TIỂU LUẬN tìm HIỂU NHỮNG nét đặc sắc TRONG nền văn MINH TRUNG QUỐC

Hai mươi năm sau, giữa cuộc xâm lược của Nhật Bản và nội chiến Trung Hoa,Mao đã tán dương những thành tích lịch sử của dân tộc Trung Hoa đến mức mà các nhà cầm quyền chế độ có thể đã chi

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

KHOA LỊCH SỬ - -

TIỂU LUẬN

TÌM HIỂU NHỮNG NÉT ĐẶC SẮC TRONG NỀN

VĂN MINH TRUNG QUỐC

HỌC PHẦN: 2121HIST1004– LỊCH SỬ VĂN MINH THẾ GIỚI

Thành Phố Hồ Chí Minh, ngày 20 tháng 06 năm 2022

TIEU LUAN MOI download : skknchat123@gmail.com

MỤC LỤC

A-MỞ ĐẦU 3

B-NỘI DUNG 4

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ HÌNH THÀNH NỀN VĂN MINH TRUNG QUỐC CỔ TRUNG ĐẠI 4

1.1 Điều kiện tự nhiên và dân cư 4

1.1.1 Vị trí địa lý 4

1.1.2 Dân cư xã hội 5

1.2 Sơ lược về quá trình hình thành lịch sử cổ trung đại Trung Quốc 5

1.2.1 Thời kì cổ đại 5

1.2.2 Thời kì trung đại 6

CHƯƠNG II : NHỮNG NÉT ĐẶC SẮC TRONG NỀN VĂN MINH 7

TRUNG QUỐC 7

2.1 Ngôn ngữ - chữ viết 7

2.2 Nghệ thuật 9

2.2.1 Hội họa 9

2.2.2 Kiến trúc 13

2.2.3 Đồ gốm sứ 17

2.3 Thành tựu khoa học tự nhiên 20

2.3.1 Thiên văn và phép làm lịch 20

2.3.2 Y dược học 21

2.4 Tứ đại phát minh về kĩ thuật 22

2.4.1 Kĩ thuật làm giấy 22

2.4.2 Kĩ thuật in 24

2.4.3 Thuốc súng 25

2.4.4 La bàn 27

2.5 Tư tưởng và tôn giáo 28

2.5.1 Quan điểm về “âm dương ngũ hành” 28

2.5.2 Các trường phái tư tưởng 30

2.6 Giáo dục 36

2.7 Phát huy văn minh Trung Quốc 37

C-KẾT LUẬN 39

TÀI LIỆU THAM KHẢO 40

TIEU LUAN MOI download : skknchat123@gmail.com

A-MỞ ĐẦU

Mỗi nền văn minh đều có các đặc điểm riêng biệt tùy thuộc theo mốc thờigian hình thành, lịch sử phát triển, vị trí địa lý, con người Cũng giống như những nềnvăn minh lớn khác, nền văn minh Trung Hoa cũng được hình thành ven lưu vực hai consông lớn là Hoàng Hà và sông Trường Giang So với các nền văn minh phương Tây thìnền văn minh Trung Hoa ra đời muộn hơn (khoảng cuối thiên niên kỉ thứ III TCN) Làmột trong những cái nôi của nhân loại, ảnh hưởng lớn tới các quốc gia lân cận, nhữngthành tựu, nét đặc sắc mà nền văn minh Trung Hoa đem lại một bước tiến lớn trong lịch

sử nhân loại Khái niệm cho rằng Trung Quốc là đơn nhất - không chỉ là một "nền vănminh vĩ đại" trong số những nền văn minh khác, mà bản thân nó đã là một nền vănminh Hai mươi năm sau, giữa cuộc xâm lược của Nhật Bản và nội chiến Trung Hoa,Mao đã tán dương những thành tích lịch sử của dân tộc Trung Hoa đến mức mà các nhà

cầm quyền chế độ có thể đã chia sẻ: “Trong suốt lịch sử văn minh Trung Hoa, nông

nghiệp và các nghề thủ công của Trung Quốc đã nổi danh vì mức độ phát triển cao của mình; là quê hương của rất nhiều nhà tư tưởng vĩ đại, nhà khoa học; nhà sáng chế, chính khách, chiến binh, những con người của văn chương và nghệ sĩ và chúng tôi có một kho phong phú các tác phẩm cổ điển( (Kissinger, 2016)” La bàn đã được phát

minh tại Trung Quốc, nghệ thuật sản xuất giấy được khám phá vào đầu những 1.800năm trước, nghệ thuật in khối được phát minh từ 1.300 năm trước, loại máy in di độngđược phát minh từ 800 năm trước Công dụng của thuốc súng được biết tới tại TrungQuốc trước cả những người Châu Âu Qua đó Trung Quốc có một trong những nền vănminh lâu đời nhất trên thế giới; đã được ghi chép trong lịch sử gần 4.000 năm Đồngthời trong suốt 5000 năm tồn tại và phát triển, nền văn minh Trung Hoa đã chứng minhsức ảnh hưởng của mình không chỉ ở trong phạm vi Châu Á mà đã ảnh hưởng tới toàn

bộ nền văn minh trên thế giới Dù ngày nay có rất nhiều lời nói không tốt tới nền vănminh này nhưng không thể phủ nhận nền văn minh Trung Hoa chính là một trongnhững nền văn minh còn tồn tại và phát triển thành công nhất trong lịch sử văn minhnhân loại Nền văn minh Trung Quốc đã cống hiến cho nhân loại những thành tựu hếtsức to lớn như: chữ viết, văn hóa, kiến trúc, tư tưởng, Nhận thức được điều đó nên emchọn đề tài “Tìm hiểu những nét đặc sắc trong nền văn minh Trung Quốc” Để một lầnkhẳng định những đóng góp, vai trò to lớn của nền văn minh Trung Quốc đối với nềnvăn hóa, văn minh nhân loại Qua việc tìm hiểu những nét thành tựu, nét đặc sắc đócũng cho phép em hiểu hơn về con người và đất nước Trung Quốc Qua đó, có cái nhìn

về nền văn hóa, văn minh dân tộc ta trong sự đối sánh với nền văn minh Trung Quốc

