sợi keo collagen

 Chất khoáng: Ca, P, Mg,…

Canxi là thành phần quan trọng để

tạo đậm độ xương trên X quang 17

Các loại xương: chia 2 nhóm:

Xương dài: gồm đầu xương; cổ xương

(vùng chuyển tiếp) và thân xương

Xương dẹt, xương ngắn: xương xốp ở

giữa với vỏ xương mỏng bao quanh

18

Cấu trúc xương dài:

Sự phát triển của xương:

theo chiều dài

xương theo đường kính ngang

Lưu ý

xương chạy xuyên qua sụn tiếp hợp tới đầu xương

Viêm nhiễm hành xương có thể lan rộng lên đầu xương qua các mạch

20

GIẢI PHẪU X QUANG XƯƠNG

21

Hành xương Đầu xương

GIẢI PHẪU X QUANG XƯƠNG

22

Sụn và màng xương không cản quang

TRIỆU CHỨNG HỌC

X QUANG XƯƠNG

23

YÊU CẦU KỸ THUẬT CỦA PHIM X

QUANG XƯƠNG KHỚP

 Phim chụp ít nhất trên 2 bình diện vuông góc nhau (thẳng/nghiêng)

 Thấy hết 2 đầu khớp trên và dưới của xương

 Yếu tố KVp thấp và mAs cao tạo tương phản ngắn để xem xương

 Phải có các thông tin: Tên / tuổi / giới / ngày tháng chụp / ghi rõ chụp bên (P) hay (T)

24

CÁC LOẠI TỔN THƯƠNG XƯƠNG

3 đặc điểm cần chú ý khi mô tả tổn thương:

1 Đậm độ cản quang (tùy lượng Canxi)

2 Cấu trúc xương (tạo / hủy xương/hỗn hợp)

3 Hình thái (phì đại, thay đổi trục, gãy, mỏng xương, có mảnh xương chết, …)

25

BẤT THƯỜNG ĐẬM ĐỘ CẢN QUANG

XQ khi lượng Canxi giảm ít nhất 30%

dưỡng, cường cận giáp, Cushing, đa u tủy, di căn,…

TĂNG ĐẬM ĐỘ (osteosclerosis): dạng đặc

xương

căn,lymphoma), tăng vitD,…

xương, nhồi máu cũ), u xương,… 26

Bình

thường Loãng xương

28

Giảm đậm độ khu trú – u mạch xương Giảm đậm độ lan tỏa

29

Tăng đậm độ khu trú

 Tăng đậm độ khu trú (u xương dạng xương)

30

Tăng đậm độ lan tỏa (xương đá- osteopetrosis)

32

Tăng đậm độ xương lan tỏa-K di căn Tăng đậm độ xương khu trú – K di căn

HỦY XƯƠNG

viêm,…

- Bản đồ (geographic): hình khuyết xương giới hạn rõ, +/-

xơ xươngít tấn công

- Mọt gặm (moth-eaten): nhiều lỗ, d#2-5mm, nằm ở vỏ và

bè xương

- Thấm (permeative): vô số lỗ nhỏ < 1 mm, bờ không rõ

34

Bản đồ, bờ rõ

Mọt gặm – đa u tủy

Dạng thấm - leukemia

36

Bản đồ (giant cell tumor)

Mọt gặm (giant cell tumor)

Thấm (di căn)

HỦY XƯƠNG

Vị trí hủy xương và nguồn gốc u

 Đầu xương: u nguồn gốc sụn, khớp

 Hành xương: u nguyên phát

 Thân xương: di căn, nhiễm khuẩn, các u nguồn gốc từ

máu

 Sụn: nhiễm trùng mới vượt qua sụn, u (-)

 Vỏ xương: từ trong tủy ra hay từ ngoài xâm lấn vào vỏ

xương

37

TẠO XƯƠNG

 Từ xương (do bè xương) hay màng xương

 PƯMX lành tính: dày 1 lớp liên tục, đậm độ đồng nhất

và song song trục xương, tiến triển chậm (u lành, gãy xương, )

 PƯMX ác tính: hình vảy hành, tam giác Codman, tủa gai (dạng bàn chải hay tia nắng mặt trời)  tiến triển nhanh (VX, u ác,.)

