Bài HỒN TRƯƠNG BA DA HÀNG THỊT Đề 1 Phân tích cuộc đối thoại của hồn Trương Ba với xác hàng thịt trong đoạn trích; từ đó rút ra thông điệp của Lưu Quang Vũ MB Lưu Quang Vũ là một nghệ sĩ đa tài ông l.
Trang 1Bài HỒN TRƯƠNG BA DA HÀNG THỊT
Đề 1: Phân tích cuộc đối thoại của hồn Trương Ba với xác hàng thịt trong đoạn trích; từ
đó rút ra thông điệp của Lưu Quang Vũ.
MB:
Lưu Quang Vũ là một nghệ sĩ đa tài: ông làm thơ, sáng tác văn xuôi, vẽ tranh, soạn kịch Kịch là đóng góp xuất sắc nhất của ông với những vở gây chấn động dư luận, có ảnh hưởng cả trong và ngoài nước Ông được coi là một trong những người tiên phong về những
vấn đề nóng hổi của thời đại Nhà nghiên cứu Phan Ngọc cho rằng: “ Lưu Quang Vũ là nhà viết kịch lớn nhất thế kỷ này của Việt Nam, là một nhà văn hóa” Kịch Lưu Quang Vũ
thường đề cập đến những vấn đề quen thuộc nảy sinh trong cuộc sống đời thường, từ đó
nâng lên thành những triết lí sống sâu sắc “Hồn Trương Ba, da hàng thịt” là một trong số kịch bản thành công nhất của Lưu Quang Vũ Thông qua cuộc đối thoại giữa hồn Trương Ba
hàng thịt, Lưu Quang Vũ đã gửi gắm những thông điệp sâu sắc về lẽ sống ở đời
TB:
1- Khái quát chung: Hoàn cảnh sáng tác, tóm tắt vở kịch, vị trí xuất xứ
+“Hồn Trương Ba, da hàng thịt” là một trong những vở kịch đặc sắc nhất của Lưu
Quang Vũ được tác giả sáng tác năm 1981 và công diễn trước công chúng lần đầu năm 1984
Từ một cốt truyện dân gian, nhà văn đã xây dựng thành một vở kịch nói hiện đại, đặt ra nhiều vấn đề mới mẻ, có ý nghĩa tư tưởng, triết lí và nhân sinh sâu sắc
+ Tóm tắt vở kịch: Vở kịch nói về Trương Ba, một người giỏi đánh cờ, đang sống khỏe mạnh, hạnh phúc thì phải chết đột ngột, phi lí chỉ vì sự cẩu thả, tắc trách của hai vị quan trên thiên đình là Nam Tào, Bắc Đẩu Vì yêu mến Trương Ba – người đã từng chơi cờ với mình,
và cũng là để sửa sai cho việc làm của các quan trên thiên đình nên Đế Thích đã làm phép cho hồn Trương Ba được nhập vào xác anh hàng thịt mới chết để sống lại Tình huống kịch của Lưu Quang Vũ bắt đầu từ chỗ kết thúc tích truyện dân gian: sau khi trú ngụ trong xác hàng thịt, hồn Trương Ba gặp nhiều phiền toái Cuộc sống vay mượn trái tự nhiên “bên trong một đằng, bên ngoài một nẻo” đã làm phát sinh những mâu thuẫn giữa hồn và xác Không thể sống chung với người vợ người hàng thịt, gia đình Trương Ba cũng thấy ông trở nên xa
lạ, bản thân Trương Ba thì rất đau khổ vì phải sống trong nghịch cảnh éo le Đặc biệt, thân
Trang 2xác hàng thịt khiến hồn Trương Ba nhiễm một số thói xấu và phải chiều theo những nhu cầu vốn không phải của chính bản thân ông Lưu Quang Vũ đã hư cấu một cuộc đối thoại đầy
kịch tính giữa hồn Trương Ba cao khiết, nhân hậu và xác hàng thịt phàm phu tục tử; để