B-NỘI DUNG CHƯƠNG 1: CƠ SỞ HÌNH THÀNH NỀN VĂN MINH TRUNG QUỐC

CỔ TRUNG ĐẠI 1.1 Điều kiện tự nhiên và dân cư

1.1.1 Vị trí địa lý

Vùng lãnh thổ Trung Hoa được bồi tụ bởi hàng ngàn con sông lớn nhỏ nhưngtrong suốt chiều dài lịch sử của nước Đông Á này thì 2 con sông Hoàng Hà vàTrường Giang mới thực sự là cái nôi của nền văn minh Trung Hoa Dọc theo chiềubắc - nam của Trung Hoa, 2 con sông Hoàng Hà (dài 5,464 km) phía Bắc và TrườngGiang (dài 6,300km) phía Nam đã bồi đắp không ít phù sa cho đất đai vùng này Từ

đó tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của nông nghiệp khi mà những công cụsản xuất còn chưa hoàn thiện

Hình 1.1.1: Bản đồ của Trung Quốc (Cộng Hòa Nhân dân Trung Hoa)(Nguồn:https://www.nationsonline.org/oneworld/map/china_administrative_map.ht

m)

TIEU LUAN MOI download : skknchat123@gmail.com

Vào khoảng đầu thế kỉ XXI TCN, lãnh thổ Trung Quốc cổ đại chỉ là một vùngnhỏ thuộc vùng trung lưu lưu vực sông Hoàng Hà Cho tới thế kỉ III TCN, vùnglãnh thổ ấy được mở rộng dần tuy nhiên phía Bắc cương giới chưa vượt qua Vạn lítrường thành ngày nay và phía Nam chỉ bao gồm một dài đất nằm dọc theo hữungạn của sông Trường Giang bây giờ Đến cuối thể kỉ III TCN, sự ra đời của mộtnhà nước phong kiến thống nhất đã đem đến những vùng lãnh thổ mới, bờ cõiTrung Hoa mới thực sự được mở rộng Và đến thế kỉ XVIII thì lãnh thổ Trung Hoamới cơ bản được xác định như ngày nay.

1.1.2 Dân cư xã hội

Trung Quốc là một trong những nơi từ rất sớm đã có loài người cư trú Năm

1929, ở Chu Khẩu Điếm (ở Tây Nam Bắc Kinh) giới khảo cổ học Trung Quốc đãphát hiện được xương hóa thạch của một loại người vượn sống cách đây khoảng400.000 năm Những xương hóa thạch của người vượn được phát hiện sau đó trênlãnh thổ Trung Quốc đã cung cấp những niên đại xưa hơn, đặc biệt người vượnNguyên Mưu (Vân Nam) phát hiện năm 1977 có niên đại đến 1.700.000 năm.Vềmặt chủng tộc, cư dân ở lưu vực Hoàng Hà thuộc giống Mông Cổ, đến thời XuânThu được gọi là Hoa Hạ, nói tắt là Hoa hoặc Hạ Đó là tiền thân của Hán tộc saunày Còn cư dân ở phía Nam Trường Giang thì khác hẳn cư dân vùng Hoàng Hà vềngôn ngữ và phong tục tập quán, tục cắt tóc, xăm mình, đi chân đất Đến thời XuânThu, các tộc này cũng bị Hoa Hạ đồng hóa.Dưới thời quân chủ, ở Trung Quốc, tênnước được gọi theo tên triều đại Đồng thời, từ thời cổ đại, người Trung Quốc chorằng nước họ là một quốc gia văn minh ở giữa, xung quanh là các tộc lạc hậu gọi làMan, Di, Nhung, Địch, vì vậy đất nước của họ còn được gọi là Trung Hoa hoặcTrung Quốc Tuy vậy các danh từ này chỉ dùng để phân biệt với các vùng xungquanh chứ chưa phải là tên nước chính thức Mãi đến năm 1912 khi triều Thanh bịlật đổ, quốc hiệu Đại Thanh bị xóa bỏ, cái tên Trung Hoa mới trở thành tên nướcchính thức nhưng thông thường người ta quen gọi là Trung Quốc

Trong lịch sử, dân cư ở lưu vực sông Hoàng Hà thuộc giống Mông Cổ Tuy nhiêntiền thân của dân tộc Hán sau này lại là người Hoa Hạ Tên nước Trung Hoa ban đầuđược gọi theo triều đại mãi cho đến khi thời kì phong kiến kết thúc thì Trung Hoa mớitrở thành tên chính thức nhưng mọi người vẫn thường gọi là Trung Quốc

1.2 Sơ lược về quá trình hình thành lịch sử cổ trung đại Trung Quốc

1.2.1 Thời kì cổ đại

Qua giai đoạn nguyên thủy, lịch sử Trung Hoa tới thời kỳ gọi là Tam Hoàng Ngũ

Đế (Phục Hy, Nữ Oa, Thần Nông, Hoàng đế, Cao Dương đế, Cốc đế, Nghiêu đế vàThuấn đế) Dù chỉ là theo truyền thuyết nhưng đã phần nào nêu nên được Trung Hoa làđất nước đã ra đời từ rất lâu Theo dòng thời gian từ khi bắt đầu thành lập, đất nướcTrung Hoa đi qua là 3 vương triều thời kì cổ đại nối tiếp là Hạ, Thương và Chu

 Nhà Hạ ra đời vào khoảng thế kỉ XXI TCN và kết thúc vào thế kỉ XVI TCN.

