Báo cáo " Tổng quan về bạo lực và pháp luật phòng, chống bạo lực đối với phụ nữ và trẻ em " docx

Tuy nhiên, khi trong xã hội không còn giai cấp bóc lột, không trong tình trạng bị giặc ngoại xâm… thì phần lớn hiện tượng bạo lực là biểu hiện của những vấn đề tiêu cực trong gia đình và

TS NguyÔn ThÞ Kim Phông *

ạo lực nói chung, bạo lực đối với phụ nữ

và trẻ em nói riêng là vấn nạn xã hội

không chỉ ở nước ta mà còn tồn tại ở nhiều

nước trên thế giới, gây nên những hậu quả vô

cùng nghiêm trọng cả về mặt kinh tế và xã

hội Chính vì thế, việc phòng, chống bạo lực

nói chung và bạo lực đối với phụ nữ, trẻ em

nói riêng vẫn đang được cộng đồng hết sức

quan tâm, nỗ lực tìm kiếm những giải pháp

hữu hiệu để giảm thiểu tình trạng này

1 Nhận diện bạo lực đối với phụ nữ và

trẻ em

Trong tiếng Việt, bạo lực được hiểu là “sức

mạnh dùng để cưỡng bức, trấn áp hoặc lật

đổ”.(1) Với nghĩa chung đó, bạo lực có thể được

sử dụng cả với nghĩa tiêu cực (bạo lực với trẻ

em, bạo lực gia đình, bạo lực giới…) hoặc tích

cực (bạo lực cách mạng, dùng bạo lực để trấn

áp kẻ phạm tội…) Điều đó phụ thuộc vào

mục đích sử dụng, đối tượng sử dụng và đối

tượng chịu hậu quả của bạo lực Tuy nhiên,

khi trong xã hội không còn giai cấp bóc lột,

không trong tình trạng bị giặc ngoại xâm…

thì phần lớn hiện tượng bạo lực là biểu hiện

của những vấn đề tiêu cực trong gia đình và

xã hội, do đó Nhà nước cần quy định về

những hành vi bạo lực trái pháp luật và các

biện pháp phòng, chống Với ý nghĩa này,

các đối tượng yếu thế trong xã hội, phổ biến

nhất là phụ nữ và trẻ em… rất dễ trở thành

nạn nhân của nạn bạo lực nên cần được đặc

biệt quan tâm, xét trên cả bình diện nghiên cứu khoa học và thực tiễn quản lí xã hội

Có thể hiểu bạo lực đối với phụ nữ và trẻ

em là hành vi vi phạm pháp luật, vi phạm đạo đức xã hội một cách cố ý của một hoặc một số người, dùng sức mạnh gây tổn hại hoặc có khả năng gây tổn hại về thể chất, tinh thần, tình dục, kinh tế đối với phụ nữ và trẻ em Như vậy, dấu hiệu đầu tiên của bạo lực đối với phụ nữ và trẻ em đó là dùng sức

mạnh gây tổn hại cho người khác một cách

trái pháp luật, trái đạo đức xã hội, bị xã hội lên án, bị pháp luật cấm, luôn được phòng ngừa và thường bị xử lí theo quy định của pháp luật Việc dùng sức mạnh được hiểu là

sử dụng các nguồn lực về cơ bắp, về vị thế,

về kinh tế… mà người gây bạo lực đang nắm giữ Những hành vi dùng sức mạnh hợp pháp

có thể có dấu hiệu trấn áp, cưỡng chế, buộc, cấm thực hiện những hành vi nhất định… thậm chí cách li khỏi đời sống xã hội nhằm trấn áp và cưỡng chế tội phạm (trong đó có phụ nữ phạm tội) và trẻ em vi phạm pháp luật… thì không được xem là hành vi bạo lực đối với phụ nữ và trẻ em

Về chủ thể, nếu như đối tượng thường phải chịu hậu quả của bạo lực rất dễ nhận thấy đó là những người yếu thế mà phần lớn