từ đó nhà văn gửi gắm triết lí nhân sinh sâu sắc
+ Vị trí xuất xứ: Đoạn trích chính là một phần của cảnh 7, cảnh cuối cùng của vở kịch, khi xung đột kịch lên tới cao trào và kết thúc bằng cái chết của hồn Trương Ba
2- Phân tích cuộc đối thoại giữa hồn và xác:
a/ Hoàn cảnh dẫn đến cuộc đối thoại giữa hồn và xác
Lúc đầu, dù cảm thấy lúng túng trong thân xác thô kệch, Trương Ba và những người
thân vẫn hạnh phúc Họ tự an ủi nhau rằng: phần bên trong, phần linh hồn mới là đáng quý, phần bên ngoài không có nghĩa lý gì
Tiếp theo, Trương Ba nhận ra những rắc rối khi phải sống trong thân xác người xa lạ;
mình cũng không còn là mình Hơn thế nữa, ông còn bị chính những người thân của mình xa lánh
Sau cùng, đau khổ tột cùng muốn thoát ra khỏi thân xác, Trương Ba tin rằng chỉ cần
thoát ra khỏi thân xác hàng thịt, mình sẽ trở lại trọn vẹn là mình
Trong đoạn trích, thân xác hàng thịt được miêu tả như một biểu tượng đáng ghê sợ của
hoàn cảnh sống dung tục với hình dáng “kềnh càng thô lỗ” đến mức hồn Trương Ba
cảm thấy “chán lắm rồi” “muốn rời xa ngay tức khắc” Cuộc đối thoại giữa hồn Trương Ba và xác hàng thịt diễn ra khá căng thẳng Trong cuộc đối thoại ấy, xác hàng thịt mỗi lúc một lấn lướt, dồn đuổi; hồn Trương Ba ngày càng tỏ ra đuối lí, lúng túng
b/ Diễn biến cuộc đối thoại tưởng tượng giữa hồn và xác:
* Chặng thứ nhất: Hồn có thể tách ra khỏi xác không?
- Trước hết, hồn Trương Ba mạnh mẽ, quả quyết chủ động tách ra khỏi thân xác: “Nếu cái hồn của ta có hình thù riêng nhỉ, để nó được tách ra khỏi cái xác này, dù chỉ một lát” Tuy nhiên, ngay từ đầu, đỏi hỏi của Trương Ba đã là vô lí, không thể thực hiện nổi
- Xác hàng thịt đã khẳng định rõ linh hồn không thể tách ra khỏi xác, hồn phụ
thuộc vào xác, hòa làm một với xác; bị xác sai khiến, lấn át: “Ông không tách ra khỏi tôi được đâu, dù tôi chỉ là thân xác.” Thân xác và linh hồn có sự tồn tại qua lại, gắn kết với nhau: “Hai ta đã hòa với nhau làm một rồi… ”
Trang 3- Trên thực tế, khi phải chấp nhận hoàn cảnh nghịch lí trớ trêu để tiếp tục duy trì sự sống, hồn Trương Ba hầu như không còn được là chính mình Linh hồn ông hoàn toàn lệ thuộc vào những yếu tố vật chất của thể xác, tồn tại qua thân xác, cái thân xác không phải của mình Xác đã đưa ra những bằng chứng cho thấy hồn không thể rời khỏi xác: Ngay cả những việc bình thường nhất, hồn Trương Ba cũng phải nhờ vào xác hàng thịt: “Nhờ tôi mà ông có thể làm lụng, cuốc xới Ông nhìn ngắm trời đất, cây cối, những người thân… Nhờ có đôi mắt của tôi, ông cảm nhận thế giới này qua những giác quan của tôi….” Đó là nguyên nhân khiến hồn Trương Ba rơi vào tình trạng bất lực trước sự sai khiến của thân xác “âm u đui mù”
* Chặng thứ hai: Xác thịt có tiếng nói không?
