Khái niệm về tư duy phản biện- Phản: về mặt nghĩa chung thì “phản” là làm bật ngược lại một cái gì đấy, như một tia sáng chẳng hạn - Biện: ở đây nghĩa là phân tích, biện luận - Phản biện
Trang 1HỌC VIỆN CÔNG NGHỆ BƯU CHÍNH VIỄN THÔNG
ưp]p
BÁO CÁO BÀI TẬP NHÓM
Môn: CHỦ NGHĨA XÃ HỘI KHOA HỌC
Chủ đề : TÌM HIỂU QUAN ĐIỂM CỦA CHŨ NGHĨA
MAC-LENIN VỀ VẤN ĐỀ TÔN GIÁO VÀ LIÊN HỆ VỚI VIỆT NAM
HIỆN NAY
Họ và tên: Trần Đức Lương - B19DCVT234 Vũ
Thanh Liưnh - B19DCVT227 Hoàng Vinh Hiển - B19DCVT123 Nguyễn Trần Tuấn Minh - B19DCVT255 Nguyễn Đăng Khoa - B19DCVT208 Nguyễn Trọng Toàn - B19DCVT331 Phan Việt Dũng - B19DCCN133 Nguyễn Vũ Quang Anh B19DCCN036 Nguyễn Tiến Dũng -B19DCCN126
Nhóm : 01 Giảng viên : Đào Thu Hương
TIEU LUAN MOI download : skknchat123@gmail.com
Trang 2BÁO CÁO BÀI TẬP NHÓM 1
a Khái niệm về tư duy phản biện 1
Đặc điểm của tư duy phản biện: 8
Các loại tư duy phản biện: 14
Các cấp độ của tư duy phản biện: 14
Làm thế nào để rèn luyện tư duy phản biện: 16
TIEU LUAN MOI download : skknchat123@gmail.com
Trang 3a. Khái niệm về tư duy phản biện
- Phản: về mặt nghĩa chung thì “phản” là làm bật ngược lại một cái gì đấy, như một tia sáng chẳng hạn
- Biện: ở đây nghĩa là phân tích, biện luận
- Phản biện: tổng hợp hai khái niệm trên lại thì có thể hiểu “phản biện” là xét lại một sự việc, một vấn đề trên cơ sở lập luận, phân tích một cách khách quan khoa học có sức thuyết phục, nhằm đưa các chính kiến trở về đúng giá trị của nó (nếu như quan điểm gốc đang sai lệch), hoặc là đưa ra quan điểm cá nhân về một ý kiến, quan điểm vốn có trước đó (chưa rõ đúng sai)
Có nhiều cách hiểu khác nhau về tư duy phản biện (Critical thinking)
Dưới đây là một số câu nói định nghĩa tiêu biểu:
1. “Tư duy phản biện là khả năng, hành động để thấu hiểu và đánh giá
được những dữ liệu thu thập được thông qua quan sát, giao tiếp, truyền
thông, và tranh luận” (Michael Scriven).
i. “Tư duy phản biện là loại tư duy nỗ lực để đưa ra một phán đoán sau khi
đã tìm cách thức đáng tin cậy để đánh giá thực chất về mọi phương diện
của các bằng chứng và các luận cứ” (Hatcher).
Tư duy phản biện liên quan đến nhiều kỹ năng như: khả năng lắng nghe và
đọc một cách cẩn thận; khả năng đánh giá các lập luận; khả năng tìm kiếm, phát
hiện các giả định bên trong, khả năng thể hiện quan điểm của mình một cách
thuyết phục
b. Tầm quan trọng tư duy phản biện
Tư duy phản biện giúp chúng ta nhìn nhận vấn đề theo những góc độ khác
nhau, vừa sâu sắc, vừa toàn diện Tư duy phản biện là một quá trình vận dụng
tích cực trí tuệ vào việc phân tích, tổng hợp, đánh giá sự việc, ý tưởng, giả
thuyết… từ sự quan sát, kinh nghiệm, chứng cứ, thông tin, và lý lẽ nhằm đưa ra
nhận định về sự việc, ra quyết định, và hình thành cách ứng xử của mỗi cá nhân
TIEU LUAN MOI download : skknchat123@gmail.com
Trang 4Đối với sinh viên, sở hữu khả năng tư duy phản biện thành thạo có nghĩa là bạn đã có một hành trang thiết yếu quan trọng để thành công tại các trường đại học nước ngoài Kỹ năng tư duy phản biện không chỉ giúp bạn hiểu được những bài học sâu và rộng trong sách vở tài liệu mà còn giúp bạn trong khi viết tiểu luận, nghe giảng và cả khi làm bài thi Nếu sinh viên học cách tư duy phản biện
có hiệu quả, họ có thể sử dụng tư duy tốt như là sách cẩm nang cho đời sống của mình
c. Những đặc điểm của người tư duy phản biện
Tác giả K B Beyer (1995) nêu các đặc điểm thiết yếu của người có tư duy phản biện tốt là:
1. Không có thành kiến: người có tư duy phản biện là người ham tìm hiểu, biết lắng nghe và có thể chấp nhận ý kiến trái ngược với mình, đề cao giá trị công bằng, tôn
trọng bằng chứng và lý lẽ, thích sự rõ ràng, chính xác, biết xem xét các
quan điểm khác nhau, và sẽ thay đổi quan điểm khi sự suy luận cho thấy phải làm như vậy
i. Biết vận dụng các tiêu chuẩn: cần phải có các điều kiện được thoả mãn nhất định để một phát biểu trở thành có thể tin cậy được Mặc dù các lĩnh vực khác nhau có thể có các tiêu chuẩn khác nhau, nhưng có một số tiêu chuẩn có thể được áp dụng chung cho nhiều vấn đề, ví dụ như: “…một khẳng định bất kỳ phải … được dựa trên những sự thật chính xác có liên quan, từ các nguồn đáng tin cậy, rõ ràng, không thiên lệch, thoát khỏi logic ngụy biện, hợp logic, lý lẽ vững chắc”
ii. Có khả năng tranh luận: đưa ra các lý lẽ với các bằng chứng hỗ trợ Tư duy phản biện bao gồm cả việc nhận dạng, đánh giá, và xây dựng các lý lẽ
iii. Có khả năng suy luận: có khả năng rút ra kết luận từ một hoặc nhiều chi
tiết Để làm được việc này cần phải nhìn thấy được mối quan hệ logic
TIEU LUAN MOI download : skknchat123@gmail.com
Trang 5giữa các dữ liệu.
iv. Xem xét vấn đề từ nhiều phương diện khác nhau : người có tư duy phản
biện cần phải tiếp cận hiện tượng từ nhiều quan điểm khác nhau
v. Áp dụng các thủ thuật tư duy: Tư duy phản biện sử dụng nhiều thủ thuật
tư duy khác nhau, bao gồm đặt câu hỏi, đưa ra các phán đoán, thiết lập các giả định
d. Rèn luyện tư duy phản biện
Rèn luyện tư duy phản biện đòi hỏi chúng ta phải xây dựng và nuôi dưỡng
ý thức tự thay đổi mình, có sự kiên nhẫn khi thực hiện các thao tác tư duy Ví dụ
cụ thể:
Giả sử có một niềm tin rằng: “Chỉ có học vấn cao mới là con đường duy
nhất dẫn đến thành công” Các bước thao tác tư duy phản biện sẽ là:
Bước 1: Đặt câu hỏi nghi vấn
“Có đúng vậy không?” Vậy những người không học đại học đều thất bại sao? Có ai học đại học mà vẫn không thành công? Có cách nào không học đại học mà vẫn thành công không?
Bước 2: Quan sát.
Quan sát là nhìn trước, ngó sau xem có ai không học đại học mà vẫn hạnh phúc, có ai học đại học (thậm chí là tiến sĩ) vẫn bất hạnh Hãy chỉ ra một vài ví
dụ thực tế:
- Anh T là tiến sĩ, nhưng đến bây giờ vẫn long đong, cuộc sống vất vả, kinh
tế gia đình khó khăn
- Chị Y học xong cấp III thì đi làm ngay, nay chị ấy đã có vốn tự thân với thu nhập đến 40 triệu mỗi tháng
Bước 3: Tìm kiếm lý lẽ và lập luận.
- Thế nào là thành công tuỳ thuộc vào quan điểm của mỗi người, không có khái niệm thành công (hay hạnh phúc, kể cả đúng sai cũng thế) chung cho tất cả mọi người.
TIEU LUAN MOI download : skknchat123@gmail.com
Trang 6- Học vấn cao là một “khởi đầu thuận lợi”, nhưng không nhất thiết là điều kiện quyết định thành công Có nhiều con đường dẫn tới thành công nhờ vào sự nỗ lực tìm đúng hướng đi của cá nhân.
Bước 4: Nhận thức và lý giải vấn đề.
- Người ta nêu vấn đề này ra để làm gì?
- Ai là người tin vấn đề này? Tại sao người ta lại nói, lại tin như vậy?
- Khẳng định trên có ý nghĩa gì, dẫn tới hậu quả gì?
Bước 5: Khẳng định giá trị cá nhân.
Tôi cho rằng: “Thành công là khi…”, “Không phải nhiều tiền, có chức quyền
là thành công”, “Thành công là khi ta nỗ lực hết mình, phát huy hết khả năng,
sở trường của mình và đạt được những thành tựu lớn trong lĩnh vực mình lựa chọn”.
Bước 6: Khẳng định lại.
Như vậy không phải cứ học vấn cao là chắc chắn thành đạt!
e. Sáu chiếc mũ tư duy (6 thinking hat)
Khái quát về phương pháp “6 chiếc mũ tư duy”
Đây là phát kiến của Tiến sĩ Edward de Bono trong năm 1980 Năm 1985
nó đã được mô tả chi tiết trong cuốn “Six thinking Hats” của De Bono
Sáu chiếc mũ tư duy là một kỹ thuật được thiết kế nhằm giúp các cá thể có được nhiều cái nhìn về một đối tượng mà những cái nhìn này sẽ khác nhiều so với một người
TIEU LUAN MOI download : skknchat123@gmail.com
Trang 7thông thường có thể thấy được Đây là một khuôn mẫu cho sự suy nghĩ và nó có thể kết
hợp thành lối suy nghĩ định hướng (lateral thinking) Trong phương pháp này thì các phán
xét có giá trị sẽ có chỗ đứng riêng của nó nhưng các phê phán đó sẽ không được phép
thống trị như là thường thấy lối suy nghĩ thông thường
Kỹ thuật này có nhiều ứng dụng to lớn nhưng có thể tóm gọn là giúp kích thích
tư duy, suy nghĩ một cách toàn diện, giúp tăng năng suất hoạt động cũng như
chất lượng sản phẩm
(mà màu này chỉ đại diện cho 1 dạng thức duy nhất của suy nghĩ)
Trang 8❖ Các đặc tính của nón màu:
- Mũ trắng: mang hình ảnh của một tờ giấy trắng, thông tin, dữ liệu Khi chúng ta
tưởng tượng đang đội chiếc mũ trắng, chúng ta chỉ cần suy nghĩ về các thông tin,
dữ kiện liên quan đến vấn đề đang cần giải quyết, tập trung trên thông tin rút ra
được, các dẫn liệu cứ liệu và những thứ cần thiết, làm sao để nhận được chúng
- Mũ đỏ: mang hình ảnh của lửa đang cháy trong lò, con tim, dòng máu nóng, sự ấm
áp Khi tưởng tượng đang đội chiếc mũ đỏ, chúng ta chỉ cần đưa ra các cảm giác,
cảm xúc, trực giác, những ý kiến không có chứng minh hay giải thích
- Mũ vàng: mang hình ảnh của ánh nắng mặt trời, sự lạc quan, các giá trị, các lợi
ích Khi tưởng tượng đang đội chiếc mũ vàng, bạn sẽ đưa ra các ý kiến lạc quan,
có logic, các mặt tích cực, các lợi ích của vấn đề
- Mũ đen: mang hình ảnh của đêm tối, đất bùn Người đội mũ đen sẽ phê phán, bình
luận, liên tưởng đến các điểm yếu, các lỗi, sự bất hợp lý, sự thất bại, sự phản đối,
Trang 9thái độ bi quan Vai trò của chiếc nón đen là giúp chỉ ra những điểm yếu trong quá trình
suy nghĩ của chúng ta Chiếc nón đen để dùng cho "sự thận trọng", nó chỉ ra các lỗi, các
điểm cần lưu ý, các mặt yếu kém, bất lợi của vấn đề hay dự án đang tranh cãi Chiếc nón
đen đóng vai trò hết sức quan trọng, nó đảm bảo cho dự án của chúng ta tránh được các rủi
ro, nó ngăn chúng ta làm điều sai, bất hợp pháp hay nguy hiểm
(ĐỘI LÀM SLIDE Ở NỘI DUNG NÀY CỨ CĂN THEO CÁI HÌNH NÀY LÀ ĐƯỢC,
KHÔNG CẦN NHIỀU CHỮ LÀM GÌ)
- Mũ xanh lục: Hãy liên tưởng đến cây cỏ xanh tươi, sự nảy mầm, sự đâm chồi, sự
phát triển Chiếc nón xanh lục tượng trưng cho sự sinh sôi, sáng tạo Khi đội chiếc
nón này, chúng ta sẽ đưa ra các giải pháp, ý tưởng mới cho vấn đề đang thảo luận
- Mũ xanh dương: Chiếc nón xanh dương sẽ có chức năng giống như nhạc trưởng,
nó sẽ tổ chức các chiếc nón khác - tổ chức tư duy: Điều khiển, chi phối quá trình,
các bước, tổ chức lãnh đạo
Quy trình thực hành tư duy phản biện
Tư duy phản biện đòi hỏi những khả năng: (phần này đã lược gọn, cứ cho cả vào slide cũng được)
- Nhận ra vấn đề
- Thu thập những thông tin thiết yếu và sắp xếp theo một trật tự nhất định
- Nhận ra những giả định và giá trị không được nêu rõ
- Lĩnh hội thấu đáo và dùng ngôn ngữ một cách rõ ràng, chính xác, sáng suốt
- Diễn giải các dữ liệu nhằm đánh giá các minh chứng và luận điểm
Trang 10- Rút ra những kết luận và khái quát hóa được đảm bảo
- Đưa những kết luận và khái quát hóa ấy ra kiểm nghiệm
- Xây dựng lại mô hình niềm tin của mình trên cơ sở những trải nghiệm rộng hơn
- Đưa ra những nhận định, đánh giá xác đáng về những điều cụ thể trong đời sống hàng
ngày Tóm lại:
"Tư duy phản biện là một nỗ lực nhất quán nhằm xem xét bất cứ niềm tin nào hay bất cứ hình thức tri thức nào dưới ánh sáng của các minh chứng hỗ trợ cho nó và những kết luận xa hơn
mà nó nhắm tới
Đặc điểm của tư duy phản biện:
· Tính khách quan
Nhận thức của con người luôn hữu hạn trước sự phong phú, đa dạng, phức tạp và không ngừng biến động của thế giới khách quan Mặt khác, cái “tôi” bản năng trong
ý thức chủ quan của mỗi người thường chi phối, điều khiển mục đích tìm hiểu, nhìn nhận một vấn đề, một đối tượng Chính những nhận thức, mong muốn mang nặng cái “tôi” từ phía chủ quan đã hình thành rào cản trong việc tiếp cận chân lý khách quan Để xem xét, đánh giá đối tượng, sự việc một cách đúng đắn, tư duy phản biện đòi hỏi phải xem xét đối tượng, sự việc với thái độ thực sự khách quan, công bằng; có ý thức công tâm và bình đẳng khi nhìn nhận sự việc ở tất cả các góc nhìn khác nhau; tôn trọng sự thật khách quan đồng nghĩa với việc không cho phép gán ghép, bóp méo, cường điệu hay tô vẽ thêm cho đối tượng những đặc điểm, tính chất mà nó không có trên thực tế, nói khác đi là không được để cho ýchí, tình cảm, lợi ích, định kiến cá nhân ảnh hưởng đến việc xem xét, đánh giá sự việc; tính khách quan của tư duy phản biện cũng đòi hỏi khi phán đoán, phân tích, thẩm định, đánh giá một vấn đề cần xuất phát và tôn trọng các dữ kiện, bằng chứng từ những nguồn thông tin chính xác, cập nhật và tin cậy, đi kèm với lập luận logic, không được áp đặt, thiên lệch, phiến diện, bảo thủ, cố chấp
· Tính khoa học và logic
Quá trình tư duy phản biện là quá trình thao tác theo trình tự khoa học và hợp lý một chuỗi các thuật tư duy khác nhau và được thực hiện trên cơ sở của năng lực phân tích, tổng hợp, so sánh, đánh giá, bao gồm: quan sát, tìm tòi, nhận diện vấn
Trang 11đề; đặt câu hỏi và tìm câu trả lời để làm sáng tỏ bản chất vấn đề; đưa ra các phán đoán, thiết lập các giả định, suy luận, xây dựng lập luận để bảo vệ hạt nhân logic, hợp lý cũng như chỉ ra những điểm bất hợp lý, phi logic; tìm kiếm lý lẽ, bằng chứng
để bảo vệ; nhanh nhạy phát hiện và lập luận để bác bỏ ngụy biện; sắp xếp và trình bày lập luận rõ ràng, mạch lạc, chặt chẽ, khúc triết, dễ hiểu… Tất cả các thao tác đó chỉ thực hiện được trên cơ sở thấu hiểu rõ ràng, chắc chắn, cặn kẽ về đối tượng, không chấp nhận thái độ hời hợt, đại khái, mơ hồ trong tư duy
· Tính toàn diện
Trong thực tế không có sự việc, hiện tượng, tình huống, … nào có thể tồn tại cô lập, tĩnh tại mà không liên hệ đến các sự việc, hiện tượng, tình huống khác Vì vậy, tư duy phản biện không cho phép xem xét, đánh giá sự việc một cách biệt lập mà luôn đòi hỏi phải đánh giá, nhìn nhận các vấn đề, các đối tượng, các tình huống một cách toàn diện từ nhiều mặt, nhiều phương diện, nhiều khía cạnh, nhiều quan điểm, nhiều góc độ khác nhau; luôn đặt đối tượng trong sự vận động với nhiều mối liên hệ, gắn kết nhân quả giữa các vấn đề, đối tượng khác để phân tích, đánh giá
Thực tế đã chứng tỏ: giá trị đúng/sai, phải/trái, tốt/xấu của vấn đề, sự việc còn tùy thuộc rất lớn vào góc nhìn, chỗ đứng khi nhìn nhận, xem xét, phân tích Vì vậy, để
đề xuất được những quyết định đúng đắn, phù hợp khi giải quyết vấn đề thì yếu tố quan trọng là phải nhìn nhận, đánh giá vấn đề bằng tư duy đa diện, đa logic
Tính toàn diện của tư duy phản biện luôn yêu cầu việc nhận định, đánh giá, kết luận một sự vật, hiện tượng chỉ được thực hiện dựa trên cơ sở xây dựng được một bức tranh toàn cảnh, hoàn chỉnh và rõ nét các chiều kích về sự vật, hiện tượng đó
· Tính đối thoại
Đặc điểm đối thoại đòi hỏi tư duy phản biện phải:
– Loại bỏ các định kiến cá nhân khỏi tư duy của mình Phải tiếp cận vấn đề dựa trên những bằng chứng và lý lẽ khách quan, không bảo thủ, cố chấp dựa vào nhận thức chủ quan Ý thức coi mình là “trung tâm”, là “chân lý”, không chịu tiếp nhận những quan điểm đúng đắn của người khác là thái độ cực đoan, dẫn đến tình trạng đối
Trang 12thoại như giữa “những người điếc” hay giữa những người máy “có hệ điều hành hoàn toàn khác nhau”, mà thực chất là giết chết đối thoại
– Sẵn sàng lắng nghe, thấu hiểu và nghiêm túc tiếp nhận ý kiến, quan điểm của người khác, lấy chân lý khách quan làm tiêu chuẩn để tiếp nhận các quan điểm, cách đánh giá và suy nghĩ phù hợp, đúng đắn Từ đó, điều chỉnh nhận thức của bản thân, giúp hạn chế rủi ro khi vận dụng, hành động
– Có ý thức thường xuyên tự vấn, tự đối thoại, tranh luận với chính bản thân mình
Tự đối thoại với bản thân là biểu hiện cao nhất và là thử thách lớn nhất của phẩm chất dũng cảm, chính trực – một phẩm chất hàng đầu của người có tư duy phản biện Thái độ nghiêm túc, cầu thị khi “tự chiêm nghiệm” bản thân cũng là phương thức hiệu quả giúp mỗi người nhận ra những thiếu sót, sai lầm và chủ quan trong suy nghĩ, hành động để hoàn thiện chính mình Đó cũng là cách tốt nhất để đào luyện năng lực tư duy phản biện ngày càng trở nên sâu sắc và nhạy bén
· Tính độc lập
– Tính độc lập thể hiện trước hết là sự độc lập giữa lý trí và cảm xúc Tư duy phản biện đòi hỏi mọi nhìn nhận, đánh giá, kết luận, … phải hướng đến và tuân thủ giá trị của chân lý Điều đó chỉ đạt được khi xuất phát từ sự tôn trọng tiếng nói của lý trí
và thông qua sự sàng lọc, thẩm định của trí tuệ Cảm xúc là biểu hiện của cái “tôi”,
là xu hướng thiên vị cho cái gọi là “ta”, “của ta”, “liên quan đến ta” mà không thừa nhận hoặc đánh giá thấp những gì là “của người khác”, “không liên quan đến ta” Vì vậy, cảm xúc là một trong những trở ngại trên con đường đi tìm chân lý Nếu để cảm xúc giành được quyền kiểm soát thì trong bất cứ tình huống nào tư duy sẽ mất sáng suốt và tính độc lập sẽ bị thủ tiêu Vì thế, để nhận thức đúng chân lý khách quan, tuyệt đối không được để cảm xúc chi phối, dẫn dắt lý trí
– Sự khác nhau về hoàn cảnh lịch sử, văn hóa, môi trường xã hội, trình độ hiểu biết
và nhận thức của mỗi người làm xuất hiện những dị biệt (có khi đối lập) về quan điểm, cách nhìn nhận, đánh giá về một vấn đề, một niềm tin Tính độc lập đòi hỏi
tự thân mỗi người phải có năng lực và bản lĩnh để xây dựng và hình thành niềm tin