Sáng kiến kinh nghiệm ngữ văn lớp 11, đề tài sáng kiến dạy hiệu quả tiết đọc hiểu văn bản (công phu, chất lượng)

Sáng kiến kinh nghiệm ngữ văn lớp 11, đề tài sáng kiến dạy hiệu quả tiết đọc hiểu văn bản (công phu, chất lượng) Sáng kiến kinh nghiệm ngữ văn cấp trung học phổ thông, đề tài sáng kiến dạy hiệu quả tiết đọc hiểu văn bản (công phu, chất lượng)

MỤC LỤC

I TÓM TẮT ĐỀ TÀI ……… …trang 2

II GIỚI THIỆU……… … trang 31.Hiện trạng của đề tài ……….………….trang 3

2 Giải pháp thay thế ……… ……… trang 4

3 Vấn đề nghiên cứu ……… trang 5

4 Giả thuyết nghiên cứu ……….… trang 5III PHƯƠNG PHÁP ……… …… trang 5

1 Khách thể nghiên cứu ……… trang 9

2 Thiết kế nghiên cứu ……… trang 9

3 Kết quả nghiên cứu ……….trang 10

4 Quy trình nghiên cứu ……… trang 10

5 Đo lường và thu thập dữ liệu ……… trang 12

IV PHÂN TÍCH DỮ LIỆU VÀ KẾT QUẢ ………trang 12

V BÀN LUẬN ……… trang 13

VI KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ ……… trang 13VII.TƯ LIỆU THAM KHẢO ……….trang 16VIII PHỤ LỤC……… trang 17

1 Phụ lục 1 ……….trang 17

2 Phụ lục 2 ……….trang 30

3 Phụ lục 3 ……….trang 31

I TÓM TẮT ĐỀ TÀI

Đất nước Việt Nam đang bước vào giai đoạn mới của nền công nghiệp hóa,hiện đại hóa đất nước Trước bối cảnh ấy nền giáo dục hiện đại của nước ta cần phải cónhững bước đổi mới mạnh mẽ để bước vào sự hòa nhập chung của thế giới Nhiệm vụđặt ra cho nhà giáo chúng ta phải có những cách suy nghĩ mới, phương pháp tư duymới mẻ, khoa học nhằm mục đích hình thành, phát triển những năng lực học tập chohọc sinh Giáo viên giảng dạy bộ môn Ngữ Văn không những trang bị cho các emnhững kiến thức về bộ môn khoa học xã hội nhân văn; cách thức khai thác những tácphẩm, thể loại văn học,hình tượng nghệ thuật độc đáo, các biện pháp tu từ mà nhiệm

vụ của chúng ta hướng đến là trang bị phương pháp học tập tích cực cho học sinh, giúpcác em biết vận dụng những kiến thức ấy vào thực tiễn đời sống, hiểu biết những vấn

đề mang tính lịch sử, xã hội, tích hợp kiến thức liên môn về lịch sử, địa lí, giáo dục các

kĩ năng sống, kiến thức văn hóa, môi trường, đạo đức…

Qua dạy học thực tế tại trường THPT Nguyễn Công Trứ nhiều năm tôi thấyrằng việc tích hợp kiến thức giữa các môn học vào giải quyết một vấn đề nào đó trongmột môn học là việc làm hết sức cần thiết Điều đó không chỉ đòi hỏi người giáo viêngiảng dạy bộ môn không phải nắm bắt nhuần nhuyễn kiến thức bộ môn mình giảngdạy mà còn phải không ngừng học hỏi, trau dồi kiến thức của những bộ môn học khác

để giúp các em giải quyết các tình huống, các vấn đề đặt ra trong môn học nhanhchóng và hiệu quả nhất

Đối với việc tích hợp kiến thức các môn địa lí, lịch sử, giáo dục công dân, âmnhạc và giáo dục kĩ năng sống…vào bài dạy môn ngữ văn sẽ giúp các em nắm đươc,những kiến thức liên quan.Từ đó, các em học lịch sử (cụ thể là lịch sử Việt Nam) đỡnhàm chán, linh hoạt, khắc sâu được kiến thức Ngược lại, khi các em học môn Ngữvăn thì không bị nhầm lẫn những chi tiết của lịch sử, cũng như bản chất của mônGDCD Nhiều giáo viên Ngữ văn không nhớ nhiều kiến thức lịch sử (phần lớn chỉ xemchú thích rồi giải nghĩa lại cho học sinh, ít có sự trao đổi với giáo viên dạy lịch sử vàngược lại)

thực nghiệm ở một số khối lớp, đặc biệt là trong một số tác phẩm đọc văn khối 11 đòihỏi tư duy khám phá cao hơn, đòi hỏi khả năng tìm tòi nhiều hơn, ý nghĩa của các tácphẩm cũng được mở rộng nâng cao hơn ,tôi nhận thấy khi bài soạn có tích hợp vớikiến thức của các môn học khác sẽ giúp giáo viên tiếp cận tốt hơn, hiểu rõ hơn, sâuhơn những vấn đề đặt ra trong SGK Từ đó bài học trở nên sinh động hơn, học sinh cóhứng thú bài học, được tìm tòi, khám phá nhiều kiến thức và được suy nghĩ sáng tạohơn đồng thời vận dụng vào thực tế tốt hơn Và bản thân tôi đã thường xuyên áp dụngcũng như không ngừng tìm hiểu kiến thức liên môn ở các môn học để góp phần khắcsâu kiến thức vào tiết đọc văn trở nên sinh động hơn.Và với tâm huyết nghề nghiệp,tình yêu bộ môn, tôi mong muốn có thể góp một phần nào đó làm thay đổi tình yêu

của học sinh với bộ môn Ngữ Văn nên tôi quyết định chọn đề tài “ Nâng cao hiệu quả dạy học một số tiết đọc văn trong chương trình ngữ văn 11 theo hướng dạy học tích hợp”

Vẫn biết rằng đây là một vấn đề không còn mới mẻ, nhưng hy vọng rằng đề tài

sẽ góp một tiếng nói nhỏ, góp phần phát huy được tiềm năng của học sinh, thay đổi tưduy của học sinh với bộ môn và làm cho việc giảng dạy môn Ngữ Văn đạt hiệu quảcao hơn

II GIỚI THIỆU:

nội dung cốt lõi, hệ thống các nhân vật Nếu giáo viên quản lí lớp lỏng lẻo, một số sẽlợi dung cơ hội trong quá trình thảo luận nhóm để thư giãn, cười đùa, nói chuyệnriêng Điều đó đã ảnh hưởng qua chất lượng điểm kiểm tra cũng như điểm trung bìnhmôn của các em.

Từ đó, Vấn đề vận dụng những kiến thức lịch sử, xã hội, tích hợp kiến thức liênmôn về lịch sử, địa lí, giáo dục công dân, giáo dục các kĩ năng sống, kiến thức vănhóa, môi trường, đạo đức và thực tiễn đời sống để nâng cao nhận thức (kiến thức và ýthức học tập) cho người học là cấp thiết

Về phía giáo viên: Bản thân tôi thấy học sinh có thái độ, nhận thức như vậycùng với một số giáo viên cũng cảm thấy chán nản, không thực sự tâm huyết trongcông tác đầu tư soạn giảng Số ít vấn giữ nếp suy nghĩ cũ, không chú trọng đến việcđổi mới phương pháp, vẫn còn hiện tượng thầy đọc, trò chép

Một số giáo viên lại quan niệm miễn là có đổi mới nên trong một tiết học cókhi thảo luận vô tội vạ nên chưa thật sự đạt được kết quả như mong muốn Hoặc dochuẩn bị bài chưa chu đáo nên tình huống giáo viên nêu ra chưa thật sự phù hợp vấn

