Báo cáo " Về mối quan hệ giữa thủ tục công chứng, chứng thực và đăng ký hợp đồng thế chấp tài sản " ppt

Trách nhiệm dân sự do gây thiệt hại là cơ sở của việc kiện đòi bồi thường thiệt hại Nếu bên bị thiệt hại không đòi được bên gây thiệt hại bồi thường thì có thể yêu cầu thẩm phán dân s

ThS TrÇn Ngäc D−¬ng * rách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài

hợp đồng trong luật của Pháp còn được

gọi là “responsabilité civile délictuelle” (nguyên

nghĩa: Trách nhiệm dân sự do gây thiệt hại)

Dưới đây chúng tôi tổng hợp những thông

tin về loại trách nhiệm này từ hai cuốn sách:

Bruntz; F Chavalier - Nathan; Paris; 2001

- Droit 1 re G - Activités juridique của X

Cadoret; C Knopp; B Stirn - Dunod;

Nancy; 1999

I NGUYÊN TẮC CHUNG CỦA TRÁCH

NHIỆM BỒI THƯỜNG THIỆT HẠI NGOÀI

HỢP ĐỒNG

Nguyên tắc chung của trách nhiệm này

xuất phát từ Điều 1382 BLDS của Pháp, điều

này quy định như sau: “Bất cứ ai làm việc gì

gây thi ệt hại cho người khác thì người đó

ph ải bồi thường thiệt hại do lỗi của mình

gây ra”

Quy tắc chung này buộc phải sửa chữa

mọi thiệt hại gây ra cho người khác Quy

định này bao trùm những giả thiết rất đa

dạng: Xô đẩy làm bị thương người nào đó ở

ngoài phố; gây thiệt hại cho ôtô trong vụ tai

nạn do va vào nhau; làm ảnh hưởng đến

danh dự một người do những lời vu khống

Đó đều là những trường hợp phải đặt ra trách

nhiệm bồi thường thiệt hại đối với người gây

ra thiệt hại

1 Trách nhiệm dân sự do gây thiệt hại khác biệt với trách nhiệm trong hợp đồng

Trong quan hệ hợp đồng, những điều khoản của hợp đồng đã kí kết xác định có hay không trách nhiệm của các bên - đó là trường hợp nếu có sự vi phạm nghĩa vụ hợp đồng Khi đó, trách nhiệm được đánh giá trên cơ sở quy định của hợp đồng chứ không áp dụng Điều 1382 của BLDS Điều khoản này chỉ liên quan đến những người không có quan hệ hợp đồng với nhau: Trách nhiệm mà điều khoản này điều chỉnh là trách nhiệm ngoài hợp đồng (responsabilité extra-contractuelle)

2 Trách nhiệm dân sự do gây thiệt hại độc lập với trách nhiệm hình sự

Trách nhiệm dân sự do gây thiệt hại thường được đặt ra mà không có tội phạm

hình sự Ví dụ, do vô ý đánh vỡ đồ vật thuộc

sở hữu của người khác thì không bị truy xét

về mặt hình sự nhưng buộc phải đền bù cho người chủ của đồ vật đó

Ngược lại, tội phạm hình sự không nhất thiết phải kèm theo thiệt hại và đặt ra trách