Tuy Vũ chưa xưng vương nhưng ông được coi là người đặt cơ sở cho triều

Hạ Thời Hạ, người Trung Quốc chỉ mới biết đồng đỏ, chữ viết cũng chưa

có Sau bốn thế kỉ, đến thời vua Kiệt, bạo chúa nổi tiếng đầu tiên trong lịch

sử Trung Quốc, triều Hạ diệt vong.

 Nhà Thương ra đời từ thế kỉ XVI cho đến XII TCN Người thành lập nước Thương là Thang Nhân khi vua Kiệt tàn bạo, nhân dân oán ghét, Thang đem quân diệt Hạ, thời Thương, người Trung Quốc đã biết sử dụng đồng thau, chữ viết cũng đã ra đời Đến thời vua Trụ (cũng là một bạo chúa nổi tiếng), Thương bịChu tiêu diệt.

 Nhà Chu ra đời thế kỉ XI đến III TCN Người thành lập triều Chu là Văn vương Trong hơn 8 thế kỉ tồn tại, triều Chu chia làm hai thời kì là Tây Chu và Đông Chu.

Từ khi thành lập đến năm 771 TCN, triều Chu đóng đô ở Cảo Kinh ở phía Tây nên gọi là Tây Chu Nói chung, Tây Chu là thời kì xã hội Trung Quốc tương đối ổn định Từ năm 770 TCN, vua Chu dời đô sang Lạc Ấp ở phía Đông từ đó gọi là Đông Chu Thời Đông Chu tương đương với hai thời kì Xuân Thu (722-481 TCN) và Chiến Quốc (403-221 TCN) Đây

là thời kì nhà Chu ngày càng suy yếu Trong khi đó, giữa các nước chư hầu diễn ra cuộc nội chiến triền miên để giành quyền bá chủ, tiến tới tiêu diệt lẫn nhau để thống nhất Trung Quốc, thời Xuân Thu đồ sắt bắt đầu xuất hiện, đến thời Chiến Quốc thì được sử dụng rộng rãi trong đời sống xã hội.

1.2.2 Thời kì trung đại

Đặc điểm nổi bật ở thời kì này chính là sự thống trị của các vương triềuphong kiến Năm 221 TCN khi Tần Thủy Hoàng thành lập triều Tần đã đánh dấu sựkhởi đầu cho thời kì Trung đại của nhà nước Trung Hoa Đến năm 1840, cuộc chiếntranh thuốc phiện đã biến Trung Hoa từ nước phong kiến trở thành đất nước nửathuộc địa nửa phong kiến cũng là dấu mốc cho sự thay đổi của lịch sử đưa TrungHoa tới thời kì lịch sử cận đại

Trong khoảng thời gian hơn 2.000 năm phong kiến các vương triều cũng liên tụcthay đổi: nhà Tần, nhà Tây Hán, nhà Tân, nhà Đông Hán, thời kì Tam quốc, nhà Tấn,thời kì Nam Bắc triều, nhà Tùy, nhà Đường, thời kì Ngũ đại Thập quốc, Nhà Tống, nhàNguyên, nhà Minh và cuối cùng là nhà Thanh Bốn triều đại lớn trong lịch sử TrungHoa là Hán, Đường, Tống và Minh Khi ấy đất nước Trung Hoa vô cùng cường thịnh

và phát triển trên mọi phương diện Sự thịnh vượng của các vương triều trong quá khứchính là nền tảng cho sự lớn mạnh của đất nước Trung Hoa hiện tại

TIEU LUAN MOI download : skknchat123@gmail.com

CHƯƠNG II : NHỮNG NÉT ĐẶC SẮC TRONG NỀN VĂN MINH

TRUNG QUỐC 2.1 Ngôn ngữ - chữ viết

Chữ viết của người Trung Quốc thường được gọi là Hán Tự hay chữ Hán.Các nhà nghiên cứu chữ Hán cho rằng chữ viết của người Trung Quốc bắt đầu hìnhthành từ thời Phục Hy (hay Bào Hy), một nhân vật truyền thuyết trong lịch sử TrungQuốc Theo truyền thuyết ông là người sáng tạo ra hệ thống Bát Quái bằng một nétliền (-) đại diện cho Dương và một nét đứt ( ) đại diện cho Âm Kết hợp hai nét lại

để ghi nhận và truyền lại các hiện tượng trong trời đất Đến thời họ Thần Nôngngười ta dùng dây thừng thắt nút gọi là “kết thằng” để ghi nhớ sự việc và cai trịthiên hạ Kiểu kết thằng này được xem là một hệ thống chữ viết thô sơ tiếp theo sau

hệ thống Bát Quái của Phục Hy

Đến thời Hoàng Đế (2697 –

2598 TCN) người ta cho rằng vị sử

quan Thương Hiệt đã bắt chướt

hình dạng của dấu chân chim màsáng tạo ra chữ viết Hình thể củachữ viết đó ra sao thì ngày nay vẫn

chưa tìm thấy dấu tích nhưng người

ta gọi hệ thống chữ viết này là Chữ

Khoa Đẩu

Đầu thế kỷ X các nhà khảo cổphát hiện hệ thống chữ viết xưa trên

(sau đổi tên thành nhà Ân) chữ viết

lên xương cốt gọi là Giáp Cốt Văn

Các nhà khảo cổ còn phát hiện các chữ viết được viết trên các chuông vạc bằngđồng thời nhà Chu gọi là Chung Đỉnh Văn Ban đầu chữ viết chỉ dùng để mô tả hìnhtượng nên gọi là Văn, tức là hình thức bề ngoài Về sau bổ sung thêm hình thức ghinhận thanh (thanh điệu) trong chữ viết nên gọi là Tự Chữ viết từ đó sinh ra nhiều từmới và phát triển bằng hệ thống hình thanh Chữ viết lúc bấy giờ được viết lên thẻtre, lụa gọi là Thư

 Về tự hình

Đời Chu người ta viết chữ lên gỗ hoặc thẻ tre (簡書 giản thư), giai đoạn Xuân

TIEU LUAN MOI download : skknchat123@gmail.com

(cũng gọi là triện thư 篆書) Tương truyền chữ Triện do thái sư Trự đặt ra vào thờiChu Tuyên Vương (827 – 782) nên còn gọi là Trụ Văn hay Trự Thư.

