Đối với tình hình trong nước Thực dân Pháp thi hành chính sách thời chiến tàn bạo để phát xít hóa bộ máy thống trị, thẳng tay đàn áp phong trào cách mạng của nhân dân ta.. Sau sự kiện đó
Trang 1B Ộ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC VĂN HIẾN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
TI ỂU LUẬN HẾT MÔN:
L ỊCH SỬ ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM
ĐẶT NHIỆM VỤ GIẢI PHÓNG DÂN TỘC LÊN HÀNG ĐẦU
Nhóm sinh viên thực hiện:
Lớp:
Tổ: 6 GVHD:
TP.HCM, THÁNG 3 NĂM 2022
Trang 2M ỤC LỤC
PHẦN MỞ ĐẦU 3
1 Lý do chọn đề tài 3
2 Tình hình nghiên cứu đề tài 3
3 Mục đích chọn đề tài 4
4 Phương pháp nghiên cứu 4
5 Ý nghĩa của đề tài 4
6 Kết cấu của đề tài 4
PHẦN NỘI DUNG 5
Chương 1: Đảng lãnh đạo chuẩn bị lực lượng về mọi mặt cho cuộc tổng khởi nghĩa giành chính quyền cách mạng (1939-1945) 5
1.1 Bối cảnh lịch sử thời kỳ 1939-1945 5
1.2 Chủ trương chiến lược mới của Đảng 6
1.3 Đảng lãnh đạo đẩy mạnh việc chuẩn bị lực lượng cho cuộc tổng khởi nghĩa vũ trang 9
Chương 2: Cách mạng tháng 8 năm 1945 thắng lợi 11
2.1 Cao trào kháng Nhật cứu nước 11
2.2 Tổng khởi nghĩa giành chính quyền 14
2.3 Ý nghĩa, kinh nghiệm của Cách mạng tháng 8 16
KẾT LUẬN 19
TÀI LIỆU THAM KHẢO 21
Trang 3PH ẦN MỞ ĐẦU
Nhóm chúng em có hai lý do để chọn đề tài này
Lý do đầu tiên là vai trò của Đảng vào năm 1939 – 1945 trước tình hình đầy biến động của các cuộc tấn công của phát xít Đức ở các nước trên thế giới Đối với tình hình trong nước Thực dân Pháp thi hành chính sách thời chiến tàn bạo để phát xít hóa bộ máy thống trị, thẳng tay đàn áp phong trào cách mạng của nhân dân ta Ngoài ra, phát xít Nhật vượt biên giới Việt – Trung tấn công vào nước ta Nhật đã dùng thủ đoạn tàn ác bằng cách thu mua lương thực, chủ yếu là lúa gạo theo lối cưỡng bức với giá rẻ mạt Chính thủ đoạn tàn ác này đã gây ra nạn khan hiếm lương thực nghiêm trọng, khiến gần 2 triệu đồng bào
ta chết đói cuối năm 1944 – đầu năm 1945 Trước những tình hình đó đảng ta đã đề ra những chủ trương hết sức quan trọng để cứu lấy dân tộc và đất nước
Lý do thứ hai là vai trò lãnh đạo của Đảng trong cao trào kháng Nhật cứu nước Vào đầu năm phát xít Đức đang ở bên bờ diệt vong, phát xít Nhật ở vào tình thế khốn quẫn,
hội nghị chủ trương phát động một một cao trào kháng Nhật, cứu nước mạnh mẽ làm tiền
đề cho cuộc tổng khởi nghĩa Ngày 12- 3- 1945, Đảng ra chỉ thị Nhật – Pháp bắn nhau và hành động của chúng ta Cao trào kháng Nhật cứu nước được phát động Phong trào đấu tranh vũ trang kết hợp với đấu tranh chính trị và khởi nghĩa từng phần diễn ra sôi nổi ở thượng du, trung du miền Bắc.Cao trào kháng Nhật cứu nước phát triển tới đỉnh cao sau khi phát xít Đức ký văn bản đầu hàng Liên Xô và Đồng minh đầu tháng 5- 1945 và phát xít Nhật đầu hàng giữa tháng 8- 1945 Sau sự kiện đó lực lượng cách mạng được tăng cường, làm cho toàn Đảng, toàn dân sẵn sàng, chủ động, tiến lên chớp thời cơ tổng khởi nghĩa để hướng đến cách mạng tháng 8 năm 1945 thắng lợi