đề nào cũng có thể thảo luận được nên đã mất đi tính giáo dục học sinh

Từ thực trạng ấy, bản thân tôi là một giáo viên bộ môn văn đang dạy ngữ vănlớp khối 11, tôi luôn ấp ủ những tâm tư, nguyện vọng góp một phần công sức nhỏ bécủa mình trong việc thay đổi phương pháp dạy học đó là nâng cao dạy học ngữ văntheo hướng tích hợp vào trong bài dạy nhằm khơi gợi hứng thú và phát huy tốt tínhtích cực, tính độc lập học tập môn ngữ văn cho học sinh đồng thời nâng cao chấtlượng giảng dạy bộ môn Ngữ Văn tại trường THPT Nguyễn Công Trứ

Đề tài này đã được tôi tiến hành áp dụng từ tháng 11 năm 2018 đến tháng 03năm 2019 Trong quá trình thực hiện nghiên cứu đề tài ngoài kinh nghiệm bản thân, tôicòn học hỏi trao đổi kinh nghiệm từ các đồng nghiệp khác trong và ngoài trường, tìmtòi các nguồn tư liệu trên báo chí, internet Được chia thành hai nhóm ngẫu nhiên,nhóm thực nghiệm học theo tư liệu trong sách giáo khoa có minh chứng “ dạy học tíchhợp ” tôi đã lựa chọn, nhóm đối chứng học theo phương pháp hiện hành theo tài liệusách giáo khoa

Qua hiện trạng trên, tôi quyết định xây dựng một nội dung nghiên cứu đó là

“Nâng cao hiệu quả dạy học một số tiết đọc văn trong chương trình ngữ văn 11 theo hướng dạy học tích hợp” Qua việc nghiên cứu đề tài này, tôi muốn chứng minh

rằng việc tìm kiếm, sưu tầm tài liệu và tích hợp liên môn sẽ góp phần sinh động chotiết học và sẽ gây hứng thú học tập, phát huy khả năng tư duy cũng như không còncảm giác nhàm chán với môn học văn cho các em Qua đó không chỉ giúp các em hiểuđược nội dung tác phẩm và phát triển tư duy ở một tầm cao mới Đồng thời sẽ giáo dụchọc sinh sự say mê tìm tòi, sáng tạo, giáo dục học sinh biết yêu thương, trân trọng tìnhcảm gia đình và tình yêu đối với quê hương đất nước

3 Vấn đề nghiên cứu:

Nghiên cứu sử dụng kiến thức liên môn từng môn học để phù hợp với đặc thùcủa từng tiết đọc văn trong chương trình ngữ văn cho học sinh khối 11

4 Giả thuyết nghiên cứu:

Tôi đã nghiên cứu để tìm ra giải pháp thu hút sự chú ý của học sinh trong giờhọc văn và chịu trách nhiệm cho việc nghiên cứu của chính mình, bắt đầu bằng việcsưu tầm, tim tòi tài liệu bộ môn có liên quan đến bài dạy và liệt kê những cách làm cóthể thu hút sự chú ý, hứng thú trong học tập bộ môn văn của học sinh.Tôi quyết định

lựa chọn đề tài “Nâng cao hiệu quả dạy học một số tiết đọc văn trong chương trình ngữ văn 11 theo hướng dạy học tích hợp” Đối với đề tài này học sinh có thể làm việc

cá nhân, theo cặp, theo nhóm hoặc hoạt động chung cả lớp tự sưu tầm tài liệu cho bàihọc (tùy theo nội dung bài học yêu cầu) để nắm được tư liệu bài học một cách trựcquan hơn Trong giờ học, thông qua việc dạy học có tích hợp kiến thức liên môn giáoviên có thể lồng ghép được nhiều kiến thức và nhân rộng nhiều ý tưởng hơn cho họcsinh

III Phương pháp nghiên cứu:

Để nâng cao hiệu quả của môn học tích hợp, tôi xin đưa ra một số phương phápdạy học được sử dụng nhiều như sau:

- Phương pháp đàm thoại

- Phương pháp trực quan

- Phân tích nội dung một số bài đọc hiểu văn bản

- Thu thập, tìm tài liệu, phân tích, so sánh giữa các tài liệu tìm được

- Nghiên cứu sách giáo khoa kết hợp với tài liệu để tìm ra những vấn đề phùhợp với yêu cầu đặt ra

Trong các phương pháp trên, chúng ta thường sử dụng nhiều nhất phương phápnêu và giải quyết vấn đề Đây là phương pháp dạy học trong đó Giáo viên tạo ra nhữngtình huống có vấn đề, điều khiển Học sinh phát hiện vấn đề, hoạt động tự giác, tíchcực, chủ động, sáng tạo để giải quyết vấn đề và thông qua đó chiếm lĩnh tri thức, rènluyện kĩ năng và đạt được những mục đích học tập khác Đây chính là một trongnhững hình thức dạy học vận dụng kiến thức liên môn để giải quyết những vấn đề đặt

ra trong bài học

Ngoài ra còn vận dụng các kiến thức liên môn như:

- Tích hợp Văn - Lịch sử: Quan niện “Văn Sử bất phân” không phải là thiếu căn

cứ Một tác phẩm văn học bao giờ cũng ra đời trong một hoàn cảnh lịch sử cụ thể và

để hiểu được tác phẩm một cách sâu sắc và cặn kẽ rất cần thiết huy động những kiếnthức lịch sử có liên quan

- Tích hợp Văn - Địa lý: Tích hợp mở rộng theo hướng vận dụng kiến thức hiểubiết về các địa danh để lý giải rõ một số chi tiết hình ảnh nghệ thuật trong tác phẩm làhướng đi có hiệu quả

- Tích hợp Văn - Âm nhạc - Sân khấu: Khi dạy những tác phẩm giàu yếu tố âmnhạc GV có thể cho các em hát, hoặc ngâm thơ, sân khấu hóa… làm như vậy các em

sẽ hứng thú học hơn và kiến thức sẽ được khắc sâu hơn

- Tích hợp Văn - Giáo dục công dân: Với đặc trưng môn học, môn Ngữ văn córất nhiều lợi thế trong việc giáo dục cho học sinh những phẩm chất cao đẹp như tìnhyêu tổ quốc, quê hương, gia đình; tấm lòng nhân đạo yêu thương con người, đức hysinh, lòng dũng cảm; lý tưởng sống cao đẹp nhân văn…

- Tích hợp Văn - Mỹ thuật: Khi dạy học một tác phẩm văn chương GV có thểcho học sinh vẽ tranh minh họa một cảnh hay một nhân vật mà học sinh yêu thích, sau

bằng tranh vẽ Cũng có thể cho học sinh nhận xét bức tranh trong SGK, so sánh vớibức tranh của mình…

- Tích hợp gắn với đời sống xã hội: Hình thức này có thể vận dụng trong hầu hếtcác giờ đọc văn như giáo dục về tình yêu thủy chung, tình yêu quê hương đất nước

Kế hoạch sử dụng kiến thức liên môn làm tư liệu dạy học qua một số tác phẩmvăn học trong chương trình ngữ văn 11 cụ thể:

- Chân dung tác giả Cao Bá Quát

- Những hiểu biết về điều kiện tựnhiên, khí hậu, địa hình của một khuvực đóng vai trò vô cùng quan trọng

để học sinh hiểu thêm không giannghệ thuật trong tác phẩm

- Tranh vẽ trận Cần Giuộc, xem hìnhảnh về việc xây dựng đài kỉ niệmnhững nghĩa sĩ Cần Giuộc đã đượckhởi công vào năm 2011

37-38-39

Hai đứa trẻ( Thạch Lam)

- Chân dung tác giả Thạch Lam

- Kiến thức lịch sử về xã hội ViệtNam dưới sự cai trị của thực dân Pháptrước năm 1945

- Kiến thức địa lí về phố huyện Cẩm

- Tranh ảnh minh họa trong tác phẩm

11 41-42 Chữ người tử tù

(Nguyễn Tuân)

- Chân dung tác giả Nguyễn Tuân

- Tích hợp giáo dục về lòng yêu nước,tinh thần dân tộc và tình yêu cái Đẹp của Nguyễn Tuân

- GV tích hợp về chữ Tâm và chữ Tài trong con người và sáng tác của Nguyễn Tuân

- Tích hợp kiến thức lịch sử về danh nhân và tác giả Cao Bá Quát qua tác phẩm Bài ca ngắn đi trên bãi cát (Sa hành đoản ca) đã học ở phần Văn học trung đại ( SGK Ngữ Văn 11, tập 1)

