NGHỆ THUẬT PHÂN TÍCH tâm lí trong truyện vợ chồng a phủ của tô hoài

Tự lựa chọn một đoạn trích trong truyện Vợ chồng A Phủ của Tô Hoài, em hãy phân tích để làm nổi bật thành công của tác giả trong việc khắc họa nội tâm nhân vật “Vợ chồng A Phủ” là thành quả đẹp trong.

Tự lựa chọn một đoạn trích trong truyện Vợ chồng A Phủ của Tô Hoài, em hãy phân tích để làm nổi bật thành công của tác giả trong việc khắc họa nội tâm nhân vật

“Vợ chồng A Phủ” là thành quả đẹp trong mùa thu hoạch đầu tiên của Tô Hoài trên quê hương văn học mới của ông Tác phẩm gồm ba truyện, viết về cuộc sống của

ba dân tộc ít người khác nhau cùng tụ cư tại vùng cao Tây Bắc Tác phẩm đã thể hiện đặc sắc cuộc sống của đôi thanh niên nam nữ Mèo, Mị và A Phủ, trong suốt quá trình họ bị phong kiến thực dân áp bức đến khi giác ngộ Cách mạng Dấu ấn đậm nét nhất trong lòng bạn đọc ehính là đời sống nội tâm nhân vật Mị đã được Tô Hoài dụng công khắc họa trong đoạn trích diễn biến tâm trạng Mị ở nhà thống lí Pá Tra khi mùa xúân đến cho tới đêm mùa đông định mệnh, Mị cởi dây trói cứu A Phủ

Trước khi đến với đời sống nội tâm của nhân vật Mị ở trích đoạn này, ta hãy ngược dòng thời gian tìm hiểu về cuộc sống đầy bi thương của cô gái Mèo xinh đẹp trước đó

Mị là cô gái có nhan sắc, yêu đời, tâm hồn đẹp của nàng ăm ắp khát vọng hạnh phúc, lại chăm chỉ và thật hiếu thảo Nhưng: “Trời xanh quen thói má hồng đánh ghen” Hủ tục cho vay nặng lãi và xiết nợ đã biến Mị thành “món hàng” gán nợ cho nhà thống lí Pá Tra Để rồi từ đây, cuộc đời Mị rơi vào một cái vòng luẩn quẩn không lối thoát Sự kiện Mị làm con dâu gán nợ nhà thống lí Pá Tra giống như

“thanh nam châm” hút toàn bộ nỗi khổ đau đời Mị lại Xu hướng khám phá nhân vật - số phận của Tô Hoài có cơ hội dựng lên một bản cáo trạng qua một cuộc đời: món nợ nhà giàu truyền kiếp đã cướp trắng cả tuổi trẻ dào dạt khát vọng của Mị Nhà văn dựng lên những phép so sánh thật đau đớn: Mị là con trâu, con ngựa (so sánh tương đồng), thậm chí không bằng con ngựa (so sánh đòn bẩy) Mị “lùi lũi như con rùa nuôi trong xó cửa” Thủ pháp “vật hóa” nhưng không mang hiệu quả trào phúng mà để cực tả nỗi đau: kiếp người là kiếp vật

Mị tốt đẹp thế, mà lại cơ cực thế Đó là một nghịch lí Nghịch lí này bao chứa hai tầng nghĩa: Thứ nhất, nó chân thực, nên hé mở một bút pháp không đơn điệu Thứ hai, nó hé mở tiếp một sức cảm thống lớn Nghệ sĩ chân chính là người biết cảm thống với những kiếp sống bé mọn nhất-, những phần đời đau đớn, tồi tệ nhất Có sống gần những con người cùng khốn, Nam Cao mới cảm nhận hết cơn quằn quại, hoảng loạn đời Chí Phèo, Tô Hoài mới khám phá ra cái mất lớn nhất của Mị: đánh mất tình đồng loại trong thái độ thản nhiên, tàn nhẫn trước cái chết đang ập xuồng đầu A Phủ Cái mất ghê ghớm ấy hé mở một lời cáo trạng dữ dội mà Mị là nhân chứng về sự bị tước đoạt quyền sống đến triệt để

Nhưng nếu chỉ dừng lại ở đó liệu tác phẩm của Tồ Hoài có đọng lại bền lâu trong

kí ức bạn đọc đến thế không? Cái tài và cái tâm của nhà văn nằm ở thủ thuật tạo sức nén cho nhân vật trỗi dậy Diễn biến tầm trạng nhân vật Mị đã cho thấy sự

vùng lên quyết liệt với hai đột biến lớn: đêm tình mùa xuân (muôn đi chơi) và đêm đông trên núi cao (cứu A Phủ)

Mùa xuân đến Mùa xuân đẹp nhất trong năm mang lại cho con người hi vọng, ước

mơ, là mùa của lễ hội, vui chơi, mùa của tình yêu Tuy nhiên, sống trong nhà thống

lí Pá Tra với tư cách là con dâu gạt nợ, làm việc quần quật như súc nô, Mị không

có quyền vui chơi lễ hội Nhưng những tiếng sáo gọi bạn tình, tiếng khèn đêm hội vân vang vọng đến căn buồng tăm tối của Mị, đánh thức ở Mị khát vọng được sống, được vui chơi như bao thanh niên khác mà bấy lâu tưởng như những khát vọng ấy đã chết lịm từ bao giờ

