Biện pháp ngăn chặn tạm giam trong tố tụng hình sự việt nam (trên cơ sở thực tiễn địa bàn tỉnh đắk lắk) (tt)

Việc sử dụng các biện pháp ngăn chặn tạm giam trong quá trình tố tụng hình sự là điều cần thiết, có ảnh hưởng lớn đến quá trình giải quyết vụ án hình sự và hiệu quả của cuộc đấu tranh ph

Công trình được hoàn thành tại Khoa Luật - Đại học Quốc gia Hà Nội

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS TRẦN VẤN Độ

Phản biện 1: PGS.TS NGUYEN VAN HU YEN Phản biện 2: TS LÊ LAN CHI

Luận văn được bảo vệ tại Hội đông châm luận văn, họp• • • • • ~ • 7 • 1

tại Khoa Luật - Đại học Quốc gia Hà Nội.• • • • ~ •

Vào hồi 10 giờ 00, ngày 27 tháng 01 năm 2022

Có thể tìm hiểu luận văn tại • •

Trung tâm tư liệu Khoa Luật - Đại học Quôc gia Hà Nội Trung tâm tư liệu - Thư viện Đại học Quốc gia Hà Nội

MỤC LỤC CỦA LUẬN VĂN

Trang

Trang phụ bìa

Lời cam đoan

Mục lục

Danh mục các từ viết tắt

Danh mục các bảng

MỞ ĐẢU 1

Chương 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ TẠM GIAM TRONG TỐ TỤNG HÌNH sự VIỆT NAM 7• • •

1.1 Khái niệm, đặc điểm biện pháp ngăn chặn tạm giam trong tố tụng hình sự 7

1.1.1 Khái niệm, đặc điểm biện pháp ngăn chặn trong tố tụng hình sự 7

1.1.2 Khái niệm tạm giam 12

1.1.3 Đặc điểm biện pháp ngăn chặn tạm giam 14

1.1.4 Mục đích và ý nghĩa của việc áp dụng biện pháp ngăn chặn tạm giam 16

1.2 Các nguyên tắc quy định và áp dụng, thay thế, hủy bỏ biện pháp ngăn chặn tạm giam 20

1.2.1 Nguyên tắc áp dụng biện pháp ngăn chặn tạm giam nhàm đấu tranh, phòng chống tội phạm có hiệu quả 21

1.2.2 Nguyên tắc bảo đảm pháp chế xã hội chủ nghĩa 22

1.2.3 Nguyên tắc nhân đạo xã hội chủ nghĩa, tôn trọng, bảo đảm và bảo vệ quyền con người 23

Tiểu kết Chương 1 26

Chuông 2: QUY ĐỊNH CỦA BỘ LUẬT TÓ TỤNG HÌNH sụ 2015 VỀ TẠM GIAM 27

2.1 Quy định về đối tượng tạm giam 27

2.2 Quy định về căn cứ áp dụng biện pháp ngăn chặn tạm giam 30

2.3 Quỵ định về thẩm quyền áp dụng biện pháp ngăn chặn tạm giam 32

2.4 Quy định về thủ tục tạm giam 33

2.5 Quy định về thòi hạn tạm giam 34

2.5.1 Quy định về thời hạn tạm giam trong giai đoạn điều tra 35

2.5.2 Quy định về thời hạn tạm giam trong giai đoạn truy tố 38

2.5.3 Quy định về thời hạn tạm giam trong giai đoạn xét xử 39

2.5.4 Thời hạn tạm giam trong trường hợp đặc biệt 41

2.5.5 Cách tính thời hạn tạm giam 42

Tiểu kết Chương 2 46

Chương 3: THựC TIỄN ÁP DỤNG BIỆN PHÁP NGĂN CHẶN TẠM GIAM TRONG VIỆC XÉT xử TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH ĐẮK LẮK VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ ÁP DỤNG 47

3.1 Đặc điểm của tỉnh Đắk Lắk có ảnh hưởng đến việc áp dụng biện pháp ngăn chặn tạm giam trong hoạt động giải quyết các vụ án hình sự trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk 47• • •