- Hồn Trương Ba vẫn quyết liệt phủ nhận tiếng nói của xác “Vô lí, mày không thể
biết nói” “Mày không có tiếng nói mà chỉ là xác thịt âm u đui mù” “Mày chỉ là cái vỏ bên ngoài, không có ý nghĩa gì hết, không có tư tưởng, không có cảm xúc Thậm chí hồn còn xếp tiếng nói của xác thịt vào thứ thấp kém: “chỉ là những thứ thấp kém, mà bất cứ con thú nào
cũng có được” Hồn khẳng định bản thân mình không bị phụ thuộc vào xác: “Ta vẫn có đời
sống riêng: nguyên vẹn, trong sạch, thẳng thắn”
-> Như vậy, lời nói của hồn Trương Ba cho thấy sự ngộ nhận của hồn về chính mình, hồn vẫn nhận thức rằng bản thân mình chưa bị tha hóa, hồn vẫn là ông Trương Ba xưa kia nhân hậu, cao khiết, mọi tội lỗi đều do xác hàng thịt mà thôi
- Xác lại khẳng định với những lời lẽ mạnh mẽ quả quyết; rằng xác có tiếng nói; hồn luôn
bị xác sai khiến Xác hàng thịt giễu cợt sự thay đổi của hồn và liên tục đưa ra những
bằng chứng rõ ràng về chuyện hồn đã dần dần tha hóa
+ Hồn trở nên tham ăn tục uống: mỗi bữa đòi ăn tám, chín bát cơm; thèm ăn thịt và cái món
tiết canh, cổ hũ, khấu đuôi
+ Hồn không còn dạy con bằng những lời khuyên bảo nhỏ nhẹ như trước đây mà cư xử thô bạo: tát thằng con tóe máu mồm máu mũi’;
+ Và hồn còn có dục vọng tầm thường: chân tay run rẩy khi đứng trước vợ hàng thịt
- Trong cuộc đối thoại này, hồn Trương Ba ngày càng trở nên đuối lí: từ chỗ hồn xưng hô
với xác “mày - ta” đến chỗ gọi xác bằng anh “ấy đấy, ông bắt đầu gọi tôi bằng anh rồi đấy”.
Trang 4đến khi xác đưa ra bằng chứng về sức mạnh sai khiến của nó thì “không dám trả lời”, lúng túng tuyệt vọng trong câu nói đứt quãng: “Ta….ta…ta đã bảo mày im đi”
“Nhưng nhưng ” Hồn từ chỗ mạnh mẽ, đầy khí thế đáp lại tất cả những lí lẽ mà xác đưa
ra đến chỗ bịt tai lại “Ta không muốn nghe mày nữa”
=>Lời của hồn Trương Ba cứ ngắn dần, ngắn dần, rồi ấp úng Rõ ràng hồn Trương Ba đã rơi
vào tâm trạng vô cùng bức bối, tuyệt vọng khi muốn phủ định vai trò của xác mà không thể
* Chặng thứ ba: Giải pháp chung sống hòa bình giữa hồn và xác
- Cuối cùng, xác đưa ra giải pháp cho sự tồn tại “hòa bình” bằng một trò chơi tâm hồn với
một lí lẽ ti tiện nhưng có sức hấp dẫn ghê gớm Xác rất biết cách để chiều chuộng linh hồn; làm xong điều gì xấu, hồn cứ việc nghĩ mình thanh cao thánh thiện, cứ đổ lỗi cho xác để được thanh thản Bù lại, hồn sẽ làm mọi việc để thỏa mãn những khát thèm của xác hàng thịt Đó là cách vừa giúp con người thoả mãn được những đòi hỏi tầm thường của thân xác lại vừa giữ được sự thanh thản cho linh hồn Thực chất “trò chơi tâm hồn” này là phương cách hèn nhát để con người lừa dối chính mình và cuộc đời
- Lúc này, trước sự lấn lướt, dồn đuổi của xác hàng thịt, hồn Trương Ba chỉ còn biết thốt lên:
“Lĩ lẽ của anh thật ti tiện!” Và hồn đau khổ tuyệt vọng thốt lên “Trời!” Xác chủ động tuyên chiến khi hồn Trương Ba khao khát được tồn tại độc lập; xác thách thức, giễu cợt, cao giọng đòi hồn phải “thành thật trả lời” Xác biết rõ hồn nghĩ gì, đồng thời cũng tỏ ra thấu hiểu từ điệu bộ lúng túng bên ngoài đến những biện luận tìm kiếm sự thanh thản của hồn Hồn Trương Ba đã thực sự bối rối, khổ sở, bế tắc trước sự đắc thắng và những lí lẽ trâng tráo mà đầy sức thuyết phục của xác hàng thịt Khi thì cao giọng thách thức, lúc thì buồn rầu thanh minh, lúc thì đắc ý tinh quái, lúc lại vuốt ve xoa dịu, an ủi… Xác đã chứng tỏ được ưu thế ,
uy quyền và sự chi phối khủng khiếp của nó đối với hồn
=> Khép lại màn đối thoại, khi xác hàng thịt nói: “chẳng còn cách nào khác đâu” “hãy về với tôi này”, hồn đành phải bần thần nhập lại vào xác anh hàng thịt Bần thần không chỉ vì
thua cuộc trước xác hàng thịt, bần thần còn vì Trương Ba ngộ ra một điều gì đó, một sự vỡ
lẽ và hồn buộc phải chấp nhận tạm hòa thuận với tình cảnh trớ trêu “hồn Trương Ba, da hàng thịt”.