Sang thời Chiến quốc người Trung Quốc dùng sơn viết lên vải lụa mà hìnhthành chữ Lệ hay còn gọi là chữ Đãi (Đãi thư 隶書) Cũng có người cho rằng chữ

Lệ do Trịnh Mạc (程邈) đời Tần Thủy Hoàng đặt ra

Đến khi nhà Tần thống

nhất Trung Quốc, tương tuyền

Tần Thủy Hoàng (246 đến

210 TCN) sai Thừa Tướng Lý

Tư thống nhất chữ viết dựa

trên chữ Triện của nhà Chu

(Đại Triện 大篆) mà thành

chữ triện của nhà Tần (gọi là

tiểu triện 小篆) Nhưng cũng

có người nói rằng chữ Tiểu

Triện đã có trước khi có nhà

Tần Thuyết thứ hai phù hợp

hơn vì triều Tần kéo dài

không lâu (chỉ có 36 năm)

nên không thể tạo ra một kiểu

chữ viết và dùng rộng rãi cho

Hình 2.1 Ngôn ngữ Trung Hoa phổ biến thời bấy

toàn một nước rộng lớn như

giờ

Trung Quốc được Sang thời (Nguồn:

https://duhocchd.edu.vn/cam-nang-du-Hán bút lông ra đời, chữ viết

Vì có những chữ Hán phức tạp nên ngày nay người Trung Quốc dựa vào chữHành và Chữ Thảo để đơn giản hóa các nét của chữ Khải Vì vậy chữ Khải có haihình thức là Giản thể (chữ khải đã được tinh giảm một số nét, hay Giản thể tự 簡體

TIEU LUAN MOI download : skknchat123@gmail.com

Hán ngữ tiêu chuẩn (phổ thông thoại/quốc ngữ/Hoa ngữ) là dạng chuẩn hóatiếng Trung Quốc Tuy là một ngôn ngữ sơ khai nhưng cho tới ngày nay vẫn còn tồntại Chữ Hán do nhân dân lao động cùng nhau tạo ra trong quá trình sản xuất lâu dàicủa họ Ban đầu, chữ Hán là những hình vẽ thô sơ biểu ý, sau đó dần dần được hoànthiện Các hình vẽ được người Trung Quốc cổ đại biến thành các nét chữ, và sắpxếp chúng với nhau để tạo thành chữ Một số chữ Hán là chữ tượng hình hoàn toàn,

ví dụ như Nhật 日, Nguyệt 月, Mộc, Thủy 水, Đao 刀 Về sau, khi các chữ tượnghình không còn đủ để biểu đạt sự vật trong đời sống hàng ngày, người ta đã thêmcác ký hiệu biểu thị ý nghĩa vào các chữ tượng hình, gọi là chữ hội ý 1Một ngườiTrung Hoa học thức phải bỏ ra từ mười đến năm chục năm để thuộc 40.000 chữ củahọ; nhưng nếu người ta nghĩ rằng những chữ ấy không phải là tự mẫu, mà là những

ý, vậy thuôc 40.000 chữ ý thì bất kì người nước nào cũng phải mất 50 năm, chứriêng gì người Trung Hoa Ngôn ngữ biểu ý đó không diễn âm đã mang lại cái lời rõrệt nhất, đã ảnh hưởng rất lớn đến các dân tộc khác trên thế giới

Sau khi chữ viết được phát triển bởi người Trung Quốc, nó có tác động đáng kểđến văn minh đất nước này 2Ebrey viết, "Ở Trung Quốc, như những nơi khác, chữviết từng được thông qua có ảnh hưởng sâu sắc đến các quá trình xã hội và vănhóa” Sự quan liêu của Trung Quốc đã dựa vào các hồ sơ bằng văn bản và sau đóthể hiện những suy nghĩ và cảm xúc cá nhân đã được thực hiện thông qua thơ ca vàvăn xuôi, tạo ra một số văn học vĩ đại nhất thế giới

2.2 Nghệ thuật

Nghệ thuật Trung Hoa với lĩnh vực biểu hiện sâu sắc nhất trong cảm nhậnnghệ thuật là Thư pháp đi đôi với Họa pháp Vẽ tranh như người Trung Hoa quanniệm và vẫn thực hiện bao đời thì quả là độc nhất, vô nhị Tranh Trung Hoa đẹp vàđộc đáo đến mức ảnh hưởng sâu rộng đến nhiều nền mỹ thuật lân bang như TriềuTiên, Nhật Bản, Việt Nam

2.2.1 Hội họa

Nhắc đến hội hoạ Trung Hoa chúng ta đã quá quen thuộc với những bức tác phẩmnghệ thuật độc đáo, thuộc hàng đầu thế giới Hội họa Trung Hoa cổ là một trong nhữngnghệ thuật truyền thống lâu đời nhất trên thế giới Bắt đầu xuất hiện với những tácphẩm nghệ thuật dùng để làm đẹp và trang trí, kỹ thuật hội họa của Trung Quốc đã pháttriển thành một loại hình nghệ thuật, điển hình cho trí tuệ và văn hoá truyền

1 Tác giả Will Durant (Nguyễn Hiến Lê dịch), Lịch sử văn minh Phương Đông (Lịch sử văn minh Trung Hoa), nhà xuất bản Văn hóa thông tin, tại Xí nghiệp VHP Bến Thành161 Bến Chương Đông, quận 1, thành phố Hồ Chí Minh, năm 2006, trang 263.