là phụ nữ và trẻ em thì đối tượng gây bạo lực

B

*, ** Trường Đại học Luật Hà Nội

rất đa dạng Tuy chưa đủ căn cứ cần thiết để

khẳng định (vì chưa có cơ quan chuyên trách

quản lí và chưa có số liệu thống kê về vấn đề

này)(2) nhưng trong phạm vi quan sát của

chúng tôi, bạo lực đối với phụ nữ phần lớn do

nam giới thực hiện và bạo lực đối với trẻ em

thường do người lớn thực hiện Sự đa dạng về

chủ thể thực hiện hành vi bạo lực đối với phụ

nữ và trẻ em dẫn đến rất khó tìm ra những đặc

trưng riêng, làm cơ sở cho việc phòng ngừa

Điểm chung duy nhất có thể nhận thấy chủ thể

thực hiện hành vi bạo lực phần lớn là những

người mà phụ nữ và trẻ em phải phụ thuộc vào

họ như chồng, con trai, ông chủ (người sử

dụng lao động), cha mẹ hoặc người nuôi dưỡng,

người cho ở nhờ, thầy cô giáo, bảo mẫu,

người quản lí… Như vậy, một trong những

biện pháp phòng ngừa cần thiết là hỗ trợ để

tăng tính độc lập của phụ nữ và tăng cường

kiểm tra, giám sát tại các trường học, các cơ

sở nuôi dạy trẻ em, sử dụng lao động trẻ em,

xử lí nghiêm minh đối với các cơ sở vi phạm

Về biểu hiện, hành vi bạo lực đối với

phụ nữ và trẻ em bao giờ cũng được thực

hiện với lỗi cố ý, chủ yếu bằng hành động

nhưng cũng không loại trừ việc thực hiện

bạo lực bằng không hành động (bỏ mặc,

không cho ăn, không chăm sóc, không tiếp

xúc, không giao việc, không trả lương…) Vì

vậy, việc xác định có hay không có tình

trạng bạo lực không phải bao giờ cũng dễ

dàng, phải đặt vào những hoàn cảnh và mối

quan hệ cụ thể Hành vi bạo lực có thể gây

tổn hại hoặc có khả năng gây tổn hại trên

nhiều phương diện đối với phụ nữ và trẻ em

Theo thông lệ quốc tế, bạo lực giới có thể là

“bất kì một hành động nào dẫn đến hoặc có

khả năng dẫn đến những tổn thất về thân thể, về tình dục hay tâm lí, hoặc đau khổ cho phụ nữ, bao gồm cả sự đe doạ có những hành vi như vậy, sự cưỡng bức hay tước đoạt một cách tuỳ tiện sự tự do, dù xảy ra ở nơi công cộng hay trong đời sống riêng tư”.(3) Như vậy, có thể phân loại các hành vi bạo lực gia đình thành các nhóm chính gồm: bạo lực về thể chất, bạo lực về tinh thần, bạo lực về kinh tế và bạo lực về tình dục.(4) Trong đó, chủ yếu và dễ nhận thấy nhất là bạo lực về thể chất Đó là các hành vi xâm hại trực tiếp đến tính mạng, sức khoẻ phụ nữ

và trẻ em như: đánh đập, ngược đãi, hành hạ

về mặt thể xác, làm tổn hại đến sức khỏe, thậm chí tước đoạt tính mạng của họ… Những hành vi này thường khiến cho nạn nhân đau đớn, gây thương tích ở các mức độ khác nhau, thậm chí dẫn đến tử vong Kết quả khảo sát tại 8 tỉnh ở 8 vùng trên cả nước

do Uỷ ban về các vấn đề xã hội của Quốc hội tiến hành trong 6 tháng đầu năm 2006 cho thấy hàng năm có tới 2,3 % gia đình có bạo lực về thể chất Cũng theo báo cáo của

Bộ công an, trên toàn quốc, cứ khoảng 2-3 ngày có một người bị giết có liên quan đến bạo lực gia đình.(5) Có những năm, ngành tòa

án thống kê lên tới 14% số vụ giết người liên quan đến bạo lực gia đình.(6) Các trường hợp bạo lực đối với trẻ em cũng ngày càng gia tăng Mặc dù chưa có thống kê chính thức nhưng ngày càng nhiều vụ việc thương tâm xảy ra với các em bé như vụ hành hạ bé Nguyễn Thị Hảo ở Bình Phước,(7) em Nguyễn Thị Bình ở Hà Nội(8)… So với các hình thức bạo lực khác, bạo lực về thể chất rất nguy hiểm, dễ nhận biết và dễ xác định

