Tuy nhiên những nghiên cứu đó chưa chỉ ra được mối quan hệ giữa phân bón và việc vùi lại phụ phNm nông nghiệp cây trồng vụ trước cho cây trồng vụ sau, có tác dụng như thế nào đối với năn
Trang 1NGHIÊN CỨU ẢNH HƯỞNG DÀI HẠN CỦA PHÂN HỮU CƠ
VÀ PHÂN KHOÁNG ĐẾN NĂNG SUẤT CÂY TRỒNG
VÀ ĐỘ PHÌ NHIÊU CỦA ĐẤT BẠC MÀU BẮC GIANG
Ngô Xuân Hiền1, Trần Thị Thu Trang1
SUMMARY
Research on long-term infuluentce of organic and inorganic fertilizers on crop yield and soil
fertility of grey degraded soil in Bac Giang
Bac Giang is a midland and mountainous province which has degraded soil occupying about 40%
of province’s planting area Degraded soil belongs to soil type with light structure, low of pH, nutrient content, CEC , especially organic matter very low Research results conducted in Vietnam and other countries have showed the big role of applying organic and chemical fertilizer combination for crops (more active in degraded soil) However these researchs haven’t showed the efficiency of applying the combination between fertilizer and previous crops residue to the next crops Organic fertilizers not only supplys nutrient to crops but also balance and enhance nutrient intra soil, making an advantage for intensive cultivation and maintaining soil fertility
Keywwords: Organic and inorganic fertilizers, crop yield, soil fertility
I §ÆT VÊN §Ò
Nghiên cứu của các nhà khoa học ở
Việt Nam cũng như trên thế giới đã chỉ ra
được vai trò của việc bón kết hợp giữa phân
hữu cơ và phân khoáng đối với cây trồng
(đặc biệt đối với cây trồng trên đất bạc
màu) Tuy nhiên những nghiên cứu đó chưa
chỉ ra được mối quan hệ giữa phân bón và
việc vùi lại phụ phNm nông nghiệp cây
trồng vụ trước cho cây trồng vụ sau, có tác
dụng như thế nào đối với năng suất nông
sản và độ phì nhiêu của đất bạc màu
Phân hữu cơ ngoài khả năng cung cấp
dinh dưỡng cho cây trồng do trong thành
phần có chứa các yếu tố dinh dưỡng từ đa
đến vi lượng, đồng thời phân hữu cơ còn có
vai trò điều hòa dinh dưỡng trong đất, khắc
phục các yếu tố hạn chế trong đất, tạo điều
kiện thuận lợi cho việc thâm canh và duy trì
độ phì nhiêu đất Vì vậy, để đảm bảo an
toàn lương thực và nâng cao năng suất cây
trồng trên đất bạc màu, yếu tố cơ bản là tạo
ra cho đất một nền hữu cơ - khoáng để có
thể duy trì nguồn dinh dưỡng có sẵn, tiếp
nhận có hiệu quả lượng phân bón đưa vào Dùng chất hữu cơ như nguồn phân bón trong sản suất lúa trên phạm vi rộng rãi đối
với đất bạc màu là điều rất cần thiết
N hững vấn đề nêu trên đã chỉ ra được vai trò mối quan hệ giữa phân hữu cơ và phân khoáng đối với cây trồng nhưng vẫn chưa đưa ra được mức bón hợp lý cho đất bạc màu, tuy nhiên đó cũng là cơ sở khoa học để chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài này