c/ Ý nghĩa cuộc đối thoại:
*Về nội dung:
Trang 5- Qua màn đối thoại giữa hồn Trương Ba và xác hàng thịt, có thể thấy Trương Ba có được cuộc sống nhưng là cuộc sống đáng hổ thẹn vì phải sống nhờ sống gửi vào thân xác thô kệch của anh hàng thịt; bị xác chi phối làm cho tha hóa; thậm chí xác còn lôi kéo thỏa hiệp trong cách sống giả dối với mình, với người Bi kịch của Trương Ba chính là lời cảnh báo về những tác động tiêu cực của hoàn cảnh sống đối với con người, khi con người phải sống trong sự dung tục thì sớm muộn cũng bị tha hóa, cũng bị cái dung tục ngự trị, lấn át và hủy hoại những gì trong sạch , đẹp đẽ, cao quý trong con người Sự thắng thế của tiếng nói xác thịt cũng là sự thắng thế của chủ nghĩa vật chất, của tiếng nói bản năng trong mỗi con người
mà đôi khi chúng ta không dám đối diện Dường như Lưu Quang Vũ gián tiếp ủng hộ thái độ sống thanh cao, vượt lên sự tầm thường bản năng của con người
- Cuộc đối thoại giữa hồn và xác cho thấy linh hồn và thể xác là hai phương diện tồn tại trong mỗi con người Có thể nào sống mà không cần đến dáng hình, thân thế? Nhưng lẽ nào đời sống của con người lại chỉ gọi gọn trong những nhu cầu thuần túy bản năng? Người ta không thể bỏ bê thân xác mà chỉ biết đến thứ linh hồn chung chung trừu tượng; đồng thời cũng đừng chạy theo những khát thèm của thân xác khiến con người bị tha hóa tầm thường Điều cốt yếu nhất là có sự thống nhất, hài hòa về linh hồn và thể xác, nếu không sẽ tạo ra bi kịch
- Cuộc đối thoại tưởng tượng giữa hồn và xác chính là một ẩn dụ cho cuộc đấu tranh gay gắt giữa hai phần trong một con người: hồn là biểu tượng cho cái thanh cao, đạo đức; xác biểu tượng cho phần bản năng, ham muốn trần tục Xung đột giữa hồn và xác chính là xung đột giữa khát vọng và dục vọng, giữa phần người và phần con, giữa đạo đức và tội lỗi trong mỗi người Cuộc sống đòi hỏi con người luôn phải đấu tranh với bản thân để vươn tới cái tốt đẹp, chế ngự những phần xấu xa, tầm thường Con người trong cuộc đời nhiều khi không hiểu rõ, không dám đối diện và thành thực với bản thân, đổ lỗi cho thân xác, đổ lỗi cho hoàn cảnh, không dám chịu trách nhiệm về bản thân mình
- Qua đoạn kịch này, Lưu Quang Vũ còn cảnh báo: Nếu linh hồn đầu hàng thể xác thì con người sẽ bị tha hóa Khi con người phải sống trong những cái dung tục mà không kiểm soát được thì tất yếu cái dung tục sẽ ngự trị, sẽ thắng thế, sẽ lấn át và sẽ tàn phá những gì trong sạch, đẹp đẽ, cao quý của mỗi con người
* Về nghệ thuật:
Trang 6+ Cuộc đối thoại giữa hồn và xác là đoạn kịch sinh động, hấp dẫn, giàu ý nghĩa triết lí.