38

TẠO XƯƠNG TỪ XƯƠNG

39

Osteochondroma

(u sụn xương)

T ẠO XƯƠNG TỪ MX - PƯMX LÀNH TÍNH

40

Cal xương Cal xương – gãy stress Osteoid osteoma

TẠO XƯƠNG TỪ MX- PƯMX ÁC TÍNH

41

PƢMX ÁC TÍNH

42

Dạng tủa gai

TẠO XƯƠNG VÀ HỦY XƯƠNG

gợi ý tổn thương ác tính

+ Dày  lành, tiến triển chậm

+ Hẹp  lành tính

+ Rộng / không rõ  ác tính

43

Osteoblastoma Osteosarcoma

A U nguyên bào xương: khuyết xương ở thân-hành xương, bờ xơ rõ

B Sarcoma xương: hủy và tạo xương mọt gặm, giới hạn không rõ, vùng chuyển tiếp rộng

BẤT THƯỜNG HÌNH THÁI

45

Có thể là phì đại, thay đổi trục, gãy, mỏng xương, có mảnh xương chết,…

MÔ TẢ HÌNH ẢNH

U XƯƠNG TRÊN X QUANG

46

PHÂN LOẠI U XƯƠNG

THEO MÔ HỌC

U lành U ác

VÀI ĐẶC ĐIỂM LÂM SÀNG

ứng NSAID

nhưng Enchondroma thường không đau

 Tuổi:

+ 1-10t: Ewing sarcoma (xương ống)

+ 10-20t: Ewing sarcoma (xương dẹt)

+ 30-40t: GCT, fibrosarcoma, ParOS,…

+>40t: Met, MM, chondrosarcoma,…

49

ĐÁNH GIÁ CÁC YẾU TỐ

TỔN THƯƠNG TỪ VỎ - TỦY - CẠNH VỎ

53

Giant cell tumor Juxtacortical chondroma

OO

HÌNH ẢNH X QUANG

VIÊM XƯƠNG TỦY XƯƠNG

54

VIÊM XƯƠNG TỦY XƯƠNG

VX chấn thương VX tủy đường máu

ngoài / sau chấn thương

do sự tạo xương dưới màng xương với tổn thương hủy xương  xương chết nằm giữa xương mới

56

màng xương với tổn thương hủy đặc xương có

mảnh xương chết (bờ không đều, đậm độ cao nằm

giữa vùng tiêu xương không cản quang)

quanh mảnh xương chết (h/a tiêu xương tròn, khu

trú giảm đậm độ)

57

Viêm xương cấp tính trước và sau điều trị 6 tuần VX mạn

59

Áp-xe Brodie

61

màng xương

Rò mủ ra da: hình ảnh chụp đường rò Hủy xương

HÌNH ẢNH

X QUANG GÃY XƯƠNG

62

X QUANG GÃY XƯƠNG

X QUANG GÃY XƯƠNG

2) Độ di lệch: lấy đoạn trên làm chuẩn

3) Cấu trúc xương: có phải gãy bệnh lý?

4) Mô mềm: sưng, dị vật,…

64

CÁC DẠNG ĐƯỜNG GÃY

Loại gãy hoàn toàn:

+ Gãy > 3 mảnh + Gãy 2 tầng

Loại gãy không hoàn toàn:

+ Gãy tạo hình + Gãy cành tươi

66

CÁC DẠNG ĐƯỜNG GÃY

67

Đường gãy đơn giản

Cành tươi Đơn giản Phức tạp

Qui ước: định hướng di lệch dựa vào di lệch của

đoạn gãy xa đối với đoạn gãy gần

69

 Gãy xương bệnh lý: gãy xương/ bệnh lý có

sẵn: di căn, Paget, loạn sản sợi,…

 Do sinh đẻ: gãy xương đòn/ sơ sinh

 Gãy rức xương: tách rời xương vùng bám

của dây chằng (avulsion)

 Gãy mệt (stress/ insufficiency) Xq chỉ phát

hiện sau 20, 30 ngày khi cal (+) , xạ hình

xương phát hiện sớm hơn Các vị trí thường gặp: cổ xương đùi, đoạn gần xương chày,

đoạn xa xương mác, khối xương cổ chân,

khối xương bàn chân 70

72

GÃY LÚN

74

Gãy cành tươi(trẻ em)

75

Gãy giật

76

Gãy

xương

phức tạp

78

Gãy xương bệnh lý

79

GÃY XƯƠNG BỆNH LÝ/ K DI CĂN

80

X QUANG GÃY XƯƠNG

2) Độ di lệch: lấy đoạn trên làm chuẩn

3) Cấu trúc xương: có phải gãy bệnh lý?