nhiệm dân sự đối với người phạm tội Ví

d ụ, người lái xe do không tuân thủ đèn đỏ

T

* Giảng viên Bộ môn ngoại ngữ Trường Đại học Luật Hà Nội

đã mắc một tội (une infraction) và có thể bị

truy cứu trách nhiệm hình sự (ở Pháp vi

phạm luật giao thông do luật hình sự điều

chỉnh); nếu người này không gây ra tai nạn

nào thì trách nhiệm dân sự của người này

không bị xem xét

Cuối cùng, thường xảy ra sự kiện làm

nảy sinh đồng thời trách nhiệm dân sự và

trách nhiệm hình sự Ví dụ: Hai loại trách

nhiệm hình sự và dân sự được truy cứu đối

với người lái xe khi người này không tuân

thủ quy định của luật giao thông và đã gây bị

thương cho người nào đó

3 Trách nhiệm dân sự do gây thiệt

hại là cơ sở của việc kiện đòi bồi thường

thiệt hại

Nếu bên bị thiệt hại không đòi được bên

gây thiệt hại bồi thường thì có thể yêu cầu

thẩm phán dân sự phân xử

Khi thiệt hại do tội phạm hình sự làm

phát sinh thì người bị hại có thể tham gia với

vai trò nguyên đơn dân sự trước toà hình sự

Khi đó, toà hình sự phải thụ lí đồng thời hai

viÖc: Quyết định khởi tố vụ án hình sự do

viện kiểm sát tiến hành và đơn khởi kiện của

người bị hại đòi bồi thường thiệt hại Trong

trường hợp này, nạn nhân cũng có thể chỉ

khởi kiện trước toà dân sự

Vụ kiện đòi bồi thường thiệt hại buộc

thẩm phán thụ lí vụ kiện phải đánh giá trách

nhiệm và quy định thể thức cũng như mức

bồi thường Việc bồi thường thiệt hại có thể

tuỳ theo bản chất vụ kiện, chẳng hạn như

thẩm phán có thể ra lệnh ngừng hành động

gây tổn hại cho người khác Tuy nhiên, việc

bồi thường bằng tiền thường được đặt ra Khi việc bồi thường thiệt hại được đưa ra, thẩm phán định mức sao cho tiền bồi thường phải tương ứng với thiệt hại

II NHỮNG ĐIỀU KIỆN CỦA TRÁCH NHIỆM DÂN SỰ DO GÂY THIỆT HẠI

1 Lỗi

Theo các tác giả M L Bordenave; M Bruntz và F Chavalier thì lỗi (faute) là hành

vi (acte) không bình thường mà một người thận trọng không thể mắc phải khi người này được đặt trong hoàn cảnh tương tự với hoàn cảnh của người gây thiệt hại Còn các tác giả

X Cadoret; C Knopp; B Stirn lại coi lỗi là

sự việc phát sinh thiệt hại (fait générateur) Đây là sự việc tạo cơ sở cho thiệt hại xảy ra

Sự việc này được hình thành bởi bất kể hành

vi nào Phạm vi điều chỉnh của Điều 1382

bao hàm phạm vi rộng lớn: “Bất kì ai làm

vi ệc gì… ” Điều 1383 còn quy định: “Mỗi

ng ười chịu trách nhiệm về thiệt hại do bản

thân đã gây ra, không những bởi việc làm

mà còn b ởi sự cẩu thả và thiếu thận trọng

c ủa mình” Như vậy, việc không hành động

khi cần thiết phải hành động có thể là yếu tố làm phát sinh thiệt hại và do vậy kéo theo trách nhiệm dân sự

Cho dù là hành động (action) hay không hành động (omission), sự việc phát sinh thiệt hại phải mang đặc tính có lỗi (caractère fautif) Đặc tính này tạo thành lỗi dân sự (faute civile) và lỗi này có thể là cố

ý hay không cố ý Khi so sánh với khái niệm lỗi trong luật dân sự của Việt Nam chúng tôi thấy khái niệm lỗi dân sự trong

luật của Pháp bao hàm ý nghĩa rộng hơn

Nó dùng để chỉ không những trạng thái tâm

lí của con người đối với hành vi của mình

và hậu quả của hành vi đó mà còn chỉ chính

hành vi có lỗi (acte fautif) Với ý nghĩa như

vậy, khái niệm lỗi dân sự trong luật của

Pháp tương đương với hai khái niệm lỗi và

hành vi trái pháp luật - hai trong những yếu

tố làm phát sinh trách nhiệm bồi thường

thiệt hại ngoài hợp đồng được quy định

trong luật dân sự của Việt Nam

Tóm lại, sự việc phát sinh thiệt hại là

do lỗi và lỗi được đặt ra trong các trường

hợp sau:

- Hành vi được thực hiện với ý định gây

thiệt hại hoặc hành vi không có ý định gây

thiệt hại nhưng được thực hiện do thiếu

thận trọng

- Sự lạm dụng quyền dân sự (abus de

droit) Đây là trường hợp người nào đó sử

dụng các quyền dân sự của mình với mục

đích duy nhất để cản trở và gây thiệt hại

cho người khác Ví dụ: Một người cho xây

dựng trên phần đất của mình bức tường vô

ích với mục đích che bớt ánh sáng của nhà

hàng xóm

- Sự sơ ý (négligence) hay thiếu thận

trọng (imprudence) hoặc thậm trí không

hành động (abstention) vào thời điểm những

hành vi này gây ra thiệt hại

2 Thiệt hại (préjudice)

Thiệt hại là điều kiện cơ bản cho sự tồn

tại trách nhiệm dân sự Nếu không có thiệt

hại thì không có cơ sở cho việc khởi kiện đòi

truy cứu trách nhiệm theo nguyên tắc “không

có quy ền lợi, không có kiện tụng” (pas

d’intérêt, pas d’action) Thiệt hại có thể có bản chất khác nhau Để có thể được bồi thường, thiệt hại cần phải có một số đặc tính:

a Thi ệt hại có thể là vật chất hoặc

tinh th ần

Thiệt hại về vật chất được đặt ra khi tài sản của con người bị xâm hại: Đồ vật bị phá huỷ, lợi nhuận bị giảm sút, bị mất mát của cải, tiền bạc Thiệt hại vật chất dễ định giá thành tiền