Nghệ thuật ẩn dụ bao trùm đoạn trích, mang ý nghĩa biểu tượng sâu sắc
+ Lưu Quang Vũ đã sáng tạo từ cốt truyện dân gian để tạo ra một tình huống mới, độc
đáo; để vở kịch có sự kết hợp giữa truyền thống và hiện đại
+ Nghệ thuật xây dựng nhân vật kịch của tác giả rất độc đáo; nhân vật được đặt trong
những xung đột đầy kịch tính; hành động của nhân vật phù hợp với hoàn cảnh, tính cách; dựng độc thoại nội tâm, xây dựng nhiều đoạn đối thoại giàu kịch tính, thể hiện rõ tính cách nhân vật
+ Ngôn ngữ kịch của Lưu Quang Vũ vô cùng sắc sảo, giàu cá tính, giản dị mà có chiều
sâu triết lí
3- Thông điệp của Lưu Quang Vũ: Qua cuộc đối thoại tưởng tượng giữa hồn Trương
Ba và xác hàng thịt, Lưu Quang Vũ đã gửi gắm những thông điệp sâu sắc:
Lưu Quang Vũ đã thành công trong việc thể hiện bi kịch của hồn Trương Ba khi phải sống “bên trong một đằng, bên ngoài một nẻo” Qua đó, nhà văn gửi đến người đọc những thông điệp sâu sắc:
+ Cuộc sống này thật đáng quý, nhưng không phải sống thế nào cũng được mà phải sống
tự nhiên với sự hài hòa giữa tâm hồn và thể xác
+ Cuộc sống chỉ thực sự hạnh phúc và có ý nghĩa khi sống chân thật, được sống là chính mình
+ Con người ta luôn phải đấu tranh với nghịch cảnh, với bản thân để sống thanh cao, vươn lên sự tầm thường dung tục để hoàn thiện nhân cách, giữ giá trị người Con người sẽ
phải trả giá đau đớn nếu bất chấp tất cả để đạt được mục đích, để thỏa mãn những ham muốn
vị kỉ Những giá trị tinh thần cao quý sẽ bị mai một nếu con người phải phụ thuộc vào hoàn cảnh dung tục bên ngoài Đó cũng là những đóng góp tư tưởng của Lưu Quang Vũ trong đoạn trích nói riêng, vở kịch “Hồn Trương Ba, da hàng thịt” nói chung
KB:
- Đoạn trích cho ta cảm nhận nỗi đau cũng như phẩm chất cao đẹp của nhân vật Trương Ba,
từ đó thấy được những triết lí sống sâu sắc mà Lưu Quang Vũ gửi gắm đằng sau bi kịch ấy Sức hấp dẫn của đoạn trích chính là ở nghệ thuật xây dựng nhân vật kịch trong những xung
Trang 7đột đầy kịch tính, ở ngôn ngữ kịch sắc sảo, giàu tính triết lí, ở sự kết hợp khéo léo giữa truyền thống và hiện đại
- Với những ý nghĩa sâu sắc mà vở kịch đặt ra, chắc chắn “Hồn Trương Ba da hàng thịt” sẽ
còn chiếm được cảm tình và sự rung động trong trái tim người đọc, người xem mọi thời đại
Vở kịch này cũng đưa Lưu Quang Vũ lên tầm vóc của một trong những nhà soạn kịch tài năng nhất trong nền văn học Việt Nam hiện đại
ĐỀ 2:
Đế Thích: Ông Trương Ba (đắn đo rất lâu rồi quyết định) Vì lòng quí mến ông, tôi sẽ làm cu Tị sống lại, dù có bị phạt nặng Nhưng còn ông rốt cuộc ông muốn nhập vào thân thể ai?
Hồn Trương Ba: (sau một hồi lâu): Tôi đã nghĩ kĩ (nói chậm và khẽ) Tôi không nhập vào hình thù ai nữa! Tôi đã chết rồi, hãy để tôi chết hẳn!
Đế Thích: Không thể được! Việc ông phải chết chỉ là một lầm lẫn của quan thiên đình Cái sai ấy đã được sửa bằng cách làm cho hồn ông được sống.
Hồn Trương Ba: Có những cái sai không thể sửa được Chắp vá gượng ép chỉ càng làm sai thêm Chỉ có cách là đừng bao giờ sai nữa, hoặc phải bù lại bằng một việc đúng khác Việc đúng còn làm kịp bây giờ là làm cu Tị sống lại Còn tôi, cứ để tôi chết hẳn
Đế Thích: Không! Ông phải sống, dù với bất cứ giá nào
Hồn Trương Ba: Không thể sống với bất cứ giá nào được, ông Đế Thích ạ! Có những cái giá đắt quá, không thể trả được Lạ thật, từ lúc tôi có đủ can đảm đi đến quyết định này, tôi bỗng cảm thấy mình lại là Trương Ba thật, tâm hồn tôi lại trở lại thanh thản, trong sáng như xưa
Đế Thích: Ông có biết ông quyết định điều gì không? Ông sẽ không còn lại một chút
gì nữa, không được tham dự vào bất cứ nỗi vui buồn gì! Rồi đây, ngay cả sự ân hận về quyết định này, ông cũng không có được nữa.