II VËt liÖu vµ PH¦¥NG PH¸P NGHI£N CøU
1 Vật liệu nghiên cứu
- Cây lúa, cây đậu tương, cây ngô trồng trên đất bạc màu tỉnh Bắc Giang
2 Phương pháp nghiên cứu
a/ Phương pháp bố trí thí nghiệm
- Nghiên cứu được thực hiện trên đồng ruộng, bằng thí nghiệm chính quy, bố trí theo phương pháp ngẫu nhiên
1
Viện Thổ nhưỡng Nông hóa
Trang 2b/ Phương pháp trả lại phụ phẩm
(vùi tươi)
- Bón cho lúa và đậu tương: Sau khi thu
hoạch băm phụ phNm thành từng đoạn dài
khoảng 5 cm, rắc đều trên mặt ruộng rồi cày
úp xuống Bón cho cây ngô đông, thì sau
thu hoạch rải đều phụ phNm theo luống ngô
và cày vùi lấp
c/ Các loại phân bón dùng trong thí
nghiệm
- Đạm: Urê
- Lân: Supe
- Kali: Clorua kali
d/ Chỉ tiêu về năng suất thực thu và
sinh khối
- Cây lúa: Thu mỗi ô 2 điểm, mỗi điểm
2 m2 (tổng = 4m2)
- Cây đậu tương:
- Cây ngô: Thu số cây trên 4 luống, mỗi luống thu 3 m dài, tổng bằng 12 m
- Riêng với ô phụ có trả lại phụ phNm nông nghiệp thu cả ô
III KÕT QU¶ Vµ TH¶O LUËN
1 Ảnh hưởng của phân bón đến năng suất cây trồng trên nền không vùi phụ phẩm
Đất bạc màu là loại đất nghèo dinh dưỡng, chính vì vậy vai trò của phân bón đặc biệt quan trọng đối với năng suất cây trồng Để đánh giá được tác động của các yếu tố dinh dưỡng N, P,K đối với năng suất cây trồng trong một số cơ cấu luân canh chính trên đất bạc màu Bắc Giang, năm
2009 chúng tôi đã tiến hành thí nghiệm và thu được kết quả thể hiện qua bảng 1, 2, 3
như sau:
Bảng 1 Ảnh hưởng của phân bón đến năng suất cây trồng trên nền không vùi phụ ph*m nông nghiệp đến lúa xuân - đậu tương hè - lúa mùa muộn trên đất bạc màu Bắc Giang
năm 2009
Công
thức
NS (tạ/ ha)
So sánh (%)
NS (tạ/ ha)
So sánh (%)
NS (tạ/ ha)
So sánh (%)
- Số liệu bảng 1 cho thấy khi bón thiếu
phân (nhất là bón không cân đối phân
khoáng) cho lúa và đậu tương trên đất bạc
màu làm ảnh hưởng đến năng suất, trong đó đậu tương bị ảnh hưởng nhiều hơn so với cây lúa
Trang 3Bảng 2 Ảnh hưởng của phân bón đến năng suất cây trồng trên nền không vùi phụ ph*m
nông nghiệp đến đậu tương xuân - lúa mùa sớm - ngô đông trên đất bạc màu Bắc Giang
năm 2009
Công thức NS (tạ/ ha) So sánh (%) NS (tạ/ ha) So sánh (%) NS (tạ/ ha) So sánh (%)
- Trên nền không vùi phụ phNm, năng
suất ngô đông có sự khác nhau rõ rệt, công
thức không phân, công thức không bón K
hầu như không cho thu hoạch (có nhiều bắp
không có hạt)
- Năng suất ngô đông ở cơ cấu II luôn luôn cao hơn so với năng suất ngô ở cơ cấu III
Bảng 3 Ảnh hưởng của phân bón đến năng suất cây trồng trên nền không vùi phụ ph*m nông nghiệp đến lúa xuân - lúa mùa sớm - ngô đông trên đất bạc màu Bắc Giang năm
2009
Công thức NS (tạ/ ha) So sánh (%) NS (tạ/ ha) So sánh (%) NS (tạ/ ha) So sánh (%)
- Số liệu bảng 3 cho thấy với cây lúa
xuân tuy phân bón có ảnh hưởng tới năng