Từ một tâm trạng lặng lẽ, u uẩn, một cuộc sống vô vị như cái máy, không có quá khứ, không có hiện tại và không có tương lai, Mị nghe tiếng sáo tha thiết gọi bạn

mà hồi tưởng những ngày hồn nhiên, tươi trẻ thuở xưa Ngày ấy: “Mị thổi sáo giỏi

Mị thổi lá cũng hay như thổi sáo” đến nỗi biết bao trai làng “đi theo Mị hết núi này sang núi khác” Tiếng sáo đó giúp Mị nhận ra một điều tưởng như đã chìm vào quên lãng, rằng ngày xưa Mị cũng là một cô gái tài hoa, tươi trẻ, hồn nhiên và xinh đẹp, cũng làm say đắm lòng người Thế mà bây giờ

Tiết xuân, những âm thanh vui vẻ của đám hội và hồi tựởng về tuổi mộng mơ đã làm Mị như sống lại, Mị thấy yêu đời Đánh thức một tâm hồn chai lì như vậy đâu phải là dễ nếu không có mùa xuân với sức sống của đất trời, với những tình yêu đôi lứa và nếu như bản thân Mị không có một sức sống tiềm tàng, mãnh liệt! Sức sống đó đã bị nhà Pá Tra bóp chết từ khi Mị mới bước chân về làm dâu, không để cho nó có cơ hội nào nhen nhúm lại Bây giờ nó bắt đầu bừng lên khi Mị thấy yêu đời: “Mị thấy lòng mình vui sướng lại Mị còn trẻ, Mị vẫn còn trẻ" Mị đã tìm được niềm vui dù mơ hồ, Mị thấy được tuổi trẻ của mình vẫn còn, Mị bắt đầu thấy thời gian quý giá và cần phải hưởng trọn vẹn niềm vui chứ không thể để tất cả buông xuôi như bấy lâu nay nữa Nếu như lúc trước Mị hoàn toàn mờ Mịt về thời gian,

Mị không nhớ mình về đây lúc nào vì suốt năm suốt tháng đầu tắt, mặt tối thì bây giờ Mị đã có ý niệm về thời gian Mị ý thức được đây là mùa xuân và mình phải được hưởng niềm vui của mùa xuân Những tiếng sáo thiết tha, bồi hồi, thúc giục

Mị Từ ý nghĩ: “mình cũng là con trâu, mình củng là con ngựa”, chỉ biết “sống như con rùa lùi lũi ở xó cửa”, Mị muốn có cái quyền đơn giản như bao người khác: “Mị muốn đi chơi” Đôi với Mị đây là một sự thay đổi lớn lao mà vẫn còn kịp lúc, tuy bắt nguồn từ những cảm xúc nhất thời nhưng nó chứng tỏ Mị vẫn còn là một con người Hễ là con người thì cũng biết vui xuân, vui Tết, thổi sáo, đánh pao, nhảy múa như bao người khác chứ!

Chính sự thay đổi đó làm A Sử ngạc nhiên vì dưới mắt hắn, Mị chẳng khác nào súc

nô Hành động trói Mị tàn nhẫn của hắn tuy giam giữ được thể xác Mị song không thể giam giữ được tâm hồn Mị: “Lòng Mị vẫn rập rờn tiếng sáo” Tai Mị vẫn lắng nghe tiếng sáo từ ngoài bãi vọng vào Tâm hồn Mị bây giờ như chơi vơi trong mộng tưởng, vượt qua núi đồi, trở về với thời xa xưa của một hình bóng tươi tấn, tài hoa Sức sống trỗi dậy làm Mị phơi phới, mơ mộng trong thoáng chốc nhưng

rồi nó lại kéo Mị về với thực tại Chính sức sống của Mị buộc Mị phải nghĩ đến liệu Mị có duy trì được sự sống này hay không? Mị đã biết sợ chết; “Mị thử cựa mình, các dây trói xiết lấy người đau như đứt từng mảng thịt” Nhớ đến người chị dâu cũng bị trói chết, Mị sợ Và một khi người ta biết sợ chốt thì người ta càng thêm yêu cuộc sống Mị cũng vậy

Bên cạnh tâm trạng trong đêm mùa xuân đã một lần khơi dậy sức sống mãnh liệt vốn đã tiềm tàng trong con người Mị, ta không thể quên, đột biến lổn nhất, đủ sức làm đổi thay một kiếp người là cái đêm mùa đông ấy, Mị cứu A Phủ Đột biến này đặt ra nhiều thử thách lớn với cây bút hiện thực tâm lí Tô Hoài Ông đã tỏ ra khá chắc tay trong việc miêu tả tinh tế diễn biến tâm lí nhân vật Mị ở lẩn đột biến thứ hai này

