Họ củng mang trong mình những khát khao hoài bảo lớn, Với tư cách là một cán bộ thư viện trong tương lai chúng tôi nguyện đem tất cả người khả năng, nghị lực và cả trái tim nhân hậu đi t
Trang 1BỘ VĂN HÓA THỂ THAO VÀ DU LỊCH TRƯỜNG ĐẠI HỌC VĂN HÓA TP.HỒ CHÍ MINH
KHOA THƯ VIỆN THÔNG TIN
BÀI KIỂM TRA HẾT MÔN THƯ VIỆN KHIẾM THỊ
ĐỀ BÀI: Nhu cầu thông tin của người khiếm thị Vai trò của thư viện trong việc cung cấp thông tin cho người khiếm thị.Theo anh/chị hiện nay các sãn phẩm thông tin nào phù hợp cho họ
GVGD: NGUYỄN VĂN CƯ Nhóm SV: HOÀNG THỊ YẾN
LÊ THỊ TÂM BÙI THỊ NHƯ VIÊN NGUYỄN NGỌC TRÂM NGUYỄN PHƯƠNG QUYÊN
LÊ THỊ HOÀNG DIỄM
Trang 2Thông tin trở thành nhu cầu không thể thiếu được của mọi tổ chức, mọi hoạt động, một nhu cầu sống còn, là điều kiện tồn tại, phát triển của bất kỳ ai.Và người khiếm thị cần đến nhu cầu thông tin củng không nằm ngoài quỷ đạo đó.Cùng với sự đi lên của đất nước với biết bao thăng trầm, khó khăn, vất
vả, sự nghiệp thư viện cũng thay da đổi thịt, lớn dần theo hơi thở của thời đại.Nhưng vẫn không quên mình là có một vị trí vai trò lớn lao trong việc cung cấp thông tin cho người khiếm thị
Nước ta có hơn nửa triệu người khiếm thị bị mất đi giác quan quý giá, người khiếm thị đang gặp rất nhiều khó khăn trong cuộc sống Với ý chí, nghị lực, quyết tâm vươn lên, tự tin vào khả năng của mình, người khiếm thị
có nguyện vọng thiết tha được học tập, làm việc để có cuộc sống bình đẳng như các thành viên khác trong xã hội, góp phần xây dựng đất nước.Biết bao mãnh đời, bao tầm hồn muốn vươn mình được cống hiến những điều tốt đẹp nhất cho non song đất nước chứ không mang trong mình những ý nghĩ ghánh nặng cho xã hội này Họ củng mang trong mình những khát khao hoài bảo lớn, Với tư cách là một cán bộ thư viện trong tương lai chúng tôi nguyện đem tất cả người khả năng, nghị lực và cả trái tim nhân hậu đi tìm nguồn ánh sáng cho họ bằng cách hôm nay ngồi trên giảng đường đại học đã và đang nghiên cứu những nhu cầu thông tin của người khiếm thị, tìm ra những sản phẩm thông tin phù hợp nhất, tối ưu nhất để phục vụ cho họ, giúp họ không
bị lạc hậu về thông tin, giúp họ vượt qua những rào cản vươn lên làm chủ cuộc sống
Qua đây, nhóm xin gửi lời cám ơn chân thành đến thầy Nguyễn Văn Cư - giảng viên giảng dạy môn Thư Viện Kiếm Thị, đã cho chúng em hiểu rõ
tầm quan trọng của môn học, chứa đựng trong đó là những phẩm chất đạo đức của một người cán bộ thư viện tương lai phải có.Cùng chung tay đóng góp cho tương lai của những người kém may mắn luôn tỏa sáng “Chấp cánh cho những ước mơ được bay xa” đó là thông điệp mà nhóm muốn gửi tới các bạn, thầy cô thông qua bài làm này,hi vọng đây chính là bước khởi đầu của tấm lòng nhân ái dành cho những người khiếm thị mà nhóm muốn thể hiện
Trang 3NHU CẦU THÔNG TIN CỦA NGƯỜI KHIẾM THỊ VAI TRÒ CỦA THƯ VIỆN TRONG CUNG CẤP THÔNG TIN CHO NGƯỜI KHIẾM THỊ
Ngày nay, sự nghiệp thư viện càng lúc càng được phát triển, do bởi được sự quan tâm của nhà nước Từ đó, thư viện càng ngày càng mở rộng phạm vi và đối tượng phục vụ của mình Trong quá trình đổi mới đó, thư viện nhận ra được một đối tượng mới cần được quan tâm phục vụ nhiều hơn Do nhu cầu thông tin của họ tượng đối cao nhưng thường gặp nhiều khó khăn Đó chính
là những người khiếm thị
Người khiếm thị là những người mù hoàn toàn, có thể do bẩm sinh hoặc do một tai nạn nào đó hoặc là những người bị giảm thị lực một phần Hoặc những người bị giới hạn khả năng nhìn mà không thể điều chỉnh được bằng kính Do vậy, người khiếm thị khổng hẳn bị mất hoàn toàn khả năng nhìn, một số người vẫn có khả năng đọc sách báo có kích thước bình thường mà không phải dùng bất kì công cụ hổ trợ nào
Tuy nhiên, người khiếm thị thường gặp nhiều khó khăn hơn người khác trong nhiều vấn đề, chẳng hạn về thu nhập trong cuộc sống và đặc biệt khó khăn trong việc tiếp cận với nguồn thông tin Tuy nhiên, nhu cầu của họ về thông tin vẫn rất lớn
Một khảo sát từ các khách hàng của 2 cửa hàng sách nghe dành cho người khiếm thị (Chartres, 1998), trên 2/3 người trả lời (68%) rằng họ đọc nhiều hơn sau khi bị khiếm thị
Trong nhóm những người cho biết rằng họ đọc nhiều hơn sau khi bị khiếm thị, 67% cho rằng lý do chính là do có nhiều thời gian rảnh 14% cho rằng đọc là một điều thích thú mới sau khi bị khiếm thị
Trang 4Nói chung, 82% trả lời cho rằng đọc là một phần rất quan trọng trong thời gian rỗi của họ 63% dành thời gian đọc trên 2 giờ mỗi ngày
Hai cuộc khảo sát gần đây cung cấp các bằng chứng có giá trị về nhu cầu của bạn đọc khiếm thị Khảo sát “Khả năng truy cập văn bản” của RNIB (Bruce và Baker, 2001) phân tích trên mẫu khảo sát 1.000 người khiếm thị;
và kết quả phân tích khảo sát của LISU (Davies và nh ng khác, 2001) thảo luận về sở thích đọc và quan điểm của họ về dịch vụ thư viện
Về hình thức đọc:
những người đọc sách báo chữ bình thường có thể sử dụng kính lúp hay những dụng cụ phóng to khác Chẳng hạn, 60% người trên 60 tuổi có sử dụng kính lúp cầm tay
Gần phân nửa (48%) đọc sách báo chữ bình thường, 24% thường đọc sách báo chữ to và 13% thường nghe băng đĩa Chỉ có 1% thường đọc chữ Braille 21% thường có người đọc cho nghe
Ngoài ra người khiếm thị có thể lựa chọn sử dụng máy vi tính để cập nhật thông tin với các phần mềm chuyên dụng để hỗ trợ cho việc tìm kiếm thông tin, cập nhật thông tin theo yêu cầu
thông qua việc thu nhận ý kiến phản hồi từ các hoạt động mở rộng trong phạm vi cả nước như Hội thảo, tập huấn, hợp tác chia sẻ nguồn lực và nhất
là việc tìm hiểu bạn đọc khiếm thị tại Thư viện KHTH Tp HCM trong nhiều năm, có một số kết luận cho nhu cầu đọc của bạn đôc khiếm thị:
Về nội dung: Cũng đa dạng như các thành phần độc giả khác, tuy vậy yêu
cầu nhiều nhất vẫn là sách giáo khoa phổ thông và sách học ngoại ngữ, rồi đến sách Văn học, sách về Xã hội – Chính trị, Âm nhạc, Y học cổ truyền, Tài liệu tham khảo như Từ điển, Bách khoa toàn thư, Sách giáo khoa chương trình đại học, các ngành nghề thủ công, khoa học ứng dụng như Tin học cho người mù, Tin tức nói chung
Về loại hình: Tài liệu in thông thường như sách, báo, tranh ảnh, bản đồ,
biểu đồ cho những người mắt kém nhưng cố gắng vẫn có thể tiếp cận được Sách chữ nổi thường là dành cho người khiếm thị bẩm sinh, còn trẻ, rất cần thiết cho các em học sinh khiếm thị học đọc và học viết Nhìn chung số người sử dụng chữ nổi không nhiều Muốn đọc được chữ nổi thì phải học Trong khi đó những người hoàn toàn khiếm thị chủ yếu là do tuổi tác, họ không học chữ nổi nữa Người nhược thị - chiếm đa số - vẫn còn nhìn thấy được nên không cần đến chữ nổi và người mắc chứng khó đọc thì hoàn toàn
Trang 5không cần Sách nói (CD, cassettes) phù hợp cho mọi người có vấn đề về mắt
Phương tiện hỗ trợ đọc: Máy tính và các Phần mềm chuyên dụng đọc tiếng
Việt như NDC, VCL, Mata, đọc tiếng nước ngoài như Jaws, Máy đọc sách nói kỹ thuật số Victor Reader, Máy cassettes, Máy trợ thị SmartView
Cơ hội: - Hiện nay có rất nhiều lựa chọn để người khiếm thị có thể truy cập
được thông tin Bên cạnh chữ Braille truyền thống đã có chữ Braille được máy tính hoá (Computerised Braille) Bên cạnh sách nói dạng analog là băng cassettes đã có sách nói kỹ thuật số (Digital Talking books) và rất nhiều hỗ trợ công nghệ khác
Tuy nhiên, người khiếm thị vẩn còn gặp một số trở ngại đang kể như:
- Tình hình đã được cải thiện rất nhiều nhưng người khiếm thị trên thế giới nói chung và ở nước ta nói riêng còn gặp nhiều trở ngại trong việc truy cập tài liệu, chủ yếu là:
- Một tỉ lệ rất nhỏ tài liệu trên toàn thế giới (khoảng 2%-5%) được chuyển sang các dạng khác nhau cho người khiếm thị Ở Việt nam, tỉ lệ này là không đáng kể
- Sách chữ nổi ít người sử dụng vì những lí do đã nêu trên, chiếm nhiều diện tích và khó chia sẻ
- Sách chữ lớn, chữ đại chưa được các nhà xuất bản ở nước ta quan tâm, trong khi đó máy trợ thị CCTV lại rất đắt, cá nhân không thể trang bị được
- Sách nói là băng cassetes khó tìm các đoạn cần nghe
- Máy tính và các ứng dụng của nó tương đối phức tạp Cần một số mức độ tập huấn nhất định Đọc Web hiện nay cũng còn nhiều điểm cần khắc phục Hầu hết các Website đều thiết kế cho người sáng mắt
- Cơ hội sử dụng công nghệ cho người nghèo còn rất hạn chế
Như vậy, nhu cầu tin của người khiếm thị trong xã hội đã được quan tâm, ngày càng có nhiều loại hình tài liệu và dịch vụ để phục vụ cho người khiếm thị Đã có những thư viện lưu động, phục vụ tân nơi cho những người khiếm thị không có khả năng đến thư viện, hoặc không có khả năng tiếp cận các nguồn lực thông tin Thư viện luôn tạo những điều kiện thuận lợi nhất để cho bạn đọc kiếm thị có khả năng sử dụng được tất cả các nguồn lực thông tin thư viện có, để bạn đọc có thể tự nâng cao kiến thức bản thân, biết thêm những thông tin, kiến thức mới
Trang 6 VAI TRÒ CỦA THƯ VIỆN TRONG VIỆC CUNG CẤP THÔNG TIN CHO NGƯỜI KHIẾM THỊ
Cùng với sự phát triển khoa học kỹ thuật như hiện nay, song song với các dịch vụ sản phẩm dành cho người sáng mắt thì hàng loạt các thiết bị hiện đại cho người khiếm thị cũng thi nhau ra đời, nó hỗ trợ một phần rất lớn cho cuộc sống sinh hoạt của họ như : ứng dụng Smartphone giúp người khiếm thị định hướng đường đi, sách online ( bao gồm chương trình từ lớp 1 tới lớp
12, cả chương trình Cao Đẳng, Đại học…miễn phí), chương trình mua hàng trực tuyến, điện thoại màn hình cảm ứng cho phép đọc chữ nổi… Tuy có nhiều thiết bị hỗ trợ nhưng họ vẫn gặp không ít khó khăn, Ví dụ : những sản phẩm đa dạng đó không phải tất cả là miễn phí, với các sản phẩm càng hữu ích thì giá trị nó càng cao, không phải ai cũng có điều kiện để sử dụng, với các dịch vụ miễn phí như sách online muốn sử dụng nó cần phải có các thiết
bị hỗ trợ như máy tính họ không thể sử được các thiết bị này nếu như chưa được hướng dẫn Nhìn chung, thì với thực tế trên số lượng người khiếm thị được tiếp cận tri thức, cuộc sống là không cao Quyền lợi của họ hạn chế hơn so với người sáng mắt, vấn đề đặt ra là làm thế nào để họ có thể tiếp cận được với thông tin, tài liệu để xóa dần khoảng cách giao tiếp của họ Thư viện là nơi tốt nhất đáp ứng được những nhu cầu thông tin và giải quyết luôn
cả vấn đề khó khăn về kinh tế khi tiếp cận các dịch vụ Thư viện là nơi tổ
Trang 7chức và cung cấp hướng dẫn các dịch vụ thông tin ở hình thức thay thế và điện tử cho người khiếm thị Thư viện phải coi việc trên là nhiệm vụ trọng tâm chứ không phải thứ yếu Họ đến đây để tìm kiếm ánh sáng tri thức bằng cách nghe và khám phá những điều mới mẻ từ ngón tay
Tại các thư viện công cộng lớn còn có phòng đọc dành riêng cho người khiếm thị, họ được phục vụ tại đây Tuy gọi là “phòng đọc khiếm thị” tuy nhiên các cán bộ thư viện phải có cách sắp xếp bày trí tổ chức phục vụ một cách bình đẳng tạo cho người khiếm thị sự hòa nhập cùng cộng đồng
Ví dụ như các hoạt động thư viện lưu động cho người khiếm thị của Thư viện Khoa học Tổng hợp đã có những nhận xét như sau : Khác với quy định giữ im lặng của các thư viện thông thường, không gian nơi đây luôn rộn ràng nhưng không hề tạo ra sự khó chịu Những âm thanh vang lên từ những cái máy đọc, tiếng bàn phím lốc cốc, tiếng nhân viên thư viện hướng dẫn cách
sử dụng thiết bị chuyên dụng… Không ít người đến đây thì quên cả thời gian, chăm chú lắng nghe như muốn nuốt từng con chữ cho thấy nhu cầu được tiếp cận với thông tin, tri thức của người khiếm thị là rất lớn, thậm chí còn mãnh liệt hơn cả người bình thường vì đây là cách duy nhất mà họ có thể hình dung, tiếp cận với những gì đang diễn ra trong cuộc sống
Có trải qua thì mới cảm nhận được thực tế là như thế nào, có yêu nghề và lòng kiên nhẫn mới có thể làm tốt được công việc, vì người khiếm thị ở mọi lứa tuổi hướng dẫn và phục vụ không giống người sáng mắt
Người cán bộ thư viện hướng dẫn lớp học tin dành cho người khiếm thị
Trang 8Truy cập công bằng :
Lãnh đạo thư viện nên trình bày rõ chính sách dịch vụ cho người khiếm thị trong nhiệm vụ của mình và làm rõ khái niệm về công bằng sử dụng dịch vụ
là đảm bảo tiêu chuẩn của dịch vụ ngang bằng với những gì mà cộng đồng chung được hưởng và tương thích với các điều khoản luật pháp hiện quy định cho dịch vụ dành cho người tàn tật
Lãnh đạo thư viện phải xây dựng kế hoạch hợp tác để cung ứng dịch vụ theo đúng tiến độ thời gian, tư vấn cho các thành viên trong cộng đồng người khiếm thị và tổ chức của họ, phân bố nguồn lực để triển khai những dịch vụ thích hợp
Để đạt được tính công bằng trong thư viện, yêu cầu phải có các yếu tố khác như hình thức tài liệu chuyển dạng, thiết bị chuyển dạng và công cụ đọc, nhân viên phải được huấn luyện để đáp ứng nhu cầu của người khiếm thị
Là nơi mà người khiếm thị được quyền mượn các tài liệu thay thế cho loại in thông thường ( như tài liệu điện tử, tài liệu âm thanh, hay in nổi) vì họ không thể sử dụng tài liệu in ấn bình thường, và không phải bị trả khoản chi phí để làm những sản phẩm đó
Phục vụ :
Dịch vụ thông tin thư viện phải nhắm đến việc làm cho tất cả dịch vụ mà cộng đồng chung sử dụng thì người khiếm thị đều có thể dùng được, bằng bất cứ cách nào phù hợp với nhu cầu của họ
Để các dịch vụ có thể phù hợp với người sử dụng cần phải đánh giá kỹ lưỡng nhu cầu đó thông qua việc nghiên cứu phân bố dân số, hỏi ý kiến khách hàng và các cơ quan ban ngành có liên quan ở các địa phương hay ớ cấp quốc gia
Mọi loại hình thư viện và tổ chức phục vụ người khiếm thị trên cùng địa bàn nên hợp tác với nhau để cải thiện và mở rộng hoạt động chung vì lợi ích của độc giả khiếm thị
Các thư viện phải tận dụng hết khả năng hỗ trợ của các cơ quan cấp quốc gia bằng cách :