Thiệt hại tinh thần tác động đến các quyền phi tài sản (droits extra-patrimoniaux) của nạn nhân Do vậy, sự đau đớn tinh thần

do người thân mất đi cũng như là sự xâm phạm đến nhân phẩm, danh dự, đời sống riêng tư đều mang lại quyền được bồi thường thiệt hại

b Thiệt hại cần phải chắc chắn, phải

ph ải chưa được bồi thường

Thiệt hại chỉ mang tính thuần tuý có thể (purement éventuel) thì không thể được bồi thường Nhưng một thiệt hại trong tương lai

có thể có đặc tính chắc chắn Ví dụ: Do vết

thương của mình, nạn nhân của một vụ tai nạn sẽ không thể làm việc trở lại trong quãng thời gian một năm Vậy mức bồi thường cho người này phải bao gồm cả việc

bù đắp cho thu nhập bị mất đi mà người này đáng lẽ được hưởng trong quãng thời gian

kể trên Thậm chí, việc làm mất đi một cơ hội cũng là đối tượng của việc bồi thường

Ví d ụ: Do lỗi của người nào đó, một thí sinh

gặp trở ngại và không có mặt tại kì thi Thí

sinh có quyền được bồi thường cho cơ hội

có thể qua kì thi của mình Cơ hội càng lớn

thì mức bồi thường càng cao

Một người chết đi do tai nạn giao thông

có thể kéo theo sự đau đớn của những

người thân cũng như sự đau đớn của bạn

bè, hàng xóm Để hạn chế số lượng nguyên

đơn và hạn chế đơn kiện không có cơ sở,

án lệ đòi hỏi nguyên đơn phải lí giải lợi ích

được luật pháp bảo vệ: Quan hệ ruột thịt,

quan hệ hôn nhân, quan hệ trái quyền…

chỉ những mối quan hệ này mới là cơ sở để

được bồi thường

Mỗi thiệt hại chỉ bồi thường một lần nên

giả sử bảo hiểm xã hội đã chi trả chi phí

chăm sóc để bồi thường một phần cho nạn

nhân bị thiệt hại về vật chất thì nạn nhân

không thể đòi bồi thường thiệt hại lần thứ

hai Nạn nhân chỉ nhận phần chênh lệch còn

lại giữa tiền mà bảo hiểm đã chi trả cho bản

thân và chi phí chăm sóc dành cho mình

3 Mối quan hệ nhân quả (lien de

causalité)

Về mặt logic, trách nhiệm của người có

lỗi chỉ được đặt ra nếu như lỗi này chính là

lỗi đã gây ra thiệt hại Nói cách khác, trách

nhiệm dân sự chỉ được xem xét nếu có mối

quan hệ trực tiếp giữa sự việc phát sinh và

thiệt hại Do vậy, người bị hại phải chứng

minh được chắc chắn có mối liên hệ giữa

nguyên nhân và hậu quả

Sự việc phát sinh thiệt hại ⇒ Mối quan

hệ nhân quả ⇒ Thiệt hại

Chẳng hạn, một người lái xe ô tô đã để

chiếc xe của mình trên đường đi với chùm

chìa khoá cài sẵn ở bảng điện còn cửa xe thì không khép Theo án lệ, sự cẩu thả đáng chê trách này của người lái xe không có quan hệ trực tiếp với tai nạn giao thông mà một tên trộm đã gây ra với chiếc xe này sau đó ít phút Mặc dù có mối liên hệ giữa sự thiếu thận trọng của người lái xe với tai nạn xảy ra nhưng mối liên hệ đó bị vụ trộm chen vào nên mối quan hệ nhân quả không phải là tức thì và trực tiếp

Đôi khi, người có lỗi không phải là người chịu trách nhiệm một mình: Những lỗi khác hay những sự kiện bất thường cũng có thể là những nguyên nhân của tai nạn, mặc dù nạn nhân đã quy trách nhiệm này cho bị đơn trong vụ kiện mà nạn nhân khởi xướng