suất, song không nhiều, trong đó công thức
không bón K năng suất đạt 27,9 tạ tương
đương 63,3% so với công thức bón đủ
NPK
- Với cây lúa mùa sớm công thức không bón N năng suất thấp nhất chỉ đạt 55,5% so với công thức bón NPK (thấp hơn công thức không bón K)
Trang 42 Ảnh hưởng của phân bón và phụ
phẩm vùi lại đến năng suất cây trồng
trên nền có vùi phụ phẩm
Phân khoáng có ảnh hưởng rất lớn đến
năng suất cây trồng, tuy nhiên phân khoáng
chỉ phát huy hết tác dụng trên cơ sở có một
nền phân hữu cơ nhất định Đặc biệt là trên
đất bạc màu vai trò của phụ phNm nông nghiệp là yếu tố quan trọng Để khẳng định được vai trò của phụ phNm nông nghiệp đối với cây trồng, chúng tôi đã tiến hành nghiên cứu ảnh hưởng của phân bón và phụ phNm vùi lại đến năng suất cây trồng trên nền có vùi phụ phNm, kết quả được thể hiện qua bảng 4, 5, 6 như sau:
Bảng 4 Ảnh hưởng của phân bón đến năng suất cây trồng trên nền có vùi phụ ph*m nông nghiệp đến lúa xuân - đậu tương hè - lúa mùa muộn trên đất bạc màu Bắc Giang năm 2009
Công thức NS (tạ/ ha) So sánh (%) NS (tạ/ ha) So sánh (%) NS (tạ/ ha) So sánh (%)
- Trên nền có vùi phụ phNm năng suất
cây trồng đều cao, trong đó với cây lúa phụ
phNm vùi lại đã góp phần làm giảm tính mất
cân đối của những công thức bón thiếu
- Còn với đậu tương hè tuy năng suất
trên nền có vùi phụ phNm cao hơn so với
trên nền không vùi, song công thức bón không cân đối năng suất cũng vẫn giảm nhiều (ở công thức không bón K chỉ đạt 17,2% so với công thức bón đủ NPK
Bảng 5 Ảnh hưởng của phân bón đến năng suất cây trồng trên nền có vùi phụ ph*m nông
nghiệp đến đậu tương xuân - lúa mùa sớm - ngô đông trên đất bạc màu Bắc Giang năm 2009
Công thức NS (tạ/ ha) So sánh (%) NS (tạ/ ha) So sánh (%) NS (tạ/ ha) So sánh (%)
- Công thức không phân, công thức bón
phân chuồng và các công thức bón thiếu
cho cây ngô đông làm giảm năng suất rõ
rệt, mặc dù có được vùi lại phụ phNm cây
trồng trước cho cây trồng sau
- Với công thức không phân và công thức không bón K năng suất ngô ở 2 cơ cấu không có sự khác nhau, còn các công thức khác năng suất ngô ở cơ cấu II đều cao hơn
so với năng suất ngô ở cơ cấu III
Trang 5Bảng 6 Ảnh hưởng của phân bón đến năng suất cây trồng trên nền có vùi phụ ph*m nông
nghiệp đến lúa xuân - lúa mùa sớm - ngô đông trên đất bạc màu Bắc Giang năm 2009
Công thức NS (tạ/ ha) So sánh (%) NS (tạ/ ha) So sánh (%) NS (tạ/ ha) So sánh (%)
- Với cây lúa xuân khi được vùi lại phụ
phNm trong điều kiện bón không cân đối
hoặc không bón phân thì vẫn cho năng suất,
trong đó năng suất lúa xuân ở cơ cấu I hoặc
ở cơ cấu III không rõ
- Với cây lúa mùa sớm duy chỉ có công
thức không phân năng suất ở 2 cơ cấu này
không khác nhau, còn các công thức khác