2 Emily Mark, 2016, Chinese Writing, World History Encclopedia, Ebrey writes, "In China, as elsewhere, writing once adopted has profound effects on social and cultural processes”

thống của quốc gia này Hội họa Trung Hoa hay còn được gọi là Quốc họa (ban đầudùng để phân biệt khái niệm hội họa phương Tây du nhập vào Trung Quốc).

Về các công cụ vẽ tranh, trong hội hoạ truyền thống sử dụng các kỹ thuật dùng

bút tương tự như nghệ thuật viết chữ (thư pháp) của Trung Quốc và vẽ bằng bútlông đã được nhúng vào mực đen hoặc màu Giống với thư pháp, bút lông, giấy vàmực là những nguyên liệu cơ bản để tạo nên bức vẽ

có thể khác nhau tùy thuộc

vào lượng nước được sử

dụng

Mực đậm màu thấm sâu

và bóng khi được vẽ trên

giấy hoặc lụa Mực nhạt màu Hình 2.2.1: Mực tàu Trung Quốc

lên màu nhẹ và mờ Theo đó,

Giấy thông thảo hay là giấy vẽ của các hoạ sĩ Trung Quốc được chia làm nhiều

loại khác nhau theo kích thước và trọng lượng Loại giấy này có độ thấm cao vàtrọng lượng của giấy sẽ quyết định lượng mực dùng để vẽ Loại giấy khác nhau cho

ra các kết quả nhau; một số loại giấy thô và thấm mực nhanh, giống như miếng bọtbiển, trong khi một số loại khác có bề mặt trơn láng và không thấm mực

Tranh thủy mặc xuất hiện từ thời Chiến Quốc và phát triển rộng vào đời Hánvới tích truyện huyền thoại rồi đạt đỉnh cao vào đời Đường – Tống Đề tài xoayquanh nhân vật cung đình đặc biệt là đi sâu vào thể loại tranh sơn thủy, hoa điểu.Các triều vua đời Nguyên, Minh, Thanh đều kế thừa và phát triển tranh thủy mặccủa đời Đường, đời Tống với hai lối vẽ công bút (tỉa từng tiểu tiết bằng nét bút tinhnhọn) và tả ý (phóng bút tung hoành) kết hợp linh hoạt, sinh động gây mỹ cảmkhoáng đạt mà sâu sắc Cách vẽ này đậm sắc thái Trung Hoa, sau được đề cao gọi làquốc họa (Tranh quốc họa, 2021)

Khác với tranh phong cảnh của người châu Âu, “sông nước” trong “quốc họa”không chỉ hiện hình trong con mắt, mà nó là hiện hình cho cái sáng tạo Nơi đây, sức

TIEU LUAN MOI download : skknchat123@gmail.com

sống tinh thần trỗi lên cùng sự sống mãnh liệt của non xanh, của nước biếc, đặc sắc chỉtrong một màu mực Ngòi mực của họa gia thủy mặc lột tả đến tận cùng tư tưởng, lốisống, quan điểm nhân sinh và cả nét suy tư của con người trước tạo hóa Bởi thế mà khingắm một bức thủy mặc, ta không chỉ dừng lại ở mức ngắm nghía một mảnh sơn thủyyêu kiều, mà xa hơn, đó là thưởng thức một tuyệt phẩm của tâm hồn, đại diện cho tưtưởng của cả thời đại Vũ trụ đang xoay vần trong bức họa, và trong con người ta cũng

có những mạch ngầm xúc cảm róc rách tựa nước từ suối nguồn vậy

Hình 2.2.1: Tranh sơn thủy hữutình Trung Quốc theo lối vẽ quốchọa (https://mythuatms.com/hoc-ve-tranh-quoc-hoa-d1359.html)

Người nghệ sỹ Trung Hoa coi tâm hồn của một người là tâm hồn của trời đất.Cái lý của một vật là cái lý chung cho cả vạn vật Vận chuyển của một hơi thở cũngnhư vận chuyển của một ngày Vì thế tranh thủy mặc không chỉ là cảnh sắc kháchquan mà chính là tâm hồn, lối tư duy của tác giả Xem tranh là qua hình tượng, cáchbiểu hiện khí chất khi biểu tả để thấu hiểu chính tác giả; trong đó, nó chứa đựng cả

sự gửi gắm tình cảm, tâm hồn, tư tưởng của người vẽ Cũng chính vì vậy, hội họaTrung Quốc thể hiện mối liên hệ sâu sắc giữa nội hàm của bức tranh và thế giới nộitâm của người họa sĩ, hay nói cách khác, tác phẩm nghệ thuật phản chiếu nhân cáchcao đẹp của họ Chỉ khi người họa sĩ tuân theo chuẩn mực đạo đức thì bức tranhmới có thể đạt đến giá trị đích thực của nghệ thuật

Những cảm xúc đó được chuyển vào nét bút sinh động, cái nồng ấm, sống độngvào khí vận của đường bút, cái cao siêu, cái lưu chuyển qua sự tương quan của thực

TIEU LUAN MOI download : skknchat123@gmail.com

hư, của ý tưởng trong biểu hiện Thông qua tranh thủy mặc, người nghệ sỹ TrungHoa muốn gửi gắm vào trong đó tâm trạng của mình trước cuộc đời Cảnh chỉ làmột đối tượng để tác giả mượn cớ nói về cái tâm hồn của mình một cách tế nhị Giátrị của nó không chỉ ở cảnh sắc của tranh mà thông qua bức tranh còn thấy cả tâmhồn của tác giả.