Khi đó để tự bào chữa, bị đơn phải tìm mọi cách chứng minh rằng lỗi của mình không phải là nguyên nhân gây thiệt hại hoặc không phải là nguyên nhân duy nhất

mà do nhiều nguyên nhân gây ra Dưới đây

là trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong một vài trường hợp cụ thể

a Trách nhi ệm liên đới

Một thiệt hại có thể do nhiều nguyên nhân gây ra Giả sử có hai người thợ săn cùng rình một con mồi Họ thấy con vật động đậy trong bụi rậm Không phân biệt một cách chính xác đó là con vật gì, cả hai đều có phản xạ bắn Con vật bị hai người thợ săn làm bị thương nặng là con chó săn của chủ trang trại gần đó Chủ trang trại phải gánh chịu thiệt hại từ hai phát đạn bắn ra do thiếu suy nghĩ chín chắn của hai người thợ săn

Do vậy, hai người thợ săn phải bồi

thường thiệt hại Mỗi người phải chịu một

phần trách nhiệm thuộc về mình Điểm trúng

của viên đạn từ khẩu súng của mỗi người sẽ

cho phép xác định mức độ nghiêm trọng của

vết thương mà mỗi người đã gây ra Ở đây

có “sự chia sẻ trách nhiệm”

Để đảm bảo quyền lợi cho người bị hại,

luật pháp quy định: Người bị hại có thể yêu

cầu một trong những người có trách nhiệm

phải trả toàn bộ tiền bồi thường và người này

sẽ phải trả toàn bộ số tiền đó cho nạn nhân

Sau đó, người này đòi lại những người đồng

trách nhiệm với mình để được hoàn trả phần

họ phải bồi thường

b Trách nhi ệm bồi thường thiệt hại trong

tr ường hợp do nguyên nhân khách quan

Đó là nguyên nhân không thể gán cho

người bị nghi là đã gây ra thiệt hại Bao

gồm các trường hợp sau: Nạn nhân có lỗi;

do người thứ ba; do sự kiện bất khả kháng,

có nghĩa là sự kiện của tự nhiên (lụt lội,

bão, lở đất…)

Để được chấp nhận là nguyên nhân của

thiệt hại, những sự kiện này phải hoàn toàn

không thể tiên đoán và không thể cưỡng lại,

có nghĩa là người viện dẫn sự kiện này

(người bị nghi là có trách nhiệm) đã không

nghĩ rằng những sự kiện này có thể xảy ra

và do vậy đã ở trong tình trạng không thể

tránh được hậu quả của chúng Hơn nữa,

những sự kiện này phải là những sự kiện

ngăn cản người có nghĩa vụ thực hiện nghĩa

vụ của mình Ví dụ, một người đi xe đạp

làm bị thương một đứa trẻ khi đứa trẻ này

đột nhiên lao vào bánh xe đạp để lấy quả bóng trên lòng đường Người đi xe đạp có thể viện dẫn lỗi của nạn nhân Lỗi này được công nhận nếu như người đi xe đạp ở hoàn cảnh không thể thấy đứa trẻ chơi bóng (do vậy không thể dự đoán quả bóng có thể lăn xuống đường) và không thể dừng hoặc tránh được do đứa bé đột nhiên lao vào đường đi của mình

Khi nguyên nhân khách quan được toà

án chấp nhận thì nó miễn hoàn toàn hay một phần trách nhiệm của bị đơn tuỳ theo việc

bị đơn có một phần lỗi hay không đối với thiệt hại

III PHÂN LOẠI TRÁCH NHIỆM DÂN

SỰ NGOÀI HỢP ĐỒNG Điều 1384 BLDS của Pháp nêu rõ:

“Người ta không chỉ chịu trách nhiệm về

thi ệt hại do chính việc làm của mình gây ra

vi ệc làm của người khác mà người ta phải đứng ra nhận trách nhiệm hoặc thiệt hại gây

ra b ởi đồ vật, gia súc được đặt dưới sự trông

sự đối với thiệt hại được đặt ra trong ba

trường hợp sau:

1 Trách nhiệm đối với thiệt hại do bản thân gây ra

Điều 1383 BLDS Pháp quy định: “Mỗi

ng ười chịu trách nhiệm về thiệt hại do bản

mà còn b ởi sự sơ ý và thiếu thận trọng

c ủa mình”