Hồn Trương Ba: Tôi hiểu Ông tưởng tôi không ham sống hay sao? Nhưng sống thế này, còn khổ hơn là cái chết Mà không phải chỉ một mình tôi khổ! Những người thân của tôi
sẽ còn phải khổ vì tôi! Còn lấy lí lẽ gì khuyên thằng con tôi đi vào con đường ngay thẳng được? Cuộc sống giả tạo này có lợi cho ai? Họa chăng chỉ có lão lí trưởng và đám trương tuần hỉ hả thu lợi lộc! Đúng, chỉ bọn khốn kiếp là lợi lộc.
(Lưu Quang Vũ, Hồn Trương Ba,da hàng thịt,Ngữ văn 12, tập hai, NXB Giáo dục
-2008, tr.151-152)
Cảm nhận của anh/chị về nhân vật hồn Trương Ba trong đoạn trích trên Từ đó, nhận
xét chiều sâu triết lí về con người của nhà văn Lưu Quang Vũ.
1 Đảm bảo cấu trúc bài nghị luận về một đoạn trích kịch ( có ý phụ)
Có đủ các phần mở bài, thân bài, kết bài Mở bài nêu được vấn đề, thân bài triển khai được vấn đề, kết bài kết luận được vấn đề
Trang 82 Xác định đúng vấn đề cần nghị luận
Nhân vật hồn Trương Ba trong đoạn trích khi đối thoại với Đế Thích; chiều sâu triết lí
về con người của nhà văn Lưu Quang Vũ
3 Triển khai vấn đề nghị luận thành các luận điểm; thể hiện sự cảm nhận sâu sắc và vận dụng tốt các thao tác lập luận; kết hợp chặt chẽ giữa lí lẽ và dẫn chứng Cụ thể:
3.1.Mở bài: 0.25
-Trong làng kịch nói Việt Nam, có lẽ ai cũng biết đến Lưu Quang Vũ - một hiện tượng đặc biệt của sân khấu kịch trường những năm tám mươi của thế kỉ XX Tuy có tài ở nhiều lĩnh vực như viết truyện ngắn, soạn kịch, làm thơ, vẽ tranh nhưng ông được xem là một trong những nhà soạn kịch tài năng nhất của nền văn học nghệ thuật Việt Nam hiện đại Trong các vở kịch của Lưu Quang Vũ, đáng chú ý nhất là vở "Hồn Trương Ba, da hàng thịt" Bằng nghệ thuật xây dựng nội tâm độc đáo, cảnh VII, đoạn cuối vở kịch đem đến cho người đọc nhiều vấn đề tư tưởng sâu sắc qua nhân vật Trương Ba trong thân xác anh hàng thịt -Đoạn trích khi nhân vật Hồn Trương Ba đối thoại với Đế Thích đã thể hiện chiều sâu triết
lí về con người của nhà biên kịch Lưu Quang Vũ
3.2.Thân bài: 3.50
a Khái quát về vở kịch, đoạn trích:
-Hồn Trương Ba, da hàng thịt là vở kịch được Lưu Quang Vũ viết năm 1981, công diễn lần
đầu tiên năm 1984, sau đó được diễn lại nhiều lần trong và ngoài nước Từ cốt truyện dân gian, Lưu Quang Vũ đã xây dựng lại thành một vở kịch nói hiện đại và lồng vào đó nhiều triết lí nhân văn về cuộc đời và con người
- Vị trí, nội dung đoạn trích: thuộc đoạn cuối của cảnh VII
b Cảm nhận nhân vật hồn Trương Ba trong đoạn trích:
b.1 Về nội dung:
- Hoàn cảnh xuất hiện cuộc đối thoại: Trong tác phẩm, Trương Ba là một ông lão gần sáu mươi, thích trồng vườn, yêu cái đẹp, tâm hồn thanh nhã, giỏi đánh cờ Chỉ vì sự tắc trách của Nam Tào gạch nhầm tên mà Trương Ba chết oan Theo lời khuyên của "tiên cờ" Đế Thích, Nam Tào, Bắc Đẩu "sửa sai" bằng cách cho hồn Trương Ba được tiếp tục sống trong thân xác của anh hàng thịt mới chết gần nhà Nhưng điều đó lại đưa Trương Ba và một nghịch cảnh khi linh hồn mình phải trú nhờ vào người khác Do phải sống tạm bợ, lệ thuộc, Trương Ba dần bị xác hàng thịt làm mất đi bản chất trong sạch, ngay thẳng của mình, bị người thân từ chối Ý thức được điều đó, Trương Ba dằn vặt, đau khổ và quyết định chống lại bằng cách tách ra khỏi xác thịt, không chấp nhận để Đế Thích cho nhập vào xác cu Tị
- Nhân vật hồn Trương Ba phê phán sai lầm của Đế Thích:
+Đế Thích gợi ý để hồn rời xác anh hàng thịt sang xác cu Tị Nhưng hồn Trương Ba, sau một “quãng đời” vô cùng thấm thía đã qua, hình dung ra những “nghịch cảnh” khác khi phải sống trong thân xác một đứa bé đã quyết định xin cho cu Tị được sống và mình được
chết hẳn.
