Một số giải pháp chủ yếu để chủ động và tích cực hội nhập quốc tế ở Việt Nam hiện nay

Hội nhập quốc tế là một quá trình phát triển tất yếu, do bản chất xã hội của lao động và quan hệ giữa con người. Trong bối cảnh hiện nay, hội nhập quốc tế trở thành nét đặc trưng và là xu thế lớn trong sự phát triển của thế giới hiện đại, chi phối, quyết định các mối quan hệ quốc tế, tương tác giữa các quốc gia và làm thay đổi cấu trúc ở các khu vực và trên toàn cầu. Bên cạnh đó, hội nhập quốc tế cũng tạo ra những tác động tiêu cực đối với các nền kinh tế như: làm cho quá trình cạnh tranh trở nên gay gắt, có thể dẫn đến nguy cơ phá sản của các doanh nghiệp, ngành kinh tế làm ăn kém hiệu quả, gây thất nghiệp, dễ dẫn đến bất ổn về chính trị và xã hội; Chính phủ các quốc gia sẽ mất đi một nguồn thu ngân sách do phải cắt giảm thuế quan; đối với các nước nghèo sẽ thiếu tài chính và các nguồn lực khác cho việc chuyển đổi cơ cấu sản xuất, kinh doanh; dễ tạo sự phụ thuộc của nước nghèo, thiếu công nghệ, vốn vào nước giàu, ảnh hưởng đến sự độc lập dân tộc của các quốc gia yếu thế; các giá trị đạo đức truyền thống dễ bị xói mòn bởi văn hoá ngoại lai. Với quan điểm phát huy nội lực, tranh thủ các điều kiện quốc tế thuận lợi để phát triển đất nước nhanh và bền vững theo định hướng xã hội chủ nghĩa, hơn ba mươi năm qua (từ năm 1986 đến nay), Việt Nam nhất quán đường lối chủ động, tích cực hội nhập quốc tế đi đôi với giữ vững độc lập, tự chủ và bản sắc dân tộc. Trong bối cảnh toàn cầu hóa diễn ra ngày càng sâu rộng, đặc biệt cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ 4 mở ra nhiều cơ hội nhưng cũng đặt ra nhiều thách thức, việc nhìn nhận những thuận lợi và khó khăn trong quá trình hội nhập quốc tế để từ đó đề ra một số giải pháp chủ yếu để chủ động và tích cực hội nhập quốc tế, đưa hội nhập quốc tế ngày càng đi vào chiều sâu, góp phần phát triển kinh tế - xã hội, giữ vững môi trường hòa bình, ổn định chính trị trong tình hình mới.

MỤC LỤC

BÀI THU HOẠCH MÔN: QUAN HỆ QUỐC TẾ

Tên đề tài:

“MỘT SỐ GIẢI PHÁP CHỦ YẾU

ĐỂ CHỦ ĐỘNG VÀ TÍCH CỰC HỘI NHẬP QUỐC TẾ

Ở VIỆT NAM HIỆN NAY”

Người thực hiện : Lê Minh Trí

Mã số học viên : FF200856 Lớp : Hoàn chỉnh chương trình CCLLCC,

hệ KTT K71-C11 (2020-2021)