cụ thể hậu quả đối với các nạn nhân

Vấn đề nổi cộm, gây nhức nhối dư luận

trong thời gian gần đây là tình trạng bạo lực

tình dục Việc thừa nhận đó là hình thức bạo

lực độc lập hay không cũng còn nhiều ý kiến

trái ngược nhau Tuy nhiên, do mức độ

nghiêm trọng cũng như tính nhân văn, tính

đột phá của vấn đề, pháp luật vẫn đề cập

hành vi này, trên cả bình diện luật quốc tế và

luật quốc gia, coi đó là một dạng của bạo

lực Bạo lực tình dục thường thể hiện dưới

dạng: cưỡng ép quan hệ tình dục, hiếp dâm,

cưỡng dâm, giao cấu với trẻ em, quấy rối

tình dục, ép buộc sử dụng văn hoá phẩm đồi

trụy để thỏa mãn nhu cầu tình dục… Thực

tế, hình thức bạo lực này không còn là quá

mới mẻ Ngay cả ở Việt Nam, nơi hiện nay

vẫn còn có sự né tránh vấn đề tế nhị và nhạy

cảm này thì cũng tồn tại một con số làm giật

mình các nhà nghiên cứu: Có tới 30% các

cặp vợ chồng có hiện tượng ép buộc quan hệ

tình dục.(9) Đối với trẻ em, những vụ việc,

những con số về nạn hiếp dâm, lạm dụng

tình dục trẻ em có chiều hướng gia tăng

trong những năm gần đây Hậu quả của lối

sống đồi trụy, buông thả không chỉ khiến các

em gái là nạn nhân của xâm hại tình dục mà

còn cả các em trai Tại Hội nghị phòng,

chống xâm hại trẻ em, Bộ công an cho biết:

Từ năm 2005 - 2007, số vụ xâm hại trẻ em

lên tới 5.070 vụ trong đó số vụ xâm hại tình

dục trẻ em chiếm tới 56,3%.(10) Hậu quả để

lại của hành vi này ở mức độ nhẹ là gây bức

xúc tâm lí cho các nạn nhân phụ nữ và trẻ

em, ảnh hưởng đến hạnh phúc gia đình và

tương lai của họ, nặng hơn đã có những vụ

việc người bị xâm hại bị các thương tật ở các

mức độ khác nhau, trầm cảm, thậm chí tử vong hoặc tự tử…

Hình thức bạo lực tinh thần cũng tương đối phổ biến nhưng thường không biểu hiện

rõ nét và dễ nhận biết như hình thức bạo lực

về thể chất Bản thân các hành vi bạo lực về thể chất, bạo lực về tình dục cũng gây ra những tổn thương tinh thần vô cùng mạnh mẽ Bạo lực về tinh thần còn là những hành vi lăng

mạ, xúc phạm danh dự, nhân phẩm, làm nhục, buộc làm những việc trái đạo đức, thường xuyên tạo áp lực về tâm lí, gây tổn thương về tinh thần dưới những hình thức như đe dọa bằng lời nói, thư, tin nhắn khủng bố… Điển hình là các vụ việc như chồng lột quần áo và nhốt vợ vào chuồng chó rồi gọi mẹ vợ sang chứng kiến tại Yên Dũng, Bắc Giang, mẹ xích con trai vào cột điện ven đường tại Đà Nẵng, cô giáo bắt các bạn học sinh trong lớp lần lượt tát vào má một em học sinh mà cô cho là có lỗi… Những hành vi trên tác động sâu sắc đến tâm lí các nạn nhân, khiến họ cảm thấy xấu hổ, tủi nhục và bị cô lập Nhiều nghiên cứu đã kết luận rằng trẻ em sống trong gia đình có tình trạng bạo lực, bị lạm dụng tình dục và bị đối xử tồi tệ thường

bị sang chấn tâm lí, học kém, thụ động, tinh thần sa sút và có nguy cơ lặp lại chính những hành vi bạo lực mà mình đã chứng kiến Ngoài những hành vi nói trên, việc dùng sức mạnh để cưỡng bức, bóc lột sức lao động, buộc làm việc trong môi trường độc hại, gán người làm trả nợ, kiểm soát thu nhập, chiếm đoạt, hủy hoại tài sản… cũng được coi là dạng bạo lực: bạo lực kinh tế Điển hình về bạo lực kinh tế đối với phụ nữ và trẻ em là các trường hợp chồng bắt vợ, con đi làm kiếm tiền vượt quá sức khoẻ, khả năng để dùng tiền