Mị khởi đầu trong trạng thái thản nhiên đáng sợ: “Ngọn lửa sưởi bùng lên, cùng lúc ấy thì Mị cũng nhìn sang, thấy mắt A Phủ trừng trừng, mới biết A Phủ còn sống Mấy đêm nay như thế Nhưng Mị vẫn thản nhiên thổi lửa, hơ tay Nêu A Phủ

là cái xác chết đứng đấy, củng thế thôi” Tâm hồn người đàn bậ vốn nhân hậu ấy

đã rơi vào trạng thái vô cảm, tê dại - chứng tích của tình trạng bị “chai lì” cảm xúc

“Dòng nước mắt lấp lánh bò xuống hai hõm má đã xám đen lại” của A Phủ đã làm hồi sinh trái tim đầy thương tích của Mị: “Mị chợt nhớ năm trước A Sử trói Mị ” Thương mình, thương người, tình thương gọi tình thương tạo sức mạnh phi

thường Ý nghĩ: “người kia việc gì mà phải chết cứ thôi thúc Mị”

Lòng thương người mạnh mẽ, lấn át cả nỗi thương thân đó là quy luật của lòng nhân hậu Chính điều này làm Mị chiến thăng nỗi sợ, dẫn Mị tới hành động đột ngột mà tất yếu: rút dao cắt dây trói cứu A Phủ

Cái sợ lại ập xuống, nhưng thúc đẩy bản nãng tự vệ tích cực của Mị: chạy theo A Phủ Cắt dây trói cứu A Phủ, Mị cũng đã tự cắt dây trói cứu cuộc đời mình Từ đây, cuộc đờí Mị bước sang trang mới với niềm vui của hạnh phúc lứa đôi được sưởi chiếu dưới ánh sáng cách mạng

So với lần một, sự quẫy đạp lần hai của Mị triệt để hơn Lần trước: số phận đứng im; lần sau: bản năng quyết liệt đã giở một trang mới trong đời.Mị Tự do đang hé cười, đón đợi Sự diễn tả hợp lí những nghịch lí diễn biến tinh vi trong hồn người

đã giúp Tô Hoài phần nào đạt đến cái gọi là “phép biện chứng tâm hồn”, nên Mị hiện ra không đơn giản mà đầy mâu thuẫn, gây những bất ngờ thú vị mà vẫn hoàn toàn hợp lí, phản ánh đúng bản chất hiện thực

Cùng viết về số phận con người bị đọa đầy, áp bức, các nhà văn hiện thực lớp trước như Nguyên Hồng, Nam Cao, Ngô Tất Tố tuy đã có cảm nhận sâu sắc với

số phận của họ mà cũng là của tất cả dân tộc bị áp bức, bị tước đoạt quyền sống nhưng chưa mở ra cho họ một lối thoát, một tương lai Từ hiện thực cuộc kháng chiến của dân tộc, từ những điểm nhìn cận cảnh khi cùng bộ đội đi giải phóng

vùng Tây Bắc, với phương pháp sáng tác hiện thực xã hội chủ nghĩa, Tô Hoài đã cho nhân vật của mình tự cởi trói để đến với cách mạng Đây là nét đặc sắc của nghệ thuật phân tích chiều sâu tâm lí nhân vật tạo nên sức hấp dẫn độc đáo của tác phẩm

Ngòi bút Tô Hoài đã nâng niu từng nét diễn biến tâm lí, từng bước trỗi dậy trong tâm hồn Mị Thành công của tác giả là đã tái hiện chân thực và sinh động cuộc hành trình từ đau khổ, tăm tối vươn ra hạnh phúc, ánh sáng của một thê' hệ thanh niên dân tộc Hmông mà đại diện tiêu biểu là nhân vật Mị Chính quá trình diễn biến tâm lí phức tạp của Mị qua hai lần đột biến tinh thần đã đưa Mị đên với hành động cụ thể mang tính nhân văn sâu sắc: cắt dây trói cứu A Phủ Và phải chăng sức chinh phục của thiên truyện nằm ở cái nhìn thật biện chứng của tác giả vào thế giới nội tâm; ở đó tâm lí con người luôn vận động và phát triển theo hướng tích cực

MỞ BÀI

Tây Bắc ơi, người là mẹ của hồn thơ

Chế Lan Viên đã thốt lên những lời thiết tha ấy trong bài thơ có tên “ Tiếng hát con tàu “ Thế nhưng miền rừng núi xa xôi ấy không chỉ là nguồn cảm hứng riêng cho những tác phẩm thi ca Từ khá lâu trước “ Tiếng hát con tàu”, mảnh đất Tây Bắc cũng đã từng sinh thành cho văn xuôi một tác phẩm vào loại xuất sắc nhất trong số những truyện kí được viết vào thời kháng chiến chống thực dân Pháp Và người có côn đem lại Tây Bắc cho nền văn xuôi kháng chiến, không thể là ai khác ngoài Tô Hoài , và tác phẩm mà chúng ta đang nói tới cũng không thể là tác phẩm nào khác ngoài tập truyện mà trong đó truyện ngắn “ Vợ chồng A Phủ “ vẫn được coi là xuất sắc nhất, tiêu biểu nhất Và như mọi tác phẩm ưu tú khác, “ Vợ chồng A Phủ” vẫn mang trong đó hai trong số những giá trị vẫn được coi là vĩnh hằng của văn

chương : giá trị hiện thực và giá trị nhân đạo Và góp phần nhiều nhất làm nên sức lôi cuốn của “ Vợ chồng A Phủ “ khó có gì khác hơn là sức sống tiềm tàng của nhân vật chính- cô Mị, được thể hiện trong hai đêm đáng ghi nhớ nhất của đời cô- đêm tình mùa xuân và đêm mùa đông mà Mị đã cởi trói cho A Phủ rồi cùng nhau thoát khỏi Hồng Ngài