Cơ quan công tác : Đảng ủy Sở Lao động – Thương

binh và Xã hội Tp Hồ Chí Minh

Tp Hồ Chí Minh, tháng 01 năm 2021

LÝ LUẬN CHUNG VỀ HỘI NHẬP QUỐC TẾ 2

1.1 Khái niệm hội nhập quốc tế 2

1.2 Quan điểm chung của các nước về hội nhập quốc tế 3

1.3 Nội dung chủ động và tích cực hội nhập quốc tế của Việt Nam hiện nay 4

Chương 2 6

MỘT SỐ THÀNH TỰU VÀ HẠN CHẾ TRONG QUÁ TRÌNH HỘI NHẬP QUỐC TẾ Ở VIỆT NAM HIỆN NAY 6

2.1 Thành tựu 6

2.2 Hạn chế 10

Chương 3 12

QUAN ĐIỂM VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP CHỦ YẾU ĐỂ CHỦ ĐỘNG VÀ TÍCH CỰC HỘI NHẬP QUỐC TẾ 12

3.1 Chủ trương chủ động và tích cực hội nhập quốc tế của Việt Nam hiện nay 12

3.2 Một số giải pháp chủ yếu để chủ động và tích cực hội nhập quốc tế ở Việt Nam hiện nay 14

KẾT LUẬN 17

TÀI LIỆU THAM KHẢO 18

MỞ ĐẦU

Hội nhập quốc tế là một quá trình phát triển tất yếu, do bản chất xã hội của lao động và quan hệ giữa con người Trong bối cảnh hiện nay, hội nhập quốc tế trở thành nét đặc trưng và là xu thế lớn trong sự phát triển của thế giới hiện đại, chi phối, quyết định các mối quan hệ quốc tế, tương tác giữa các quốc gia và làm thay đổi cấu trúc ở các khu vực và trên toàn cầu

Bên cạnh đó, hội nhập quốc tế cũng tạo ra những tác động tiêu cực đối với các nền kinh tế như: làm cho quá trình cạnh tranh trở nên gay gắt, có thể dẫn đến nguy cơ phá sản của các doanh nghiệp, ngành kinh tế làm ăn kém hiệu quả, gây thất nghiệp, dễ dẫn đến bất ổn về chính trị và xã hội; Chính phủ các quốc gia sẽ mất đi một nguồn thu ngân sách do phải cắt giảm thuế quan; đối với các nước nghèo sẽ thiếu tài chính và các nguồn lực khác cho việc chuyển đổi cơ cấu sản xuất, kinh doanh; dễ tạo sự phụ thuộc của nước nghèo, thiếu công nghệ, vốn vào nước giàu, ảnh hưởng đến sự độc lập dân tộc của các quốc gia yếu thế; các giá trị đạo đức truyền thống dễ bị xói mòn bởi văn hoá ngoại lai Với quan điểm phát huy nội lực, tranh thủ các điều kiện quốc tế thuận lợi để phát triển đất nước nhanh và bền vững theo định hướng xã hội chủ nghĩa, hơn ba mươi năm qua (từ năm 1986 đến nay), Việt Nam nhất quán đường lối chủ động, tích cực hội nhập quốc tế đi đôi với giữ vững độc lập, tự chủ và bản sắc dân tộc Trong bối cảnh toàn cầu hóa diễn ra ngày càng sâu rộng, đặc biệt cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ 4 mở ra nhiều cơ hội nhưng cũng đặt ra nhiều thách thức, việc nhìn nhận những thuận lợi và khó khăn trong quá trình hội nhập quốc tế để từ đó đề ra một số giải pháp chủ yếu

để chủ động và tích cực hội nhập quốc tế, đưa hội nhập quốc tế ngày càng đi vào chiều sâu, góp phần phát triển kinh tế - xã hội, giữ vững môi trường hòa

bình, ổn định chính trị trong tình hình mới Vì vậy, tôi chọn đề tài “Một số

giải pháp chủ yếu để chủ động và tích cực hội nhập quốc tế ở Việt Nam hiện nay” làm đề tài tiểu luận kết thúc môn Quan hệ quốc tế của mình.