- Tích hợp giáo dục về sự trân trọng đối với các danh nhân lịch sử

Tích hợp kiến thức Lịch sử, Địa lý, Văn hóa, Giáo dục quốc phòng về vùng đất Sơn Tây

- Tích hợp giáo dục về tình yêuquê

hương, lòng tự hào về mảnh đất nơimình sinh ra và lớn lên

- GV tích hợp giáo dục về tinh thầndũng cảm dám đấu tranh vì công lý,tinh thần tự chủ trong mọi hoàn cảnh

- Tranh ảnh minh họa chữ thư pháp vàcảnh cho chữ

( Nam Cao)

- Chân dung tác giả

- Vi deo, tranh ảnh minh họa làng VũĐại ngày ấy và Chí Phèo,Thị Nở

- Tích hợp kỹ năng sống, môi trườngsống ảnh hưởng đến con người

- Tích hợp kiến thức lịch sử đời sốngnông dân Việt Nam trước cách mạngtháng Tám

20 73 Lưu biệt khi xuất dương

( Phan Bội Châu)

- Chân dung tác giả

- Tích hợp lịch sử: phong trào DuyTân, Việt Nam Quang phục Hội

- Tình hình xã hội của nước ta đầu TKXX

- Tích hợp Chí làm trai và quan niệmsống vinh, nhục

- Tích hợp:những vấn đề đang diễn ratại Biển Đông hiện nay

- Âm nhac, tranh ảnh minh họa

24 85-86 Đây thôn Vĩ Dạ

( Hàn Mặc Tử)

- Chân dung tác giả

- Tranh ảnh minh họa mộ Hàn MặcTử

- Tích hợp GDCD: Về ý chí, nghị lựcphi thường của lãnh tụ HCM

(Tố Hữu)

- Chân dung tác giả

- GV Tích hợp kiến thức Lịch sử ViệtNam 1930-1945, kiến thức Địa lý địa

- Âm nhạc: Những làn điệu dân ca,điệu hò mái nhì, mái đẩy- Nhã nhạccung đình

1 Khách thể nghiên cứu:

Tôi lựa chọn hai lớp 11B2 và 11B3 trường THPT Nguyễn Công Trứ vì cónhững điều kiện thuận lợi cho việc nghiên cứu khoa học sư phạm ứng dụng

Học sinh hai lớp được chọn tham gia nghiên cứu có nhiều điểm tương đồngnhau về tỉ lệ giới tính, dân tộc, ý thức học tập và thành tích học tập

2 Thiết kế:

Chọn học sinh lớp 11B2 làm lớp thực nghiệm, lớp 11B3 là lớp đối chứng Tôidùng bài kiểm tra chung cho 2 lớp làm bài kiểm tra trước tác động Kết quả cho thấyđiểm trung bình của hai nhóm có sự khác nhau, do đó chúng tôi dùng phép kiểmchứng T-test để kiểm chứng chênh lệch trung bình về điểm số của hai nhóm trước khitác động

p = 0,404019>0,05, từ đó kết luận sự chênh lệch điểm số trung bình của hai

nhóm Thực nghiệm và Đối chứng là không có ý nghĩa, hai nhóm được coi làtương đương

Sử dụng thiết kế 2: Kiểm tra trước và sau tác động đối với các nhóm tươngđương (được mô tả ở Bảng 2):

Bảng 2 Thiết kế nghiên cứu

- N2: nhóm đối chứng.

- O1: trước tác động của nhóm thực nghiệm

- O3: sau tác động của nhóm thực nghiệm

- O2: trước tác động của nhóm đối chứng

- O4: sau tác động của nhóm đối chứng

Ở thiết kế này, chứng tôi sử dụng phép kiểm chứng T-Test độc lập

4 Quy trình nghiên cứu: Tiến hành bài dạy có 1 tiết học về tác phẩm theo phân phối

chương trình của trường đã được sở giáo dục và đào tạo Phú Yên duyệt trong năm học 2018-2019 Cụ thể:

* Tiến hành thực nghiệm:

• Đối với giáo viên:

- Chọn các bài thực nghiệm đáp ứng yêu cầu của đề tài và xây dựng các nộidung chính để giảng dạy

- Chuẩn bị các điều kiện cần thiết về các mặt trong công tác thực nghiệm sưphạm: Các giáo án và các phương tiện thiết bị dạy bài thực nghiệm đều được chuẩn bị

kỹ càng và đầy đủ

- Giáo viên nghiên cứu kĩ cách thiết kế bài giảng theo phương pháp mới trong

đó đã xác lập các kiến thức liên môn với từng bài Biên soạn các câu hỏi, bài tập đểđánh giá trình độ của học sinh.Nội dung tích hợp phải đảm bảo tính khoa học, kháchquan về khối lượng kiến thức trong sách giáo khoa do nhà xuất bản Giáo dục banhành

- GV trình bày các nội dung tích hợp thông qua môn học,tư liệu, hình ảnh, phimđiện ảnh

- GV yêu cầu một số học sinh trình bày lại những gì thu nhận được qua nhữngnội dung tích hợp thông qua môn học,tư liệu, hình ảnh, phim điện ảnh

Từ những chi tiết, thông tin học sinh thu được từ phương pháp tích hợp liênmôn, giáo viên kiểm tra và đánh giá mức độ tiếp nhận của học sinh

• Đối với học sinh:

tranh ảnh minh họa, phim tài liệu, kiến thức tích hợp môn học liên quan đến nội dungbài học theo sự hướng dẫn của giáo viên Học sinh có thể độc lập sưu tầm hoặc làmviệc theo nhóm Việc tự giác sưu tầm các tư liệu một mặt tránh được lối soạn bài qualoa chiếu lệ, mặt khác tạo điều kiện cho các em tiếp cận bài học với tâm thế thoải mái,chủ động và bước đầu giúp các em tự nghiên cứu, phát hiện để đi đến cảm, hiểu mộttác phẩm văn chương được tốt hơn.

Từ kế hoạch trên tôi đã áp dụng cho các em học sinh dần làm quen với phươngpháp mới này qua một số tác phẩm trong chương trình ngữ văn 11 để các em dần làmquen và có thể hiểu bài nhanh hơn, có thể hiểu sâu hơn giá trị nội dung cũng như thôngđiệp của văn bản muốn chuyển tải Kết quả này được minh chứng khi tôi tiến hành vàodạy thực nghiệm cụ thể qua tiết 37 truyện ngắn “ Hai đứa trẻ ”của Thạch Lạm

Thời gian tiến hành thực nghiệm vẫn tuân theo thời gian biểu, kế hoạch của nhàtrường để đảm bảo tính khách quan Cụ thể:

Bảng 3: Thời gian thực nghiệm

Thứ/ngày Phân môn Tiết theo

- Bài kiểm tra sau tác động là bài kiểm tra 15 phút số 3 sau khi thực nghiệm đưa

tư liệu, tích hợp kiến thức liên môn vào tiết 37- Hai đứa trẻ của Thạch Lam

* Tiến hành kiểm tra và chấm bài

Sau khi thực hiện dạy xong bài học trên, tôi tiến hành bài kiểm tra 15 phút số 3

ở học kì 1 (nội dung kiểm tra trình bày ở phần phụ lục)

Sau đó tiến hành chấm bài theo đáp án đã xây dựng

IV PHÂN TÍCH DỮ LIỆU VÀ KẾT QUẢ

Đối chứng Thực nghiệm

Chênh lệch giá trị TB chuẩn (SMD) 0,93

Như trên đã chứng minh rằng kết quả 2 nhóm trước tác động là tương đương

Sau tác động kiểm chứng chênh lệch ĐTB bằng T-Test cho kết quả p = 0,000103, cho

thấy: sự chênh lệch giữa ĐTB nhóm thực nghiệm và nhóm đối chứng rất có ý nghĩa,

tức là chênh lệch kết quả ĐTB nhóm thực nghiệm cao hơn ĐTB nhóm đối chứng làkhông ngẫu nhiên mà do kết quả của tác sự động