đó vào việc rượu chè, cờ bạc; phong toả kinh

tế, kiểm soát thu nhập để bắt vợ, con hoặc

người khác phải ở thế phụ thuộc về tài chính;

bắt trẻ em đi ăn xin, kiếm tiền bằng mọi cách

để nộp đủ định mức; hành hạ và bóc lột lao

động trẻ em, buộc phụ nữ và trẻ em phải làm

thêm giờ… Điều này rất phổ biến ở những

vùng nông thôn, nơi tư tưởng gia trưởng và lạc

hậu còn ngự trị trong các gia đình hoặc ở thành

thị, nơi các em nhỏ lang thang kiếm sống hoặc

trong những hoàn cảnh đặc biệt như các em

nhỏ bị mồ côi, bị bỏ rơi, người lao động khó

kiếm việc làm… rất dễ trở thành nạn nhân của

bạo lực về kinh tế Những hành vi này đang có

chiều hướng gia tăng nếu không có các biện

pháp kịp thời và đủ mạnh để ngăn chặn Gần

đây, có nhiều vụ việc nổi cộm như vụ phát

hiện và xử lí chủ quán phở ở quận Thanh

Xuân về việc bóc lột sức lao động và hành hạ

em Nguyễn Thị Bình suốt 13 năm Đó cũng

chỉ là những hành động nhỏ lẻ của một số

người dân, địa phương, ban ngành, giúp dư

luận phát hiện ra một số trường hợp và các

kiểu bạo lực kinh tế Đặc biệt, các cơ quan

chức năng hầu như chưa quản lí được tình

trạng sử dụng lao động trẻ em trong phạm vi

cả nước Như vậy, các nhà quản lí và nghiên

cứu chưa đánh giá được đồng bộ và tìm ra giải

pháp hữu hiệu để phòng ngừa tình trạng bạo

lực kinh tế đối với phụ nữ và trẻ em

Về phạm vi xảy ra bạo lực đối với phụ

nữ và trẻ em cũng rất rộng, có thể ở hầu

khắp các địa bàn thành thị, nông thôn, vùng

núi… với những đặc trưng riêng của mỗi địa

bàn; có thể ở các môi trường khác nhau

trong gia đình, trường học, đường phố, cơ sở

sử dụng lao động… Cho đến nay, vẫn chưa

hết, thậm chí chưa có dấu hiệu giảm đi

những vụ việc mà trong gia đình, người chồng bạo hành với vợ con, cha mẹ bạo hành với con cái, bắt con hoặc cho thuê con để buộc đi ăn xin, con trưởng thành ngược đãi ông bà, cha mẹ(11)… Tuy nhiên, với những

vụ việc này, người ta thường cho đây là chuyện riêng của mỗi gia đình, chuyện vợ chồng nên bản thân người trong cuộc thường không dám lên tiếng và chính quyền các cấp cũng không can thiệp hoặc chỉ can thiệp khi công luận đã lên tiếng

Trong thời gian gần đây, tại trường học, nhà trẻ - nơi thường được quan niệm là có môi trường sư phạm an toàn cũng xảy ra rất nhiều vụ bạo hành trẻ em Điển hình là trường hợp cô bảo mẫu dán băng keo vào miệng cháu bé 18 tháng dẫn đến tử vong Ở trường phổ thông, có thầy cô giáo đánh học sinh như một hình thức “dạy dỗ”, thậm chí đến chấn thương Ở trường chuyên nghiệp còn có thầy giáo lạm dụng tình dục học viên, gạ “đổi tình lấy điểm”… Trong 3 năm qua, tình trạng trẻ

em bị bạo lực đã tăng lên nhiều lần so với thời điểm trước, trong đó ở cộng đồng tăng 7 lần và ở trường học tăng 13 lần.(12)

Có rất nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng bạo lực như trên Trong đó, có những nguyên nhân gián tiếp như kinh tế khó khăn, thiếu việc làm dẫn đến “nhàn cư vi bất thiện”, các tệ nạn xã hội ảnh hưởng đến cách sống cá nhân và hạnh phúc gia đình… Các nguyên nhân trực tiếp, trước hết, do phụ nữ

và trẻ em là những đối tượng yếu đuối về mặt thể lực Thậm chí các em nhỏ còn chưa

có khả năng nhận thức và sử dụng các hình thức tự vệ Các nạn nhân thường có quan hệ phụ thuộc về mặt nào đó với người bạo hành như vợ-chồng, cha-con, thầy-trò hay ông