CHƯƠNG 1

LÝ LUẬN CHUNG VỀ HỘI NHẬP QUỐC TẾ 1.1 Khái niệm hội nhập quốc tế

Hội nhập với nghĩa chung nhất là hành động hoặc quá trình gắn kết các phần tử riêng rẽ với nhau; họp chung các bộ phận vào một chỉnh thể và kết hợp các thành tố khác nhau lại Quá trình hội nhập quốc tế ngày nay phát triển nhanh chóng và diễn ra trên nhiều lĩnh vực và ở nhiều cấp độ khác nhau: song phương, tiểu khu vực, khu vực, liên khu vực và toàn cầu với sự tham gia của hầu hết các nước trên thế giới

Trong bối cảnh hiện nay, hội nhập quốc tế ngày càng được coi trọng và diễn ra trên nhiều mặt của đời sống chính trị, kinh tế - xã hội với nhiều tính chất, phạm vi và hình thức sâu rộng Hiện nay có một số hình thái hội nhập quốc tế cơ bản sau:

- Hội nhập kinh tế quốc tế: là việc các nước trên thế giới bắt đầu tham gia hội nhập quốc tế từ hội nhập kinh tế quốc tế, vì lĩnh vực kinh tế và lợi ích kinh tế là động lực cho sự phát triển Hội nhập kinh tế quốc tế trong giai đoạn hiện nay của thế giới được thể hiện bằng việc mở cửa nền kinh tế và hướng đến việc tự do hóa cơ chế phát triển kinh tế với quốc tế bằng nhiều hình thức như đơn phương, đa phương, khu vực, liên khu vực, tiểu khu vực, toàn cầu

và tùy theo năng lực kinh tế, cơ chế quản lý kinh tế, tiềm lực kinh tế, sự ổn định chính trị của mình để chấp nhận tham gia theo các mô hình liên kết quốc tế

- Hội nhập mang tính chính trị: đây là hình thái hội nhập quốc tế theo quy phạm chung của các cơ quan quyền lực của các quốc gia tham gia tuân thủ nhằm chia sẻ lợi ích cơ bản về chính trị chính thể, ý thức hệ, quyền lực… bằng hình thái hiệp ước, liên minh, đồng minh khu vực hoặc toàn cầu, ví dụ như ASEAN, EU, Liên hợp quốc Quy phạm chung về hội nhập chính trị tùy theo tính chất của liên kết (sâu rộng, chặt chẽ, lỏng lẻo, đồng thuận…)

- Hội nhập an ninh - quốc phòng: các nước tham gia trên cơ sở liên kết theo mục tiêu vì hòa bình và an ninh với nhau có thể là song phương, đa phương, khu vực, tiểu khu vực… hoặc thấp hơn với hình thức hội nghị, diễn đàn…

- Hội nhập về văn hóa - xã hội: các quốc gia tham gia nhằm chia sẻ các giá trị văn hóa, tinh thần, giáo dục, tiến bộ khoa học kỹ thuật… từ đó làm nền tảng cho các loại hình hội nhập quốc tế khác Thông thường, hội nhập về văn hóa - xã hội giữa các quốc gia được thực hiện bằng các hiệp định song phương hoặc đa phương, nhưng phần nhiều là đa phương rộng rãi như việc tham gia vào các tổ chức quốc tế của Liên hợp quốc…

Những nội dung về hội nhập quốc tế hiện nay đã trở thành xu thế chung của thế giới, là mối quan tâm của các quốc gia, trong đó có Việt Nam Có sự nhận định chung sự liên kết giữa các quốc gia trên thế giới hiện nay thực sự là đòn bẩy để tiến đến thời đại mới - thời đại toàn cầu hóa đang dần hình thành

1.2 Quan điểm chung của các nước về hội nhập quốc tế

Trên thế giới hiện nay có nhiều quan niệm khác nhau về hội nhập quốc

tế, song nhìn chung đề thống nhất ở một số điểm sau:

Thứ nhất, hội nhập quốc tế bắt đầu từ lĩnh vực kinh tế nhưng không giới hạn ở đó, mà có thể mở rộng ra nhiều lĩnh vực khác của đời sống xã hội:

từ kinh tế đến chính trị, an ninh - quốc phòng, văn hóa, xã hội và các lĩnh vực khác

Thứ hai, hội nhập quốc tế là quá trình không giới hạn thời gian Đó là quá trình liên tục trong quan hệ hợp tác giữa các nước từ thấp đến cao, từ một lĩnh vực cụ thể đến toàn diện