+Thần thánh cũng sai lầm, qua lời của Đế Thích: “Việc ông phải chết chỉ là một sai lầm của quan thiên đình Cái sai ấy đả được sửa bằng cách làm cho hồn ông được sống” Nghe Đế Thích trần tình như thế, Hồn Trương Ba đã đáp lại: “Có những cái sai không thể sửa được Chắp vá và gượng ép chỉ làm sai thêm Chỉ có cách là đừng bao giờ sai nữa, hoặc phải bù lại bằng một việc đúng khác” Hồn Trương Ba đã lí luận đúng, ngay từ sự
việc của Trương Ba Trương Ba phải chết vì sự sai lầm cùa các thần quan trên thiên đình
Trang 9Từ sai lầm ấy, và vì tính háo danh, muốn “người trên trời, dưới đất mới biết tới cao cờ như thế nào” nên Đế Thích mới chắp vá và gượng ép” cho hồn Trương Ba nhập vào xác hàng thịt tạo nên nỗi khổ không chỉ cho Trương Ba mà còn với cả những người thân Cũng vì ích
kỉ, háo danh mà Đế Thích quyết phạm một sai lầm khác là cho Hồn Trương Ba nhập vào cu
Tị, nếu Hồn Trương Ba không kịch liệt phản đối;
- Nhân vật hồn Trương Ba có quan niệm sống đúng đắn: sống là chính mình, sống vị tha, cao thượng, nhân hậu:
+Dù rất ham sống (“Ông tưởng tôi không ham sống hay sao?”) nhưng Hồn Trương Ba
lại quyết định “không muốn nhập vào hình thù ai nữa” vì hơn ai hết ông thấu hiểu nỗi khổ của bản thân mình khi phải nương nhờ vào thân xác của người khác.Ông cũng không muốn những người thân của mình phải khổ, phải liên lụy vì mình
+Với quyết định này, Trương Ba đã tự viết nên cái kết có hậu cho cuộc đời mình và cho những người xung quanh Mặc dù sự sống của Trương Ba đã sắp đi đến hồi kết thúc
nhưng Trương Ba đã tìm thấy lại được con người thật của chính bản thân mình: “Lạ thật, từ lúc tôi có đủ can đảm đi đến quyết định này, tôi bỗng cảm thấy mình lại là Trương Ba thật, tâm hồn tôi lại trở lại thanh thản, trong sáng như xưa ” Không chỉ phục sinh lại những
giá trị tốt đẹp của bản thân, Trương Ba còn trở nên bất tử trong suy nghĩ của tất cả những người thân bằng tình cảm nhớ thương, yêu quý
+ Hồn Trương Ba lại phải giải thích rằng cũng ham sống lắm, nhưng sống mà mình không còn là mình, bắt người thân phải khổ vì mình thì đó là cái giá không thể trả được Và
Hồn Trương Ba đã đặt ngược lại vấn đề rồi đi đến kết luận: “Cuộc sống giả tạo này có lợi cho ai? Họa chăng chỉ có lão lí tưởng và đám trương tuần hỉ hả thu lợi lộc! Đúng, chỉ bọn khốn kiếp là lợi lộc”
+Cách giải quyết của Hồn Trương Ba là duy nhất đúng và toàn vẹn nhất dù cách đó
có thể khiến Hồn Trương Ba vĩnh viễn rời xa cuộc đời này, thậm chí “cả sự ân hận về quyết định này, ông cũng không có được nữa” Vì chỉ khi “chết hẳn”, Hồn Trương Ba mới tìm lại được sự thanh thản, trong sáng; những người thân của Trương Ba cũng sẽ không còn phải khổ vì ông; thằng con của Trương Ba sẽ có cơ hội trở lại con đường ngay thẳng Cho đến phút cuối cùng, Hồn Trương Ba vẫn rất nhân hậu, vị tha