Trách nhiệm này hoặc do lỗi cố ý hoặc

do lỗi vô ý Trách nhiệm do lỗi cố ý xảy ra

khi người gây thiệt hại đã hành động với ý

định gây ra thiệt hại Trách nhiệm do lỗi vô

ý xảy ra khi người đó không có ý định gây

thiệt hại nhưng phải chịu trách nhiệm về

thiệt hại đã gây ra do sơ ý hay thiếu thận

trọng Trong phần lớn các trường hợp, trách

nhiệm dân sự xuất phát từ lỗi vô ý Ví dụ:

Người thợ săn đã làm bị thương người khác

khi vụng về bắn con chim; bác sĩ do bất cẩn

đã không đến kịp thời chỗ người bệnh Tất

cả các trường hợp trên đều không có ý định

gây ra thiệt hại

Người có hành vi có lỗi có thể không ý

thức được tính chất nguy hiểm trong hành

vi của mình hoặc do người đó còn quá trẻ

để có thể cân nhắc được hậu quả hoặc do họ

bị mất trí Sự không ý thức không làm mất

đi quyền được bồi thường thiệt hại của

người bị hại Người bị hại được người có

trách nhiệm chăm nom người vô ý thức bồi

thường thiệt hại từ tài sản của người đó

hoặc từ tài sản của người đã gây ra thiệt hại

Trong thực tế, Luật ngày 3/1/1968 của Pháp

quy định người nào đã gây ra thiệt hại cho

người khác trong hoàn cảnh mình bị rối

loạn tâm thần thì vẫn phải bồi thường thiệt

hại Cũng vậy, người tự lập phải chịu trách

nhiệm về việc cố ý hay vô ý gây thiệt hại

của mình Ở đây, chúng tôi thấy cần phải

nói thêm về chế định được gọi là

“émancipation” (tạm dịch: Quyền tự lập)

trong BLDS của Cộng hoà Pháp Quyền tự

lập có thể khiến người chưa thành niên “có

đầy đủ năng lực như người thành niên

trong t ất cả các giao dịch dân sự” (Điều

418 BLDS Pháp) Quyền tự lập tự nhiên phát sinh nếu người chưa thành niên kết hôn (ở Pháp phụ nữ trên 15 tuổi được phép kết hôn) hoặc do thẩm phán tuyên bố trong trường hợp cần thiết khi người chưa thành niên quá 16 tuổi Khi con cái có quyền tự lập thì quyền và trách nhiệm của cha mẹ không còn nữa Như vậy, chỉ những người chưa thành niên chưa đủ 16 tuổi hoặc chưa kết hôn mới được miễn trách nhiệm dân sự Nhưng những thiệt hại do người này gây ra đặt ra trách nhiệm của cha, mẹ hay người giáo dục họ theo chế độ trách nhiệm về thiệt hại do người thứ ba gây ra

Khi xem xét lỗi trong trách nhiệm đối với thiệt hại do bản thân gây ra, người ta cũng cần phải tính đến các sự kiện không trái luật Các sự kiện này có thể xoá bỏ lỗi

Đó là các trường hợp: Phòng vệ chính đáng, tình thế cấp thiết và chấp nhận rủi

ro Phòng vệ chính đáng và tình thế cấp thiết được quy định giống như trong pháp luật dân sự của Việt Nam Còn chấp nhận rủi ro là trường hợp xảy ra khi chính nạn nhân chấp nhận thiệt hại nếu mình không may gặp phải Như trường hợp một người tham gia vào môn thể thao mang tính nguy hiểm nào đó mà bị thương do người tham gia khác xử sự một cách bình thường thì người này không được đòi hỏi trách nhiệm của người kia

2 Trách nhiệm đối với thiệt hại do người thứ ba gây ra

Điều 1384 BLDS quy định: “Người ta

do chính vi ệc làm của mình gây ra mà còn

ph ải chịu trách nhiệm về thiệt hại do việc

vậy, trách nhiệm đối với thiệt hại do người

thứ ba gây ra được đặt ra trong các trường

hợp sau:

c ủa con cái

Cha, mẹ - với tư cách là người thực hiện

quyền trông nom phải liên đới chịu trách

nhiệm đối với con cái đang sống với mình

khi chúng chưa có quyền tự lập

Luật pháp đã thiết lập sự suy đoán lỗi

của cha, mẹ trong trường hợp con cái họ gây

thiệt hại

Trách nhiệm của cha, mẹ được đặt ra nếu

lỗi của con cái họ đã gây ra thiệt hại và đứa

trẻ này đang sống với họ vào thời điểm gây

ra thiệt hại Nếu như đứa trẻ không sống với

họ thì việc suy đoán không được đưa ra

Chỉ có cha, mẹ mới bị suy đoán chịu

trách nhiệm về thiệt hại do con cái mình

gây ra Bất kì người nào khác trông nom

đứa trẻ và đứa trẻ sống tại nhà họ (ông, bà,

cô, dì, chú, bác, người trông giữ…) thì đều

không phải chịu trách nhiệm về thiệt hại mà

đứa trẻ đã gây ra

Việc suy đoán lỗi của cha, mẹ được dựa

trên nghĩa vụ giáo dục và giám sát mà họ

phải gánh vác Lỗi của đứa trẻ được suy

đoán là hậu quả của việc giáo dục không tốt

và/hoặc một sự thiếu giám sát của cha, mẹ

Do vậy, để được bồi thường thiệt hại,

người bị hại phải chứng minh: Họ phải chịu

thiệt hại; đứa trẻ đã mắc lỗi; lỗi này đã gây

ra thiệt hại; đứa trẻ sống tại nhà cha, mẹ mình vào thời điểm hành vi mắc lỗi xảy ra Khi những chứng cứ này được chấp nhận thì cha, mẹ bị suy đoán đã không hoàn thành nghĩa vụ giáo dục và giám sát và do vậy họ phải chịu trách nhiệm về thiệt hại

Để được miễn suy đoán lỗi này, cha, mẹ phải chứng minh được họ đã có sự nuôi dạy

và giám sát chu đáo đối với con cái mình

làm c ủa người học việc

Thợ thủ công phải chịu trách nhiệm về thiệt hại do người học việc gây ra trong thời gian họ được đặt dưới sự giám sát của mình cho dù người học việc ở độ tuổi nào

Để được bồi thường thiệt hại, người bị hại phải chứng minh: Thiệt hại của mình; lỗi của người học việc; chính lỗi của người học việc đã gây ra thiệt hại; người học việc đã mắc lỗi trong thời gian được đặt dưới sự giám sát của chủ

Khi những chứng cứ này được chấp nhận, người thợ thủ công bị suy đoán phải chịu trách nhiệm Chế độ trách nhiệm này gần giống với chế độ trách nhiệm của cha,

mẹ đối với việc làm của con cái chưa có quyền tự lập Ở đây, sự giám sát của người thợ thủ công thay thế cho sự giám sát của cha, mẹ và việc suy đoán được đặt ra cho dù người học việc ở tuổi nào Bởi vì, do sự thiếu kinh nghiệm, người học việc có thể gặp nguy hiểm trong khi thực hiện công việc nghề nghiệp mà mình cần học, thậm chí ngay cả khi họ đã trưởng thành

Để tự bảo vệ, người thợ thủ công có thể

chứng minh là lỗi đó không phải là hậu quả

của sự thiếu giám sát

c ủa học sinh của mình

Từ giáo viên (instituteur) dùng để chỉ bất

cứ người nào làm công tác giảng dạy Họ

vừa có trọng trách giảng dạy vừa có trọng

trách giám sát học sinh Khi việc giảng dạy

dành cho những người không cần phải giám

sát (giảng dạy ở bậc đại học, giảng dạy cho

người thành niên) thì trách nhiệm của người

giáo viên không đặt ra

Người giáo viên phải chịu trách nhiệm

về thiệt hại do học sinh của mình gây ra

trong thời gian học sinh được đặt dưới sự

giám sát của mình Nhưng trái với những

trường hợp của thợ thủ công và của cha mẹ,

trách nhiệm của người giáo viên không phải

là loại trách nhiệm được suy đoán Do vậy,

lỗi giám sát của họ - vốn là cơ sở trách

nhiệm của họ cần phải được chứng minh

Để được bồi thường thiệt hại, người bị

hại cần phải chứng minh: Thiệt hại của

mình; lỗi của học sinh; mối quan hệ nhân

quả giữa lỗi và thiệt hại; lỗi đã mắc phải

trong quãng thời gian học sinh được đặt dưới

sự giám sát của giáo viên; có thiếu sót trong

việc giám sát của giáo viên và thiếu sót này

đã khiến hành vi gây thiệt hại xảy ra

Nhà nước thay thế cho giáo viên trong

việc bồi thường thiệt hại cho người bị hại khi

giáo viên là người thuộc lĩnh vực giáo dục

công lập và khi họ mắc lỗi cá nhân hay lỗi

trong công việc Do vậy, người bị hại phải

khởi kiện nhà nước

d Trách nhi ệm của người uỷ nhiệm về

vi ệc làm của người được uỷ nhiệm

Người uỷ nhiệm là người có thể ra lệnh cho người khác Còn người nhận lệnh được

gọi là người được uỷ nhiệm Do vậy, người

được uỷ nhiệm là người nhận những chỉ dẫn, yêu cầu mà họ phải thực hiện và họ phải phụ thuộc hoàn toàn vào người uỷ nhiệm để thực