Thứ ba, hội nhập quốc tế không chỉ diễn ra thông qua việc tham gia các

cơ chế hợp tác đa phương mà trên nhiều bình diện, về bản chất, hợp tác song phương nhưng lại dựa trên cơ sở các luật lệ và chuẩn mực chung thì cũng có đầy đủ tính chất của hội nhập quốc tế

Thứ tư, bản chất của hội nhập quốc tế là quá trình xây dựng và áp dụng các luật lệ và chuẩn mực chung Đây chính là đặc điểm để phân biệt hội nhập quốc tế với các hoạt động hợp tác quốc tế khác như trao đổi, tham vấn, phối hợp chính sách

1.3 Nội dung chủ động và tích cực hội nhập quốc tế của Việt Nam

hiện nay

Quan điểm chủ động và tích cực hội nhập quốc tế thể hiện bước đi và

lộ trình hội nhập của Việt Nam với khu vực và thế giới Hội nhập quốc tế được triển khai đồng bộ và toàn diện trên tất cả các lĩnh vực, đưa các quan hệ

đã được thiết lập đi vào chiều sâu, bao gồm những nội dung chủ yếu sau:

- Chủ động và tích cực hội nhập kinh tế quốc tế: Đó là quá trình thực hiện đầy đủ các cam kết trong Cộng đồng ASEAN và WTO, tham gia các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới Việt Nam phải đưa hội nhập đi vào chiều sâu, tức là phải tận dụng các cam kết quốc tế để mở rộng thị trường, tái phân bổ và nâng cao hiệu quả sử dụng các nguồn lực, sức cạnh tranh của nền kinh tế; gia tăng mức độ tự chủ của nền kinh tế, xác lập vị trí cao hơn trong chuỗi sản xuất, cung ứng ở khu vực và toàn cầu, đồng thời phải tận dụng được

hệ thống quy tắc và luật lệ của các tổ chức quốc tế để bảo vệ các lợi ích chính đáng của Nhà nước, doanh nghiệp và người dân Việt Nam trong quan hệ với các đối tác nước ngoài

- Chủ động và tích cực hội nhập trên lĩnh vực chính trị, quốc phòng, an ninh Đưa quan hệ chính trị, quốc phòng, an ninh của Việt Nam đi vào chiều sâu, tức là phải tạo được sự đan xen, gắn kết lợi ích một cách lâu dài và bền vững giữa Việt Nam và các đối tác, đưa khuôn khổ quan hệ đã được thiết lập

đi vào thực chất, nhất là với các đối tác có tầm quan trọng chiến lược đối với

an ninh và phát triển của Việt Nam; tạo dựng được lòng tin và hình thành nên các cơ chế hợp tác có hiệu quả trong việc thúc đẩy quan hệ; ngăn ngừa, đẩy lùi các nguy cơ, kiểm soát các bất đồng và giải quyết các vấn đề nảy sinh,

nhất là các vấn đề có thể tác động nghiêm trọng tới an ninh và phát triển của Việt Nam

- Chủ động và tích cực hội nhập trên các lĩnh vực khác: Đó là quá trình chủ động hơn trong việc nghiên cứu, lựa chọn các bộ tiêu chí, xây dựng và triển khai lộ trình áp dụng, đồng thời tham gia xây dựng các tiêu chí, chuẩn mực chung, góp phần nâng trình độ phát triển của Việt Nam trong các lĩnh vực này; phục vụ các mục tiêu xây dựng nền kinh tế tri thức và con người Việt Nam thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa, bảo vệ và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Việt Nam