chủ-người làm thuê… nên ở vị thế yếu và

không dám phản ứng lại bất cứ hành vi bạo

lực nào Sâu xa hơn là tư tưởng phong kiến

trọng nam khinh nữ, thuyết tam tòng và sự

gia trưởng đã bám rễ sâu rộng trong các gia

đình và tư duy người Việt Tư tưởng ấy còn

tồn tại thì bạo lực nói chung và bạo lực với

phụ nữ và trẻ em nói riêng vẫn còn tiếp diễn

Một nguyên nhân không kém phần quan

trọng dẫn đến tình trạng bạo lực còn là sự

thiếu hiểu biết pháp luật của cả hai phía: nạn

nhân và đối tượng gây bạo hành Những ông

chồng hành hạ vợ, cha mẹ hành hạ con cái,

thầy giáo xúc phạm, đánh đập học sinh, ông

bà chủ hành hạ người làm… đều cho rằng

mình có quyền đối với vợ, con, học trò hay

người làm… mà không có ý thức rằng mình

đang vi phạm pháp luật Những nạn nhân

cũng không nhận biết được rằng quyền hợp

pháp của mình đang bị xâm phạm hoặc họ

có thể được pháp luật can thiệp, bảo vệ Xét

trên bình diện rộng, sự thiếu hiểu biết này

còn là của cả cộng đồng dân cư nói chung

Đối tượng bạo hành hầu như không cần che

giấu hành vi bạo lực của mình và người dân

hầu như không có phản ứng trực tiếp trước

hiện tượng bạo lực

Bên cạnh đó, còn có nguyên nhân do các

cấp chính quyền, các tổ chức xã hội chưa

nhận thức và thực hiện tốt chức năng, vai trò

của mình Nhà nước chưa có cơ quan chuyên

trách về phòng, chống bạo lực nói chung và

bạo lực đối với phụ nữ, trẻ em nói riêng.(13)

Một số cơ quan, tổ chức như công an, tòa án,

viện kiểm sát, ủy ban dân số, gia đình và trẻ

em, cơ quan lao động, hội phụ nữ… cũng ít

nhiều thực hiện nhiệm vụ về phòng, chống

bạo lực đối với phụ nữ và trẻ em trong chức

năng chung của cơ quan, tổ chức mình nhưng không chuyên trách và thường không can thiệp nếu không có ai yêu cầu, trình báo Nếu so sánh giữa tỉ lệ thống kê số vụ bạo hành gia đình và số vụ bị xử lí thì có thể thấy chỉ những vụ việc tương đối nghiêm trọng mới bị các cấp chính quyền, cơ quan pháp luật, đoàn thể, công luận… can thiệp, với những biện pháp nhiều khi còn chưa đủ sức răn đe.(14) Điều đó làm chùn bước các nạn nhân trên con đường đi tìm sự bảo vệ và làm

“nhờn thuốc” đối với những kẻ bạo hành… Thiết nghĩ việc tìm ra những nguyên nhân cơ bản là cơ sở để xác định các biện pháp hữu hiệu trong việc phòng, chống bạo lực cho phụ nữ và trẻ em

2 Khái quát về pháp luật phòng, chống bạo lực đối với phụ nữ và trẻ em

Việc phòng, chống bạo lực đối với phụ

nữ và trẻ em đã được nhiều chủ thể quan tâm (các cơ quan nhà nước, các tổ chức xã hội, các tổ chức quốc tế, phi chính phủ…) và được đề cập trong nhiều văn bản pháp luật ở nước ta.(15) Bên cạnh đó, Việt Nam còn là một trong những nước sớm phê chuẩn Công ước về chống mọi hình thức phân biệt đối xử với phụ nữ (CEDAW) và Công ước về quyền trẻ em của Liên hợp quốc Đặc biệt, việc Quốc hội ban hành Luật phòng, chống bạo lực gia đình năm 2007 (có hiệu lực từ ngày 01/7/2008) đã đánh dấu bước tiến dài trong việc nỗ lực ngăn ngừa tình trạng này Nhiều nội dung tiến bộ trong Luật như: Quy định cụ thể về định nghĩa và các hành vi bị coi là bạo lực, xác định trách nhiệm của cơ quan nhà nước trong việc quản lí chuyên trách

về bạo lực gia đình, xác định các biện pháp đặc thù trong ngăn ngừa bạo lực, hỗ trợ và bảo

vệ nạn nhân, giáo dục và xử lí kẻ bạo hành…

chắc chắn sẽ được phát huy để tạo ra những

kết quả đột phá trong vấn đề phòng, chống

bạo lực gia đình nói riêng và phòng, chống

bạo lực đối với phụ nữ, trẻ em, nói chung

Khái quát các văn bản pháp luật trên có thể

thấy các nguyên tắc cơ bản trong phòng, chống

bạo lực đối với phụ nữ và trẻ em bao gồm:

- Pháp luật về phòng, chống bạo lực cho

phụ nữ và trẻ em nhằm cụ thể hoá chủ

trương đường lối của Đảng và Hiến pháp của

Nhà nước về việc xây dựng gia đình bình

đẳng, hạnh phúc; xây dựng xã hội công

bằng, dân chủ và văn minh;

- Đảm bảo và tôn trọng quyền con người,

đặc biệt là các đối tượng yếu thế như phụ nữ,

trẻ em và người già… trong phòng, chống

bạo lực: Các quy định có tính nguyên tắc

trong Hiến pháp, luật lao động, Luật bảo vệ,

chăm sóc và giáo dục trẻ em, luật hình sự và

trong xử phạt vi phạm hành chính… đã thể

hiện rõ nội dung này Đặc biệt, Luật phòng,

chống bạo lực gia đình còn chú trọng tối đa

nhu cầu chính đáng của các nạn nhân, đồng

thời pháp luật cũng thể hiện việc tôn trọng

các quyền hợp pháp của công dân khi xử lí

hành vi vi phạm;

- Thực hiện phương châm kết hợp đồng

bộ và đẩy mạnh các biện pháp phòng ngừa

với việc kịp thời ngăn ngừa và xử lí hành vi

bạo lực: Các quy định cụ thể về thông tin,

tuyên truyền giáo dục pháp luật, áp dụng

rộng rãi các hình thức tư vấn, góp ý, hoà

giải, giáo dục tại cộng đồng… với các biện

pháp xử lí từ hành chính đến hình sự… đã

thể hiện rõ nét nguyên tắc này;

- Kết hợp quy định rõ trách nhiệm của

các cơ quan nhà nước với việc xã hội hoá

công tác phòng, chống bạo lực: Nguyên tắc này được thể hiện tương đối cụ thể trong các quy định trách nhiệm của các cơ quan nhà nước, của các cá nhân, gia đình, cộng đồng, các tổ chức xã hội… trong phòng, chống bạo lực gia đình;

- Phòng, chống bạo lực phải phù hợp với pháp luật, phong tục Việt Nam và đảm bảo thực hiện các cam kết quốc tế…

Để thực thi các nguyên tắc trên, cần áp dụng đồng bộ các biện pháp phòng, chống

để giảm thiểu tình trạng bạo lực đối với phụ

nữ và trẻ em Các biện pháp này có thể được thực hiện trên nhiều phương diện (biện pháp

xã hội, biện pháp kinh tế, biện pháp pháp lí),

có thể do nhiều chủ thể tiến hành (cá nhân, gia đình, cơ quan, tổ chức, cộng đồng…) Tuy nhiên, để thực hiện trực tiếp mục đích phòng, chống bạo lực cho phụ nữ và trẻ em thì biện pháp phòng ngừa bạo lực, bảo vệ và

hỗ trợ nạn nhân và xử lí người vi phạm cần được coi là cơ bản

Trong các biện pháp trên, nhóm biện pháp phòng ngừa bạo lực (1) thường được chú trọng như biện pháp tiên quyết Đó là biện pháp dự liệu trước, phát hiện, giải quyết

và khắc phục các nguyên nhân, các nguy cơ xảy ra bạo lực, không để cho tình trạng bạo lực có thể xảy ra Phòng ngừa bạo lực bao gồm các biện pháp cơ bản sau:

- Tuyên truyền pháp luật về bạo lực và phòng, chống bạo lực là tuyên truyền các quy định về quyền con người, về hành vi bị coi là bạo lực bị nghiêm cấm, về trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, cá nhân trong phòng, chống bạo lực, về các biện pháp xử lí, hậu quả pháp lí đối với những người thực hiện hành vi bạo lực… để các cơ quan, tổ chức, cá