Vì vậy, nhóm chúng em nghiên cứu đề tài này để làm rõ vai trò của đảng vào năm
1939 – 1945 và vai trò lãnh đạo của đảng trong cách mạng tháng Tám năm 1945
Nhóm sinh viên chúng em đã căn cứ vào những tài liệu về lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam, tài liệu về đường lối cách mạng Đảng Cộng sản Việt Nam, tài liệu về tư tưởng Hồ Chí Minh để hoàn thành nghiên cứu đề tài này
Trang 43 M ục đích chọn đề tài
Để làm rõ vai trò của đảng ta trước tình hình đầy biến động của các cuộc tấn công của phe phát xít trong nước và thế giới trong những năm 1939 – 1945 Đồng thời làm rõ sự lãnh đạo của đảng để phát động toàn dân đứng lên đấu tranh giành lại chính quyền Việt Nam trong cách mạng tháng tháng 8 trước phe phát xít Nhật và kháng chiến chống Pháp
Phương pháp lịch sử, phương pháp logic, phương pháp tổng hợp, phương pháp phân tích
Nhằm giáo dục cho thế hệ mai sau hiểu biết thêm về truyền thống yêu nước, nâng cao tinh thần tự hào của nhân dân ta đối với Đảng, tinh thần bất khuất chống giặc ngoại xâm, giúp cho thế hệ mai sau học được thêm nhiều chiến lược đối phó của đảng ta với chủ nghĩa phát xít và thực dân Pháp
Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo, đề tài chia làm hai chương:
Chương 1: Đảng lãnh đao chuẩn bị lực lượng về mọi mặt cho cuộc tổng khởi nghĩa giành chính quyền cách mạng (1939-1945)
Chương 2: Cách mạng tháng 8 năm 1945 thắng lợi
Trang 5Ngày 5-6-1940, Đức tấn công vào Pari (Pháp), và đến ngày 17-6, chính phủ Pháp đầu hàng Đức Chính phủ phản động Pêtanh lên nắm quyền, thi hành tất cả các chính sách trước đây, kể cả ở chính quốc vào thuộc địa
Ngày 22-6-1941, không tuyên chiến và cũng không đưa ra yêu sách gì, phát xít Đức
bất ngờ mở cuộc tấn công trên khắp biên giới phía Tây của Liên Xô Điều này đã làm cho tính chất chiến tranh đế quốc chuyển thành chiến tranh giữa lực lượng dân chủ do Liên
Xô đứng đầu với lực lượng phátxít do Đức cầm đầu
1.1.2 Tình hình trong nước
Chiến tranh thế giới thứ hai đã ảnh hưởng mạnh mẽ, trực tiếp đến Đông Dương và Việt Nam Ngày 28-9-1939, Toàn quyền Đông Dương ra nghị định cấm tuyên truyền Cộng sản, cấm lưu hành, tàng trữ tài liệu cộng sản; đặt Đảng Cộng sản Đông Dương ra ngoài vòng pháp luật; giải tán các hội ái hữu, nghiệp đoàn, tịch thu tài sản của các tổ chức đó; đóng cửa các tờ báo, nhà xuất bản; cấm hội họp và tụ tập đông người
Thực dân Pháp thi hành chính sách thời chiến tàn bạo Chúng phát xít hóa bộ máy thống trị; thẳng tay đàn áp phong trào cách mạng của nhân dân ta; thủ tiêu các quyền tự