- Khái quát: Những lời thoại của Hồn Trương Ba với Đế Thích chứng tỏ nhân vật đã ý thức rõ về tình cảnh trớ trêu, đầy tính chất bi hài của mình, thấm thía nỗi đau khổ về tình trạng ngày càng vênh lệch giữa hồn và xác, đồng thời càng chứng tỏ quyết tâm giải thoát nung nấu của nhân vật Qua màn đối thoại, có thể thấy tác giả gửi gắm nhiều thông điệp vừa trực tiếp vừa gián tiếp, vừa mạnh mẽ, quyết liệt vừa kín đáo và sâu sắc về thời đại chúng ta đang sống, đồng thời ca ngợi vẻ đẹp tâm hồn của những người lao động trong cuộc đấu tranh chống lại sự dung tục, giả tạo để bảo vệ quyền được sống toàn vẹn, hợp với
lẽ tự nhiên cùng sự hoàn thiện nhân cách
- Về nghệ thuật:
+Sáng tạo lại cốt truyện dân gian
+Nghệ thuật dựng cảnh, dựng đối thoại, độc thoại nội tâm Hành động của nhân vật phù hợp với hoàn cảnh, tính cách, góp phần phát triển tình huống kịch
+ Có chiều sâu triết lý khách quan
c Nhận xét nhận xét chiều sâu triết lí về con người của nhà văn Lưu Quang Vũ.
-Màn thoại giữa Trương Ba và Đế Thích một lần nữa khắc sâu vấn đề trung tâm nhất,
Trang 10cốt lõi nhất của toàn bộ tác phẩm, đó là việc người sống vẫn có sự hài hòa giữa linh hồn và thể xác, giữa bên trong và bên ngoài Việc một người vẫn còn đầy khao khát sống như Trương Ba sau quá trình trăn trở, lựa chọn đã chối từ cả hai cơ hội được sống để nhận về mình cái chết đã cho thấy để sống cho ra một người không hề dễ dàng Người ta không thể sống bằng bất cứ giá nào, người chỉ thực sự được là mình khi có sự thống nhất, hòa hợp giữa hoạt động bên ngoài với tâm trạng, cảm xúc bên trong
- Tác giả không chỉ đặt ra vấn đề để người đọc trăn trở suy nghĩ mà đã đi đến trả lời cho
câu hỏi: sống như thế nào là sống có ý nghĩa? Trương Ba chết hẳn để đổi lại sự sống cho
anh hàng thịt, cho cu Tị, để đổi lấy tiếng cười và niềm hạnh phúc cho tất cả những người xung quanh thì câu hỏi: sống như thế nào là có ý nghĩa đã được trả lời một cách rõ ràng: một sự sống chỉ thực sự có ý nghĩa khi người không chỉ biết sống vì mình mà còn biết sống, biết vun đắp, thậm chí biết hi sinh cho hạnh phúc của những người xung quanh Rõ ràng ở đây nhà văn đã đề cao lối sống vị tha, cao thượng Đó cũng chính là lý do cho sự thay đổi đầy dụng ý của tác giả khi biến một người nông dân chung chung trong truyện cổ dân gian thành một người làm vườn trong tác phẩm của mình Hình tượng người làm vườn chính là đại diện cho những người biết vun xới, chăm lo cho hạnh phúc của người khác Ở khía cạnh này chúng ta thấy tư tưởng của nhà văn dù tiến bộ và mới mẻ đến đâu vẫn có sự bắt rễ sâu
và hoàn toàn thống nhất với truyền thống, đạo lý tốt đẹp của dân tộc
3.3.Kết bài: 0.25
- Kết luận về nội dung, nghệ thuật vẻ đẹp nhân vật hồn Trương Ba qua đoạn trích;
- Nêu cảm nghĩ về quan niệm về lẽ sống đẹp dành cho con người