năng suất lúa ở cơ cấu II đều cao hơn so với
năng suất lúa ở cơ cấu III
3 Hiệu quả nông học
Phân bón là yếu tố cơ bản góp phần làm
tăng năng suất cây trồng, tuy nhiên để có
thể thu được năng suất cây trồng cũng như hiệu quả kinh tế đạt cao nhất thì cần phải xác định được ảnh hưởng của từng loại phân bón đối với từng loại cây trồng Để có
cơ sở đánh giá được vai trò của phân bón đối với năng suất cây trồng trong các cơ cấu khác nhau trên đất bạc màu Bắc Giang, chúng tôi đã nghiên cứu hiệu quả nông học của các yếu tố dinh dưỡng N, P, K trên nền không vùi phụ phNm nông nghiệp Kết quả thể hiện qua bảng 7
Bảng 7 Hiệu quả nông học trên nền không vùi phụ ph*m nông nghiệp năm 2009
Công thức Bội thu (tạ/ha) Hiệu quả * Bội thu (tạ/ha) Hiệu quả Bội thu (tạ/ha) Hiệu quả
* Hiệu quả = kg sản phNm chính/ kg phân khoáng (N; P 2 O 5 ; K 2 O)
Trang 6- Với cây lúa mùa sớm ở cơ cấu có đậu tương xuân hiệu quả nông học của N, P, K luôn cao hơn so với cơ cấu 2 lúa + 1 ngô đông
- Với cây ngô đông ở cả 2 cơ cấu hiệu quả nông học của N, P, K cho kết quả tương đương
hữu cơ đều làm giảm năng suất cây trồng Trong đó cây ngô đông (trên nền không vùi phụ phNm nông nghiệp) năng suất chỉ đạt từ 1,1 - 2,3% so với công thức bón NPK
- Phụ phNm ngoài việc cung cấp dinh dưỡng cho cây trồng nó còn tạo điều kiện để cây trồng hấp thụ các chất dinh dưỡng khác, điều này được thể hiện ở trên nền có vùi phụ phNm năng suất cây trồng luôn cao hơn so với trên nền không vùi phụ phNm
- Trên nền không vùi phụ phNm hiệu quả nông học của 01 kg N cho ta từ 15,5 - 23,5
kg thóc, từ 27,1 - 41,7 kg đậu tương từ 19,3 - 20,4 kg ngô hạt
- Hiệu quả của phân lân: Cho từ 11,0 - 12,5 kg thóc, từ 8,7 - 9,5 kg đậu tương và từ 13,5 - 13,8 kg ngô hạt
- Hiệu quả của phân kali: Cho từ 13,8 - 28,6 kg thóc, từ 4,8 - 7,0 kg đậu tương và từ 20,7 - 20,9 kg ngô hạt
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Nguyễn Văn Bộ (1995), Vai trò của kali trong cân đối dinh dưỡng với cây lương thực trên đất có hàm lượng kali tổng số khác nhau, Hội thảo “ Hiệu lực phân kali trong mối quan hệ với bón phân cân đối để nâng cao năng suất và chất lượng nông sản ở
Việt Nam”, Hà Nội
2 TS Bùi Huy Hiền Kết quả nghiên cứu dinh dưỡng cây trồng, sử dụng có hiệu quả phân bón trong thời kì đổi mới và kế hoạch hoạt động giai đoạn 2006 - 2010 Khoa học công nghệ nông nghiệp và PTNT 20 năm đổi mới NXB Chính trị Quốc gia - Hà Nội 2005
3 Trần Thị Tâm và ctv Nghiên cứu sử dụng phụ phNm nông nghiệp để tạo nền thâm canh tăng năng suất, chất lượng nông sản và giảm thiểu lượng phân khoáng bón cho cây trồng trong cơ cấu có lúa Báo cáo khoa học của Viện Thổ nhưỡng N ông hóa năm
2005
4 Kết quả nghiên cứu khoa học Viện Thổ nhưỡng N ông hóa (Quyển 4)
Người phản biện:
PGS TS Nguyễn Văn Tuất