Phân tích diễn biến tâm trạng và hành đọng của nhân vật Mị trong đêm tình mùa xuân ở Hồng Ngài (“Vợ chồng A Phủ”, Tô Hoài) Từ đó, liên hệ với diễn biến tâm trạng nhân vật Chí Phèo (“Chí Phèo”, Nam Cao) buổi sáng sau khi gặp thị Nở để cho thấy khát vọng sống của từng nhân vật

Mở bài:

Sau chuyến đi thực tế lên miền Tây Bắc năm 1952, Tô Hoài cho ra đời tập “Truyện tây Bắc” Tập truyện gồm 3 truyện ngắn: Vợ chồng A Phủ, Mường Giơn và Cứu đất cứu mường Trong đó, “Vợ chồng A Phủ” là tác phẩm nổi bậc hơn cả Truyện phản ánh số phận nô lệ và sức sống tiềm tàng, khát vọng tự do của những dân lao

động nghèo miền núi dưới sự áp bức của bọn phong kiến chúa đất và bọn thực dân.

Từ đó, nhà văn đã thức tỉnh họ, đưa họ đến với cách mạng và cho họ một cuộc sống mới Tô Hoài từ tiếng sáo trong đêm tình mùa xuân đã gọi thức Mị một thứ cảm giác mà Mị đã đánh mất trong suốt quãng đời khổ đau của mình, Nam Cao từ những tiếng chim hót, tiếng những người đi chợ về đã chợt bồi hồi trong lòng Chí Phèo những mong ước hoàn lương

Thân bài:

Trong làng văn của Việt Nam, Tô Hoài đứng vào bậc “trưởng lão”, cả về tuổi đời, tuổi văn và cả gia tài đồ sộ mà ông đã cống hiến cho văn học nước nhà Ông là cây bút hàng đầu về hồi kí, sáng tác về loài vật và đặc biệt nhất là thể loại truyện ngắn Một trong những đề tài ưa thích của ông là cuộc sống và phong tục của người dân miền núi Tây Bắc Hình như ngòi bút của Tô Hoài bao giờ cũng thấm đẫm thứ mực chắt ra từ sự giao hòa đến thân thương những gì thân thuộc với tâm hồn ông

Viết về người miền núi, nhất là trong tác phẩm Vợ chồng A Phủ, ông đã chạm đến

ở một tầng bậc thẳm sâu của những nỗi đau và niềm khát khao sâu kín của người lao động nghèo – những người đã cùng ông trải qua những năm cơ khổ chống Pháp Bởi thế mỗi trang viết của Tô Hoài là một cuộc dò tìm bằng trái tim để chạm đến những góc nhỏ, những ẩn khuất lớn , những khát vọng tiềm tàng trong con người Đoan trích “Vợ chồng A Phủ” : là phần đầu của tác phẩm “Vợ chồng A Phủ” , đồng thời cũng là phần hay nhất trong truyện ngắn này Cuộc sống của người lao động miền núi với những sức sống tột bậc và đau khổ tột cùng đã chạm khắc trên từng biến động của số phận nhân vật Mị trong đêm tình mùa xuân

Nỗi khổ của Mị là nỗi khổ của một người phụ nữ tràn đầy khát vọng sống nhưng lại bị đẩy đưa vào những tấn bi kịch của con dâu gạt nợ, quẩn quanh trong kiếp sống “không bằng con trâu con ngựa” Cuộc sống ấy không chỉ lấy đi hai điều trong căn tính của con người là cảm nhận thời gian và cảm nhận nỗi đau mà còn lấy đi một khát khao khác đó là khát khao được giao cảm “Mỗi ngày Mị càng không nói, lùi lũi như con rùa nuôi trong xó cửa “Cái xó cửa ấy đó là căn buồng, một căn buồng “kín mít, có một chiếc cửa sổ một lỗ vuông bằng bàn tay Lúc nào trông ra cũng chỉ thấy trăng trắng, không biết là sương hay nắng”

Như thế từ việc tách biệt Mị khỏi thế giới của những cảm nhận về thế giới xung quanh, chính giai cấp thống trị đã tàn nhẫn chặn con đường trở về cái tôi cá nhân của mình bằng những sự kín mít, tù đọng Mị trở thành những xác vô tri trôi vào

hố đen vô tận

Tô Hoài có lẽ đã lẳng lặng dõi theo từng bước bi kịch của Mị Và liệu tác giả đã nhỏ bao nhiêu giọt nước mắt xót thương cay đắng cho Mị? Nào ai biết được Chỉ biết rằng trong những năm tháng “ở lâu trong cái khổ”, trong những năm tháng vất

vưởng trong không gian và vô thức với nỗi đau, Mị đã chợt nghe tiếng sáo vọng

về Tiếng sáo ấy ngân vang tha thiết và bồi hồi :