Chương 2 MỘT SỐ THÀNH TỰU VÀ HẠN CHẾ TRONG QUÁ TRÌNH

HỘI NHẬP QUỐC TẾ Ở VIỆT NAM HIỆN NAY 2.1 Thành tựu

Qua hơn hơn 30 năm thực hiện sự nghiệp đổi mới đất nước từ năm

1986 đến nay, có thể nói hội nhập quốc tế là một quyết sách chiến lược, gắn với nhu cầu phát triển nội tại của đất nước và xuất phát từ những xu thế, chuyển biến của môi trường quốc tế bên ngoài Đó là quá trình tìm tòi, trải nghiệm và liên tục đổi mới nhận thức về thế giới và tư duy đối ngoại, trên nền tảng vận dụng và phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác – Lê-nin và tư tưởng ngoại giao Hồ Chí Minh cũng như những giá trị truyền thống, bản sắc của dân tộc và tiếp thu tinh hoa nhân loại Từ chủ trương "muốn là bạn" đến "sẵn sàng

là bạn", rồi "là bạn, là đối tác tin cậy", là "thành viên có trách nhiệm" của cộng đồng quốc tế Hình ảnh một Việt Nam chủ động và tích cực hội nhập quốc tế đã liên tục được củng cố nhờ chủ trương đối ngoại độc lập, tự chủ, đa dạng hóa, đa phương hóa Hội nhập quốc tế đã góp phần quan trọng trong thành tựu to lớn về mọi mặt trong những năm qua, giữ vững môi trường hòa bình, ổn định chính trị xã hội, đồng thời chủ động hội nhập, thu hút thêm nguồn lực bên ngoài, cùng với nội lực bên trong tạo nên động lực phát triển kinh tế mạnh mẽ, đạt được nhiều thành tựu to lớn, cụ thể:

Thứ nhất, hội nhập quốc tế đã góp phần quan trọng vào việc tạo dựng môi trường hòa bình, ổn định, thuận lợi cho phát triển đất nước; mở rộng và tăng cường quan hệ với các quốc gia, nhất là với các nước lớn và các trung tâm hàng đầu thế giới Từ một nước bị bao vây, cấm vận, đến nay Việt Nam

đã thiết lập quan hệ đối ngoại rộng mở với 189/193 quốc gia thành viên của Liên hợp quốc Xây dựng được mạng lưới 30 đối tác chiến lược và đối tác toàn diện, trong đó có tất cả các nước lớn, 17/20 thành viên G-20, toàn bộ các nước ASEAN Các khuôn khổ này tạo nền tảng vững chắc để Việt Nam cùng

các nước nâng tầm hợp tác vì lợi ích của mỗi nước, mang lại nhiều lợi ích thiết thực về kinh tế, thương mại, đầu tư, khoa học, công nghệ, chính trị, quốc phòng, an ninh, văn hóa, xã hội

- Thứ hai, hội nhập quốc tế trở thành một động lực quan trọng góp phần thúc đẩy đổi mới toàn diện trong nước, phát triển kinh tế, chuyển đổi mô hình tăng trưởng và nâng cao năng lực cạnh tranh của nước ta trong thời gian qua

+ Tính trung bình trong 35 năm đổi mới và hội nhập quốc tế, từ một nền kinh tế nông nghiệp lạc hậu, quy mô nhỏ bé, hiện nay GDP của ta đã đạt

262 tỷ USD tăng hơn 18 lần, đứng thứ 44 thế giới; khoảng cách thu nhập giữa Việt Nam với các nước được thu hẹp đáng kể

Trong năm 2020, tăng trưởng kinh tế đạt 2,91 %, tuy là mức tăng thấp nhất của các năm trong giai đoạn 2011-2020 nhưng trong bối cảnh dịch Covid-19 diễn biến phức tạp, ảnh hưởng tiêu cực tới mọi lĩnh vực kinh tế – xã hội thì đây là thành công lớn của Việt Nam với mức tăng trưởng năm 2020 thuộc nhóm cao nhất thế giới Cán cân thương mại hàng hóa năm 2020 ước tính xuất siêu 19,1 tỷ USD, mức cao nhất trong 5 năm liên tiếp xuất siêu kể từ năm 2016 Có thể nói, Việt Nam tiếp tục được đánh giá là một trong số ít mô hình thực hiện thành công mục tiêu kép vừa kiểm soát dịch bệnh vừa tăng trưởng kinh tế, bảo đảm đời sống người dân