Chênh lệch giá trị trung bình chuẩn SMD = 6,86 6,15

0,93 0,76

Điều đó chothấy mức độ ảnh hưởng của dạy học sử dụng tài liệu có ảnh hưởng đến kết quả kiểmtra của nhóm thực nghiệm là rất lớn

Giả thuyết của đề tài “Nâng cao

hiệu quả dạy học một số tiết đọc văn

trong chương trình ngữ văn 11 theo

hướng dạy học tích hợp” để làm nâng

cao kết quả kiểm tra của học sinh” đã

sự khác biệt rõ rệt, lớp được tác động có điểm TBC cao hơn lớp đối chứng

Chênh lệch giá trị trung bình chuẩn của hai bài kiểm tra là SMD ≈ 0,86 Điềunày có nghĩa mức độ ảnh hưởng của tác động là rất lớn

quả này khẳng định sự chênh lệch ĐTB của hai nhóm không phải là do ngẫu nhiên mà là dotác động

* Hiệu quả: Sau một thời gian kiên trì trong việc dạy học tích hợp liên môn vào tiếtgiảng văn, tôi nhận thấy không khí các giờ học được cải thiện đáng kể Những tiết học

mà tôi có đầu tư tìm tòi, bổ sung tư liệu, tích hợp môn học để giải quyết vấn đề nào đóthì học sinh học tập với thái độ hào hứng, sôi nổi chủ động, tích cực hơn Mặt khác,học sinh cũng rất nhiệt tình, háo hức và tự giác trong việc sưu tầm kiến thức,tư liệuphục vụ cho tiết học Qua kiểm tra đánh giá, điều tôi rất phẩn khởi là đa số các em đềuhiểu bài tại lớp, có kỹ năng vận dụng thành thạo lý thuyết vào thực hành Tình trạngmột số em lơ là, uể oải hoặc thiếu hứng thú đã được khắc phục trong các tiết học nhưvậy Một số em đã thực sự thích học môn Ngữ Văn Ở các lớp tôi phụ trách, điểm sốmôn Ngữ Văn của các em được cải thiện đáng kể

VI KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ

em hoàn thiện nhân cách của bản thân

2 Khuyến nghị

2.1 Với nhà trường:

là phương pháp giảng dạy theo tinh thần đổi mới.

- Cần đầu tư thêm tài liệu môn Ngữ văn để giáo viên và học sinh dễ dàng tiếpcận với tri thức mới

2.2.Với giáo viên bộ môn:

- Thường xuyên tự học, tự bồi dưỡng để nâng cao trình độ chuyên môn

- Các thầy cô giáo bộ môn văn nên khích lệ, tạo điều kiện cho học sinh tìm tòi,sưu tầm nhiều tư liệu có liên quan để làm phong phú bài học

- Giáo viên đứng lớp phải xây dựng tìm hiểu, nỗ lực tìm tòi, nghiên cứu, cậpnhật thông tin trên các phương tiện thông tin đại chúng để làm phong phú kiến thứcbài dạy

- Song song với việc đưa tư liệu , kiến thức liên môn vào tiết đọc văn thì giáoviên cần lựa chọn, kết hợp nhiều phương pháp dạy học tích cực, phù hợp với đặc trưng

bộ môn để giờ học nhẹ nhàng mà hiệu quả hơn

2.3 Đối với học sinh:

- Đọc kĩ tài liệu, học bài và làm bài theo sự hướng dẫn của giáo viên

- Tìm kiếm, sưu tầm tài liệu phù hợp với đặc trưng của từng bài học Trao đổivới giáo viên về những vấn đề còn chưa rõ trong việc khai thác và tìm kiếm nguồn tưliệu quý giá này

Người thực hiện

Bùi Thị Hồng

VII.TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Tư liệu sách giáo khoa ngữ văn 12

2 Tư liệu giáo án trên thư viện giáo án điện tử

3 Thái Duy Tuyên - Phương pháp dạy học truyền thống và đổi mới - NXB Giáo Dục

tháng 11- 2008

4 Sách giáo khoa, giáo viên Ngữ văn 10, 11, 12 – NXB Giáo dục

5.Carl Rogers, Các phương pháp dạy học hiệu quả, NXB trẻ 2001

6.N.M.Iacoplep, Phương pháp và kỹ thuật lên lớp ở trường phổ thông, NXB Giáo dục1975-1978

A MỤC TIÊU BÀI HỌC :

1 Kiến thức: Giúp học sinh nắm được:

- Tấm lòng nhân ái sâu sắc của Thạch Lam đối với những kiếp người nghèo khổ và

sự cảm thông, trân trọng của nhà văn trước mong ước của họ về cuộc sống tươi sánghơn

- Nét độc đáo trong bút pháp nghệ thuật của Thạch Lam

2.Về kĩ năng: phân tích truyện ngắn trữ tình

3 Về thái độ: biết cảm thông, yêu thương con người

B CHUẨN BỊ CỦA GIÁO VIÊN VÀ HỌC SINH

1 Chuẩn bị của GV: soạn giáo án, nghiên cứu tài liệu kết hợp phương pháp đặt

câu hỏi, gợi mở, phân tích.,bình giảng, kết hợp so sánh bằng hình thức trao đổi, thảoluận nhóm

2.Chuẩn bị của HS: học bài cũ, đọc SGK, soạn bài mới

C TIẾN TRÌNH BÀI DẠY:

GV cho học sinh chơi trò chơi giải ô chữ:

Câu 1: Đây là nét đặc sắc trong giọng văn của

Thạch Lam?

Câu 2: Điền vào dấu ( ): Truyện ngắn Hai

đứa trẻ có sự hòa quyện hai yếu tố hiện thực

và

Câu 3: Tên tập truyện ngắn gồm 12 tác phẩm

ra đời năm 1938?

Câu 4: Tên của phố huyện đã trở thành không

gian nghệ thuật trong nhiều sáng tác của

- GV nhận xét và dẫn vào bài mới: Văn học

giai đoạn thứ 3, từ năm 1930 đến khoảng năm

1945, đã xuất hiện trào lưu lãng mạn chủ

nghĩa với những thành tựu nổi bật ở Thơ Mới;

tiểu thuyết Tự lực văn đồn.Cĩ thể nĩi, trong

sớ các nhà văn Tự lực văn đồn, Thạch Lam

là cây bút tuy đương thời khơng được chú ý

nhiều, nhưng những truyện ngắn của anh cĩ

chất lượng nghệ thuật cao, đặt biệt là ở Thạch

Lam cĩ nghệ thuật viết truyện nhưng khơng cĩ

cốt truyện, tác phẩm của anh như một bài thơ

dài của cảm xúc, tâm trạng Truyện ngắn “

Hai đứa trẻ” là một trong những tác phẩm

như vậy.

2 HÌNH THÀNH KIẾN THỨC

*Hướng dẫn đọc hiểu khái quát.