“Mày có con trai con gái rồi

Mày đi làm nương

Ta không có con trai con gái

Ta đi tìm người yêu”

Tiếng sáo đêm tình mùa xuân xuất hiện như một biến cố trong cuộc đời miên man

vô tận của Mị khi trót mang thân phận con dâu gạt nợ Tô Hoài xây dựng chi tiết tiếng sáo trong sự đan xen với những chuyển biến nội tâm nhân vật, từ đó làm nổi bật mối quan hệ giữa tâm lí con người – tiếng sáo trong thực tại – kí ức tươi đẹp – đồng thời làm bật lên ý nghĩa biểu tượng của tiếng sáo Tiếng sáo là một phần không thể thiếu để tạo nên không khí của những đêm hội xuân ở Hồng Ngài

Trong khung cảnh rộn ràng của ngày Tết, với những đứa trẻ “chơi quay, cười ầm trên sân chơi trước nhà”, những người phụ nữ thì chuẩn bị váy hoa “xòe như con bướm sặc sỡ” để đi chơi Tết Tiếng sáo vang lên như báo hiệu cuộc vui đầu năm bắt đầu: “Ngoài đầu núi lấp ló đã có tiếng ai thổi sáo rủ bạn đi chơi”

Tô Hoài miêu tả tiếng sáo như thể có dáng hình, từ láy “lấp ló” khắc họa tiếng sáo như chợt đến chợt đi, khi vang khi vọng, một mặt như muốn mời gọi những tâm hồn đương xuân Mặt khác, cũng là tiếng sáo ở xa xăm, mơ hồ, chưa rõ trong đêm tình mùa xuân Thế mà tiếng sáo ấy vẫn có thể “vọng lại” với Mị, khiến cô “thiết tha bổi hổi” “Thiết tha” và “bổi hổi” là hai cảm giác mang hai mảnh tâm tư khác nhau “Thiết tha” là rung động là da diết “Bồi hồi”lại như thúc giục, như rộn rã tâm hồn con người

Tiếng sáo đêm tình mùa xuân gọi dậy trong tâm hồn Mị cái tha thiết của kí ức và vực dậy niềm vui sống tưởng chừng đã hóa tro tàn theo tháng năm Tâm hồn Mị đã phản ứng một cách vô thức với tiếng sáo, tự nhiên như mặt trời tỏa sáng khi ngọn gió đến xua tan mây mù Như một lời hồi đáp từ lý trí, nghe tiếng sáo, Mị lại

“nhẩm theo bài hát của người đang thổi” Như một lời hồi đáp từ trái tim, Mị bắt đầu hòa mình vào tiếng sáo

Cùng với hơi rượu, tiếng sáo dẫn đường cho tâm hồn Mị trở lại, sống lại những cảm giác ngày xưa, những đêm tình mùa xuân rừng núi “Tiếng sáo văng vẳng” có thể thật sự là tiếng sáo gọi bạn của hiện tại, cũng có thể là tiếng sáo của mùa xuân năm xưa nay vọng về từ kí ức Phải chăng, tiếng sáo của thực tại và tiếng sáo của hồi ức là một sự hòa hợp của tâm thức? Tiếng sáo từ những làng “Mèo đỏ” cứ thể

lấp lánh trong tâm hồn Mị Nó neo neo theo những hồi chớp nhoáng của tiềm thức, những lay động quá khứ ngọt ngào trong Mị

Đã từng có một thời Mị rạo rực sức sống dạt dào sức trẻ Khi đó, “Mị thổi sáo giỏi”, Mị “uống rượu trên bếp và thổi sáo”, có biết bao người “thổi sáo đi theo Mị” suốt ngày đêm Tiếng sáo gợi cho Mị nhớ về những giá trị của chính mình Một vùng kí ức tươi đẹp mà Mị từng có nhưng lại trót mất đi Mọi thứ như một cuộn băng được tua lại bỗng rè mờ vài đoạn Lần này, ” Mị lén lấy hũ rượu và cứ uống

ực từng bát” Trong những thoáng nghĩ về hiện tại, Mị uống như nuốt hết cay đắng, uất hận vào mình

Trong những thoáng nghĩ về những tháng ngày sau này, cứ quẩn quanh trong

“chiếc cửa sổ một lỗ vuông bằng bàn tay”, ”trông ra cũng chỉ thấy trăng trắng, không biết là sương hay là nắng”, trong cuộc sống vợ chồng mà cả hai chẳng có lòng với nhau, Mị lại uống như bỏ hờn, bỏ ấm ức, nén chua xót vào lòng Trong những thoáng nghĩ về quá khứ, Mị lại uống, uống thêm bát nước để đủ dũng khí phản kháng và nổi loạn Trong những khe hở giữa quá khứ – hiện tại – tương lai