hiện công việc của mình Người uỷ nhiệm

thường là chủ sử dụng lao động, còn người được uỷ nhiệm thường là người làm công ăn lương Mối liên hệ uỷ nhiệm có thể còn tồn

tại trong các trường hợp khác

Người uỷ nhiệm phải chịu trách nhiệm về lỗi mà người được uỷ nhiệm mắc phải trong khi thực hiện chức năng của mình Trách nhiệm của người uỷ nhiệm được đặt ra khi

họ có quyền đối với người được uỷ nhiệm, tức là khi có mối quan hệ uỷ nhiệm và với điều kiện người được uỷ nhiệm phải thực hiện trong khuôn khổ mệnh lệnh mà người này đã nhận được Vì thế, người uỷ nhiệm không phải chịu trách nhiệm đối với lỗi của người được uỷ nhiệm khi lỗi đó xuất phát từ việc không thực hiện các mệnh lệnh đã nhận được Chẳng hạn, do thiếu canh chừng, người gác đêm đã làm cháy trụ sở

mà người này có trọng trách canh gác Trong trường hợp này, chủ của người gác đêm không phải chịu trách nhiệm về thiệt hại do người này gây ra

Để được bồi thường thiệt hại, người bị hại cần phải chứng minh: Thiệt hại của mình; lỗi của người được uỷ nhiệm; mối

quan hệ nhân quả giữa lỗi của người được uỷ

nhiệm và thiệt hại; hành vi gây thiệt hại đã

xảy ra trong lúc người được uỷ nhiệm thực

hiện chức năng của mình Khi đó trách

nhiệm của người uỷ nhiệm được suy đoán

Người uỷ nhiệm không được phép chứng

minh mình đã không có lỗi trong việc lựa

chọn người được uỷ nhiệm, trong việc tổ

chức công việc, trong việc thận trọng cần

thiết… Mọi việc diễn ra như thể người uỷ

nhiệm phải thay thế người được uỷ nhiệm

trong việc bồi thường thiệt hại Tuy nhiên,

người uỷ nhiệm có quyền kiện người được

uỷ nhiệm để đòi lại số tiền mà người uỷ

nhiệm đã chi ra để bồi thường Trong thực

tế, việc này thường là hão huyền

Vì thế, trách nhiệm của người uỷ

nhiệm là trách nhiệm không dựa trên lỗi

(responsabilité sans faute) Sự suy đoán

trách nhiệm như vậy cho phép đảm bảo bồi

thường thiệt cho người bị hại: người uỷ

nhiệm thường có khả năng chi trả hơn so

với người được uỷ nhiệm

3 Trách nhiệm đối với thiệt hại do đồ

vật hay gia súc gây ra

Theo quy định của Điều 1384 BLDS

Pháp thì người ta chịu trách nhiệm về thiệt

hại gây ra bởi “đồ vật hay gia súc được đặt

d ưới sự quản lí, trông coi của mình” -

theo trách nhi ệm của người quản lí, trông

coi chúng?

Từ “chose” có mức độ khái quát lớn

nhất Nó nhằm vào bất kì đối tượng là động

sản hay bất động sản, nguy hiểm hay không nguy hiểm, bất động hay có vận động

b Ai là ng ười quản lí, trông coi gia súc

và đồ vật ?

Người quản lí, trông coi gia súc và đồ vật là người nắm quyền sử dụng, điều khiển

và kiểm soát chúng Chủ sở hữu được suy đoán là người quản lí, trông coi vật nhưng chủ sở hữu có thể chống lại việc suy đoán này bằng cách chứng minh rằng khi xảy ra thiệt hại, người khác đang nắm quyền sử dụng, điều khiển và kiểm soát chúng

Khi nắm quyền điều khiển và kiểm soát gia súc hay đồ vật, người quản lí, trông coi

có thể là đứa trẻ, người mắc bệnh tâm thần mặc dù họ không có khả năng cân nhắc những rủi ro mà gia súc hay đồ vật của họ có thể gây ra đối với người khác Tư cách người quản lí, trông coi, không phụ thuộc vào khả năng nhận thức của họ mà phụ thuộc vào hoàn cảnh công việc của họ, tức hoàn cảnh cho phép họ điều khiển và kiểm soát gia súc hay đồ vật

c Khi nào gia súc, đồ vật có thể kéo theo

trách nhi ệm của người quản lí, trông coi?