- Thao tác 1: Hướng dẫn đọc hiểu khái quát

+ GV: chốt những điểm chính về quê hương,

gia đình, tiểu sử; nhận định khái quát về sự

nghiệp văn học, đặc sắc văn chương của

- Là em ruột của Nhất Linh và HồngĐạo Cả ba người là thành viên của nhĩm

Tự lực văn đồn

- Thuở nhỏ, sống ở quê ngoại - phố huyệnCẩm Giàng, Hải Dương (sau này trở thànhkhơng gian nghệ thuật trong các tác phẩmcủa nhà văn)

- Là con người điềm đạm, nồng hậu và rấtđỗi tinh tế

Mộ Thạch Lam đặt ở nghĩa địa Hợp Thiện,

gần ô Đống Mác ( Hà Nội)

* Tích hợp địa lí:

GV cung cấp kiến thức về phố huyện Cẩm

Giàng: là một thị trấn thuộc huyệnCẩm

Giàng, tỉnh Hải Dương, Việt Nam Thị trấn

Cẩm Giàng có lịch sử gần bốn trăm năm,

trong thư tịch cổ thì gọi là Cẩm Giang (sông

Gấm), về sau vì tránh tên huý của chúa Trịnh

Giang nên đổi thành Cẩm Giàng

+Thị trấn Cẩm Giàng có một địa thế là phía

Bắc và phía Tây được bao bọc bởi một nhánh

của sông Thái Bình (tên sau này) cùng với con

đê uốn quanh, tiếp giáp với nền văn hoá quan

họ Kinh Bắc đồng thời cũng là điểm giao thoa

hai vùng văn hoá hào hiệp, khoa cử xứ Đông

Phía Đông và phía Nam tiếp giáp với những

vùng đất màu mỡ Cẩm Giàng có chiều dài

gần một nghìn mét, nằm dọc tuyến đường sắt

Hà Nội- Hải Phòng

* Tích hợp: Hải Dương và Phú Yên kết nghĩa

vào ngày 9/1/1960 giai đoạn khốc liệt của

cuộc kháng chiến chống đế quốc Mỹ và bè lũ

tay sai Quân và dân Phú Yên đã được hỗ trợ

rất nhiều từ những người bạn Hải Dương

Thực hiện khẩu hiệu: “Tất cả vì miền Nam, vì

Phú Yên ruột thịt”, “Thóc không thiếu một

cân, quân không thiếu một người”, đồng bào

Hải Dương đã ra sức lao động sản xuất, làm

việc bằng hai bằng ba để tiếp sức cho Phú Yên

trong cuộc chiến dài hơi Hàng ngàn người

con Hải Dương đã tạm biệt người thân lên

đường vào Nam đánh Mỹ, trong số ấy có

nhiều người vĩnh viễn nằm lại trên mảnh đất

Phú Yên Sau giải phóng, cán bộ và nhân dân

hai tỉnh tiếp tục giữ gìn truyền thống tốt đẹp

đó

Sau khi tỉnh Hải Dương kết nghĩa với tỉnh

Phú Yên thì có 4 đường phố của thị xã Hải

Dương nay là thành phố Hải Dương được đổi

và mang địa danh của Phú Yên: Phố Hàng

Giầy đổi thành phố Sơn Hòa, phố Hàng Bạc

đổi thành phố Xuân Đài, phố Hàng Đồng đổi

thành phố Đồng Xuân, phố Hàng Lọng đổi

thành phố Tuy An

Bốn đường này đến nay vẫn là đường phố

chính của tỉnh Hải Dương

- Năm 2007, tỉnh Phú Yên cũng đặt tên 11

đường phố của thành phố Tuy Hòa theo tên

các huyện của tỉnh Hải Dương kết nghĩa

Ông Vũ Xuân Ba và bà Nguyễn Thị Dung trên

đường phố Thạch Lam ở thị trấn Cẩm Giàng

+ Mỗi truyện như một bài thơ trữ tìnhđượm buồn, giọng điệu điềm đạm nhưngchứa đựng biết bao tình cảm mến yêuchân thành và sự nhạy cảm của tác giảtrước những biến thái của cảnh vật vàlòng người

+ Văn phong trong sáng, giản dị, thâmtrầm, sâu sắc

– Tác phẩm chính:

+ Các tập truyện ngắn: “Gió đầu mùa”(1937), “Nắng trong vườn” (1938), “Sợitóc” (1942)

+ Tiểu thuyết : “Ngày mới” (1939)+ Tập tiểu luận: “Theo dòng” (1941.+ Tuỳ bút: “Hà Nội băm sáu phố phường”(1943)

Các nhà văn, nhà thơ trong nhóm Tự lực

văn đoàn( 1933-1943)

- Thao tác 2: Hướng dẫn đọc hiểu khái quát

về Truyện ngắn Hai đứa trẻ.

+ GV: Giới thiệu khái quát về xuất xứ, bối

cảnh sáng tác ?

* Tích hợp: Tác phẩm viết trước cách mạng

tháng Tám năm 1945 Đất nước bị thực dân

Pháp đô hộ, đời sống nhân dân cực khổ, lầm

than Trong khi các nhà văn hiện thực phản

ánh hiện thực trên tinh thần tố cáo, lên án thì

các nhà văn lãng mạn chủ yếu bộc lộ cảm xúc

buồn chán trước hiện thực, thể hiện khát vọng

thay đổi cuộc sống

Truyện ngắn Hai đứa trẻ đăng trên báo

Ngày nay, ngày 7-8-1938

2 Truyện “Hai đứa trẻ”:

- Trích trong tập “Nắng trong vườn”(1938)

- Tiêu biểu cho truyện ngắn của Thạch

Lam, kết hợp giữa hai yếu tố hiện thực vàlãng mạn

Bối cảnh truyện: quê ngoại của tác giả phố huyện, ga xép Cẩm Giàng, tỉnh HảiDương

-* Hướng dẫn học sinh tìm hiểu giá trị tác

- Thao tác 3: : Hướng dẫn học sinh tìm hiểu

Bức tranh phố huyện lúc chiều tàn.

+ GV: Gọi HS đọc diễn cảm GV hướng dẫn

II ĐỌC - HIỂU VĂN BẢN:

1 Đọc

2 Bó cục: 3 phần

+ Phần 1: Từ đầu đến “ tiếng cười khanhkhách nhỏ dần về phía làng”: Tâm trạngcủa Liên trước bức tranh phố huyện lúcchiều muộn

+ Phần 2: Tiếp theo đến “chừng ấy ngườitrong bóng tối mong đợi một cái gì tươisáng cho sự sống nghèo khổ hằng ngàycủa họ.”: Tâm trạng của Liên trước bứctranh phố huyện khi đêm vể

+ Phần 3 “ còn lại”: Tâm trạng của Liêntrong cảnh đợi tàu lúc đêm khuya

1 Bức tranh phố huyện lúc chiều tàn:

HS đọc giọng chậm rãi, hơi buồn, nhẹ nhàng.

Riêng đọan tả cảnh đợi tàu và đoàn tàu chạy

cần đọc giọng nhanh hơn

+ HS: Đọc toàn bộ tác phẩm và chú thích ở

chân trang

+ GV: Tìm những chi tiết miêu tả bức tranh

nơi phố huyện lúc chiều tàn (âm thanh, hình

ảnh, màu sắc, đường nét)? Cảnh này gợi cho

em những suy nghĩ, xúc cảm gì?

+ HS: Tìm hiểu, phát biểu, lí giải.

+ GV: Theo dõi, giảng giải thêm.

* GV Tích hợp: kiến thức âm nhạc, hội hoạ

để hướng dẫn học sinh tìm hiểu về âm

thanh, màu sắc được miêu tả qua văn bản.

+ GV: Theo dõi, giảng giải thêm.

+ GV: Toàn bộ cảnh vật thiên nhiên, cuộc

sống con người nơi phố huyện được cảm nhận

qua cái nhìn và tâm trạng của nhân vật nào?

Cách lựa chọn điểm nhìn miêu tả ấy có tác

dụng nghệ thuật gì?

+ HS: Toàn bộ cảnh vật, cuộc sống được cảm

nhận qua cái nhìn của nhân vật Liên

Ngôi kể thứ ba giúp câu chuyện trở nên khách

quan

+ GV: Tìm những chi tiết miêu tả cảnh chợ

tàn ?

+ HS: Phát hiện các chi tiết.

- GV: Cùng với cảnh chiều tàn, chợ tan, cảnh

những kiếp người nghèo khổ nơi phố huyện

được tả ra sao? Em nhận xét gì về cuộc sống

của họ?