Tranh thủy mặc tồn tại với bề dày lịch sử, trải qua nhiều triều đại phong kiến,tuy có những giai đoạn thăng trầm nhưng phải nói loại tranh thủy mặc đã có mộtmạch đập xuyên suốt lịch sử tồn tại chưa hề gián đoạn kể từ Hán – Tuỳ – Đường –Tống – Nguyên – Minh – Thanh vẫn tiếp tục kế thừa và phát huy cao độ, cho nêntranh thủy mặc là một loại hình hội hoạ dân tộc nằm trong hệ thống tranh quốc họađược hun đúc từ truyền thống văn hoá, tư tưởng phương Đông đặc sắc

Và thời cuộc bấy giờ, Zhang Daqian - Huyền thoại hội họa Trung Hoa thế kỷ 20.Đối với các nghệ sĩ Trung Quốc cả vào thời điểm ấy lẫn bây giờ, các bức tranh củaTrương Đại Thiên được coi là tiêu chuẩn vàng, luôn luôn được định một mức giá cao

và ngay cả trong thời kỳ khủng hoảng tài chính – kinh tế Có thời điểm, tổng số tiền màngười ta mua tranh của ông lên đến gần nửa tỷ USD Điều ấy trực tiếp đẩy giá của cáctác phẩm của huyền thoại Picasso, Warhol xuống dưới Ông là họa sỹ thuộc dòng tranhQuốc họa, đồng thời là người đã sáng tạo nên dòng tranh “Đại phong đường”, hay “ĐạiThiên họa phái” Người ta gọi ông là huyền thoại âu cũng đúng, cả cuộc đời, sự nghiệpcủa ông có lẽ nên được dựng thành một tác phẩm điện ảnh mới có thể phác họa chânthực và tỉ mỉ nhất Đến tận thời điểm hiện tại và sau này Trương Đại Thiên vẫn là câyđại thụ, là họa sĩ có ảnh hưởng lớn nhất đến giới họa sỹ Trung Hoa thế kỷ 20 (ZhangDaqian- Huyền thoại hội họa Trung Hoa thế kỷ 20, 2018)

Phải nhận rằng môn họa bị hạn chế vì những thành kiến tôn giáo và nhữngqui tắc của hẹp hòi, người ta bắt các môn sinh chép đúng các bậc thầy thời trước vàhọa sĩ không được vượt những giới hạn cổ truyền, không được tự do vẽ sao thì vẽ

Sở dĩ họ được cứu thoát khỏi cảnh sa lầy của thủ tục là nhờ họ thành thực yêu thiênnhiên Đạo Lão rồi Đạo Phật đều dạy họ trong sự thăng trầm, biến hóa của cuộcsống, người và thương nhiên hợp nhất với nhau 3Một ngàn năm trước ClaudeLorrain, Jean Jacques Rousseau, Wordsworth và Chateaubriand, người Trung Hoa

đã say mê thiên nhiên, đã có một phái họa sĩ chuyên vẽ sơn thủy mà họa phẩm đượctất cả Đông Á phục là đạt được mức cao nhất của thiên tài, điều đó cho ta thấy vănminh Trung Hoa sâu sắc ra sao

Cùng với dòng chảy lịch sử, hội họa tuy trải qua nhiều bước thăng trầm songvẫn được coi trọng và khuyến khích phát triển Nhiều hoàng đế Trung Hoa là nhữnghọa sĩ, thư pháp gia hoặc những nhà sưu tập nghệ thuật trứ danh… Không chỉ thi từ

mà cả thư họa đã sớm trở thành những thú vui tao nhã, tìm sự thanh tao tĩnh lặng của

3 Tác giả Will Durant (Nguyễn Hiến Lê dịch), Lịch sử văn minh Phương Đông (Lịch sử văn minh Trung Hoa), nhà xuất bản Văn hóa thông tin, tại Xí nghiệp VHP Bến Thành161 Bến Chương Đông, quận 1, thành phố Hồ Chí Minh, năm 2006, trang 231.

giới sĩ phu Trung Hoa, cả những người làm quan cũng như những người tránh xaquan trường.

2.2.2 Kiến trúc

Kiến trúc Trung Quốc rất phong phú với những hình tượng đặc sắc, bao gồmcác thể loại như: kiến trúc nhà ở, thành quách, cung điện, lăng mộ, đàn miếu, phòngngự… Những kiến trúc cổ đại này sinh ra và lớn (Từ thế kỷ thứ II TCN đến giữa thế

và gió tuyết; còn ở miền Nam, vật liệu kiến trúc còn bao gồm tre và lau sậy, đểtránh ẩm ướt và tăng cường lưu thông không khí, ở một số nơi còn dựng nhà sàn.Nghệ thuật kiến trúc Trung Quốc với phong cách độc đáo, trình độ nghệ thuậtcao, đặt nền tảng bởi triết lý về vũ trụ, phong thủy và nhân sinh, trong mỗi côngtrình xây dựng (nhà, vườn, lầu các, đền chùa cho đến miếu mộ,…) phải hài hòa vớithiên nhiên Người xây dựng luôn luôn phải nắm lấy cái hình thể toàn cảnh củavùng đất: sự hiện diện của bất kỳ ao hồ, khe suối nào đó; kiểu dáng và số lượng củacác loài thảo mộc đã được nghiên cứu rồi sau đó mới bố trí việc xây dựng cho thậthòa hợp với tự nhiên Vì thế mà Trung Quốc cổ kính, tráng lệ với hiện thân là Vạn

Lý Trường Thành, Thiên An Môn, Phượng Hoàng Cổ Trấn…

Thứ nhất, là Vạn Lý Trường Thành Vạn Lý Trường Thành (chữ Hán giản thể:

万里长城; phồn thể: 萬里長城; Bính âm: Wànlĭ Chángchéng; có nghĩa là "Thành dàivạn lý") là bức tường thành nổi tiếng của Trung Quốc liên tục được xây dựng bằngđất và đá từ thế kỷ V TCN cho tới thế kỷ XVI, để bảo vệ Đế quốc Trung Quốc khỏinhững cuộc tấn công của người Mông Cổ, người Turk, và những bộ tộc du mụckhác đến từ những vùng hiện thuộc Mông Cổ và Mãn Châu