3.1.1 Đặc điểm tự nhiên, kinh tế, xã hội 47

3.1.2 Những tác động của điều kiện tự nhiên, điều kiện kinh tế xã hội đến hoạt động áp dụng biện pháp ngăn chặn tạm giam trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk 47

3.2 Thực tiễn áp dụng biện pháp ngăn chặn tạm giam trong xét xử trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk (2016-2020) 49

3.2.1 Tình hình áp dụng biện pháp ngăn chặn trong giai đoạn xét xử trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk (2016-2020) 49

3.2.2 Những thiếu sót, vi phạm trong áp dụng biện pháp ngăn chặn tạm giam 54

2

3.2.3 Nguyên nhân của những thiếu sót, vi phạm 58

3.3 Hoàn thiện pháp luật và các giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng biện pháp ngăn chặn tạm giam 62

3.3.1 Sự cần thiết và định huớng hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả áp dụng biện pháp ngăn chặn tạm giam 62

3.3.2 Các giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng biện pháp ngăn chặn tạm giam 64

Tiểu kết Chương 3 72

KẾT LUẬN 73

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 75

3

MỞ ĐẦU

1 Tính câp thiêt của đê tài

Trong giai đoạn xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế ở nước ta hiện nay, cùng với sự phát triển của nền kinh

tế, sự phát triển của hệ thống pháp luật nói chung và pháp luật tố tụng hình

sự nói riêng có nhiều thành tựu đáng ghi nhận Đảng và Nhà nước ta đang từng bước cải cách, đổi mới hoàn thiện hệ thống pháp luật nhằm đáp úưg nhu cầu phát triển xã hội một cách toàn diện, bảo vệ quyền con người, bảo đảm trật tự, an toàn xã hội; bảo đảm để các quy định của pháp luật đi vào thực tiễn một cách triệt để và được thực thi một cách nghiêm túc Trong

đó, việc hoàn thiện các quy định trong tố tụng hình sự luôn được chú trọng, từng bước khắc phục những bất cập, yếu kém trong các quy định pháp luật trước đó, nâng cao và hoàn thiện dần những quy định trong pháp luật tố tụng hình sự đảm bảo phù hợp với thực tiễn

Pháp luật tố tụng hình sự quy định trình tự, thủ tục khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử để đấu tranh, phòng chống tội phạm nhằm bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa, bảo vệ độc lập chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ, bảo vệ quyền

và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân Đe đạt được điều đó, Luật tố tụng hình sự quy định nhiều biện pháp mang tính cưỡng chế, trong đó có những biện pháp ngăn chặn để đảm bảo việc thực thi pháp luật được thực hiện theo khuôn khổ nhất định

Trong hệ thống các biện pháp cưỡng chế tố tụng hình sự, các biện pháp ngăn chặn, đặt biệt là biện pháp ngăn chặn tạm giam, chiếm vị trí đặc biệt quan trọng Việc sử dụng các biện pháp ngăn chặn tạm giam trong quá trình tố tụng hình sự là điều cần thiết, có ảnh hưởng lớn đến quá trình giải quyết vụ án hình sự và hiệu quả của cuộc đấu tranh phòng, chống tội phạm Tuy nhiên, việc áp dụng các biện pháp ngăn chặn tạm giam luôn luôn gắn liền với những hạn chế quyền con người được ghi nhận, tôn

4

trọng, bảo vệ và bảo đảm trong Hiên pháp Với quy định: “Không ai bị băt nếu không có quyết định của Tòa án nhân dân, quyết định hoặc phê chuân của Viện kiểm sát nhăn dãn, trừ trường hợp phạm tội quả tang Việc bắt, giam, giữ người do luật định” (Điều 20), Hiến pháp năm 2013 cúa nuớc Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam đảm bảo mọi công dân không bị áp dụng biện pháp ngăn chặn một cách tuỳ tiện, trái pháp luật, đặc biệt là biện pháp tạm giam.

Bộ luật tố tụng hình sự năm 2015 quy định về các biện pháp ngăn chặn về cơ bản đã khắc phục được những hạn chế của BLTTHS 2003, nhưng trong quá trình thực hiện vẫn còn những khó khăn vướng mắc nhất định, đòi hỏi phải tiếp tục nghiên cứu để có quy định phù hợp thực tế, đảm bảo cho công tác điều tra, truy tố, xét xử các vụ án hình sự đạt hiệu quả

Thực tiễn đấu tranh phòng chống tội phạm trong thời gian qua trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk cho thấy, tình hình tội phạm diễn ra ngày càng phổ biến phức tạp, đòi hỏi phải đặt ra những yêu càu mới cho công tác đấu tranh phòng chống tội phạm nói chung và việc áp dụng biện pháp ngăn chặn tạm giam trong quá trình giải quyết vụ án hình sự Thực tiễn áp dụng các biện pháp ngăn tạm giam đối với bị can, bị cáo hiện nay vẫn còn tuỳ tiện, không đúng pháp luật Nguyên nhân của tình hình trên có nhiều yếu

tố khác nhau, nhưng chủ yếu là do những quy định của pháp luật tố tụng hình sự còn nhũng hạn chế, ảnh hưởng không nhỏ đến kết quả điều tra, truy tố, xét xử tội phạm; xâm phạm các quyền con người, gây dư luận xấu trong nhân dân ảnh hưởng đến uy tín của Đảng, Nhà nước

Vì vậy, việc nghiên cứu một cách đầy đủ, hệ thống lý luận về tạm giam, đánh giá một cách toàn diện, chính xác khách quan thực tiễn áp dụng tạm giam trong giai đoạn hiện nay là rất cần thiết Với mong muốn đóng góp một phàn nhỏ bé của mình vào việc hoàn thiện pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam về biện pháp ngăn chặn tạm giam trong giai đoạn xét xử

5

sơ thâm, bản thân chọn đê tài "Biện pháp ngăn chặn tạm giam trong tô tụng hình sự Việt Nam (trên cơ sở thực tiễn địa bàn tỉnh Đẳk Lak)”, làm

luận văn thạc sĩ của mình

2 Tình hình nghiên cứu của đề tài

Trong thời gian qua có một số công trình khoa học đã nghiên cứu việc áp dụng biện pháp ngăn chặn Nhìn chung, các công trinh khoa học trên chủ yếu tập trung phân tích phuơng diện lí luận quy định của pháp luật về biện pháp ngăn chặn và nhũng vướng mắc trong thực tế

Qua quá trình tìm hiểu và sưu tầm tài liệu cho thấy, đã có một số công trình nghiên cứu khoa học về vấn đề biện pháp ngăn chặn Có thể kể tên những công trình được thực hiện đã trực tiếp hoặc gián tiếp đề cập đến như:

về tài liệu nghiên cứu là sách giáo trình, sách chuyên khảo và các bài viết đăng trên tạp chi' Tác giả Hoàng Thị Minh Sơn (chủ biên), “Giảo

trình Luật tổ tụng hình sự Việt Nam”, NXB Công an nhân dân, năm 2018; Tác giả Nguyễn Tất Viễn, “Bảo đăm quyền con người trong hoạt động tư

pháp”, NXB Tư pháp, năm 2020; Hoàng Tám Phi, “Một sổ kiến nghị hoàn thiện quy định về thời hạn tạm giam trong Bộ luật TTHS năm 2015”, Tạp chí Tòa án nhân dân, số 03/2019; Vũ Minh Phương, “Tiếp tục hoàn thiện quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 về biện pháp giữ người trong trường hợp khản cấp ”, Tạp chí An ninh nhân dân, số 98 (7/2020); Nguyễn

Ngọc Kiện — Phạm Xuân Minh, “Bảo đảm quyền của người bị tạm giam theo quy định của Bộ luật To tụng hình sự năm 2015 ”, Tạp chí Nghiên cứu

Lập pháp số 14, tháng 7/2020; Nguyễn Phương Thảo, Tăng Trần Quỳnh Phương, “Pháp luật tố tụng hình sự Đức về biện pháp tạm giam và kỉnh nghiệm cho Việt Nam, Tạp chí Nghiên cứu Lập pháp số 02, tháng 1/2021.

Tài liệu nghiên cứu là luận văn, luận án tiến sĩ luật học

Triệu Vàn Mần “Biện pháp tạm giam trong to tụng hình sự Việt Nam (Trên cơ sở nghiên cứu thực tiễn tại tỉnh Bắc Kạn) ”, Luận văn thạc sỹ luật

6

học, 2015; Nguyễn Thị Thu Hoài “Biện pháp ngăn chặn đối với người

chưa thành niên phạm tội”, Luận văn thạc sĩ luật học, 2015; Trần Mạnh

Hà “Áp dụng các biện pháp ngăn chặn trong tố tụng hình sự từ thực tiền huyện Câm Giàng, tỉnh Hải Dương - Luận văn thạc sĩ luật học, 2021.

Trong các công trình nghiên cứu của các tác giả nói trên chỉ mới đề cập đến những vấn đề lý luận chung về biện pháp ngăn chặn hoặc phân tích các quy định của pháp luật thực định về các biện pháp đó Một số luận

án tiến sĩ, luận văn thạc sĩ gần đây cũng đã nghiên cứu các vấn đề liên quan đến biện pháp ngăn chặn Trong đó có luận án tiến sĩ nghiên cứu chung về việc áp dụng biện pháp ngăn chặn trong điều tra vụ án hình sự của lực lượng Cảnh sát nhân dân Một số luận văn thạc sĩ khác nghiên cứu

về tình hình áp dụng biện pháp ngăn chặn ở một số địa phương đối với đối tượng là người chưa thành niên hoặc luận văn áp dụng biện pháp ngăn chặn đối với các đối tượng đặc biệt Cho đến nay vẫn chưa có công trình nào nghiên cứu về thực tiễn áp dụng biện pháp ngăn chặn trong giai đoạn xét xử sơ thẩm ở các địa phương nói chung và tỉnh Đắk Lắk nói riêng Trên cơ sở nghiên cứu những vấn đề lý luận, các quy định của pháp luật về biện pháp ngăn chặn cũng như thực tiễn áp dụng các biện pháp này trong quá trình giải quyết các vụ án hình sự tại Toà án, bản thân mong muốn đưa

ra những đề xuất nhằm hoàn thiện các quy định của pháp luật tố tụng hình

sự Việt Nam về "Biện pháp ngăn chặn tạm giam theo luật tố tụng hình• • • -£ ± o • • O • • o

sự Việt Nam và thực tiễn áp dụng tại tỉnh Đắk Lak” là mang tính cấp

thiết và phù hợp với yêu cầu đấu tranh phòng, chống tội phạm của địa phương trong tình hình hiện nay

3 Mục đích, nhiệm vụ và phạm vi nghiên cứu của luận văn

- Mục đích nghiên cứu của đề tài là trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn áp dụng biện pháp ngăn chặn tạm giam trong các giai đoạn tố

7

tụng hình sự tại tỉnh Đăc Lăc, đưa ra những giải pháp góp phân nâng cao hiệu quả áp dụng biện pháp tạm giam.

- Đe đạt được mục đích trên, những nhiệm vụ nghiên cứu được đặt ra như sau: Nghiên cứu các vấn đề lý luận về biện pháp ngăn chặn nói chung, biện pháp tạm giam nói riêng; Phân tích các quy định của pháp luật tố tụng hình sự về biện pháp tạm giam; Đánh giá thực tiễn áp dụng biện pháp ngăn chặn tạm giam đối với các bị cáo trong giai đoạn xét xử ở tỉnh Đắk Lắk trong 5 năm (từ năm 2016 đến năm 2020) nhằm tìm ra những kinh nghiệm hay, những khó khăn vướng mắc, những điều bất hợp lý khi áp dụng trên thực tế các biện pháp ngăn chặn tạm giam đối với các bị cáo trong giai đoạn xét xử sơ thẩm,những nguyên nhân, điều kiện dẫn đến những vấn đề còn tồn tại đó; Đưa ra các dự báo về tình hình tội phạm, những yếu tố tác động đến việc áp dụng biện pháp ngăn chặn tạm giam và các giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng các biện pháp ngăn chặn tạm giam trong giai đoạn xét xử vụ án hình sự

4 Phương pháp luận và các phương pháp nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu của luận văn là lý luận, quy định của pháp luật về biện pháp ngàn chặn tạm giam theo luật tố tụng hình sự Việt Nam

và thực tiễn áp dụng trong xét xử tại tỉnh Đắk Lắk

- Phạm vi nghiên cứu: Bản thân công tác tại Tòa án nhân dân tỉnh Đắk Lắk và do phạm vi áp dụng biện pháp ngăn chặn rộng, cho nên nghiên cứu biện pháp ngăn chặn trong Đe tài này chỉ được giới hạn trong giai đoạn xét xử sơ thẩm đối với địa phương tỉnh Đắk Lắk từ năm 2016 đến năm 2020 đế đưa ra những giải pháp hoàn thiện pháp luật tố tụng hình sự

về biện pháp ngăn chặn tạm giam trong giai đoạn xét xử

5 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài

- Đe tài được nghiên cứu sẽ góp phần làm sáng tỏ những vấn đề lý luận về biện pháp ngăn chặn tạm giam được quy định trong Bộ luật tố tụng

8

hình sự được áp dụng trong giai đoạn xét xử so thâm mà còn nhăm tông kết thực tiễn, nghiên cứu những vướng mắc, bất cập từ đó đề xuất những giải pháp có giá trị nhằm hoàn thiện chế định về các biện pháp ngăn chặn trong tố tụng hình sự, nâng cao hiệu quả áp dụng trong thực tiễn, bảo vệ kịp thời quyền và lợi ích họp pháp của các bị can, bị cáo trong việc giải quyết các vụ án hình sự

- Luận văn có thể được dùng làm tài liệu tham khảo cho những người học tập, nghiên cứu, cho người làm công tác thực tiễn và tất cả những aiquan tâm

6 Kêt câu của luận văn

Ngoài phần Mở đầu, Ket luận và Danh mục tài liệu tham khảo, nộidung của luận văn gồm 03 chương:

Chương 1: Một số vấn đề lý luận về tạm giam trong tố tụng hình sự

Việt Nam

Chương 2: Quy định của Bộ luật tố tụng hình sự 2015 về tạm giam

Chương 3: Thực tiễn áp dụng tạm giam tại địa bàn tỉnh Đắk Lắk và giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng

Chương 1 MỘT SÓ VẨN ĐỀ LÝ LUẬN VÈ TẠM GIAM

TRONG TỐ TỤNG HÌNH sụ VIỆT NAM • • •

1.1 Khái niệm, đặc điêm biện pháp ngăn chặn tạm giam trong tô tụng hình sự

1.1.1 Khái niệm, đặc điểm biện pháp ngăn chặn trong tố tụng hình sự

Biện pháp ngăn chặn là một trong những biện pháp cưỡng chế Nhà nước được quy định trong Bộ luật tố tụng hình sự, do cơ quan hoặc người

có thẩm quyền theo quy định của pháp luật áp dụng đối với bị can, bị cáo, người bị truy nã hoặc có thể đối với người chưa bị khởi tố khi có căn cứ do

9

pháp luật quy định nhăm ngăn chặn tội phạm hoặc các hành vi khác gây nguy hiểm khác cho xã hội, gây khó khăn cho công tác điều tra, truy tố, xét xử và bảo đảm thi hành án.

1.1.2 Khái niệm tạm giam

Tạm giam đuợc hiểu là biện pháp cách ly bị can, bị cáo với xã hội trong một thời gian nhất định nham ngăn chặn hành vi trốn tránh pháp luật, cản trở việc điều tra, truy tố, xét xử hoặc có thể tiếp tục phạm tội của bị can,

bị cáo, bảo đảm cho việc điều tra, truy tố, xét xử được diễn ra thuận lợi

Biện pháp ngăn chặn tạm giam là một trong những biện pháp ngăn chặn cách ly người được áp dụng trong thòi hạn nhất định được quy định trong Bộ luật tố tụng hình sự, do người có thẩm quyền áp dụng đoi với bị can, bị cảo phạm tội đặc biệt nghiêm trọng, tội rất nghiêm trọng hoặc phạm tội nghiêm trọng, ít nghiêm trọng những thuộc một trong các trường hợp được quy định trong luật tổ tụng hình sự, nhằm ngăn chặn họ tiếp tục phạm tội, tron tránh pháp luật hoặc cản trở điều tra, truy tổ, xét xử và bảo đảm thỉ hành án.

1.1.3 Đặc điểm biện pháp ngăn chặn tạm giam

Tạm giam là một trong các biện pháp ngăn chặn nghiêm khắc nhất được quy định trong BLTTHS Tạm giam chỉ có thể được áp dụng khi có các căn cứ thực tế rằng người bị áp dụng sẽ tiếp tục phạm tội hoặc cản trở việc điều tra, truy tố, xét xử hoặc thi hành án Theo nguyên tắc suy đoán

vô tội, người bị tạm giam chưa phải là người phạm tội, nên về nguyên tắc không nên lấy tình nghiêm trọng của tội phạm được thực hiện để làm căn

cứ tạm giam, nên chăng, người áp dụng cần căn cứ tính nghiêm trọng của tội phạm đế đánh giá khả năng phạm tội tiếp, khả năng cản trở tố tụng như

là căn cứ đế áp dụng tạm giam

Đối tượng, thẩm quyền, thủ tục áp dụng biện pháp tạm giam được thu hẹp Cũng do là biện pháp ngăn chặn nghiêm khắc nhất trong tố tụng

10

hình sự, tạm giam chỉ áp dụng đôi với các đôi tượng trong phạm vi hẹp Tạm giam chỉ áp dụng đối với người đã chính thức bị truy cứu trách nhiệm hình sự hoặc bị kết án là bị can, bị cáo và người bị kết án trong những trường họp luật định Những người khác chưa bị truy cứu trách nhiệm hình

sự như người vị giữ khẩn cấp, người bị tạm giữ, người tuy đã bị khởi tố nhưng không cản trở hoạt động điều tra, truy tố, xét xử, thi hành án thì không bị tạm giam

1.1.4 Mục đích và ý nghĩa của việc áp dụng tạm giam

1.1.4.1 Mục đích của việc áp dụng tạm giam Thứ nhất, đê kịp thời ngăn chặn tội phạm Biện pháp ngăn chặn tạm

giam được áp dụng khi có hành vi chuẩn bị phạm tội hoặc đang xảy ra xâm hại đến nhũng quan hệ xã hội được Luật hình sự bảo vệ là thực sự cần thiết.• 4^2 I • • • • • •••

77u? /zư/, đảm bảo đê người bị áp dụng không cản trở điều tra, truy

tố, xét xử và thi hành án Việc áp dụng biện pháp ngăn chặn tạm giam

trong suốt quá trình tố tụng góp phần tạo điều kiện thuận lợi cho cơ quan chức năng thực hiện tốt vai trò, nhiệm vụ của mình

Thứ ba, đê đảm bảo công tác thi hành án Để đảm bảo thi hành án, căn cứ vào đặc điểm nhân thân của từng bị cáo, vào tính chất của từng vụ

án, Toà án có thể lựa chọn biện pháp ngăn chặn tạm giam để đảm bảo công tác thi hành án

1.1.4.2 Ỷ nghĩa của việc áp dụng biện pháp ngăn chặn tạm giam Một là, việc áp dụng biện pháp ngăn chặn tạm giam sẽ đảm bảo cho trật tự xã hội được ổn định, kỷ cương pháp luật được giữ vũng, các quyền

và lợi ích họp pháp của công dân được bảo vệ triệt đế

Hai là, đảm bảo công tác điều tra, truy tố, xét xử mang lại hiệu quả cao

Ba là, việc áp dụng biện pháp ngăn chặn tạm giam góp phần bảo đảm quyền và lợi ích của mọi công dân, bảo đảm quyền lợi của công dân luôn được bảo vệ trước những tác động tiêu cực do tội phạm mang lại

11