Hội thảo Du lịch“Liên kết đào tạo du lịch trong bối cảnh thích ứng an toàn, linh hoạt, kiểm soát hiệu quả dịch COVID 19”, Trường Đại học Thủy lợi 2022 187 CHUYỂN ĐỔI SỐ TRONG HOẠT ĐỘNG DU LỊCH VÀ YÊU.
Trang 1CHUYỂN ĐỔI SỐ TRONG HOẠT ĐỘNG DU LỊCH
VÀ YÊU CẦU ĐẶT RA ĐỔI VỚI ĐÀO TẠO NHÂN LỰC DU LỊCH
TS Đoàn Mạnh Cương
Vụ Văn hóa, Giáo dục - Văn phòng Quốc hội Email: dmc.vpqh@gmail.com
Tóm tắt: Chuyển đổi số là quá trình thay đổi tổng thể và toàn diện của cá nhân, tổ chức về cách sống,
cách làm việc và phương thức hoạt động dựa trên các công nghệ số Trong du lịch, chuyển đổi số là thay đổi cách đi và làm du lịch, cả kinh doanh và quản lý, nhờ dữ liệu và công nghệ số Trong vài năm qua, cụm từ “chuyển đổi số trong du lịch” đã được nhắc đến ngày càng nhiều hơn Sức lan tỏa mạnh mẽ của cách mạng công nghiệp 4.0 với sự ra đời của các công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo (AI), internet vạn vật (IoT), dữ liệu lớn, blockchain, thực tế ảo (VR)… đang tác động sâu rộng đến kinh tế - xã hội Từ đó thay thế dần phương thức hoạt động truyền thống sang hoạt động trong môi trường số, du lịch cũng không ngoại lệ Chuyển đổi số, hay đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong phát triển du lịch là một trong những yếu tố sống còn, là giải pháp tối ưu đối với nhiều doanh nghiệp và cơ sở đào tạo trong đại dịch COVID-19
Từ khóa: Du lịch, chuyển đổi số, chuyển đổi số du lịch, đào tạo nhân lực du lịch, COVID-19
1 Đặt vấn đề
Du lịch là một trong những ngành kinh tế phát triển nhanh nhất trên thế giới Du lịch cũng là một ngành kiếm được ngoại hối mà không cần xuất khẩu trực tiếp của cải, hàng hóa của quốc gia Theo các chuyên gia trên Diễn đàn kinh tế thế giới, chuyển đổi số trong du lịch dự kiến sẽ đóng góp tới 305 tỷ USD lợi nhuận vào năm 2025 Chuyển đổi số sẽ cung cấp những công cụ, ứng dụng và nền tảng công nghệ cần thiết để hỗ trợ tối ưu việc tiếp cận gần hơn du lịch thông minh, tăng doanh thu và lợi nhuận cho Ngành nhưng vẫn đảm bảo phát triển bền vững Trong những năm gần đây, cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ
4 (CMCN 4.0) đã có những ảnh hưởng mạnh mẽ đến mọi lĩnh vực trong xã hội Với sự quan tâm của Đảng và Nhà nước, nhiều chủ trương, chính sách, văn bản được ban hành về việc chủ động tiếp cận và tham gia CMCN 4.0, trong đó nêu rõ giải pháp ưu tiên phát triển du lịch thông minh, du lịch số
Sự phát triển của các công nghệ đóng một vài trò rất lớn trong việc mang lại các trải nghiệm du lịch mới mẻ, hấp dẫn và tiện lợi đối với khách du lịch Đặc biệt, các công nghệ về AR (Augmented Reality - Thực tế tăng cường), VR (Virtual Reality - Thực tế ảo) thực sự mang lại những đột phá lớn về việc trải nghiệm tại các điểm đến du lịch cho du khách Riêng đối với lĩnh vực du lịch, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Đề án tổng thể ứng dụng công nghệ thông tin trong lĩnh vực du lịch giai đoạn 2018-2020, định hướng đến năm 2025, theo Quyết định số 1671/QĐ-TTg ngày 30/11/2018
Tham luận chủ yếu sử dụng các phương pháp nghiên cứu: thu thập thông tin thứ cấp; ý kiến chuyên gia; tổng hợp và kế thừa các nghiên cứu đã có liên quan đến chuyển đổi số, tác động của đại dịch COVID-19 và kết hợp trao đổi với các bên liên quan Mục đích tham luận là bàn về chuyển đổi số trong
du lịch và yêu cầu đặt ra đối với đào tạo nguồn nhân lực du lịch
2 Kết quả nghiên cứu
2.1 Chuyển đổi số - Giải pháp sống còn của ngành Du lịch toàn cầu
2.1.1 Chuyển đổi số trong du lịch là gì?
Chưa bao giờ cụm từ “Chuyển đổi số” lại trở nên phổ biến và quen thuộc đối với công dân toàn cầu
Trang 2và tác động, chi phối đến các ngành kinh tế như hiện nay Vậy chuyển đổi số là gì? Đã và đang tác động đến ngành Du lịch thế giới như thế nào?