nhân, gia đình, cộng đồng dân cư… hiểu rõ

quyền, trách nhiệm, nghĩa vụ của mình trong

phòng, chống bạo lực nói chung và bạo lực

đối với phụ nữ và trẻ em nói riêng Trong các

khu dân cư, doanh nghiệp… cần phải có

những quy định chung, ở mức độ cần thiết (về

nội dung và loại văn bản) về phòng, chống

bạo lực Các phương tiện thông tin cũng cần

xác định chức năng, trách nhiệm và vai trò

của mình trong phòng, chống bạo lực… Từ

việc tuyên truyền đó, mỗi người sẽ hiểu biết

đúng hơn về vấn đề bạo lực và có ý thức thực

hiện trách nhiệm trong phòng, chống bạo lực

Bên cạnh đó, việc tuyên truyền để bài trừ tư

tưởng trọng nam khinh nữ, giáo dục những

nét văn hoá, truyền thống tốt đẹp, kỉ năng ứng

xử (trong gia đình, trong công ti, trong trường

học… và trong những phạm vi khác nhau của

đời sống xã hội) cũng hỗ trợ cho việc phòng,

chống bạo lực nói chung và bạo lực đối với

phụ nữ và trẻ em nói riêng

- Phòng ngừa bạo lực còn có thể thực hiện

thông qua các biện pháp tư vấn pháp lí, tư vấn

tâm lí, tư vấn ứng xử, tổ chức các lớp học

ngắn hạn… cho các đối tượng có nhu cầu tìm

hiểu hoặc đối tượng tiềm ẩn nguy cơ gây bạo

lực Người có nhu cầu tư vấn trước hết

thường là những người đang gặp khó khăn,

khúc mắc trong quan hệ với gia đình và xã

hội, có nguy cơ mắc phải tranh chấp, mâu

thuẫn, thậm chí có khả năng xảy ra bạo lực

hoặc là những người khí chất nóng, hoặc sắp

kết hôn hoặc đang chung sống với người đã

từng bạo hành, thành viên của các gia đình đã

xảy ra bạo lực… để họ lường trước mọi vấn

đề có thể xảy ra, học hỏi kinh nghiệm để

giảm thiểu hoặc đối mặt với nguy cơ bạo lực

để hạn chế hậu quả của nó Đối tượng tiềm ẩn nguy cơ gây bạo lực như người dã từng là thủ phạm của các tội liên quan đến bạo lực, người nghiện rượu, ma túy… cần được tư vấn bằng những hình thức phù hợp để nâng cao nhận thức và thay đổi hành vi của họ

- Nếu mâu thuẫn đã phát sinh, hoà giải là biện pháp cần thực hiện một cách hữu hiệu và thực chất để phòng ngừa bạo lực Thực hiện biện pháp này, không chỉ tổ hoà giải ở cơ sở, hội đồng hoà giải trong các doanh nghiệp…

mà vai trò, nhận thức của gia đình, dòng họ,

cơ quan, tổ chức xã hội… cũng rất cần thiết Nhóm biện pháp bảo vệ và hỗ trợ nạn nhân (2) cũng rất đa dạng, phụ thuộc vào đối tượng bị bạo lực và phạm vi xảy ra bạo lực Trong đó, trước hết cần phải kịp thời ngăn chặn bạo lực bằng mọi cách có thể, phải thông tin về bạo lực cho người có trách nhiệm và cho mọi người khác biết để cùng chung sức ngăn chặn bạo lực, chăm sóc và giúp đỡ nạn nhân Nạn nhân bị bạo lực cần được hỗ trợ về y tế, về tâm lí và trong những hoàn cảnh nhất định, họ còn cần được hỗ trợ

về các nhu cầu thiết yếu trong cuộc sống như

ăn, mặc, chỗ tạm lánh… Để bảo vệ nạn nhân, một số biện pháp hành chính cũng được quy định áp dụng đối với phạm vi bạo lực gia đình như: buộc chấm dứt hành vi bạo lực, cấm tiếp xúc với nạn nhân… Những biện pháp này đặc biệt cần thiết đối với những nạn nhân yếu đuối cả về thể lực và tâm lí như phụ nữ và trẻ em

Nhóm biện pháp xử lí người gây bạo lực (3) vừa là hình thức đấu tranh chống bạo lực, vừa là biện pháp phòng ngừa hữu hiệu Khác với các biện pháp trên, có thể là các biện

pháp xã hội, có thể là các biện pháp pháp lí

(hoặc cả hai) thì nhóm biện pháp này bao giờ

cũng chỉ có thể là các biện pháp pháp lí,

được pháp luật quy định Điều đó có nghĩa là

mặc dù đó là người vi phạm, gây bạo lực

nhưng pháp luật cũng không cho phép xử lí

họ bằng những biện pháp trái pháp luật Tùy

theo mức độ gây bạo lực, hậu quả của bạo

lực mà người bạo hành có thể bị xử lí kỉ luật,

xử lí vi phạm hành chính (cảnh cáo, phạt

tiền, cấm tiếp xúc với nạn nhân, giáo dục tại

xã phường, đưa vào cơ sở giáo dục hoặc trường

giáo dưỡng…) hoặc truy cứu trách nhiệm

hình sự… Bên cạnh đó, tùy từng trường hợp

mà người vi phạm còn có thể bị buộc khắc

phục hậu quả, bồi thường theo chế độ trách

nhiệm dân sự… Người bạo hành trong gia

đình còn bị phê bình trong cộng đồng dân cư,

nếu đang làm việc trong các cơ quan, tổ chức

thì người bạo hành còn bị thông báo cho

người đứng đầu cơ quan, tổ chức để phối hợp

giáo dục… Các quy định đó đã tạo nên hệ

thống các biện pháp có khả năng phòng,

chống bạo lực tương đối toàn diện, đồng bộ

Mức độ hữu hiệu phụ thuộc vào người có

trách nhiệm xử lí, các cá nhân, gia đình, cơ

quan, tổ chức liên quan và cả cộng đồng

Với các quy định hiện hành về bạo lực

và các biện pháp phòng, chống bạo lực, đặc

biệt là việc đưa vào thực thi Luật phòng,

chống bạo lực gia đình từ ngày 01/7/2008,

chúng ta hi vọng và tin tưởng rằng tình trạng

bạo lực đối với phụ nữ và trẻ em sẽ ngày

càng giảm, chủ trương “giảm tỉ lệ bạo lực

gia đình bình quân hàng năm từ 10-15%”

của Nhà nước(16) sẽ được thực hiện, lối sống

gia trưởng, cửa quyền sớm bị loại bỏ,

nhường chỗ cho đời sống văn minh trên cơ

sở sự tôn trọng quyền con người, tôn trọng pháp luật giữa các thành viên gia đình và trong toàn xã hội./

(1).Xem: Viện ngôn ngữ học, Từ điển tiếng Việt, Nxb

Đà Nẵng, 1998

(2).Xem: Tờ trình của Ủy ban các vấn đề xã hội của Quốc hội về Dự án Luật phòng, chống bạo lực gia đình (3).Xem: Công ước xoá bỏ mọi hình thức phân biệt đối xử với phụ nữ của Liên hợp quốc (CEDAW) (4) Luật phòng, chống bạo lực gia đình và một số ý kiến khác cho rằng bạo lực về tình dục thuộc nhóm hành vi bạo lực về tinh thần (TG)

(5).Xem: Tờ trình của Ủy ban các vấn đề xã hội của Quốc hội về Dự án Luật phòng, chống bạo lực gia đình (6) Xem: Tờ trình của Ủy ban các vấn đề xã hội của Quốc hội về Dự án Luật phòng, chống bạo lực gia đình (7).Xem: Xem báo Lao động số 219 ngày 23/9/2008 (8).Xem: http://Tienphongonline.com.vn ngày 7/11/2007 (9).Xem: Tờ trình của Ủy ban các vấn đề xã hội của Quốc hội về Dự án Luật phòng, chống bạo lực gia đình (10).Xem:http://dantri.com.vn/tinhyeu-gioitinh/Tre-em-moi-ngon-cua-nan-xam-hai-tinh-duc/2008/8/247646.vip (11) Kết quả khảo sát của Ủy ban các vấn đề xã hội của Quốc hội (2006) cho thấy có khoảng 2,3% số gia đình có bạo lực về thể chất, 25% có hành vi bạo lực tinh thần, 30% bị ép buộc quan hệ tình dục

(12).Xem: Báo An ninh thủ đô, số ra ngày 8/9/2008 (13).Xem: Tờ trình của Ủy ban các vấn đề xã hội của Quốc hội về Dự án Luật phòng, chống bạo lực gia đình (14).Xem: Kết quả khảo sát do Uỷ ban về các vấn đề

xã hội của Quốc hội phối hợp với một số viện nghiên cứu tiến hành trong 6 tháng đầu năm 2006 tại 8 tỉnh ở

8 vùng trên cả nước

(15) Hiến pháp năm 1992, Luật hôn nhân và gia đình, Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em, Bộ luật dân

sự, Bộ luật tố tụng dân sự, Bộ luật hình sự, Bộ luật tố tụng hình sự, Bộ luật lao động, Pháp lệnh xử lí vi phạm hành chính, Pháp lệnh người cao tuổi… và Luật phòng, chống bạo lực gia đình

(16).Xem: Chiến lược xây dựng gia đình Việt Nam giai đoạn 2005 - 2010 ban hành theo Quyết định của Thủ tướng Chính phủ số 106/2005/QĐ-TTg ngày 16/5/2005