Để trách nhiệm của người quản lí, trông coi được đặt ra thì gia súc và đồ vật phải đóng vai trò “tích cực” trong việc gây ra thiệt hại chứ không phải vai trò thuần tuý bị động Với vai trò tích cực, người ta không xem xét gia súc, đồ vật đang ở trong trạng thái vận động mà người ta xem xét chúng đã gây ra thiệt hại Chẳng hạn, những dụng cụ

đồ nghề bị vứt vương vãi dưới nền nhà khiến một người nào đó dẫm phải bị trượt ngã và

bị thương Trong trường hợp này, những

dụng cụ đồ nghề không ở trong trạng thái

vận động nhưng chúng có vai trò tích cực

đối với thiệt hại Ngược lại, trong trường

hợp một người nào đó đi xe đạp đã vụng về

va phải bức tường bị ngã và bị thương thì

bức tường có vai trò thuần tuý bị động

Trách nhiệm của chủ sở hữu bức tường

không bị đưa ra xem xét

Như vậy, chỉ cần sự tác động tích cực

của đồ vật hay gia súc đối với thiệt hại là đủ

đặt ra trách nhiệm của người quản lí, trông

coi Không cần có lỗi nào của người này

Chỉ có các nguyên nhân sau mới miễn được

trách nhiệm của họ: Trường hợp bất khả

kháng, có tác động của bên thứ ba Lỗi của

nạn nhân chỉ có thể làm giảm bớt trách

nhiệm của người quản lí trông coi tài sản nếu

như lỗi này có đặc tính không thể dự đoán

được trước và không thể cưỡng lại và nó

giống với lỗi trong trường hợp bất khả

kháng Như vậy, trách nhiệm dân sự đối với

thiệt hại do gia súc và đồ vật gây ra là trách

nhiệm không dựa trên lỗi hay còn gọi là

trách nhiệm đối với rủi ro

d Để được bồi thường, người bị hại cần

ph ải chứng minh

- Thiệt hại của mình;

- Sự tác động tích cực của đồ vật hay gia

súc đối với thiệt hại

Khi đó trách nhiệm của người quản lí,

trông coi được suy đoán Người này có nghĩa

vụ phải làm cho gia súc và đồ vật không gây

ra thiệt hại Sự suy đoán trách nhiệm của họ

được dựa trên khái niệm lỗi trong việc quản

lí, trông coi

e Tr ường hợp đặc biệt

- Thiệt hại do công trình xây dựng gây ra Theo Điều 1386 BLDS Pháp: Chủ sở hữu bất động sản phải chịu trách nhiệm về thiệt hại do bất động sản của mình bị đổ nát hay bị cháy gây ra Sự đổ nát được thể hiện hoặc bằng sự sụp đổ của công trình hoặc bằng sự rơi rụng một vài vật liệu nào đó gắn với công trình Sự đổ nát này đặt ra trách nhiệm của chủ sở hữu nếu như nó có thể quy cho sai sót trong xây dựng hay do thiếu sự tu

bổ công trình

- Thiệt hại do gia súc, đồ vật gây ra khi chúng thoát khỏi tầm kiểm soát, điều khiển của người quản lí, trông coi

Gia súc, đồ vật có thể kéo theo trách nhiệm của người quản lí, trông coi ngay

cả khi chúng thoát khỏi tầm kiểm soát của

họ hay khi họ không còn làm chủ được chúng nữa

Riêng đối với gia súc, Điều 1385

BLDS Cộng hoà Pháp quy định: “Chủ sở

h ữu gia súc hay người sử dụng chúng

s ự sử dụng của người này phải chịu trách

nhi ệm về thiệt hại do gia súc gây ra, cho

chúng b ị thất lạc hay thoát khỏi tầm kiểm

soát, điều khiển của họ”

Đây là trách nhiệm không dựa trên lỗi

mà chỉ có trường hợp bất khả kháng, tác động của bên thứ ba hay người bị hại có lỗi mới có thể miễn trách nhiệm cho người quản

lí, trông coi./