Vạn Lý Trường Thành rất nổi bật trong sự mô tả bằng hình tượng của phương Tây

về Trung Quốc, là sự phản ánh tính dễ tổn thương cơ bản của Trung Quốc, cho dù đó làmột giải pháp thành công hiếm hoi đối với họ Thay vào đó, những người đứng đầuTrung Hoa lại dựa vào một sự bố trí phong phú các công cụ kinh tế, ngoại giao lôi kéocác nước ngoại bang thù địch tiềm năng vào các mối quan hệ mà Trung Quốc có thểquản lý được Khát vọng lớn nhất là ngăn cản sự xâm lược và ngăn ngừa

TIEU LUAN MOI download : skknchat123@gmail.com

sự hình thành các liên minh phiên, hơn là chinh phục (cho dù Trung Quốc thithoảng chuẩn bị những chiếm dịch quân sự quan trọng).

“Bất đáo Trường Thành phi hảo hán” (Không đến Trường Thành không phải làanh hùng) là câu nói cửa miệng của người Trung Quốc Vạn lý Trường Thành (tứcTrường Thành) là công trình kiến trúc vĩ đại nhất, là một trong những biểu tượngmạnh mẽ nhất của Trung Quốc, và là niềm tự hào của dân tộc này Vạn Lý TrườngThành như một con rồng dài 6.700 km trải dài từ Đông sang Tây, băng qua sa mạc,đồng cỏ, núi non (có nơi cao hơn 1.000 mét) và là chứng nhân về lịch sử, văn hóa,

sự phát triển trong suốt 2.400 năm lịch sử của Trung Quốc

Hình 2.2.2: Cảnh núi non bạt ngàn tráng lệ, mây mờ vần vũ ngoạn mục của Vạn LíTrường Thành (Nguồn: https://www.livescience.com/did-great-wall-china-work)

Vẻ đẹp có một không hai của Vạn Lý Trường Thành, công trình phòng thủ nổitiếng thế giới được xây dựng trải qua nhiều triều đại trong lịch sử Trung Quốc Vạn

Lý Trường Thành có 4 phần cơ bản, đó là: tường thành, cửa ải, tháp canh và phonghỏa đài Trong đó nổi tiếng nhất là phần tường thành do Hoàng đế đầu tiên củaTrung Quốc là Tần Thủy Hoàng ra lệnh xây từ năm 220 trước Công nguyên và 200trước Công nguyên, nằm ở phía Bắc, xa hơn phần Vạn Lý Trường Thành hiện naycủa Trung Quốc xây dưới thời nhà Minh, và hiện chỉ còn sót lại ít di tích

Nét đặc sắc về kiến trúc thứ hai, phải kể đến là Tử Cấm Thành - thành trong thành

- là trung tâm Bắc Kinh với mái nhà ngói lưu ly màu vàng, sông hộ thành và tường vâyngăn màu đỏ ngăn cách thế giới bên ngoài, khiến dân chúng không thể đến gần TửCấm Thành là quần thể kiến trúc bằng gỗ cổ đại quy mô lớn nhất, hoàn chỉnh nhất hiệncòn trên thế giới Tử Cấm Thành hình vuông, bố cục lấy tuyến giữa chính Nam, chínhBắc đối xứng, chung quanh là con sông hộ thành rộng và tường cao 9

mét Trong thành bố trí một cách đối xứng cung điện, cửa, viện, sông nhỏ và đìnhviên Tổng cộng có 9.999 gian phòng dành riêng cho hoàng đế và quyến thuộc, baogồm thái hậu, hậu phi và các hoạn quan, cung nữ.

Cửa chính Ngọ môn ở mặt Nam là nơi hoàng đế kiểm duyệt quân đội Qua khỏiNgọ môn là một đại viện, kim thủy hà xuyên ngang, trên sông có năm cầu đá cẩmthạch, đạo diện cho ngũ đức Sau năm 1949, Tử Cấm Thành được đổi làm Viện bảotàng Cố Cung Đây là hoàng cung của chế độ phong kiến trung Quốc suốt 500 năm

Hình 2.2.2: Quần thể cung điện hoàng gia Tử Cấm Thành - Viên ngọc vĩ đại của

kiến trúc Trung Quốc

(Nguồn: https://www.chinahighlights.com/beijing/forbidden-city/)

Năm 1987, UNESCO tuyên bố Tử Cấm Thành là một trong những di sản vănhóa thế giới Tử Cấm Thành là biểu tượng của đất nước Trung Hoa cổ đại và là mộtđiểm đến không thể bỏ qua đối với bất kì ai chen chân đến đất nước nay

Thứ ba, phải kể đến đó là quần thể kiến trúc Thiên Đàn Thiên Đàn hay Đàn thờ

Trời (chữ Hán giản thể: 天坛, chính thể: 天壇, latin hóa: Tiāntán); tiếng Mãn Châu:Abkai mukdehun) là một quần thể các tòa nhà ở nội thành Đông Nam Bắc Kinh, tạiquận Xuanwu Việc xây dựng quần thể Thiên Đàn bắt đầu năm 1420, và sau đó là nơi