- Sử dụng vốn tài liệu và dịch vụ quốc gia để hỗ trợ và mở rộng dịch vụ tại địa phương
- Khuyến khích phát triển các đề xướng chủ trương của quốc gia
để hướng dịch vụ tại địa phương toàn diện và hiệu quả hơn
Trang 9Dịch vụ thư viện thông tin địa phương phải liên kết vào cơ quan hợp tác quốc gia để chú tâm vào các đề xướng chung và để có những ý kiến đóng góp, tư vấn và hỗ trợ
Ngoài ra, các cán bộ thư viện cần phải :
- Là người hướng dẫn cách sử dụng thiết bị chuyên dùng, điều quan trọng là bạn đọc khi đến đây sẽ được phục vụ rất tận tình
và chu đáo từ khâu tư vấn chọn sách, hướng dẫn chổ ngồi, cách
sử dụng máy…
- Cán bộ thư viện hỗ trợ người sử dụng bằng cách giúp họ tìm chọn, đặt sách và cung cấp thiết bị cho người đọc tự phục vụ
- Giới thiệu những sản phẩm phù hợp cho từng đối tượng người
sử dụng theo mức độ người khiếm thị (những người bị mù hoàn toàn hay những người còn một phần thị lực)
- Nhân viên thư viện phải được trang bị kiến thức về xây dựng vốn tài liệu mà từng thành phần độc giả muốn có và thích đọc ở dạng nào Có khi cùng một người có nhu cầu đọc nhưng khi học thì thích sử dụng loại này khi nghe giải trí thì lại thích dùng một hình thức tài liệu chuyển dạng khác
Hiện nay, cùng với sự phát triển về đời sống vật chất tinh thần thì nhu cầu đọc sách nói riêng, hưởng thụ các sản phẩn văn hóa nói chung của người khiếm thị ngày càng cao Thư viện đã góp phần hỗ trợ một phần lớn để đáp ứng những nhu cầu thiết thức đó của người khiếm thị như : sách báo chữ Braille, băng cac-xét, đĩa CD đã trở thành những ấn phẩm không thể thiếu giúp người khiếm thị năng cao kiến thức, chất lượng cuộc sống Nhiều sinh viên nhờ có thư viện tra cứu và internet đã có thể theo học tại các trường Cao đẳng – Đại học trên cả nước Thư viện luôn cập nhật những xu hướng phát triển mới phục vụ cộng đồng người khiếm thị để giúp họ có được những kỹ năng thích hợp và động cở sử dụng hệ thống thông tin truyền thông
Thư viện sẽ là đôi mắt thứ hai cho các bạn khiếm thị
Trang 10Cán bộ thủ thư hướng dẫn bạn đọc khiếm thị sử dụng computer
CÁC SẢN PHẨM THÔNG TIN PHÙ HỢP CHO NGƯỜI KHIẾM THỊ:
Đối với người mù và mất thị lực, vấn đề khó khăn là phải tìm được hình thức tài liệu thay thế nào cho tài liệu in để làm phương tiện xóa được khoảng cách giao tiếp thông tin của họ Hình thức phổ biến hiện nay là tài liệu chữ lớn, sách nói, tài liệu nổi (Braille và Moon) và văn bản điện tử Một số ít người sử dụng chữ Braille nhưng đó không phải là hình thức hiệu quả nhất
để thay thế tài liệu in thông thường Văn bản điện tử ngày càng nhanh chóng bộc lộ tính năng động nhờ khả năng chuyển đổi bản điện tử thành nhiều hình
thức thay thế khác
Tài liệu chữ Braille
Hệ thống chữ Braille được đưa vào Việt Nam từ cuối thế kỉ thứ XIX Mẫu kí hiệu Braille cho người mù ở nước ta sử dụng từ trước đến nay có sự không thống nhất giữa các miền và các trường Nguyên nhân là do mẫu chữ Braille vào Việt Nam nguyên bản là tiếng La-tinh Vì thế có những chữ có trong bảng chữ cái tiếng Việt mà tiếng La-tinh không có như chữ Â, Đ, Ê, Ô cho nên các trường khiếm thị ở các địa phương tự nghĩ ra cách kí hiệu theo đặc thù riêng để dùng cho trường mình Điều đó dẫn đến việc người khiếm thị của miền Bắc thì không đọc được chữ trong sách của miền Trung, miền Nam
và ngược lại gây nhiều khó khăn cho người khiếm thị ̀ trong việc giao lưu,