do, dân chủ; tập trung lực lượng đánh vào Đảng Cộng sản Đông Dương; thực hiện hàng
Trang 6loạt chính sách nhằm vơ vét sức người, sức của ở Đông Dương để dốc vào cuộc chiến tranh Hàng nghìn cuộc khám xét bất ngờ đã diễn ra khắp nơi Thực dân Pháp ban bố lệnh tổng động viên nhằm cung cấp cho “quốc mẫu” tiềm lực tối đa của Đông Dương về quân
sự, nhân lực, các sản phẩm và nguyên liệu, hơn 7 vạn thanh niên đã bị bắt sang Pháp để làm bia đỡ đạn Chúng còn thi hành chính sách “Kinh tế chỉ huy”, thực chất là lợi dụng thời chiến để nắm độc quyền toàn bộ nền kinh tế Đông Dương và tăng cường việc đầu cơ tích trữ để bóc lột nhân dân ta được nhiều hơn Thực dân Pháp cho tăng mức thuế cũ, đặt thêm thuế mới, đồng thời sa thải bớt công nhân, viên chức, giảm tiền lương, tăng giờ làm, kiểm soát gắt gao việc sản xuất và phân phối, ấn định giá cả Chính sách tàn bạo của thực dân Pháp đã đẩy nhân dân ta vào cảnh sống ngột ngạt về chính trị, bần cùng về kinh tế Ngày 22-9-1940, phát xít Nhật vượt biên giới Việt – Trung tấn công vào nước ta Pháp nhanh chóng ký hiệp định đầu hàng Nhật Phát xít Nhật giữ nguyên bộ máy thống trị
của thực dân Pháp, dùng nó để vơ vét kinh tế phục vụ cho nhu cầu chiến tranh và đàn áp phong trào cách mạng Thủ đoạn tàn ác của Nhật là thu mua lương thực, chủ yếu là lúa gạo theo lối cưỡng bức với giá rẻ mạt, một phần để cung cấp cho quân đội Nhật, một phần
để tích trữ, chuẩn bị cho chiến tranh Chính thủ đoạn tàn ác này đã gây ra nạn khan hiếm lương thực nghiêm trọng, khiến gần 2 triệu đồng bào ta chết đói cuối năm 1944 – đầu năm 1945 Dưới hai tầng áp bức, bóc lột nặng nề của Nhật – Pháp, đời sống của nhân dân
ta vô cùng khổ cực, điêu đứng Mâu thuẫn giữa dân tộc ta với đế quốc Pháp và phát xít
Nhật ngày càng trở nên gay gắt hơn
Trước những biến chuyển của tình hình thế giới và trong nước, Đảng ta đã kịp thời đề
ra những chủ trương chiến lược mới giai đoạn 1939-1945 thể hiện qua ba Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương Đảng: Hội nghị Trung ương lần thứ 6 (11-1939), Hội nghị Trung ương lần thứ 7 (11-1940) và Hội nghị Trung ương lần thứ 8 (5-1941) Ban Chấp hành Trung ương quyết định chuyển hướng chỉ đạo chiến lược như sau:
M ột là: đặt nhiệm vụ giải phóng dân tộc lên hàng đầu, nêu cao mục tiêu giành độc
l ập, giành chính quyền
Hội nghị lần thứ 6 đã nhận định rằng: trong điều kiện lịch sử mới, giải phóng dân tộc
là nhiệm vụ hàng đầu và cấp bách nhất của cách mạng Đông Dương; và mâu thuẫn chủ
Trang 7yếu, gay gắt nhất ở Đông Dương lúc này là mâu thuẫn giữa đế quốc Pháp và các dân tộc Đông Dương
Hội nghị lần thứ 7 khẳng định nhiệm vụ trước mắt của Đảng là chuẩn bị lãnh đạo cuộc
“võ trang bạo động giành lấy quyền tự do độc lập”
Từ hai hội nghị trên, Hội nghị lần thứ 8 đã xác định mâu thuẫn chủ yếu ở nước ta đòi
hỏi được giải quyết cấp bách là mâu thuẫn giữa dân tộc Việt Nam với bọn đế quốc, phát xít Pháp – Nhật Quyền lợi của bộ phận giai cấp được đặt dưới sự tồn vong của dân tộc Trong lúc này, “nếu không giải quyết được vấn đề dân tộc giải phóng, không đòi được độc lập, tự do cho toàn thể dân tộc thì chẳng những quốc gia dân tộc chịu mãi kiếp trâu ngựa mà quyền lợi giai cấp đến ngàn vạn năm cũng không đạt được” Hội nghị 8 tiếp tục đặt nhiệm vụ giải phóng dân tộc lên hàng đầu Để tập trung lực lượng chống đế quốc, Hội nghị tạm gác khẩu hiệu “đánh đổ địa chủ, chia ruộng đất cho dân cày”, thay bằng các
khẩu hiệu “tịch thu ruộng đất của bọn đế quốc và Việt gian chia cho dân cày nghèo”, thực
hiện giảm tô, giảm tức, chia lại ruộng công tiến đến dân cày có ruộng
Hai là: Ch ủ trương giải quyết vấn đề dân tộc trong khuôn khổ mỗi nước Đông Dương, quyết định thành lập Mặt trận Việt Minh
Hội nghị Trung ương lần thứ 8 chủ trương giải quyết vấn đề dân tộc trong từng nước Đông Dương trên cơ sở tôn trọng quyền dân tộc tự quyết nhằm khơi dậy mạnh mẽ tinh thần dân tộc của nhân dân các nước Đông Dương Ở Việt Nam, Ban Chấp hành Trung ương cho thành lập Việt Nam độc lập đồng minh (gọi tắt là Việt Minh), thay cho Mặt trận
thống nhất dân tộc phản đế Đông Dương (thành lập ở Hội nghị lần thứ 6), thay tên các Hội phản đế thành Hội cứu quốc (Nông dân cứu quốc, Thiếu niên cứu quốc, Phụ lão cứu quốc…) Mặt trận Việt Minh là biểu tượng của khối đại đoàn kết dân tộc Mặt trận đã hiệu triệu nhân dân, đánh thức tinh thần dân tộc, tập hợp và đoàn kết rộng rãi mọi người dân yêu nước, không phân biệt thành phần, lứa tuổi, tôn giáo, giới tính vào thực hiện nhiệm
vụ giải phóng quốc gia, dân tộc
Ba là: Quy ết định xúc tiến chuẩn bị khởi nghĩa vũ trang, ra sức phát triển lực lượng cách mạng, tiến hành xây dựng căn cứ địa cách mạng, đi từ khởi nghĩa từng
ph ần tiến lên tổng khởi nghĩa
Trang 8Hội nghị Trung ương lần thứ 6 đã nhấn mạnh nhiệm vụ chính trị của quần chúng lúc này là dự bị điều kiện bước tới bạo động làm cách mạng giải phóng dân tộc Đội du kích Bắc Sơn ra đời, căn cứ địa Bắc Sơn – Vũ Nhai do Thường vụ Trung ương chỉ đạo được hình thành
Hội nghị lần thứ 7 tiếp tục duy trì lực lượng vũ trang Bắc Sơn, xây dựng thành căn cứ địa cách mạng và thành lập những đội du kích hoạt động phân tán (đội du kích Bắc Sơn, đội du kích thiếu niên Đình Bảng…), chống địch, bảo vệ dân
Hội nghị lần thứ 8 đã đặt ra nhiệm vụ trung tâm của toàn Đảng, toàn dân trong giai đoạn hiện tại là chuẩn bị khởi nghĩa vũ trang Để đưa cuộc khởi nghĩa vũ trang đi đến thắng lợi, cần phải ra sức phát triển lực lượng cách mạng (bao gồm lực lượng chính trị và lực lượng vũ trang) với hình thức tổ chức thích hợp, tiến hành xây dựng căn cứ địa cách mạng, lấy vùng Bắc Sơn – Vũ Nhai làm trung tâm Ban Chấp hành Trung ương cũng xác định phương châm và hình thái khởi nghĩa là “lãnh đạo cuộc khởi nghĩa từng phần trong
từng địa phương giành thắng lợi mở đường cho một cuộc tổng khởi nghĩa to lớn để giành chính quyền”
B ốn là: Chú trọng công tác xây dựng Đảng
Ban chấp hành Trung ương đặc biệt chú trọng công tác xây dựng Đảng nhằm nâng cao năng lực tổ chức thực tiễn và năng lực lãnh đạo của Đảng Đồng thời chủ trương kiện toàn hệ thống tổ chức của Đảng từ Trung ương đến cơ sở, thống nhất tư tưởng, thống nhất
ý chí và hành động Đảng mở nhiều lớp huấn luyện ngắn ngày nhằm đào tạo cán bộ cho cách mạng (cán bộ lãnh đạo, cán bộ công vận, nông vận, binh vận, quân sự) Cán bộ bắt buộc phải chịu huấn luyện theo chương trình phổ thông của Đảng Đặc biệt, Đảng chú trọng công tác chống các phần tử phá hoại trong Đảng
Như vậy, các Nghị quyết của ba Hội nghị Trung ương 6, 7, 8 đã phát triển và hoàn
chỉnh đường lối cách mạng giải phóng dân tộc, đồng thời phản ánh sự nhạy bén của Đảng trước tình hình mới có nhiều thay đổi Hội nghị lần thứ 6 mở đầu sự chuyển hướng, Hội nghị lần thứ 7 bổ sung nội dung chuyển hướng và Hội nghị lần thứ 8 hoàn chỉnh sự thay đổi chiến lược cách mạng Sự chuyển hướng chỉ đạo chiến lược của Đảng trong giai đoạn này là hoàn toàn đúng đắn, sáng tạo; giúp công tác chuẩn bị giành chính quyền diễn ra sôi nổi ở khắp các địa phương trong cả nước, cổ vũ và thúc đẩy mạnh mẽ phong trào cách
Trang 9mạng của quần chúng nhân dân; trở thành ngọn cờ dẫn đường cho nhân dân ta tiến lên giành thắng lợi trong sự nghiệp đánh Pháp, đuổi Nhật, giành độc lập, tự do cho dân tộc
1.3 Đảng lãnh đạo đẩy mạnh việc chuẩn bị lực lượng cho cuộc tổng khởi nghĩa vũ trang
Để có lực lượng chính trị quần chúng hùng mạnh đủ sức chiến thắng kẻ thù, Đảng chủ trương thành lập Mặt trận Việt Minh Ngày 25-10-1941, Mặt trận Việt Minh (Việt Nam độc lập đồng minh) tuyên bố ra đời Việt Minh đã công bố tuyên ngôn, chương trình và điều lệ chính thức gồm 44 điều cụ thể để thực hiện được hai vấn đề cơ bản là làm cho nước Việt Nam hoàn toàn độc lập, nhân dân Việt Nam được sung sướng, tự do
Thông qua Mặt trận Việt Minh, Đảng đẩy mạnh thành lập, mở rộng các tổ chức chính trị quần chúng, xây dựng các Hội cứu quốc: Hội công nhân cứu quốc, Hội phụ nữ cứu
quốc, Hội thanh niên cứu quốc, Tự vệ cứu quốc…Các Hội phản đế đều chuyển thành các
Hội cứu quốc Bên cạnh những đoàn thể cứu quốc có tính chất chính trị, cách mạng rõ rệt như trên thì còn có những đoàn thể không có điều lệ, hoạt động công khai và bán công khai: Hội cứu tế thất nghiệp, Hội tương tế, Hội hiếu hỉ…Ở hầu khắp các vùng nông thôn
và thành thị Bắc Kỳ, các đoàn thể Việt Minh, các hội Cứu quốc quân được xây dựng và củng cố Tại các thành phố, thị xã như Hà Nội, Hải Phòng, Nam Định, v.v , các hội Cứu
quốc quân được thành lập trong nhiều nhà máy, trường học Ở nhiều tỉnh ven biển Trung
Kỳ, phong trào Việt Minh phát triển mạnh trong nông dân, công nhân, dân nghèo thành thị Tại Nam Kỳ, tổ chức Việt Minh có cơ sở tại Sài Gòn, Gia Định, Tây Ninh và một số tỉnh khác Năm 1944, một số tổ chức chính trị yêu nước ra đời và tham gia làm thành viên của Mặt trận Việt Minh như Đảng dân chủ Việt Nam, Hội văn hóa cứu quốc Việt Nam Đảng cũng tăng cường công tác vận động binh lính người Việt trong quân đội Pháp,
những ngoại kiều ở Đông Dương đấu tranh chống phát xít
Bên cạnh đó, nhiều sách báo của Đảng, của Mặt trận Việt Minh được xuất bản Năm
1943, Đảng ban hành “Đề cương văn hóa Việt Nam”, được xem là cương lĩnh văn hóa đầu tiên của Đảng, nhằm xây dựng nền văn hóa mới theo ba nguyên tắc: “Dân tộc hóa”,
“Khoa học hóa” và “Đại chúng hóa” để định hướng đấu tranh trên lĩnh vực tư tưởng, văn hóa, lý luận Đề cương đã trở thành ngọn cờ cổ vũ, động viên giới tri thức, khoa học, văn
Trang 10học, nghệ thuật Việt Nam đương thời vào cuộc chiến đấu quyết liệt cho sự toàn thắng của cách mạng dân tộc, dân chủ
Cùng với việc xây dựng lực lượng chính trị, công tác xây dựng lực lượng vũ trang cũng được Đảng đặc biệt coi trọng
Năm 1941, sau khi về nước, Nguyễn Ái Quốc quyết định chọn Cao Bằng để xây dựng căn cứ địa và cho thành lập đội vũ trang ở đây Người còn tự tay soạn thảo “Mười điều kỷ luật” và những nguyên tắc cơ bản xây dựng quân đội; cho tổ chức các lớp huấn luyện chính trị, quân sự, biên soạn các tài liệu về cách đánh du kích, kinh nghiệm của du kích Nga, Tàu Cao Bằng trở thành một căn cứ địa cách mạng, một địa bàn điển hình về xây dựng và phát triển lực lượng Dưới sự chỉ đạo của Ban thường vụ Trung ương Đảng, đội
du kích Bắc Sơn được duy trì và đổi tên thành Cứu quốc quân Cứu quốc quân tiến hành gây dựng cơ sở chính trị, mở rộng khu căn cứ Ngày 22-12-1944, Hồ Chí Minh quyết định thành lập đội “Việt Nam tuyên truyền giải phóng quân” ở Cao Bằng do đồng chí Võ Nguyên Giáp lãnh đạo “Việt Nam tuyên truyền giải phóng quân” phát triển nhanh chóng, đẩy mạnh công tác tuyên truyền vũ trang, xây dựng cơ sở cách mạng Và để phát triển lực lượng vũ trang lên một bước, tháng 4-1945, Hội nghị quân sự cách mạng Bắc Kỳ quyết định thống nhất các lực lượng vũ trang của Đảng như Cứu quốc quân, Việt Nam tuyên truyền giải phóng quân thành “Việt Nam giải phóng quân” Ngày 15-5-1945, “Việt Nam
giải phóng quân” chính thức ra đời, đánh dấu sự trưởng thành mới của tư duy và sự chỉ đạo công tác quân sự của Đảng ta, đồng thời đẩy mạnh cao trào kháng Nhật cứu nước