4) Mô mềm: sưng, dị vật,…

81

S Ự LIỀN XƯƠNG

ở vùng gãy, tế bào vùng gãy chết do không có

mạch máu nuôi

hematoma thành tổ chức mô hạt + sợi bào thành

cốt/ sụn bào tạo nên xương, sụn kèm sự tạo xương

từ màng xươngcal xương

lành, cal lớn

82

HÌNH X QUANG CỦA LIỀN XƯƠNG

 Sự liền xương tùy thuộc vào tuổi, loại

xương, loại gãy, bất động xương

 Xq sau 1-2 tuần: đường gãy xương dãn

rộng do xương bi tiêu đi

 Cal sợi: không thấy trên Xq, LS đã lành:

không đau, chịu được lực, sử dụng được

chi

 Vôi hóa cal

83

84

+Shock, tắc mạch, thiếu máu

+Can xấu, khớp giả

+Biến dạng trục xương

+Loãng xương

+Nhiễm trùng, hủy xương

+Rối loạn phát triển xương

K HỚP GIẢ

86

Gãy xẹp

PHÂN LOẠI SALTER-HARRIS

 Type I: trượt điểm cốt hóa do bong

sụn tiếp hợp theo đường ngang

 Type II: có đường gãy tạo mảnh

xương dính với chỏm sụn bị rời

 Type III: đường gãy thông với mặt

HÌNH ẢNH NHẦM LẪN GÃY XƯƠNG

 Sụn tiếp hợp

 Vết ấn các mạch máu

 Vùng Loose: nhuyễn xương

 Vôi hóa, cốt hóa mô mềm

88

"LOOSER”

90

Looser zone

HÌNH ẢNH

X QUANG KHỚP

91

GIẢI PHẪU X QUANG KHỚP

xương dưới sụn

chân sụn khớp

Sụn khớp không cản quang trên phim XQ

92

TRIỆU CHỨNG HỌC XQ KHỚP

/ dính mất khe khớp

nhiễm), dày (thoái hóa), biến dạng (vỡ lún xương

trong hoại tử chỏm vô trùng)

93

- Đầu xương nối với nhau bởi các khớp

- Sụn khớp ở các đầu xương, không cản quang

- Bao hoạt dịch bám vào chân sụn khớp tạo những túi cùng, không cản

quang

- Bên ngoài khớp có dây chằng, gân, cơ bao quanh Bên trong có dịch khớp

KHỚP VAI

96

Xương bả vai

Xương cánh tay

Khớp vai Sụn khớp

Túi cùng

97

Xương cánh tay

Khe khớp

Xương quay Xương trụ Khớp quay trụ trên

Khe khớp

KHỚP KHUỶU

98

Xương chậu Chỏm xương đùi Khe khớp háng

Lổ bịt

Uï ngồi Cổ xương đùi

KHỚP HÁNG

KHỚP GOÁI

HÌNH ẢNH X QUANG TRẬT KHỚP

- Đầu xương và ổ khớp không ở vị trí bình thường

- Chụp 2 bình diện thẳng & nghiêng

- Cần chụp 2 bên để so sánh

- Phim chụp sai tư thế  chẩn đoán sai

100

TRẬT KHỚP VAI

102

109

110

THOÁI HÓA KHỚP

( gai xương, hẹp khe khớp…)

111

THOÁI HÓA KHỚP VAI NẶNG

1. Hẹp khe khớp toàn bộ, ở nhiều

1. Loãng xương quanh khớp

114

Thoái hóa VĐKDT Gout VKNT

Hủy rìa khớp, không hủy khe khớp

Hủy khe khớp

EG: Eosinophilic granuloma

ES: Ewing Sarcoma

FD: Fibrous dysplasia

GCT: Giant cell tumor

IOG: Intraosseous ganglion

Lym: Lymphoma

Met: Metastasis

MM: multiple myeloma NoF: Nonossifying fibroma OB: Osteoblastoma

OC: Osteochondroma OFD: Osteofibrous dysplasia OM: Osteomyelitis

OS: Osteosarcoma ParOS: Parosteal Osteosarcoma PeriC: Periosteal chondroma PeriCS: Periosteal Chondrosarcoma SCC: Subchondral cyst

UBC: Unicameral bone cyst

EG: Eosinophilic granuloma

ES: Ewing Sarcoma

FD: Loạn sản sợi

GCT: U đại bào xương

IOG: Intraosseous ganglion

Lym: Lymphoma

Met: di căn

MM: đa u tủy NoF: U sợi không tạo xương OB: u nguyên bào xương OC: u sụn xương

OFD: loạn sản sợi xương OM: viêm xương tủy xương OS: sarcoma xương

ParOS: sarcoma quanh xương PeriC: Periosteal chondroma PeriCS: Periosteal Chondrosarcoma SCC: Subchondral cyst

UBC: Unicameral bone cyst

122