ấy, sự khát sống của Mị từng bước hòa vào cơn say để trỗi dậy Mị mơ tưởng Và

Mị “phơi phới trở lại” “Mị còn trẻ lắm”, “Mị muốn đi chơi” cứ thế hối thúc, cứ thế vội vã dấy lên trong tâm hồn Mị

Và rồi Mị nhận thức được những bất công mà mình cam chịu “Bao nhiêu người có chồng cũng đi chơi ngày Tết” Và rồi Mị “ứa nước mắt” Mị cảm nhận nỗi đau đớn của thực tại, của những “con người không có lòng với nhau mà vẫn phải ở với nhau” Mị muốn chết để thoát khỏi những cay đắng hiện hình Ngay khi vừa chạm gót vào hiện tại , những tháng ngày cam chịu từng vững chắc lâu nay bỗng sụp đổ

và biến tan thành cát bụi Mị đã từng nghĩ rằng “cứ chỉ ngồi trông cái lỗ vuông ấy

mà trông ra đến bao giờ chết thì thôi” Nhưng giờ đây trong hơi rượu, trong tiếng sao văng vẳng, chỉ còn lại một sự đổ vỡ cảm xúc Mị thật muốn chết Mị muốn chết đi để không còn phải tiếp tục chịu đựng một cuộc sống thiếu vắng tình yêu, thiếu vắng hy vọng và ước mơ Những cảm thức về cái chết cứ thế được lên men

từ dư vị của tình yêu cuộc sống thiết tha trong Mị

Phải chăng, vì Mị nhận ra cái chết chính là sự phản kháng mạnh mẽ nhất cho mọi

sự hữu hình vô nghĩa đang tồn tại? Có lẽ là thế Từng tầng cảm xúc cứ vậy mà dần men theo tiếng sáo bủa vây tâm hồn Mị Tiếng sáo từng hồi vang lên, hoàn thành những mảnh ghép về một cuộc đời đẹp đẽ rộn ràng bên ngoài, một thế giới rộng lớn hơn Thế giới ấy đối lập với cái buồng tối chật hẹp Thế giới ấy không có những kí ức đau thương Thế giới ấy Mị sẽ không còn đau buồn và tủi nhục, lo lắng và sợ hãi vì thế lực thần quyền và cường quyền nữa Cứ như vậy, tiếng sao dẫn lối khát vọng thôi thúc Mị niềm khát khao sống, tình yêu và hạnh phúc

Nhưng “tiếng sáo gọi bạn yêu vẫn lửng lơ bay ngoài đường”, những đêm tình mùa xuân cháy bỏng cứ xốn xang trong tâm hồn mị:

“Anh ném pao em không bắt

Em không yêu quả pao rơi rồi”

Là tình ai không tan, là hồn ai oán trách Tất cả chỉ còn lại những âm thanh da diết trong tâm hồn Mị Nó hối thúc Mị phải thắp sáng cho số phận cuộc đời mình thay

vì chấp nhận sống mãi trong cái buồng tối “kín mít” “Mị đến góc nhà, lấy ống

mỡ ,xắn một miếng bỏ thêm vào đĩa đèn cho sáng Để rồi, ánh sáng từ đèn kia cũng như ánh sáng từ một vùng mây tươi đẹp nào đó sẽ lại soi sáng cho cuộc đời

Mị Nó thôi thúc Mị phải làm mới bản thân: “Mị quấn lại tóc, Mị với tay lấy cái váy hoa vắt ở phía trong vách

Người ta nói rằng người phụ nữ thường chăm chút ngoại hình là khi trong họ tồn tại những khát khao được yêu thương, được tự do, được hạnh phúc Mị trong tiếng sáo dần được dẫn lối đến những cuộc chơi Và những ý thức rằng “Mị vẫn còn trẻ”

và đêm hội mùa xuân là chút niềm vui Mị vừa góp nhặt được Mị hạnh phúc và dần khát khao được đổi mới mình Rõ ràng lúc này tiếng sáo dù chẳng còn xuất hiện trong hiện tại nữa Tiếng sáo ấy chẳng thể “văng vẳng đầu làng”, khuất bóng ngoài đầu núi bởi “người về, người đi chơi vãn cả”, nhưng đối với Mị, khoảnh khắc này mới là lúc Tết về trong Mị, trong tâm tưởng, trong sự hồi sinh của những khát vọng sống

Rõ ràng, tiếng sáo đêm tình mùa xuân vẫn luôn ở đó, rập rờn từng nhịp trong Mị Bất chợt ta nhớ đến hơi cháo hành lan tỏa trong tâm trí Chí Phèo (Chí Phèo – Nam Cao) Hơi cháo ấy quặn thắt những nỗi đau trong Chí- nỗi đau về sự ruồng bỏ của Thị Nở, của cuộc đời và những khát vọng lương thiện trỗi dậy là vội tan Trong cuộc sống, đôi khi sẽ có những giọng nói, những âm thanh, những mùi hương khiến ta khắc khoải về một điều gì đó, một ai đó Khi chúng trở về, con người sẽ

dễ dàng vỡ òa trong chúng, con người sẽ ngừng bị chúng thôi thúc để phản kháng với hiện thực, với những bất công mà mình đang phải chịu đựng