TIEU LUAN MOI download : skknchat123@gmail.com

mà các hoàng đế nhà Minh

và nhà Thanh thực hiện các

nghi lễ tế trời - nghi lễ quan

trọng nhất trong năm Quần

thể được xây trên diện tích

2,73 km² của khuôn viên,

Bắc Viên Khâu, là nơi đặt

các bài vị tế trời vào những

ngày không phải dịp tế lễ

Xung quanh Hoàng Cung

Vũ có một bức tường cao 6

m quây thành hình tròn có

đường kính 32.5 m, đây là bức tường hồi âm nổi tiếng

Cuối cùng, chùa tháp hình bát giác xây bằng gạch trên nền đá, gồm bảy, chínhay mười ba tầng; những con số ấy theo quan niệm Trung Hoa có một năng lựchuyền nhiệm Một trong những ngôi chùa đẹp nhất là chùa Di Hòa viên ở Bắc Kinh,rực rỡ nhất là chùa Ngọc ở Bắc Kinh và chùa Nậm Rượ ở Wu-tu-shan: nổi danhnhất là tháp bằng sứ ở Nam Kinh Tháp được xây từ năm 1412 đến năm 1413, mặttrước bằng gạch gắn đầu mảnh sứ Những ngôi đền đẹp nhất của Trung Hoa lànhững đền thờ Khổng Tử ở Bắc Kinh Khổng miếu được chạm đúc rất khéo, cónhững nét nghiêm trang, hợp với triết lí hơn là nghệ thuật (Tìm hiểu văn hóa TrungHoa, 2018, p 182) Đền Nam Giao gần bức tranh Hung Nô ven phía Nam Bắc Kinh

có nhiều bực thang, rồi mới lên tới cửa đền, số vào sân là những con số huyền diệu;đền như một ngôi chùa ba tầng xây bằng gạch và ngói, trên một nền cẩm thạch

Hình 2.2.2: Thiên Đàn vẫn vẹn nguyên dáng

vẻ cũ và mang giá trị văn hóa - kiến trúc đặc

sắc của Trung Quốc

(Nguồn: den-noi-tieng-o-bac-kinh-trung-quoc-

https://dolphintour.vn/nhung-ngoi-b494.html)

Hình 2.2.2 : Di Hòa Viên - Cung điện mùa hè khu vườn rộng lớn và lối

kiến trúc độc đáo(Nguồn: https://bazantravel.com/di-hoa-vien-cai-noi-cua-nghe-thuat-hoa-

vien-trung-quoc/)Nhìn chung, các công trình kiến trúc mang đậm nét văn hóa Trung Hoa tạo nênnhững giá trị lịch sử hết sức sâu sắc, ghi nhận các bước phát triển của văn minhTrung Quốc, khẳng định sức sáng tạo của con người và đã làm phong phú thêm khotàng kiến trúc văn hoá nhân loại, đã có giá trị khích lệ, cổ vũ cho các nền văn minhkhác trên thế giới trong đó có Việt Nam Những công trình kiến trúc đã trở thànhniềm tự hào của người dân Trung Quốc Qua thời gian dài, cho dù bị tàn phá bởi tựnhiên và chiến tranh nhưng chúng vẫn giữ được nét kiến trúc độc đáo đặc trưng, cósức sống lâu bền, đi vào tiềm thức của người dân Trung Quốc nói riêng và toànnhân loại nói chung

2.2.3 Đồ gốm sứ

Trung Quốc là một trong số ít các nền văn minh cổ đại có lịch sử lâu đời trênthế giới và có nhiều đóng góp lớn cho sự phát triển và tiến bộ của xã hội loài người.Những thành tựu của Trung Quốc trong công nghệ và nghệ thuật gốm đặc biệt quantrọng Việc sản xuất gốm sứ ở Trung Quốc bắt đầu từ khoảng năm 4500 TCN Cóthể nói, một phần quan trọng trong lịch sử phát triển của Trung Quốc là lịch sử pháttriển gốm sứ

Đồ gốm Trung Hoa xuất hiện từ thời đại đá Đời Tống đồ sứ rất phát triển và nổitiếng đẹp Những lô gốm lớn ở Cảnh Đức Trấn, thành lập thế kế thứ VI, được các vuađời Tống bảo trợ, sản xuất vô số đồ sứ, tràn ngập Trung Hoa Người Ba Tư và Thổ Nhĩ

Kì rất thích thứ sức này vì bột ngồi của nó cực mịn, đẹp mà còn cho rằng

TIEU LUAN MOI download : skknchat123@gmail.com

một chén đông thanh chứa thuốc độc thì màu nó thay đổi liền, do đó họ thấy ngay,khỏi bị đầu độc.

Người Trung Hoa biết ngọc thạch rất sớm họ dùng nó đẽo, mài thành con cáhoặc hình khác, treo nó lên bằng một sợi dây, gõ vào để ra âm thành rất trong vàvang Người ta cho những cục ngọc lớn vào lửa nung cho thật nóng rồi ném rấtnhanh vào nước lạnh Thợ Trung Hoa khéo ở điểm này: từ một cục đá như không cómày sắc, họ làm cách nào mà thành màu xanh lá cây, màu nâu, đen hay trắng rất rực

rõ, kiên nhẫn mài thành những vật đủ hình đủ kiểu Bảo vật đầu tiên xuất hiện từđời Thương và có hình những con cóc để thờ thần; tới thời Khổng Tử đã có những

Hình 2.2.3 : 4 Gốm sứ ba màu thời Đường

Cho đến thời vua Chenghua, từ năm1465-1487 đồ gốm sứ Trung Quốc bắt đầuđược nâng tầm lên đỉnh cao của sự hoàn hảo với các sản phẩm là những chiếc chén,

4 Sản phẩm mô phỏng bắt chước ngày nay sản xuất tại Luoyan, Xi’an ( nơi đầu tiên sx Gốm ba màu thời Đường) và các thành phố TQ khác được mua sưu tầm nhiều làm vật trang trí vì chúng trông gần giống với đồ thật.Trích từ: Khanhhoathuynga's collection Blog – An Asian art info blog, năm 2009, LƯỢC SỬ NGHỀ GỐM TRUNG HOA – Khanhhoathuynga's collection Blog – An Asian art info blog

(Nguồn: https://khanhhoathuynga.wordpress.com/2009/03/11/l%C6%B0%E1%BB%A3c-s%E1%BB