- HS: Lần lượt phân tích, phát biểu

+ Tiếng ếch nhái kêu ran ngoài đồngruộng

+ Tiếng muỗi vo ve

(“Tiếng trống thu không trên nền trời”)

- Câu văn: dịu êm, nhịp điệu chậm, giàuhình ảnh và nhạc điệu, uyển chuyển, tinh

+ Chỉ còn rác rưởi, vỏ bưởi, vỏ thị, lánhãn và lá mía

* GV Tích hợp Luật bảo vệ, chăm sóc và

giáo dục trẻ em năm 2014, trong đó có các

quyền dành cho trẻ em như:

Điều 16 Quyền được học tập

Điều 17 Quyền vui chơi, giải trí, hoạt động

văn hoá, nghệ thuật, thể dục, thể thao, du

lịch

GV giảng: Những đứa trẻ tâm hồn ngây thơ

trong sáng đáng lẽ phải được nuôi dưỡng,

được đến trường Nhưng ở đây chúng phải tự

kiếm sống, phải sớm từ giã tuổi thơ ®thật tội

nghiệp, đáng thương Ta thấy ẩn sau những

hình ảnh đó là tấm lòng xót xa, đầy thương

cảm của Thạch Lam

+ GV: Trước cảnh chiều tàn, chứng kiến cảnh

sống của những con người nghèo khổ, tâm

trạng Liên ra sao? Qua việc thể hiện nội tâm

của Liên, em hiểu thêm gì về tấm lòng của nhà

văn Thạch Lam?

+ HS: phát hiện các chi tiết, nêu cảm nhận.

+ GV: giải thích, bình luận.

GV giảng bình: Hình ảnh những con người

hiện ra qua con mắt của Liên như một vòng

đời của phố huyện Nếu cuộc sống không có

+ Mẹ con chị Tí: với cái hàng nước đơn

+ Gia đình bác Xẩm mù sống bằng lời catiếng đàn và lòng hảo tâm của khách quađường

 Cảnh chợ tàn và những kiếp người tàntạ: sự tàn lụi, sự nghèo đói, tiêu điều củaphố huyện nghèo

d Tâm trạng của Liên:

- Cảm nhận rất rõ: “mùi riêng của đất,

của quê hương này”.

- Cảnh ngày tàn và những kiếp người tàn

tạ: gợi cho Liên nỗi buồn thậm thía: “Liên

ngồi lặng yên lòng man mác trước cái giờ khắc của ngày tàn”.

- Động lòng thương những đứa trẻ nhànghèo nhưng chính chị cũng không cótiền mà cho chúng

gì thay đối thì tương lai của Liên và An sẽ ra

sao? Hay chỉ là sự tàn tạ cả về thể xác và tinh

thần? Vẽ ra tương quan giữa hai đứa trẻ trên

một thế giới già nua như hai mầm cây non trên

một mảnh đất khô cằn bạc phếch, liệu chúng

có thể trưởng thành, khoẻ mạnh hay chúng sẽ

sớm tàn tạ, héo úa! Đây chính là tấm lòng trắc

ẩn mênh mông, một sắc thái riêng trong tư

tưởng nhân đạo của Thạch Lam

GV chuyển ý: Trong số những con người phố

huyện ấy, ai là người khổ nhất, vì sao? Có lẽ

Liên là người khổ nhất Bởi vì Liên không chỉ

thiếu thốn về vật chất mà Liên còn thiếu thốn

về tinh thần Liên rất nhạy cảm, biết buồn

thương trước cuộc sống hiện tại của mình và

những người dân nơi đây

* Tích hợp GDCD: Từ tình thương của Liên

đối với những con người nghèo khổ nơi phố

huyện, bản thân thấy được trách nhiệm của

cá nhân với cộng đồng

- Thao tác 4: Hướng dẫn học sinh tìm hiểu

Bức tranh phố huyện lúc đêm khuya.

+ GV: Cảnh phố huyện về khuya có đặc điểm

gì nổi bật? Hãy thống kê các chi tiết để làm rõ

điều đó?

+ HS: Phát biểu.

+ GV: Trong bóng tối bao trùm, cuộc sống ở

phố huyện vẫn thấp thoáng hiện ra qua những

ánh sáng nào? Gắn liền với cuộc sống của

những ai?

GV bình:

– Bóng tối được miêu tả nhiều trạng thái khác

- Xót thương mẹ con chị Tí: ngày mò cuabắt tép, tối dọn cái hàng nước chè tươi chảkiếm được bao nhiêu

 Liên là một cô bé có tâm hồn nhạycảm, tinh tế, có lòng trắc ẩn, yêu thươngcon người

- Phố huyện về đêm ngập chìm trong bóngtối:

+ “Đường phố và các ngõ con dần dần

chứa đầy bóng tối”.

+ “Tối hết con đường thẳm thẳm ra sông,

con đường qua chợ về nhà, các ngõ vào

làng càng sẫm đen hơn nữa”.

 Bóng tối xâm nhập, bám sát mọi sinhhoạt của những con người nơi phố huyện

- Ánh sáng của sự sống hiếm hoi, bé nhỏ: + Một khe sáng ở một vài cửa hàng

+ Quầng sáng thân mật quanh ngọn đèn

chị Tí.

+ Một chấm lửa nhỏ trong bếp lửa bácSiêu

+ Ngọn đèn của Liên “thưa thớt từng hột

sáng lọt qua phên nứa”.

nhau, có mặt suốt từ đầu đến cuối tác phẩm.

và gợi cho người đọc thấy một kiếp sống bế

tắc, quẩn quanh của người dân phố huyện nói

riêng và nhân dân trước cách mạng tháng Tám

nói chung Đó là biểu tượng của những tâm

trạng vô vọng, nỗi u hoài trong tâm thức của

một kiếp người

+ GV: Ý nghĩa biểu tượng của hình tượng

bóng tối và ánh sáng là gí?

+ HS: thảo luận và nêu ý nghĩa.

+ GV: Trong bóng tối mênh mông như thế,

cuộc đời những con người nơi phố huyện hiện

lên như thế nào? Họ có ước mơ, mong đợi

điều gì?

+ HS: Mỗi người mỗi cảnh, nhưng họ đều có

chung cái nghèo túng, buồn chán, mỏi mòn

của những kiếp người nhỏ bé

+ GV: Qua việc miêu tả cuộc đời, mơ ước của

họ, ta hiểu thêm gì về tấm lòng của Thạch

Lam đối với những con người nơi phố huyện

nghèo?

- Thao tác 5: Hướng dẫn học sinh tìm hiểu

Hình ảnh chuyến tàu và tâm trạng chờ

mong chuyến tàu đêm của Liên và An.

 Đó là thứ ánh sáng yếu ớt, le lói nhưnhững kiếp người nghèo khổ nơi phốhuyện

- Ánh sáng và bóng tối tương phản nhau: Bóng tối bao trùm, dày đặc >< ánh sángmỏng manh, nhỏ bé

 Biểu trưng cho những kiếp người nhỏ

bé sống leo lét, tàn lụi trong đêm tối mênhmông của xã hội cũ

b Đời sống của những kiếp người nghèo khổ trong bóng tối:

- Vẫn những động tác quen thuộc:

+ Chị Tí dọn hàng nước + Bác Siêu hàng phở thổi lửa

+ Gia đình Xẩm “ngồi trên manh chiếu

rách, cái thau sắt để trước mặt”, “Góp chuyện bằng mấy tiếng đàn bầu bật trong

- Vẫn mơ ước: “chừng ấy người trong

bóng tối dang mong đợi một cái gì tươi sáng cho cuộc sống nghèo khổ hàng ngày của họ”

 Ước mơ mơ hồ: tình cảnh tội nghiệpcủa những người sống mà không biết sốphận mình sẽ ra sao

 Giọng văn: chậm buồn, tha thiết thể hiệnniềm cảm thương của Thạch Lam vớinhững người nghèo khổ

3 Hình ảnh chuyến tàu và tâm trạng chờ mong chuyến tàu đêm của Liên và An:

- Chuyến tàu đến trong sự háo hức đợi

+ GV: Cảnh đợi tàu được tả ntn? Vì sao chị

em Liên và mọi người cố thức đợi tàu dù

chẳng đợi ai, chẳng mua bán gì? Những chi

tiết báo hiệu đoàn tàu đến? Tâm trạng của

Liên và An khi đoàn tàu vào ga và từ từ chạy

qua? Qua cảnh này tác giả muốn gửi gắm điều

gì?