+ Đến nay, nước ta đã có quan hệ kinh tế, thương mại với hơn 230 quốc gia và vùng lãnh thổ, ký gần 100 hiệp định thương mại, trên 60 hiệp định khuyến khích và bảo hộ đầu tư Trong đó, chỉ riêng mạng lưới 30 đối tác chiến lược, đối tác toàn diện đã giúp bảo đảm 8/10 thị trường xuất khẩu, 9/10 thị trường nhập khẩu chính của ta, chiếm khoảng 75% tổng giá trị nhập khẩu, tổng lượng khách du lịch và tổng lượng vốn đầu tư nước ngoài vào Việt Nam

- Từ một nền kinh tế khép kín, bao cấp, đến nay Việt Nam trở thành mắt xích quan trọng trong mạng lưới liên kết kinh tế rộng lớn quy mô toàn cầu với 16 hiệp định thương mại tự do (FTA), trong đó có các FTA thế hệ

mới như CPTPP và EVFTA, với 65 đối tác là các trung tâm, các nền kinh tế hàng đầu thế giới, chiếm 59% dân số, 61% GDP và 68% thương mại toàn cầu Qua đó, Việt Nam đã, đang và sẽ tham gia sâu hơn vào các chuỗi cung ứng, chuỗi giá trị và mạng lưới đổi mới sáng tạo khu vực và toàn cầu, tạo ra những động lực to lớn cho phát triển đất nước

- Thứ ba, hội nhập quốc tế đã góp phần hết sức quan trọng vào việc giữ vững chủ quyền lãnh thổ, biển, đảo, bảo vệ an ninh tổ quốc, góp phần “giữ nước sớm, từ xa, từ khi nước còn chưa nguy” Đã hoàn thành hoạch định, phân định, phân giới, cắm mốc đường biên giới trên bộ với 3 nước láng giềng Lào, Trung Quốc và Campuchia

Thông qua nhiều cơ chế song phương và đa phương, Việt Nam đã vừa đẩy mạnh trao đổi, đàm phán, xây dựng lòng tin, ngăn ngừa xung đột, quản lý tranh chấp; đồng thời, thúc đẩy hình thành và thực thi các quy tắc ứng xử DOC, COC để hợp tác giải quyết các vấn đề biên giới trên biển – là vấn đề dài hạn, thiết yếu nhằm duy trì hòa bình, ổn định khu vực Chúng ta vừa tranh thủ sự đồng tình và ủng hộ rộng rãi của công luận, vừa kiên quyết, kiên trì đấu tranh trước các hành vi xâm phạm chủ quyền, quyền chủ quyền và quyền tài phán trên các vùng biển Việt Nam

- Thứ tư, các hoạt động hội nhập quốc tế toàn diện và sâu rộng, nhất là đối ngoại đa phương, đã góp phần không ngừng nâng cao vị thế và vai trò của đất nước trên trường quốc tế

Năng lực khởi xướng, nòng cốt, dẫn dắt và hòa giải của nước ta ngày càng được khẳng định và nâng tầm rõ rệt, với việc tích cực đảm nhận nhiều trọng trách khu vực và quốc tế, mà gần đây là việc đăng cai tổ chức thành công Năm APEC 2017, Diễn đàn WEF – ASEAN năm 2018, Thượng đỉnh

Mỹ - Triều tháng 2/2019… Năm nay, lần đầu tiên trong lịch sử đối ngoại nước nhà, chúng ta đảm nhận “vai trò kép” tại hai cơ chế khu vực và toàn cầu

có tầm quan trọng hàng đầu là Chủ tịch ASEAN – Thành viên không thường