Trên thế giới, đã có nhiều chuyên gia, tổ chức đưa ra các khái niệm khác nhau về chuyển đổi số Tuy nhiên, khái niệm ngắn gọn, súc tích mà Gartner - một công ty tư vấn và nghiên cứu công nghệ của Mỹ đưa ra, đó là: “Chuyển đổi số là việc sử dụng các công nghệ số để thay đổi mô hình kinh doanh, tạo ra những cơ hội, doanh thu và giá trị mới”
Thực tế đã ghi nhận nhiều trường hợp doanh nghiệp du lịch không kịp thích ứng với công nghệ mới
đã phải đóng cửa cả khi đại dịch COVID-19 chưa diễn ra, tiêu biểu là Thomas Cook - Tập đoàn lữ hành, một “đế chế du lịch” lâu đời nhất của Anh Tập đoàn này sụp đổ vào tháng 9/2019 sau 178 năm tồn tại với món nợ lên đến 2,1 tỉ USD, do một trong những nguyên nhân chính khiến “ông tổ” của ngành Du lịch Anh phải phá sản là các mô hình kinh doanh du lịch trực tuyến, nổi bật là Đại lý du lịch trực tuyến (Online Travel Agent - OTA)
Trong hai năm 2020 và 2021, đại dịch COVID-19 bùng phát toàn cầu đã đẩy ngành Du lịch rơi vào giai đoạn khủng hoảng chưa từng có Lượng khách du lịch quốc tế năm 2020 sụt giảm 73,9% so với năm
2019, bằng thời điểm cách đây 30 năm và sẽ phải mất từ 2,5 đến 4 năm để lấy lại đà tăng trưởng như năm
2019 Theo Tổ chức Du lịch Thế giới, năm 2021 tiếp tục là năm đầy thách thức đối với ngành Du lịch toàn cầu.Trong 2 năm 2020-2021, sự sụt giảm của ngành Du lịch toàn cầu gây tổn thất tới 4,8 nghìn tỷ USD cho kinh tế thế giới
Trước tình cảnh khó khăn trong đại dịch đã buộc các “cường quốc du lịch”, các doanh nghiệp du lịch phải đẩy nhanh việc thích ứng với chuyển đổi số để tiếp cận đối tượng khách hàng tiềm năng mới, thử sức với các sản phẩm, dịch vụ mới áp dụng công nghệ, đồng thời giải đáp các bài toán đau đầu về nguồn nhân lực, chi phí vận hành, tiết kiệm thời gian và giới thiệu, quảng bá sản phẩm, điểm đến, đem đến cho du khách những trải nghiệm số hấp dẫn Mô hình kinh doanh du lịch hiện đại và các kênh đại lý du lịch trực tuyến ngày càng phổ biến, điển hình là sự bùng nổ của các ông lớn: Booking, Agoda, Expedia, Traveloka, Klook Hàng loạt loại hình du lịch ứng dụng công nghệ số ra đời
Những lợi ích của việc chuyển đổi số đối với doanh nghiệp du lịch có lẽ không phải bàn cãi, đó là: Góp phần cơ cấu lại doanh nghiệp (mô hình vận hành, quản lý hiện đại, chuyên nghiệp; đổi mới bộ máy; tăng cường liên kết giữa các bộ phận); xây dựng được cơ sở dữ liệu (khách hàng, sản phẩm…); tiếp cận khách hàng, thị trường từ xa; nâng cao năng suất lao động; tiết kiệm chi phí vận hành; gia tăng trải nghiệm cho khách hàng; tăng doanh thu và lợi nhuận…
Như vậy, chuyển đổi số, hay đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong du lịch là một trong những yếu
tố sống còn, buộc chính phủ các nước và doanh nghiệp du lịch phải lưu tâm, nếu không muốn bị tụt hậu, thậm chí xóa sổ khỏi thị trường du lịch
2.1.2 Vai trò của chuyển đổi số trong du lịch
Với sự xuất hiện của chuyển đổi số, các hoạt động trong du lịch đã tạo ra sự thay đổi trong nhận thức
để nắm bắt, cung cấp thông tin và đáp ứng dịch vụ du lịch Sự tồn tại và phổ biến của nnternet, sự phát triển của các ứng dụng đã xóa tan thách thức về mặt địa lý, cho phép các công ty và khách hàng tương tác với nhau chỉ qua một màn hình Với sự hỗ trợ của quá trình số hóa, các đại lý du lịch đã tận dụng để thực hiện các giao dịch và công bố chi tiết thông tin trong từng giai đoạn của chuyến đi, cho phép khách hàng nghiên cứu kỹ lưỡng trước khi chuẩn bị xuất phát Nhiều mong muốn của khách hàng được đáp ứng thông qua việc so sánh giữa các đại lý và kiểm tra phản hồi từ những người dùng trước hay các tính năng quan trọng như đặt vé, đặt chỗ ở, hoặc thậm chí yêu cầu một chuyến tham quan ảo đến điểm đến mong muốn của họ Nhu cầu và cách đưa ra quyết định của du khách cũng thay đổi nhanh chóng theo thời gian
Trang 3Nếu với cách tiếp cận truyền thống, họ khó có thể đáp ứng được nhu cầu của khách hàng Do đó, các doanh nghiệp muốn phát triển cần phải cung cấp các điểm đến một cách linh hoạt để đáp ứng nhu cầu của
du khách, làm phong phú thông tin trên nhiều nền tảng, đặc biệt là trên các mạng xã hội để khách hàng có thể cảm nhận, chia sẻ và khám phá