+ HS: thảo luận nhóm, cử đại diện phát biểu ý

chung của toàn nhóm

+ GV: theo dõi Giảng giải lại, củng cố kiến

thức cho HS nắm, ghi bài

chờ của hai đứa trẻ:

+ Đèn ghi

+ Ngọn lửa xanh biếc

+ Tiếng còi xe lửa từ đâu vọng lại (Liênđánh thức em)

+ Tiếng xe rít mạnh vào ghi

+ Một làng khói bừng sáng trắng lênđằng xa

+ Tiếng hành khách ồn ào khe khẽ

+ Tiếng tàu rầm rộ đi tới (Liên dắt tay emđứng dậy)

+ Các toa đèn sáng trưng

- Chuyến tàu đi qua trong niềm nuối tiếc

của hai đứa trẻ:

+ Để lại những đốm than đỏ

+ Chấm xanh treo trên toa sau cùng xamãi

+ Khuất sau rặng tre

- Hồi ức về Hà Nội chợt ùa về trong Liên:

“Liên lặng theo mơ tưởng Hà Nội xa

xâm, Hà Nội sáng rực vui vẻ và huyên náo”.

* Ý nghĩa biểu tượng của hình ảnh chuyến tàu đêm:

- Biểu tượng của một thế giới đáng sống:

sự giàu sang và rực rỡ ánh sáng, nó đốilập với cuộc sống mỏi mòn, nghèo khổ,tối tăm của người dân phố huyện

- Hình ảnh của Hà Nội, của hạnh phúc,của những kí ức tuổi thơ êm đềm

- Là khát vọng vươn ra ánh sáng, vượt quacuộc sống tù túng, quẩn quanh, khôngcam chịu cuộc sống tầm thường, nhạtnhẽo đang vây quanh

* Thông điệp nhà văn muốn gửi gắm:

- Đừng để cuộc sống chìm trong cái “aođời phẳng lặng” (Xuân Diệu) Con ngườiphải sống cho ra sống, phải không ngừngkhao khát và xây dựng cuộc sống có ýnghĩa

- Những ai phải sống trong một cuộc sốngtối tăm, mòn mỏi, tù túng, hãy cố vươn raánh sáng, hướng tới một cuộc sống tươisáng

* Hướng dẫn học sinh tìm hiểu chủ đề của

GV giao nhiệm vụ: Nêu biểu hiện của bút

pháp tương phản và tác dụng của nó trong

truyện Hai đứa trẻ:

- HS thực hiện nhiệm vụ:

- HS báo cáo kết quả thực hiện nhiệm vụ:

 Giá trị nhân đạo sâu sắc của tác phẩm

III CHỦ ĐỀ:

Niềm xót thương đối với những conngườinghèo đói quẩn quanh và sự cảmthông, trân trọng trước ước mong có đượccuộc sống tốt đẹp hơn của họ

III TỔNG KẾT:

1 Nội dung:

- Bằng một truyện ngắn có cốt truyệnđơn giản, Thạch Lam đã thể hiện mộtcách nhẹ nhàng mà thấm thía niềm xótthương đối với những kiếp người sống cơcực, quẩn quanh, tăm tối ở phố huyệnnghèo trước Cách mạng

- Đồng thời, ông cũng biểu lộ sự trântrọng ước mong tuy còn mơ hồ của họ

IV.LUYỆN TẬP

1/ Biểu hiện tương phản:

a Tương phản giữa ánh sáng và bóng tối:

b Tương phản giữa hình ảnh đoàn tàu vàphố huyện (nhất là khi đoàn tàu đi qua vàsau khi đoàn tàu đã đi qua)

c Tương phản giữa cuộc sống thực tại và

mơ ước xa xôi2/Nêu tác dụng của bút pháp tương phảntrong truyện Hai đứa trẻ

+ Làm nổi bật bức tranh phố huyện êmđềm, bình lặng nhưng nghèo khó, tù túng,đơn điệu trong bóng tối mênh mông vàhiu quạnh

+ Thể hiện sinh động cuộc sống của conngười lao động bé nhỏ, vô danh nơi đây

Họ không chỉ thiếu thốn về vật chất mà

còn phải sống cuộc sống tẻ nhạt, đơn điệu,không ánh sáng và niềm vui, chỉ có chút

hi vọng bé nhỏ và mong manh, xa xôi vàleo lét như chính những ngọn đèn nơi phốhuyện

+ Góp phần thể hiện và lí giải những biểuhiện tinh tế trong tâm hồn nhân vật, nhất

là Liên

4.Củng cố và dặn dò :

Củng cố:

- Bức tranh phố huyện nghèo

- Tâm trạng của Liên

- Thái độ của nhà văn

- Nghệ thuật của truyện

Dặn dò:

- Học bài và tham khảo bài tập ở sách bài tập

- Câu hỏi:

+ Tìm đọc một số truyện ngắn của Thạch Lam

+ Phân tích phong cách nghệ thuật của Thạch Lam thể hiện qua truyện ngắn

+ Sưu tầm một số tranh ảnh về nhà văn

- Soạn bài: Ngữ cảnh

Phụ lục 2: Đề và đáp án bài kiểm tra 15 phút sau tác động.

ĐỀ ĐỌC HIỂU (10 điểm)

Đọc đoạn trích và trả lời các câu hỏi sau:

Tiếng trống thu không trên cái chòi của huyện nhỏ; từng tiếng một vang ra để gọi buổi chiều Phương tây đỏ rực như lửa cháy và những đám mây ánh hồng như hòn than sắp tàn Dãy tre làng trước mặt đen lại và cắt hình rõ rệt trên nền trời.

Chiều, chiều rồi Một buổi chiều êm ả như ru, văng vẳng tiếng ếch nhái kêu ran ngoài đồng ruộng theo gió nhẹ đưa vào Trong cửa hàng hơi tối, muỗi đã bắt đầu vo ve Liên ngồi yên lặng bên mấy quả thuốc sơn đen; đôi mắt chị bóng tối ngập đầy dần và cái buồn của buổi chiều quê thấm thía vào tâm hồn thơ ngây của chị; Liên không sao hiểu, nhưng chị thấy lòng buồn man mác trước cái giờ khắc của ngày tàn.

(Trích “Hai đứa trẻ”- Thạch Lam, Ngữ văn 11, tập 1, NXB giáo dục Việt Nam 2011)

Câu 1: Đoạn văn trên được viết theo phương thức nào là chính? (1,0 điểm)

Câu 2: Nêu nội dung của đoạn văn? (2,0 điểm)

Câu 3: Hãy xác định và nêu ý nghĩa tác dụng của biện pháp tu từ trong đoạn một của

Câu 1:Đoạn văn trên được viết theo phương thức miêu tả là chính.

Câu 2:Nội dung của đoạn văn: bức tranh thiên nhiên phố huyện với vẻ đẹp trầm buồn,

tĩnh lặng, rất đỗi thơ mộng lúc chiều tà và tâm hồn tinh tế, nhạy cảm của Liên

Câu 3: xác định và nêu ý nghĩa tác dụng của biện pháp tu từ trong đoạn một của vănbản:

- Nhân hóa: “Tiếng trống thu không gọi buổi chiều.”

- So sánh: “Phương tây đỏ rực như lửa cháy và những đám mây ánh hồng như hònthan sắp tàn.”