Chí Phèo từ hơi cháo hành đã khóc nức nở trong niềm tiếc nuối da diết những tháng ngày hạnh phúc hiếm hoi trong đời bên Thị Nở Hắn đã không thể ngăn những bước chân của mình đến nhà Bá Kiến để đòi nợ máu, để đòi được lương thiện, để đòi sự công bằng từ những bi kịch hắn phải gánh chịu trong cả đời mình

Mị trong sự rập rờn của tiếng sáo, tâm hồn đã hòa vào tiếng sáo, vào khát vọng sống Cũng trong tiếng sáo ấy, Mị lại được hành động như một con người tự do lần nữa

Nhưng có lẽ ấn tượng nhất trong những nhịp điệu du dương của tiếng sáo đó chính

là hành động “với tay lấy cái váy hoa vắt ở trong vách” Cái váy hoa vắt trong chiếc vách ấy có lẽ đã từng ẩm bụi Hoặc có khi chúng đã bạc màu sờn vai theo thời gian Bởi lẽ “biết bao nhiêu người có chồng cũng đi chơi” ngày Tết, “những chiếc váy hoa đã đem ra phơi trên mòm đá xòe như cái bướm sặc sỡ.” Còn Mị

“suốt năm suốt đời như thế” “Tết xong thì lên núi hái thuốc phiện, giữa năm thì giặt đay, xe đay, đến mùa thì đi nương bẻ bắp…” Chiếc váy hoa của mình cũng vì

thế mà thu mình trong bóng tối, trong bụi của những khổ đau cơ cực của Mị trong một khoảng thời gian dài Bởi thế khi Mị “với tay”, khi Mị nhận ra Mị vẫn được đi chơi, vẫn có thể khoát lên chiếc váy hoa như bao người phụ nữ bình thường khác

Sẽ không ít người mừng cho Mị Mừng rằng cô Mị khi xưa đã dần được sống dậy trong hình hài của cô Mị hôm nay, trong chính căn buồng chật hẹp và u tối Câu văn của Tô Hoài ngắn thôi mà dồn dập như một tiếng gọi đầy thôi thúc từ bên trong tâm hồn Mị, như những nhịp đập mạnh mẽ của một người phụ nữ đang trở về mùa xuân của chính mình Sức sống vì vậy theo cơn gió xuân, theo tiếng sáo đêm tình mùa xuân rộn rịp, theo lòng hồi xuân mãnh liệt dâng trào trong Mị Sức sống

ấy theo lời văn, câu chữ của Tô Hoài len lỏi vào tâm hồn người đọc để tìm kiếm sự đồng cảm, sự ngưỡng mộ dành cho Mị

Tiếc thay, sự đời chẳng bao giờ như người ta nghĩ A Sử lại xuất hiện như một hung thần, cắt đứt nguồn sông đang vẫy vùng trong tâm hồn ham sống của Mị “A

Sử bước lại, nắm Mị, lấy thắt lưng trói hai tay Mị” Mị muốn đi chơi, A Sử lại “trói đứng Mị vào cột nhà” Mị quấn lại tóc ,”A Sử quấn tóc lên cột, làm cho Mị không cúi không nghiêng đầu được nữa” Mị thắp sáng đèn, “A Sử tắt đèn, đi ra, khép cửa buồng lại” Từng hành động của A Sử là một chuỗi dài của sự tàn độc, lạnh lùng ngăn trở, dập tắt từng khát vọng sống vừa được nhen nhóm của Mị Từng chút, từng chút một hết sức tàn nhẫn

Cái sợi dây oan nghiệt, cái sợi dây đay mà Mị từng “quay sợi gai bên tảng đá trước cửa, cạnh tàu ngựa” lại quay ngược trở lại đối đầu với Mị, với khát khao của Mị Nhưng Mị không phản ứng Như thể, sợi dây kia tựa như bọn thống trị miền núi, như thế lực của thống lí Pá Tra, như sự lạnh lùng không còn lương tri của A Sử dù tàn độc đến đâu cũng chỉ có thể trói được thể xác Mị chứ không thể trói được tâm hồn Mị, khát vọng sống chính đáng của Mị “Mị vẫn nghe tiếng sáo đưa Mị theo những cuộc chơi, những đám chơi: Em không yêu, quả pao rơi rồi Em yêu người nào, em bắt pao nào…”

Tiếng sáo gọi bạn tình trong đêm tình mùa xuân của hiện tại vẫn tiếp tục trong tâm hồn Mị để tạo cho Mị sức mạnh Mị “vùng bước đi” như kẻ mộng du, quên đi cảnh ngộ là mình đang trói, vẫn thả hồn theo những cuộc chơi đang diễn ra bên ngoài Tiếng sáo ấy là một liều thuốc xoa dịu những vết thương tinh thần và thể xác của Mị.Nhưng sợi dây trói oan nghiệt lại lần nữa kéo Mị về thực tại, lại lần nữa vô tình, lạnh lùng dập tắt tiếng sáo và mùa xuân của Mị Tiếng sáo lại hiện về trong nỗi buồn thương rồi tan dần trong kí ức Mị Bấy giờ Mị “chỉ còn tiếng chân ngựa đạp vào vách Ngựa vẫn đứng yên,gãi chân, nhai cỏ”

Mị thổn thức nghĩ mình không bằng con ngựa Tất cả những khát vọng sống lại chìm vào đêm dài Lặng im và buồn thương Tô Hoài đã rất tinh tế khi xen kẽ hai

âm thanh trái ngược nhau “tiếng sáo gọi bạn tình” và “tiếng chân ngựa đạp vào vách” cạnh nhau Một bên lặp lại da diết như một khúc hát đẹp đẽ tôn vinh sự sống bất diệt của con người Một bên lại xót thương trong sự chà đạp tận cùng lên cuộc

sống Mị Tất cả đều len lỏi vào từng ngóc ngách tâm hồn Mị để dằn xé nội tâm Mị,

để đặt Mị vào tình huống đầy bi kịch giữa hiện thực phũ phàng và khát vọng mãnh liệt, giữa sự chấp nhận kiếp sống trâu ngựa và ý thức phản kháng Bất lực Mị khóc

Thế nhưng, sức sống tiềm tàng trỗi dậy “Mị nín khóc Mị lại bồi hồi” Cả đêm Mị sống trong tâm trạng “lúc mê lúc tỉnh” như thế trong hơi rượu tỏa, trong tiếng sáo, trong tiếng chó sủa xa xa Khát vọng sống, khát vọng hạnh phúc vẫn tồn tại âm ỉ như một đám than hồng không bao giờ bị dập tắt và sẽ bùng lên mạnh mẽ từ dưới lớp tro buồn trong một khoảnh khắc nào đó mà chính Mị, chính bản thân chúng ta cũng không thể biết được

Ở nhân vật Chí Phèo, sau cái đêm định mệnh ăn nằm cùng Thị Nở, Chí đổi khác hoàn toàn “Khi Chí Phèo thức dậy thì trời sáng đã lâu Mặt trời đã chắc đã lên cao , và nắng ngoài kia chắc rực rỡ.” Nam Cao cũng như Tô Hoài đã từng lặng lẽ theo gót Chí Phèo trên bước đường say – tỉnh, trầm mình trong bầu cảm xúc khổ đau của một nhân cách đang quằn quại sống dậy nhưng bị cuộc đời lìa bỏ Ở nơi đau khổ tận cùng ấy, cũng chính Nam Cao đã hồi sinh khát khao lương thiện của Chí từ mối tình với Thị Nở Phương thuốc tình thương như ngụm nước mưa trong trẻo, ngọt lành, mộc mạc vậy thôi nhưng đủ xoa dịu những vết gạch xước trong tâm hồn Chí… và từ một thằng lưu manh say khướt Chí Phèo lắng nghe hồi ức, lắng nghe cuộc đời

“Tiếng chim hót ngoài kia vui vẻ quá! Có tiếng cười nói của những người đi chợ Anh thuyền chài gõ mái chèo đuổi cá Những tiếng quen thuộc ấy hôm nào chẳng

có Nhưng hôm nay hắn mới nghe thấy” Một thoáng chốc nao nao những kỉ niệm dần thức tỉnh: “hình như một thời, hắn từng ao ước một gia đình nhỏ” Đoạn văn

về tình thương của Thị Nở cứ thế ngắn thôi, mà có tới ba lần nỗi buồn ùa về Nỗi buồn về cuộc đời, nỗi buồn về những hồi ức cũ kĩ mang theo “lòng mơ hồ buồn”,

“hắn lại nao nao buồn”, “buồn thay cho cuộc đời” tạo nên những khoảng lặng trong cuộc đời xô bồ của Chí

Dường như Chí hồi tỉnh và trưởng thành trong nỗi buồn ấy? Dường như hắn đã được giải thoát khỏi lớp mặt nạ của một con quỷ dữ điên loạn trong những cơn say

để được phép sợ, được phép sợ “tuổi già, đói rét, ốm đau và cô độc” Lời văn không nói, chao đảo trong những dòng độc thoại nội tâm của những nỗi niềm kín khuất, hơi văn buồn, chầm chậm lắng xuống như cúi đầu lặng lẽ nhìn về cuộc đời mình của Chí Thật bình yên đến lạ Cũng có lúc dòng sông gầm gào sục sôi cuộc đời Chí lại bặt lại, êm đềm xuôi chảy như thế Và từ trang văn ấy Chí Phèo sống dậy, hồn hậu trong trẻo và ấm lòng

Bằng cách chắp ghép những tâm trạng từ phía cách nhân vật trong cả hai tác phẩm

ta như bị cuốn vào một chuyến phiêu lưu không gian và thời gian, một chiếu phiêu lưu để ta tìm về những bản ngã và những khát vọng thực sự của con người: khát vọng tự do, khát vọng được sống một cuộc đời lương thiện và hạnh phúc bằng những giá trị tốt đẹp của chính mình Tô Hoài và Nam Cao đã gặp nhau khi khai