Thời gian bùng phát dịch COVID-19 đã làm cho sự phát triển du lịch bị chững lại Điều này dẫn đến nhu cầu về chuyển đổi số trong du lịch tăng cao Kết quả là, các doanh nghiệp du lịch đã và đang thực hiện các giải pháp để điều chỉnh sự hiện diện của họ trên các nền tảng số và cung cấp những trải nghiệm trong thế giới ảo Ngoài ra, quá trình chuyển đổi số trong du lịch sẽ giúp nâng cao chất lượng phục vụ khách hàng Hiện nay, có thể nói mỗi du khách đã được hỗ trợ đầy đủ thông tin thông qua các ứng dụng, tài khoản nhà cung cấp dịch vụ tạo lập với nhiều tính năng hiện đại Dù khách hàng chọn hãng hàng không, dịch vụ vận tải biển hoặc nhiều loại chỗ ở như khách sạn hoặc căn hộ, thì khi áp dụng công nghệ số hiện đại cũng tạo ra sự khác biệt mỗi chuyến đi Có thể nhận thấy bất kỳ doanh nghiệp du lịch nào cũng đang cố gắng nâng cao chất lượng dịch vụ cung cấp cho khách hàng thông qua các nền tảng số hiện đại
Trong số các giải pháp công nghệ số đang phát triển với tốc độ nhanh chóng, có thể kể đến một số giải pháp giúp ngành Du lịch phục hồi ngay khi thị trường được mở cửa Như vậy, việc chuyển đổi số chắc chắn là yếu tố bắt buộc đối với các doanh nghiệp du lịch muốn phát triển mạnh giữa thị trường du lịch cạnh tranh ngày nay Tuy nhiên, những xu hướng số hóa này chỉ mang lại lợi ích khi doanh nghiệp tương tác thường xuyên với khách hàng, lắng nghe họ và cố gắng hiểu nhu cầu để cung cấp những lựa chọn hay trải nghiệm cho du khách
2.2 Một số xu hướng tiêu biểu về chuyển đổi số trong du lịch trên thế giới
Một là xu hướng Ứng dụng mobile vào các hành vi du lịch: Với điện thoại thông minh, du khách giờ
đây có thể lên kế hoạch cho toàn bộ chuyến đi từ đặt vé, đặt dịch vụ đến tìm kiếm thông tin về địa điểm tham quan, chọn hướng dẫn viên, đặt ăn phục vụ tận nơi, đặt dịch vụ bổ sung trong khách sạn… trong chuyến đi mà không cần tương tác trực tiếp với ai Xu hướng này ngày càng được khách hàng ưa chuộng
và các công ty du lịch, khách sạn, nhà hàng tăng cường ứng dụng nhằm đáp ứng nhu cầu du khách
Hai là xu hướng Ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và Chatbot: Trí tuệ nhân tạo đã khẳng định được vị
trí quan trọng trong các xu hướng của thị trường kỹ thuật số, cả trong lĩnh vực du lịch Theo một thống
kê, có đến 30% khách sạn sử dụng công nghệ AI trong nhiều nhiệm vụ hành chính và khách hàng Chatbot là một chương trình được tạo từ máy tính, là một công cụ cho phép con người có thể tương tác, giao tiếp thông qua một trí tuệ nhân tạo đã được lập trình sẵn Ưu điểm của một Chatbot là có khả năng làm việc liên tục và sẵn sàng trả lời nhiều loại yêu cầu khác nhau như: xử lý một yêu cầu đặt phòng, thông báo tình hình thời tiết, cho biết vị trí các ATM… ở bất kỳ đâu, vào bất kỳ thời điểm nào và sử dụng bất kỳ ngôn ngữ nào
Ba là xu hướng Kết nối vạn vật (IoT-Internet of Things) trong ngành Du lịch: Ngày càng có nhiều
thiết bị được kết nối với IoT, các doanh nghiệp du lịch có thể khai thác để giúp việc phục vụ khách hàng một cách hiệu quả hơn Dữ liệu IoT giúp doanh nghiệp biết được nhu cầu, thói quen du lịch và một số đặc điểm khác để có thể chuyển đến khách hàng tiềm năng những thông tin mà họ thật sự quan tâm
Bốn là xu hướng Đánh giá và xếp hạng về sản phẩm và dịch vụ du lịch: Việc đánh giá và xếp hạng
sản phẩm, dịch vụ du lịch ngày càng phổ biến với sự hỗ trợ của công nghệ số Việc khách hàng chia sẻ các ý kiến của họ một cách nhanh chóng thông qua mạng xã hội như: Facebook, Yelp, TripAdvisor hay các trang web du lịch giúp các cơ sở lưu trú, các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ du lịch hiểu rõ hơn mong muốn của du khách Công cụ kỹ thuật này thúc đẩy doanh nghiệp quan tâm hơn đến chất lượng, để tạo sự
Trang 4hài lòng của du khách, gây dựng uy tín thông qua điểm đánh giá của khách hàng, đồng thời là kênh tham khảo, giúp khách hàng cảm thấy yên tâm khi chọn lựa một sản phẩm hoặc một dịch vụ du lịch
Năm là xu hướng Du lịch thực tế ảo (Virtual Reality): Đại dịch COVID-19 đã khiến các thuật ngữ
“Virtual Tour” (chuyến tham quan ảo) hay “Interactive Tour” (chuyến tham quan tương tác) vốn xuất hiện
từ năm 1994, ngày càng trở nên phổ biến ở nhiều nước trên thế giới Trong bối cảnh dịch bệnh phức tạp khiến du khách không thể triển khai các chuyến du ngoạn theo kế hoạch, nhiều điểm du lịch hoặc doanh nghiệp đã xây dựng tour ảo hay tour tương tác nhằm mô phỏng điểm du lịch thông qua hình ảnh, video, các yếu tố đa phương tiện khác như hiệu ứng âm thanh, âm nhạc hoặc các bản tường thuật, giới thiệu, các văn bản Các công nghệ mới được áp dụng như một phần cốt lõi của các sản phẩm tour ảo như ảnh 360, video 360, ảnh Panorama (toàn cảnh), ảnh Flycam (ảnh chụp từ trên cao)… Những tour du lịch thực tế ảo này đã giúp du khách phần nào thỏa mãn “cơn khát” du lịch, đồng thời có thể hiểu rõ hơn về địa điểm sắp tham quan và kích thích được cảm hứng trước chuyến đi du lịch của mình
2.3 Du lịch Việt Nam chuyển đổi số trong bối cảnh mới
Việc chuyển đổi số của Du lịch Việt Nam đã được tính đến từ lâu với việc Chính phủ ban hành Đề án tổng thể ứng dụng công nghệ thông tin trong lĩnh vực du lịch giai đoạn 2018-2020, định hướng đến năm
2025, ban hành theo Quyết định số 1671/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ Trên cơ sở đó, Việt Nam đã xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu số ngành Du lịch về doanh nghiệp lữ hành quốc tế, hướng dẫn viên, cơ
sở lưu trú du lịch, khu, điểm du lịch; kết nối liên thông hệ thống thông tin quản lý từ trung ương đến cơ sở Hiện có một số ứng dụng trong quản lý, điều hành1, thống kê2, cơ sở dữ liệu3, truyền thông về du lịch Việt Nam4; các ứng dụng tăng cường tiện ích và trải nghiệm5 hoạt động rất hiệu quả 100% cơ quan quản
lý du lịch từ Trung ương đến địa phương của Việt Nam đã có website du lịch
Trong vài năm gần đây, việc áp dụng công nghệ trong quảng bá tiếp thị, đặt tour, đặt buồng khách sạn ngày càng phổ biến tại Việt Nam Năm 2018, đặt chỗ trực tuyến đã chiếm đến 19% tổng số tour và quy mô thị trường Đại dịch COVID-19 trong năm 2020 và năm 2021 thúc đẩy tiến trình chuyển đổi số của du lịch Việt Nam để thích nghi linh hoạt với dịch bệnh Những thống kê trong đại dịch cho thấy những cơ hội rất lớn cho các doanh nghiệp du lịch khi chuyển đổi số đón đầu thời kỳ "bình thường mới" Theo đánh giá của Outbox Consulting - Công ty chuyên cung cấp các giải pháp nghiên cứu và tư vấn chuyên sâu cho ngành du lịch và khách sạn tại Việt Nam trong báo cáo: “Xu hướng Du lịch Việt Nam 2021”, công nghệ sẽ là yếu tố hàng đầu giúp du khách có lại tự tin khi du lịch năm 2021 Outbox Consulting dẫn kết quả khảo sát của Censuswide: hơn 4/5 khách du lịch cho biết công nghệ giúp họ tự tin
đi du lịch 12 tháng tới Bên cạnh đó, thanh toán không chạm (thí dụ như Apple hoặc Google Pay, PayPal
và Venmo) làm tăng tự tin của du khách để thực hiện các chuyến đi
1
http://dash.vietnamtourism.gov.vn/
2
http://thongke.tourism.vn/
3
http://csdl.vietnamtourism.gov.vn/
4
Website https://vietnamtourism.gov.vn/;
Kênh Youtube https://www.youtube.com/c/vietnamtourismmedia;
Mạng XH https://www.facebook.com/vnattitc;
Zalo: https://zalo.me/tongcucdulich;
Cổng thông tin Du lịch thông minh - VTV travel: dulich.vtv.vn;
TikTok: #HelloVietnam - là một phần các hoạt động trong chuỗi chiến dịch quảng bá du lịch toàn cầu do TikTok khởi xướng với tên gọi #TikTokTravel
5
Thẻ Việt http://thedulich.gov.vn/ (mỗi người dân Việt Nam được cấp 1 thẻ Việt (thẻ quốc gia) để dùng suốt đời trong các lĩnh vực: du lịch, y tế, thương mai, giao thông, giáo dục…); App “Du lịch Việt Nam an toàn”; Webiste giới thiệu các nền tảng số trong du lịch https://nentangso.vietnamtourism.gov.vn/
Trang 5Ở quy mô quốc gia, ngành Du lịch đã xây dựng và đưa vào hoạt động nhiều sản phẩm công nghệ hữu ích, nổi bật nhất có thể kể đến app "Du lịch Việt Nam an toàn" - một nền tảng tích hợp đa tiện ích quan trọng như bản đồ số du lịch an toàn, liên thông dữ liệu y tế về tình hình dịch bệnh ở các địa phương, cung cấp thông tin các cơ sở dịch vụ du lịch an toàn kể cả việc du khách có thể gửi ngay phản ánh tới Tổng cục Du lịch Đặc biệt, công tác truyền thông du lịch trên các nền tảng số ngày càng được đẩy mạnh với các dự án như: Google Arts & Culture - Kỳ quan Việt Nam; "Việt Nam: Đi để yêu!" trên Youtube, nền tảng tiện ích Trang vàng Du lịch Việt Nam6 Trong đó, dự án Google Arts & Culture - Kỳ quan Việt Nam
ra mắt đầu năm 2021 đã đánh dấu lần đầu tiên du lịch Việt Nam xuất hiện trên nền tảng trực tuyến nổi tiếng Google Arts & Culture - nơi đặt các bộ sưu tập của trên 2.000 bảo tàng trên thế giới, nơi hội tụ tinh hoa nghệ thuật, văn hóa, lịch sử các quốc gia
Ở cấp địa phương, nhiều tỉnh, thành nhận ra tầm quan trọng của chuyển đổi số trong phát triển du lịch, đặc biệt là trong bối cảnh đại dịch, do vậy đã nhanh nhạy làm mới cách tiếp thị, xây dựng sản phẩm du lịch nhằm tiến cận và đáp ứng nhu cầu du khách
Nhiều năm qua, Thành phố Đà Nẵng là một trong những địa phương tiên phong ứng dụng nền tảng công nghệ để phát triển du lịch thông qua xúc tiến du lịch, truyền thông quảng bá theo xu hướng hiện đại
Từ năm 2015 đến năm 2017, Đà Nẵng đã xây dựng hệ thống trang web, cổng thông tin du lịch 5 ngôn ngữ, triển khai ứng dụng (App) Danang FantasticCity, triển khai Chatbot - trợ lý ảo tương tác với du khách cùng với tận dụng lợi thế của mạng xã hội Facebook, Instagram, YouTube… để quảng bá du lịch Nhằm từng bước phục hồi du lịch , Sở Du lịch Đà Nẵng vừa “trình làng” ứng dụng VR360 với thông điệp
“Một chạm đến Đà Nẵng” nhiều tính năng ưu việt tại địa chỉ vr360.danangfantasticity.com Đây là công nghệ thực tế ảo giúp dẫn đường cho du khách trải nghiệm tour khám phá Đà Nẵng kèm thuyết minh tự động, hình ảnh mãn nhãn, âm thanh sống động, cùng trợ giúp từ trợ lý ảo của Trung tâm Hỗ trợ du khách Đặc biệt, Sở Du lịch thành phố Đà Nẵng cũng vừa ký kết hợp tác với Tập đoàn Viettel, trong đó, Viettel
sẽ hỗ trợ du lịch Đà Nẵng phát triển hệ sinh thái số với giải pháp thẻ du lịch thông minh, sàn thương mại
du lịch và triển lãm du lịch ảo
Hà Nội là một trong những địa phương năng động bậc nhất trong chuyển đổi số để thu hút khách trong bối cảnh dịch bệnh Năm 2021, Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long đã tổ chức triển lãm, trưng bày trực tuyến để thu hút khách, Ban Quản lý Di tích Nhà tù Hỏa Lò ra mắt kênh phát thanh HoaLoPrisonRelic trên nền tảng Spotify; Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu-Quốc Tử Giám sản xuất các clip kể câu chuyện lịch sử về các danh nhân gắn bó với trường Quốc Tử Giám… Gần đây nhất, sau một thời gian thử nghiệm, cuối tháng 8/2021, Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam đã chính thức ra mắt công nghệ tham quan trực tuyến 3D tour (tiếng Việt và tiếng Anh), được tích hợp trên website của bảo tàng (vnfam.vn)
Cuối năm 2020, một tour du lịch ảo đã được thực hiện tại Mộc Châu (Sơn La) Các bộ ảnh và video 360 (VR 360) về điểm tham quan du lịch Mộc Châu, các cơ sở dịch vụ tại Khu du lịch quốc gia Mộc Châu đã cho du khách cái nhìn toàn cảnh, không bị giới hạn về không gian Người xem dễ dàng
di chuyển khắp nơi, thậm chí nghe thấy âm thanh thác chảy, suối reo, chim kêu và tiếng của hướng dẫn viên thuyết minh
Tại Quảng Bình, từ năm 2015, Sơn Đoòng đã thực hiện dự án đưa hình ảnh ra thế giới thông qua ảnh
360 độ của National Geographic Đến khi đại dịch COVID-19 ảnh hưởng khắp toàn cầu, mọi người không thể đi du lịch thì Sơn Đoòng 360 độ đã trở thành tour du lịch thực tế ảo hấp dẫn nhất Năm 2020,
6
https://trangvangdulichvietnam.vn
Trang 6tờ báo The Guardian (Anh) đã đưa cảnh quan hùng vĩ của Sơn Đoòng vào top 10 tour du lịch thực tế ảo đáng tham quan nhất thế giới
Mới đây, UBND thị xã Sa Pa (tỉnh Lào Cai) đã khai trương Trung tâm giám sát, điều hành đô thị thông minh, phục vụ quản lý và điều hành phát triển kinh tế-xã hội ở địa phương, trong đó có nhiều tính năng để
hỗ trợ phát triển du lịch nhờ công nghệ Cụ thể, trung tâm này sẽ thí điểm ứng dụng công nghệ 3D cung cấp thông tin, dịch vụ du lịch ảo đối với những điểm du lịch do thị xã Sa Pa trực tiếp quản lý, để phục vụ người dân, du khách và doanh nghiệp; triển khai phần mềm phản ánh hiện trường cung cấp các kênh tương tác của chính quyền Thị xã với người dân
Không chỉ các địa phương, điểm đến, mà bản thân các doanh nghiệp du lịch Việt Nam cũng rất chủ động trong chuyển đổi số để thích ứng với tình hình mới Nhờ áp dụng công nghệ, các doanh nghiệp du lịch có thể tiếp cận đối tượng khách hàng tiềm năng mới, thử sức với các dịch vụ mới liên quan và giải đáp bài toán về nhân lực, chi phí vận hành, tiết kiệm thời gian Chuyển đổi số cũng hỗ trợ đắc lực cho việc giới thiệu, quảng bá, chuyển đổi số được coi là tương lai của ngành Du lịch
Hầu hết các doanh nghiệp du lịch, đặc biệt là các doanh nghiệp lữ hành và các doanh nghiệp kinh doanh khách sạn được xếp hạng sao ở Việt Nam đã có website riêng Các hoạt động kinh doanh hầu hết được triển khai trực tuyến: marketing, quảng bá sản phẩm; nghiên cứu mở rộng thị trường; tư vấn, chăm sóc khách hàng; thực hiện các giao dịch mua - bán, thanh toán… Các doanh nghiệp du lịch hàng đầu Việt Nam đang đẩy mạnh ứng dụng công nghệ hiện đại trong kinh doanh du lịch như Viettravel, Saigontourist, Thiên Minh Group, Hanoitourist, Benthanhtourist…
Hiện nay, ở Việt Nam có hơn 10 sàn giao dịch du lịch (Yeudulich.com7, Tripi.vn, gotadi.vn, ivivu.com, welcome.vn, datphong24h.vn, travel.com.vn, dulichviet.com.vn, mytour.vn, Fiditour.com, Benthanhtourist.com, datviettour.com, adayroi.com, travelmart.vn, ) chiếm khoảng 20% các giao dịch dịch vụ, còn lại do sàn điện tử nước ngoài thực hiện Đây là những điểm nhấn quan trọng của các doanh nghiệp du lịch Việt về khả năng tiếp cận và thích ứng với du lịch thông minh
Nhờ công nghệ thực tế ảo mà nhiều doanh nghiệp dễ dàng phân tích được thị hiếu, thói quen của du khách từng thị trường để có định hướng tiếp cận phù hợp Quan trọng nữa là kết hợp với nghiên cứu thị trường thực tế để tạo được tệp “big data” (kho dữ liệu lớn) về nhu cầu các hãng lữ hành gửi khách đến Việt Nam… Đặc biệt, chuyển đổi số đã đem đến sự bùng nổ của các sàn giao dịch du lịch trong vài năm trở lại đây Hiện nay, Việt Nam có khoảng hơn 10 sàn giao dịch du lịch cho phép khách hàng chủ động book đặt các tour trọn gói, khách sạn và vé máy bay từ xa, giảm thiểu tối đa thủ tục và tiếp xúc với công ty du lịch, khách sạn hay đại lý máy bay Năm 2020, dù du lịch bị ảnh hưởng nặng nề bởi dịch bệnh, song nền tảng
du lịch trực tuyến ivivu.com vẫn tăng trưởng mạnh cả về lượng truy cập và sản phẩm bán ra…
2.4 Một số đề xuất liên quan chuyển đổi số đào tạo du lịch trong bối cảnh mới
2.4.1 Phát triển hình thức đào tạo trực tuyến kết hợp đào tạo truyền thống
Cuộc cách mạng khoa học công nghệ đã có những tác động lớn đến ngành giáo dục và đào tạo trực tuyến đã có từ nhiều năm trước Tuy nhiên, sự bùng phát của đại dịch COVID-19 đã khiến cho việc dạy
và học trực tuyến trở thành xu hướng tất yếu tại nhiều quốc gia Trong tương lai, các khóa học trực tuyến chắc chắn sẽ trở thành phương thức giáo dục của nhiều cơ sở đào tạo bởi những ưu điểm thấy rõ của nó
7
Yeudulich.com là một nền tảng kết nối các nhà cung cấp dịch vụ du lịch, chuyên chở, thanh toán Ký kết hợp tác với top 200 công ty du lịch hàng đầu Việt Nam, Yeudulich.com mang tới hàng nghìn tour du lịch trọn gói chất lượng cho du khách chọn lựa Thay vì phải vào từng website riêng để tham khảo giá cũng như lịch trình tour, giờ đây chỉ cần thao tác trên một nền tảng, người dùng có thể ngay lập tức có thông tin của hàng nghìn tour online hấp dẫn, đồng thời cũng dễ dàng so sánh về giá cả để tìm kiếm tour phù hợp với túi tiền của mình
Trang 7như giúp người học có thể tiếp cận kiến thức dễ dàng hơn nhờ giảm chi phí đào tạo, hạn chế đi lại, chủ động, linh hoạt về thời gian Các cơ sở giáo dục cũng sẽ linh hoạt hơn trong việc cung cấp các khóa học theo nhiều phương thức khác nhau Điều này cho phép ứng phó các tác động ngắn hạn và trung hạn do bệnh dịch, thiên tai gây ra đối với hoạt động đào tạo
Đào tạo trực tuyến mở rộng cơ hội giao lưu với toàn cầu, những người giỏi nhất trong lĩnh vực
du lịch ở bất kỳ đâu trên thế giới cũng có thể đào tạo với tư cách là khách mời hoặc làm giảng viên thỉnh giảng Những “mentor” - người cố vấn dày dặn kinh nghiệm trong nghề có thể nhận hướng dẫn, truyền cảm hứng cho người học Duy trì việc tổ chức những webinar, workshop online để kết nối mạng lưới giữa người dạy, người học và doanh nghiệp trên phạm vi rộng nhằm cổ vũ tinh thần hoc tập, hướng đạo thái độ nghề nghiệp kỹ càng; đồng thời cập nhật diễn biến, xu hướng ngành, nghề mới
Tuy nhiên, với một số đặc điểm của hoạt động đào tạo du lịch thì việc ứng dụng hoàn toàn công nghệ thông tin khó có thể coi là giải pháp thay thế mà chỉ là giải pháp tình thế Để ứng phó với việc sinh viên không thể tới trường tham gia các tiết học thực hành, thực tập tại các doanh nghiệp du lịch, thực tập và kiến tập trên những tour, tuyến điểm du lịch… chắc chắn sẽ cần thêm thời gian để tìm hiểu, nghiên cứu các giải pháp có hiệu quả hơn Những thay đổi trong đào tạo cần thời gian để nghiên cứu, thí điểm và kiểm định kết quả trước khi áp dụng đại trà Đối với những môn học đã chứng minh được kết quả khả quan thông qua đào tạo trực tuyến, các cơ sở giáo dục có thể tiếp tục triển khai hình thức giảng dạy này
2.4.2 Cập nhật nội dung chương trình đào tạo
Nội dung chương trình đào tạo trực tuyến sẽ được xây dựng theo hướng mở, phù hợp cho nhiều đối tượng Nhiều chương trình đào tạo truyền thống cũng có thể lồng ghép các nội dung giảng dạy trực tuyến nhằm giải quyết bài toán về thời gian, chi phí và nhân sự đào tạo Bên cạnh đó, các nội dung đào tạo cũng sẽ tập trung hỗ trợ phát triển nguồn nhân lực có khả năng ứng dụng những tiến bộ công nghệ để thực hiện việc du lịch thông minh Điều này nhằm đáp ứng các yêu cầu tuyển dụng, cần một đội ngũ nhân lực nắm vững kiến thức và kỹ năng liên quan đến ứng dụng công nghệ thông tin vào kinh doanh du lịch Các cơ sở giáo dục đào tạo sẽ lồng ghép thêm nhiều kỹ năng tin học, truyền thông đa phương tiện để người học có được những kỹ năng thiết yếu trong thời đại mới Cập nhật thường xuyên các kiến thức mới về du lịch thông minh và công nghệ số, nghiệp vụ thương mại điện
tử Bên cạnh đó, để đáp ứng được các yêu cầu của thị trường tuyển dụng, cá nhân người học cần phải
có ý thức tự trau dồi năng lực ngoại ngữ, tin học và tích cực rèn luyện để có kỹ năng phù hợp với yêu cầu của xã hội thời đại 4.0
2.4.3 Nghiên cứu ứng dụng công nghệ mới trong đào tạo
Ứng dụng công nghệ vào giảng dạy là một xu thế tất yếu, có vai trò quan trọng và sẽ đem lại lợi ích nhất định cho các cá nhân, tập thể và cho toàn xã hội Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa Liên hiệp quốc (UNESCO) dự báo: Công nghệ thông tin sẽ làm thay đổi nền giáo dục một cách cơ bản và toàn diện, có hệ thống và mang tính hội nhập cao vào đầu thế kỉ XXI Những công nghệ mới
sẽ được nghiên cứu và ứng dụng trong đào tạo du lịch Thực tế ảo trong đào tạo (Virtual Reality in Education) là một công nghệ mà các cơ sở đào tạo du lịch có thể sử dụng tới trong tương lai Thông qua ứng dụng công nghệ thực tế ảo, người học có được trải nghiệm thực tế về các điểm đến du lịch cũng như một số khu vực trong nhà hàng, bếp, khách sạn bằng những mô phỏng 3D hay 4D Công nghệ VR mang lại cho người học cách tiếp cận dễ hiểu, phong phú và hấp dẫn hơn so với việc học tập qua sách, trang web hoặc thậm chí video Đặc biệt là trong các bối cảnh mà quá trình đi thực tế,
Trang 8thực tập không thể thực hiện được, thì những tác động do sự gián đoạn gây ra cũng được giảm thiểu tối đa
2.4.4 Tăng cường bồi dưỡng công nghệ thông tin cho đội ngũ giảng viên
Một trong những nhân tố chủ yếu quyết định sự thành công của giáo dục là đội ngũ giảng viên Vì vậy để khắc phục các khó khăn trong triển khai đào tạo nguồn nhân lực du lịch ở bất kì giai đoạn nào cũng cần đặt trọng tâm ở công tác nâng cao chất lượng đội ngũ giảng viên Tuy nhiên dưới tác động của dịch bệnh COVID-19 và tương lai phát triển dài hạn của cuộc cách mạng khoa học công nghệ 4.0, những biện pháp như tập huấn nâng cao trình độ chuyên môn, sử dụng công nghệ thông tin phục vụ dạy học cần được thực hiện đều đặn và thường xuyên tại mỗi cơ sở đào tạo Cụ thể: Bồi dưỡng cho giảng viên chủ động tham gia các hình thức đào tạo tiên tiến, đào tạo trực tuyến, để vừa nâng cao trình độ, vừa tiếp cận các mô hình dạy học mới, giúp họ bổ sung kiến thức, đa dạng hóa các hình thức giảng dạy Bên cạnh đó, mỗi giảng viên cần tích cực xây dựng và cập nhật kho học liệu số dùng chung, gồm bài giảng, giáo trình,
đề thi điện tử, học liệu số, các phần mềm mô phỏng và các học liệu khác cần thiết Ngoài ra cần có sự liên kết, chia sẻ học liệu với các cơ sở giáo dục khác nhằm nâng cao năng lực nghiên cứu, đào tạo, giảng dạy cho đồng bộ
2.4.5 Liên kết, phối hợp với các doanh nghiệp
Các cơ sở giáo dục du lịch cần phối hợp chặt chẽ với các doanh nghiệp để có những phương án tối ưu trong tổ chức đào tạo nhằm bù đắp phần nào thiếu hụt trong học tập thông qua thực tế do tác động của dịch bệnh Hiệp hội lữ hành, khách sạn… cần bắt tay với các trường để chuẩn bị nguồn nhân lực cho sự phục hồi du lịch sau dịch COVID-19: hỗ trợ xây dựng, tối ưu các giáo án điện tử, cung cấp nguồn nhân lực chất lượng cao có thể tham gia giảng dạy trực tuyến tại các trường Tận dụng nguồn tài nguyên hiện đang nhàn rỗi do dịch bệnh, tổ chức các webinar, diễn đàn trực tuyến kết nối giữa nhà trường, doanh nghiệp và sinh viên tạo cơ hội được bày tỏ, chia sẻ và tháo gỡ các vướng của các bên và tìm tiếng nói chung trong nỗ lực chung phát triển ngành du lịch Cần có chính sách thu hút đội ngũ chuyên gia từ doanh nghiệp tham gia xây dựng bài giảng trong các học phần đào tạo trực tuyến Các cơ sở đào tạo cần có nhiều giải pháp phối hợp, liên kết chặt chẽ với doanh nghiệp chuyên cung cấp công nghệ đào tạo trực tuyến và doanh nghiệp có nhu cầu nhân lực ứng dụng công nghệ trong vận hành Các hoạt động này trong giai đoạn dịch bệnh sẽ giúp duy trì kết nối chặt chẽ giữa ba bên Đặc biệt, cơ sở đào tạo và doanh nghiệp cần thực hiện tốt chức năng tư vấn, định hướng nghề nghiệp nhằm giúp sinh viên giảm bớt các sức ép tâm lý do các tác động của dịch bệnh đến ngành Du lịch gây ra
3 Kết luận
Chuyển đổi số là một quá trình lâu dài và là một xu thế, đóng vai trò quan trọng trong các vấn đề phát triển bền vững, đồng thời giúp cải thiện năng suất lao động, cũng như tăng cường khả năng kết nối trong cuộc cách mạng 4.0 Vì vậy, ứng dụng công nghệ thông tin nhằm phát triển hệ sinh thái du lịch thông minh, chủ động đáp ứng nhu cầu đặc thù, chuyên biệt của thị trường khách du lịch, hỗ trợ doanh nghiệp du lịch kết nối hiệu quả với các chủ thể liên quan, tạo môi trường cho cộng đồng, các doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo phù hợp với xu hướng của cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ 4, đáp ứng yêu cầu về đổi mới phương thức, nâng cao hiệu lực, hiệu quả công tác quản lý nhà nước, góp phần thúc đẩy tăng trưởng và nâng cao năng lực cạnh tranh của du lịch Việt Nam
Đại dịch COVID-19 đã khiến tăng trưởng du lịch thế giới bị kéo lùi về mức độ của năm 1990 Con số thiệt hại về lượng khách và doanh thu gấp 10 lần so với tổn thất mà ngành Du lịch thế giới
đã phải trải qua do tác động của cuộc khủng hoảng kinh tế toàn cầu năm 2009 Sự “mất mát”, khó
Trang 9khăn của ngành Du lịch trong cơn bão đại dịch COVID-19 là rất lớn và chịu ảnh hưởng trực tiếp nhất Nhưng đại dịch COVID-19 cũng là động lực, là cú huých mạnh để ngành Du lịch chuyển đổi
số, chính là “vacxin” để ngành Du lịch, giáo dục du lịch thích nghi linh hoạt, an toàn và hiệu quả với đại dịch./
Tài liệu tham khảo
[1] Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch (2018), Đề án tổng thể ứng dụng công nghệ thông tin trong lĩnh vực du lịch giai đoạn 2018-2020, định hướng đến năm 2025
[2] D.T.Hùng (2021), “Chuyển đổi số trong du lịch, những vấn đề thực tiễn triển khai tại địa phương”,
Kỷ yếu Hội thảo Du lịch 2021
[3] Du lịch gần nhà và an toàn: xu hướng chủ đạo của du lịch Việt Nam 2021, https://nhandan.vn/tin-tuc-du-lich/du-lich-gan-nha-va-an-toan-xu-huong-chu-dao-cua-du-lich-viet-nam-2021-636420/ [4] Du lịch thế giới ghi nhận đà tăng trưởng mạnh trở lại, https://tuoitre.vn/du-lich-the-gioi-ghi-nhan-da-tang-truong-manh-tro-lai-2021100514195089.htm
[5] Động lực thúc đẩy chuyển đổi số, https://nhandan.vn/tin-tuc-the-gioi/dong-luc-thuc-day-chuyen-doi-so-637270/
[6] Giải pháp chuyển đổi số ngành Du lịch sau đại dịch COVID-19, https://fsivietnam.com.vn/giai-phap-chuyen-doi-so-nganh-du-lich/
[7] H.Nam (2021), “Đào tạo du lịch trong đại dịch COVID-19: "Di chứng" sẽ kéo dài 5-10 năm”, https://vov.vn/du-lich/dao-tao-du-lich-trong-dai-dich-COVID-19-di-chung-se-keo-dai-5-10-nam-874562.vov
[8] Loạt công nghệ số giúp Singapore phục hồi ngành du lịch, https://vietnamtourism.gov.vn/index.php/items/35703
[9] N.V.Khánh (2021), “Đào tạo nghề trong bối cảnh đại dịch COVID-19: Từng bước chuyển đổi từ trực tiếp sang trực tuyến”, https://baodantoc.vn/dao-tao-nghe-trong-boi-canh-dai-dich-COVID-19-tung-buoc-chuyen-doi-tu-truc-tiep-sang-truc-tuyen-1622892668058.htm-1
[10] Ngành Du lịch đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số phục vụ thí điểm đón khách quốc tế, https://bvhttdl.gov.vn/nganh-du-lich-day-manh-ung-dung-cong-nghe-so-phuc-vu-thi-diem-don-khach-quoc-te-20210914092221974.htm
[11] T.Nguyện (2021), “Chuyển đổi số là chìa khóa cho sự phát triển du lịch ở giai đoạn bình thường mới
- Góc nhìn từ Sun Group”, Kỷ yếu Hội thảo Du lịch 2021
[12] T.Q.Hoàn (2021), “Vị trí, vai trò của chuyển đổi số trong cuộc cách mạng 4.0”, https://binhphuoc.gov.vn/vi/news/tin-noi-bat/vi-tri-vai-tro-cua-chuyen-doi-so-trong-cuoc-cach-mang-4-0-24640.html
[13] T.Q.Phương (2021), “Để chuyển đổi số thành công - Những vấn đề cơ bản cần quan tâm trong triển khai thực hiện”, https://baoninhbinh.org.vn/de-chuyen-doi-so-thanh-cong-nhung-van-de-co-ban-can-quan-tam/d20210727093832311.htm
[14] Top 5 xu hướng chuyển đổi số chủ đạo trong ngành du lịch 2021, https://viettimes.vn/top-5-xu-huong-chuyen-doi-so-chu-dao-trong-nganh-du-lich-2021-post148766.html
Trang 10Abstract:
DIGITALIZATION IN TOURISM ACTIVITIES AND REQUIREMENTS
FOR TOURISM HUMAN RESOURCE TRAINING
Digital transformation is a process of total and comprehensive change of individuals and organizations in the way of living, working and production methods based on digital technologies In tourism, digital transformation is changing the way travel is done, the way tourism is done, the way tourism is done, and the way tourism is managed through data and digital technology Over the past few years, the phrase “digital transformation in tourism” has been mentioned more and more often The strong pervasiveness of Industry 4.0 with the introduction of new technologies such as artificial intelligence (AI), Internet of Things (IoT), big data, blockchain, virtual reality (VR) is having an impact pervasive to the entire socio-economic life Since then, gradually replacing the traditional mode of operation to operating in the digital environment and the tourism industry is no exception Digital transformation or in other words, promoting the application of digital technology in tourism development is one of the vital factors and the optimal solution for many businesses and training institutions during the COVID-19
Keywords: Tourism, digital transformation, tourism digital transformation, tourism human resource
training, COVID-19