Tác dụng: hình ảnh miêu tả trong đoạn văn có tính gợi hình, gợi cảm Thiên nhiên trởnên tươi đẹp thơ mộng trong thời khắc của ngày tàn

Câu 4: Giải thích cách sử dụng dấu chấm phẩy ";" trong câu cuối của văn bản:

- Dấu chấm phẩy là một dấu câu thông dụng, có tác dụng ngắt quãng câu hoặc dùng

để liệt kê

- Dấu chấm phẩy dùng trong câu cuối của văn bản để chỉ ranh giới giữa các vế trongcâu ghép song song, giữa các vế có sự liệt kê, bổ sung về nghĩa

TT Họ và tên trước tác động Điểm kiểm tra Điểm kiểm tra sau tác động

33 Nguyễn Văn Toàn 5 6

TÍCH HỢP LIÊN MÔN QUA MỘT SỐ TÁC PHẨM

1 Kiến thức: Giúp học sinh hiểu Nam Cao là nhà văn lớn, thể hiện ở:

- Tư tưởng nhân đạo sâu sắc, mới mẻ bao trùm toàn bộ sáng tác của ông trước cáchmạng

- Tài năng nghệ thuật xuất sắc, độc đáo của Nam Cao cùng với sự đóng góp to lớncủa ông vào sự phát triển của văn xuôi nước ta

- Quan điểm nghệ thuật tự giác rất tiến bộ, sâu sắc của Nam Cao

2 Về kĩ năng: Khái quát, tổng hợp

3 Về thái độ: trân trọng yêu mến Nam Cao và di sản văn học của ông.

B CHUẨN BỊ CỦA GIÁO VIÊN VÀ HỌC SINH:

1 Chuẩn bị của GV: soạn giáo án, nghiên cứu tài liệu kết hợp phương pháp đặt câu

hỏi, gợi mở, phân tích., kết hợp so sánh bằng hình thức trao đổi, thảo luận nhóm

2 Chuẩn bị của HS: học bài cũ, đọc SGK, soạn bài mới.

C TIẾN TRÌNH BÀI DẠY:

Tích hợp kiến thức đã học môn ngữ văn

THCS và bài Khái quát VHVN từ đầu TK

XX đến cách mạng tháng Tám năm 1945

giúp HS nhớ lại tên tuổi những cây bút

hiện thực trong VHVN giai đoạn

1930-1945, gắn với các tác phẩm tiêu biểu mà

các em đã học và sắp được học

GV cho HS khởi động bằng trò chơi

giải ô chữ

Câu 1: Tác giả của những truyện ngắn nổi

tiếng “ Bước đường cùng”, “ Mất cái

ví”…

Câu 2: Tác giả của hồi kí “ Những ngày

- Nhận thức được nhiệm vụ cần giải quyết củabài học

- Tập trung cao và hợp tác tốt để giải quyếtnhiệm vụ

- Có thái độ tích cực, hứng thú

Câu 3: Nhà văn mà tên tuổi gắn với tác

phẩm” Dế Mèn phiêu lưu kí”

Câu 4: Nhà văn được mệnh danh là ông

vua phóng dự đất Bắc

Câu 5: Tác giả truện ngắn “ Tôi đi học”

Câu 6:Tên tuổi của nhà văn Ngô Tất Tố

gắn liền với tiểu thuyết nào ?

Câu 7: Tác giả truyện ngắn Lão Hạc

Câu 8: Tên truyện ngắn được xếp vào kiệt

tác của nhà văn Nam Cao

Vào bài mới: Mặc dù có những sáng tác

đăng báo từ 1936 nhưng phải đến Chí

Phèo Nam Cao mới thực sự nổi tiếng trên

văn đàn Trước Nam Cao đã có những nhà

văn thành công khi viết về đề tài nông dân

như Nguyễn Công Hoan, Ngô Tất Tố, Vũ

Trọng Phụng và cũng có những tác phẩm

hấp dẫn viết về đề tài lưu manh hóa như

Bỉ vỏ của Nguyên Hồng, đây thực sự là

thử thách lớn với những cây bút đến sau,

trong đó có Nam Cao Bằng ý thức “khơi

những nguồn chưa ai khơi, sáng tạo

những gì chưa có” và bằng tài năng nghệ

thật độc đáo của mình của mình, Nam

Cao đã vượt qua thử thách và khiến cho

Chí Phèo trở thành kiệt tác trong văn xuôi

việt Nam hiện đại

2 HÌNH THÀNH KIẾN THỨC

+ GV: giới thiệu bài học.

Hoạt động 1: Tìm hiểu vài nét về tiểu sử

và con người Nam Cao

+ HS:đọc nhanh đọan viết trong SGK, tr

137 – 138, tự tóm tắt những ý chính

+ GV: Em có nhận xét gì về cuộc đời

Nam Cao? Có thể gọi Nam Cao là nhà

văn chiế sĩ, nhà văn liệt sĩ được không?Vì

sao?

+ HS:trả lời

+ GV: định hướng và khắc sâu kiến thức

cho HS:về tên , quê quán, nghề nghiệp,

việc tham gia cách mạng

- Xuất thân: Gia đình trung nông nghèo

- Học hết bậc Thành chung, vào Sài Gòn kiếm sống, bắt đầu sáng tác

- Trở về quê, làm “Giáo khổ trường tư” ở Hà Nội, sống chật vật bằng nghề viết văn và làm gia sư

- Từ 1943, tham gia nhómVăn hóa cứu quốc, tham gia khởi nghĩa

Tích hợp địa lí, lịch sử: Làng Vũ Đại là

địa danh gắn liền với truyện ngắn “ Chí

Phèo”, trên thực tế làng được lấy nguyên

mẫu từ làng Đại Hoàng, thôn Nhân Hậu,

huyện Lí Nhân, tỉnh Hà Nam Trước năm

1945, dệt vải là nghề truyền thống của

người dân ở trong làng Mặc dù làng Vũ

Đại chỉ xuất hiện khicos tác phẩm Chí

Phèo nhưng ngôi nhà của Bá Kiến trong

truyện ở Đại Hoàng đã tồn tại cả trăm

năm Ngôi nhà 3 gian được dựng từ 16

cây cột lim, mái lợp ngói và có nhiều hoa

văn họa tiết tinh xảo Trải qua 7 đời chủ

với 2 lần chết hụt( lần đầu năm 1953 ngôi

nhà được cứu sau trận càn quét, phóng

hỏa của thực dân Pháp; lần thứ hai ngôi

nhà suýt bị đem sẻ lấy gỗ nếu cụ Trần Thế

Lễ mua được nhưng ngôi nhà đã được

Việt Kiều mua lại để định cư)

- Bây giờ làng Đại Hoàng cách trung tâm

Thành phố Phủ Lý 40km theo đường tỉnh

lộ 972 và làng Đại Hoàng nổi tiếng với

một số loại trái cây như: chuối ngự Đại

Hoàng, hồng không hạt Nhân Hậu, cá kho

Nhân Hậu

tác

Ngôi nhà Bá Kiến

+ GV: Con người NC có những điểm nào

đáng chú ý?

+ HS:trả lời

+ GV: nhấn mạnh những ý chính về hình

dáng, tính tình, cư xử

* Tích hợp hiểu biết về văn hóa xã hội

giúp học sinh thêm tự hào về một người

con của mảnh đất Hà Nam nhân kiệt, tạo

hứng thú cho phần tìm hiểu sự nghiệp văn

học

Là vùng đất có bề dầy truyền thống đấu

tranh chống giặc ngoại xâm, Hà Nam tự

hào có Thập đạo tướng quân Lê Hoàn đã

có công dẹp loạn 12 sứ quân, xây dựng cơ

đồ nhà Đinh, đập tan quân Tống lên ngôi

hoàng đế, lấy hiệu là vua Lê Đại Hành

Trần Bình Trọng, người con của quê

hương Bảo Thái (nay là xã Liêm Cần,

huyện Thanh Liêm) mãi lưu danh trong sử

sách với câu nói nổi tiếng: “Ta thà làm

quỷ nước Nam chứ không thèm làm

vưong đất Bắc.Trong cuộc kháng chiến

chống quân xâm lược Minh, Hà Nam là

một trong những căn cứ quan trọng của

nghĩa quân Lam Sơn, tiêu biểu là Tướng

quân Vũ Cố (Thanh Thuỷ, Thanh Liêm)

đã cùng với Lê Lợi xây dựng căn cứ Đồng

Ao đánh giặc… Từ khi thực dân Pháp

xâm lược nước ta, phát huy truyền thống

đánh giặc của ông cha, Đinh Công Tráng,

Lê Hữu Cầu đã đứng lên kêu gọi văn

thân, chiêu mộ nghĩa quân, dựng cờ đánh

Pháp…

- Cùng với bề dầy truyền thống đấu tranh

chống giặc ngoại xâm, Hà Nam còn là

- Có tấm lòng đôn hậu, chan chứa yêu thương

=> Nam Cao là tấm gương cao đẹp của một nhàvăn chân chính, được Nhà nước tặng giảithưởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật