Hoàn thiện thông tin trình bày trên báo cáo tài chính của hoạt động đầu tư tài chính trong các công ty niêm yết trên thị trường

Mnc dích nghiên cúu N®i dung cúa lu¾n văn này nham mnc dích trên cơ só nghiên cúu chuan mnc ke toánquoc te liên quan, các quy d%nh pháp lý hi¾n tai cúa Vi¾t Nam ve hoat d®ng dau tưtài ch

B® GIÁO DUC VÀ ÐÀO TAO TRƯèNG ÐAI HOC KINH TE TP HO CHÍ MINH

-NGUYEN TH± THU NGUY½T

HOÀN THI½N THÔNG TIN TRÌNH BÀY TRÊN BÁO CÁO TÀI CHÍNH CUA HOAT ЮNG ÐAU TƯ TÀI

CHÍNH TRONG CÁC CÔNG TY NIÊM YET TRÊN TH± TRƯèNG CHÚNG

KHOÁN VI½T NAM

LU¾N VĂN THAC SĨ KINH TE

TP Ho Chí Minh – 2012

B® GIÁO DUC VÀ ÐÀO TAO TRƯèNG ÐAI HOC KINH TE TP HO CHÍ MINH

-NGUYEN TH± THU NGUY½T

HOÀN THI½N THÔNG TIN TRÌNH BÀY

TRÊN BÁO CÁO TÀI CHÍNH CUA HOAT ЮNG ÐAU TƯ TÀI CHÍNH TRONG CÁC CÔNG TY NIÊM YET TRÊN TH± TRƯèNG CHÚNG

KHOÁN VI½T NAM

Chuyên ngành: Ke toán

Mã so : 60.34.30

LU¾N VĂN THAC SĨ KINH TE

NGƯèI HƯéNG DAN KHOA HOC: PGS.TS NGUYEN XUÂN HƯNG

TP Ho Chí Minh - 2012

LèI CAM ÐOAN

Tôi cam doan dây là công trình nghiên cúu cúa riêng tôi Các so li¾u, ket quá nêu trong lu¾n văn này là trung thnc

Tác giá Nguyen Th% Thu Nguy¾t

MUC LUC

Trang phn bìa

Lòi cam doan

Mnc lnc

Danh mnc tù viet tat

Danh mnc các báng

Mé ÐAU

Trang

CHƯƠNG 1: M®T SO VAN ÐE CHUNG VE KE TOÁN HOAT ЮNG ÐAU TƯ

TÀI CHÍNH 1

1.1 Nhung van de chung 1

1.1.1 Khái ni¾m ve hoat d®ng dau tư tài chính 1

1.1.2 Vai trò cúa dau tư tài chính 1

1.1.3 Phân loai hoat d®ng dau tư tài chính 4

1.2 Thông tin trình bày trên Báo cáo tài chính 8

1.2.1 Phương pháp ke toán hoat d®ng dau tư tài chính 9

1.2.2 Van de ghi nh¾n và xú lý thông tin hoat d®ng dau tư tài chính 14

1.3 Ke toán hoat d®ng dau tư tài chính tai m®t so quoc gia phát trien 18

1.3.1 Tình hình ke toán hoat d®ng dau tư tài chính ó m®t so quoc gia phát trien 20

1.3.2 Bài hoc kinh nghi¾m cho Vi¾t Nam 24

CHƯƠNG 2: TRÌNH BÀY THÔNG TIN TRÊN BCTC CUA HOAT ЮNG ÐAU TƯ TÀI CHÍNH TAI CÁC CÔNG TY NIÊM YET e VI½T NAM 27

2.1 Sơ lưoc tình hình hoat d®ng dau tư tài chính cua các công ty niêm yet trên th% trưòng chúng khoán Vi¾t Nam 27

2.2 Các quy d%nh pháp lý chi phoi hoat d®ng dau tư tài chính Vi¾t Nam 28

2.3 Ke toán hoat d®ng dau tư tài chính theo các quy d%nh pháp lý chi phoi tai Vi¾t Nam 32

2.3.1 Phân loai hoat d®ng dau tư tài chính 32

2.3.2 Tài khoán sú dnng 34

2.3.3 Phương pháp ke toán 36

2.3.4 Van de ghi nh¾n và xú lý thông tin 37

2.4 Thnc trang ve vi¾c trình bày thông tin hoat d®ng dau tư tài chính cua các doanh nghi¾p niêm yet trên th% trưòng chúng khoán Vi¾t Nam 41

2.5 M®t so dánh giá 49

2.5.1 Ðánh giá ve h¾ thong các quy d%nh ke toán hoat d®ng dau tư tài chính tai Vi¾t Nam 49 2.5.2 Ðánh giá ve thông tin ke toán hoat d®ng dau tư tài chính cúa các doanh nghi¾p niêm yet trên th% trưòng chúng khoán Vi¾t Nam 56

2.6 Nguyên nhân ton tai 57

CHƯƠNG 3: HOÀN THI½N THÔNG TIN TRÌNH BÀY TRÊN BCTC HOAT ЮNG ÐAU TƯ TÀI CHÍNH TRONG CÁC CÔNG TY NIÊM YET TRÊN TH± TRƯèNG CHÚNG KHOÁN VI½T NAM 61

3.1 Nhung yêu cau có tính nguyên tac doi vói vi¾c hoàn thi¾n ke toán hoat d®ng dau tư tài chính 61

3.2 Các giãi pháp hoàn thi¾n ve ke toán hoat d®ng dau tư tài chính 63

3.2.1 Giái pháp liên quan den nguyên tac ke toán 63

3.2.2 Giái pháp liên quan den vi¾c trình bày thông tin trên BCTC riêng doi vói khoán von dau tư vào công ty liên ket nhưng không thu®c doi tưong l¾p BCTC hop nhat 66

3.2.3 Giái pháp liên quan den trình bày thông tin các công cn tài chính………… 72

3.3 M®t so kien ngh% khác 79

Tài li¾u tham kháo

IAS Chuan mnc ke toán quoc te

VAS Chuan mnc ke toán Vi¾t Nam

FASB Úy ban chuan mnc ke toán tài chính (My)

IASB Úy ban chuan mnc ke toán quoc te

IFRS Chuan mnc báo cáo tài chính quoc te

US GAAP Nhung nguyên tac ke toán dưoc chap nh¾n chung tai

My GAAP Nhung nguyên tac ke toán dưoc chap nh¾n chung

BCTC Báo cáo tài chính

BC.KQKD Báo cáo ket quá kinh doanh

ã ng 2.1 : Báng kháo sát thông tin hoat d®ng dau tư tài chính cúa các công ty niêm

yet thu®c di¾n l¾p BCTC hop nhat 40

B

ã ng 2.2 : Báng kháo sát thông tin hoat d®ng dau tư tài chính cúa các công ty niêm

yet không thu®c di¾n l¾p BCTC hop nhat 44

B

ã ng 2.3 : Nhung khác bi¾t cơ bán giua IAS / IFRS và VAS 47 B

ã ng 3.1 : Mau so chi tiet các khoán von dau tư vào công ty liên ket, liên doanh

theo phương pháp von chú só huu 62

B

ã ng 3.2 : Báo cáo tài chính minh hoa 63 B

ã ng 3.3 : So chi tiet minh hoa các khoán dau tư vào công ty liên ket, liên doanh

theo phương pháp von chú só huu 64

B

ã ng 3.4 : Báng tính minh hoa giá goc có chiet khau theo lãi suat thnc te trên th%

trưòng tai thòi diem mua 70

DANH MUC CÁC BÃNG

Me ÐAU

Tính cap thiet cua de tài

Cho den thòi diem hi¾n tai, B® tài chính dã ban hành 26 Chuan mnc ke toánVi¾t Nam(VAS) – h¾ thong chuan mnc này dã giúp doanh ngh¾p và nhà quán lý hoàn thi¾nhơn trong to chúc và quán lý công tác ke toán Tuy nhiên, do d¾c diem l%ch sú, kinh

te, lu¾t pháp, văn hóa giua các quoc gia khác nhau nên hi¾n tai h¾ thong chuan mnc

ke toán Vi¾t Nam van còn chưa day dú và có nhieu khác bi¾t so vói thông l¾ quoc te.Trong xu hưóng h®i nh¾p và phát trien toàn cau, ngày càng nhieu doanh nghi¾p Vi¾tNam tham gia vào các th% trưòng quoc te trên nhieu lĩnh vnc; các t¾p doàn lón trênthe giói, các nhà dau tư nưóc ngoài cũng dang tiep tnc gia tăng dau tư trnc tiep và giántiep tai Vi¾t Nam Hơn nua, cùng vói sn hình thành và phát trien cúa th% trưòngchúng khoán dã làm cho hoat d®ng dau tư tài chính ngày càng da dang và phúc tap Vìv¾y, dúng trưóc xu the cúa thòi dai dòi hói h¾ thong chuan mnc ke toán Vi¾t Namhi¾n tai can phái có nhung thay doi k%p thòi, hưóng tói yêu cau l¾p BCTC theo cácchuan mnc BCTC quoc te (IFRS) de dáp úng nhu cau thông tin ngưòi sú dnng

Vói nhung lý do nêu trên, tác giá chon n®i dung nghiên cúu “Hoàn thi¾n thông tintrình bày trên BCTC cúa hoat d®ng dau tư tài chính trong các công ty niêm yettrên th% trưòng chúng khoánVi¾t Nam” là de tài nghiên cúu cho lu¾n án thac sĩ kinhte

Mnc dích nghiên cúu

N®i dung cúa lu¾n văn này nham mnc dích trên cơ só nghiên cúu chuan mnc ke toánquoc te liên quan, các quy d%nh pháp lý hi¾n tai cúa Vi¾t Nam ve hoat d®ng dau tưtài chính de dánh giá diem tương dong và khác bi¾t giua hai h¾ thong chuan mnc ketoán này, tù dó dưa ra giái pháp giúp hoàn thi¾n thông tin trình bày trên BCTC cúahoat d®ng dau tư tài chính trong các công ty niêm yet trên th% trưòng chúng khoánVi¾t Nam

Ðoi tưong, pham vi nghiên cúu

Tác giá giói han pham vi nghiên cúu tong the các quy d%nh liên quan den trình bàythông tin hoat d®ng dau tư tài chính cúa h¾ thong chuan mnc ke toán quoc te và Vi¾tNam, không di vào n®i dung phương pháp l¾p BCTC hop nhat cũng như quy d%nh ketoán ve công cn tài chính Tù dó, tác giá t¾p trung vào nghiên cúu và giái quyet cácvan de cơ bán sau:

-Nghiên cúu các quy d%nh ke toán doi vói hoat d®ng dau tư tài chính theo chuan mnc ketoán quoc te và theo các quy d%nh pháp lý tai Vi¾t Nam, tù dó dánh giá thông tinhoat d®ng này trên BCTC cúa m®t so công ty niêm yet de nêu lên han che hi¾n taitrong vi¾c trình bày thông tin và dưa ra giái pháp hoàn thi¾n

Phương pháp nghiên cúu

Tác giá áp dnng nhung phương pháp sau dây:

-Ve m¾t d%nh tính: dúc ket nhung van de hi¾n tai de dưa ra các giái pháp hoàn thi¾n-Ve m¾t d%nh lưong: tien hành thu th¾p bang chúng cúa các quoc gia và các nguon duli¾u thú cap

Ngoài ra, lu¾n văn còn ket hop sú dnng dong b® các phương pháp phân tích, tong hop,

so sánh, de làm sáng tó van de can nghiên cúu

Nhung dóng góp cua lu¾n văn

-H¾ thong lai n®i dung ke toán ve hoat d®ng dau tư tài chính theo chuan mnc ke toánquoc te

-H¾ thong lai các quy d%nh ve hoat d®ng dau tư tài chính trong theo các quy d%nh pháp

lý tai Vi¾t Nam

-Ðưa ra các giái pháp hoàn thi¾n thông tin trình bày trên BCTC cúa hoat d®ng dau tư tàichính

Bo cnc lu¾n văn

Lu¾n văn gom 83 trang, dưoc chia làm 3 chương như sau:

Chương 1: M®t so van de chung ve ke toán hoat d®ng dau tư tài chính

Chương 2: Trình bày thông tin trên BCTC cúa hoat d®ng dau tư tài chính tai các công

ty niêm yet Vi¾t Nam

Chương 3: Hoàn thi¾n thông tin trình bày trên BCTC hoat d®ng dau tư tài chính trongcác công ty niêm yet trên th% trưòng chúng khoán Vi¾t Nam

CHƯƠNG 1:

M®T SO VAN ÐE CHUNG

VE KE TOÁN HOAT ЮNG ÐAU TƯ TÀI CHÍNH

1.1 NHUNG VAN ÐE CHUNG

1.1.1 Khái ni¾m ve hoat d®ng dau tư tài chính

Trong quá trình hoat d®ng sán xuat kinh doanh, ó tùng thòi kỳ doanh nghi¾p có thetheo duoi nhung mnc tiêu khác nhau M®t trong nhung mnc tiêu quan trong mà bat kỳm®t doanh nghi¾p muon ton tai và phát trien là phái mó r®ng hoat d®ng kinh doanhcúa mình Ðe thnc hi¾n dưoc mnc tiêu này, bên canh vi¾c dau tư n®i b® như nângcap, cái tien máy móc thiet b%, ho¾c mó r®ng ngành nghe kinh doanh thì doanhnghi¾p còn có the tìm kiem các kênh dau tư huu ích khác, m®t trong nhung kênh dó

là dau tư vào thì trưòng chúng khoán như dùng tien von de mua co phieu ho¾c tráiphieu vói mnc dích kiem lòi ho¾c bó von vào các doanh nghi¾p khác dưói hình thúcgóp von liên doanh vói tư cách là thành viên tham gia quán lý, dieu hành, hay mua cophan cúa các doanh nghi¾p khác nham chia sé loi ích và trách nhi¾m Tat cá hoatd®ng dau tư ra bên ngoài doanh nghi¾p dưoc xem là hoat d®ng dau tư tài chính.Như v¾y, có the hieu, hoat d®ng dau tư tài chính là các hoat d®ng dau tư von vào lĩnhvnc kinh doanh khác, ngoài hoat d®ng sán xuat kinh doanh cúa doanh nghi¾p nhammnc dích mó r®ng cơ h®i thu loi nhu¾n cao và han che rúi ro trong kinh doanh, giúpdoanh nghi¾p t¾n dnng moi tài sán, nguon von nhàn roi vào các cơ h®i kinh doanhtrên th% trưòng de dat dưoc mnc tiêu toi da hóa loi nhu¾n

1.1.2 Vai trò cua dau tư tài chính

1.1.2.1 Ðoi vói nen kinh te

Trong moi quoc gia, muon có nen kinh te phát trien, tăng trưóng nhanh và ben vungtrưóc het phái dáp úng dú nhu cau von dau tư Trong xã h®i có the phát sinh nhungngưòi có cơ h®i dau tư sinh lòi thì thieu von, trái lai nhung ngưòi có von nhàn roi laikhông có cơ h®i dau tư Tù dó hình thành quá trình giao lưu von giua nhung ngưòi có

1 1

von và nhung ngưòi can von Quá trình giao lưu này hình thành th% trưòng de t¾ptrung huy d®ng các nguon lnc trong xã h®i giúp tài tro ngan han, trung han và dàihan cho các chú the trong nen kinh te, dó chính là th% trưòng tài chính.

Trong các b® ph¾n cúa th% trưòng tài chính thì th% trưòng chúng khoán là m®t b®ph¾n quan trong nhat trong vi¾c dieu phoi cũng như cung cap von dau tư m®t cáchhuu hi¾u cho nen tài chính quoc gia Sn phát trien cúa th% trưòng chúng khoán giúpcho sn da dang và phát trien cúa hoat d®ng dau tư tài chính, và khi hoat d®ng dau tưphát trien thì se giúp cho th% trưòng chúng khoán phát trien, dóng góp nhieu vai tròquan trong cho nen kinh te bao gom:

-Cung cap môi trưòng dau tư cho các thành phan kinh te: cung cap cho công chúng m®tmôi trưòng dau tư lành manh vói các cơ h®i lna chon phong phú, qua dó góp phandáng ke làm tăng múc tiet ki¾m quoc gia

-Tao môi trưòng giúp Chính phú thnc hi¾n các chính sách kinh te vĩ mô: th% trưòngchúng khoán dưoc goi là phong vũ bieu cúa nen kinh te và là m®t công cn quan tronggiúp Chính phú thnc hi¾n các chính sách kinh te vĩ mô Chang han thông qua th%trưòng chúng khoán, Chính phú có the mua bán trái phieu chính phú de tao ra nguonthu bù dap thâm hnt ngân sách và quán lý lam phát

-Giúp dánh giá hoat d®ng cúa các doanh nghi¾p: thông qua giá chúng khoán giao d

%ch, hoat d®ng cúa các doanh nghi¾p dưoc phán ánh m®t cách tong hop và chínhxác, giúp cho vi¾c dánh giá và so sánh hoat d®ng cúa các doanh nghi¾p dưoc nhanhchóng và thu¾n ti¾n, tù dó cũng tao ra dưoc m®t môi trưòng canh tranh lành manhnham nâng cao hi¾u quá sú dnng von, kích thích áp dnng công ngh¾ mói, cái tien sánpham Thông qua sn bien d®ng không ngùng cúa giá chúng khoán trên th% trưòng,d¾c bi¾t là giá co phieu, nhà dau tư có the dưa ra các quyet d%nh dau tư m®t cáchkhách quan và khoa hoc tai bat kỳ thòi diem nào

-Giúp ho tro và thúc day các công ty co phan ra dòi và phát trien

-Thu hút von dau tư nưóc ngoài: vi¾c thu hút von dau tư nưóc ngoài qua kênh chúngkhoán (FPI) là an toàn và hi¾u quá vì các chú the phát hành dưoc quyen sú dnng von

huy d®ng cho mnc dích riêng, mà không b% ràng bu®c bói bat cú dieu ki¾n nào cúacác nhà dau tư nưóc ngoài.

1.1.2.2 Ðoi vói nhà dau tư

Ngày nay, van de quán tr% von lưu d®ng dang là moi quan tâm tai các doanh nghi¾p

Do dó, doanh nghi¾p can xây dnng nhu cau von lưu d®ng can thiet cho hoat d®ng sánxuat kinh doanh và trong thòi gian von lưu d®ng tam thòi nhàn roi, vi¾c dưa so tienvon này tham gia vào các giao d%ch dau tư tài chính ngan han như dem tien gúi vàongân hàng, dau tư chúng khoán … cũng là m®t trong nhung chính sách quán tr%von cúa doanh nghi¾p, giúp doanh nghi¾p có the sú dnng von tam thòi nhãn roi degóp phan nâng cao hi¾u quá kinh doanh

Bên canh dó, trong quá trình hoat d®ng kinh doanh, các doanh nghi¾p luôn hưóng tóivi¾c nâng cao hi¾u quá sú dnng von Ðe làm dưoc dieu này, vi¾c mó r®ng nghànhnghe kinh doanh hi¾n tai dôi khi khó thnc hi¾n do ánh hưóng yeu to th% trưòng, d¾cbi¾t là trong thòi kỳ giai doan cuoi cúa chu kỳ sán pham, vì v¾y de phân tán rúi ro,các doanh nghi¾p hưóng tói dau tư vào ngành nghe mói, góp phan mó r®ng th%trưòng, tao dà phát trien tiep theo cho doanh nghi¾p Tuy nhiên, mó r®ng kinh doanhdong nghĩa vói vi¾c doanh nghi¾p se phái doi m¾t vói nhung nguy cơ và rúi ro, neulna chon không dúng thòi diem thích hop, ho¾c mó r®ng không dúng hưóng, doanhnghi¾p có the se ch%u that bai n¾ng ne Bên canh nhung that thoát lón ve tài chính

do vi¾c dau tư mó r®ng, doanh nghi¾p cũng se phái doi di¾n vói vi¾c mat uy tín, b

% giám loi the canh tranh trên thương trưòng, th¾m chí dã có nhung doanh nghi¾p b%phá sán do nhung quyet d%nh sai lam trong vi¾c mó r®ng quy mô kinh doanh de thamgia vào th% trưòng mói Vì v¾y de hưóng tói mnc tiêu kinh doanh, doanh nghi¾p thnchi¾n các hoat d®ng dau tư tài chính ra bên ngoài thay vì dau tư mó r®ng mô hìnhkinh doanh cũ, hay dau tư mói vào ngành nghe khác, dieu này có the dem lai chodoanh nghi¾p các loi ích ve chi phí do không can phái dau tư vào có só v¾t chat, tietki¾m chi phí quán lý cũng như giám dưoc rúi ro kinh doanh khi xâm nh¾p vào th%trưòng mói do t¾n dnng dưoc th% trưòng san có lan nhau Như v¾y thông qua hoatd®ng dau tư tài chính, bang vi¾c liên ket hop nhat, các

doanh nghi¾p se han che dưoc nhung yeu kém cúa mình, giúp tiet ki¾m chi phí, t¾ndnng dưoc the manh cúa nhau de phát trien.

Tóm lai, doanh nghi¾p dau tư vói nhieu mnc dích khác nhau, có doanh nghi¾p dau tưnham quán lý von nhàn roi, có doanh nghi¾p dau tư de chi phoi den quyen bieu quyettai bên nh¾n von dau tư nham chia sé rúi ro và loi ích kinh te tai các doanh nghi¾pnày Tù dó làm cho hoat d®ng dau tư ngày càng da dang dòi hói thông tin ve các hoatd®ng dau tư trình bày trên BCTC cúa doanh nghi¾p can dưoc phân loai phù hoptheo mnc dích dau tư và múc d® ánh hưóng cúa các doanh nghi¾p giúp ngưòi docBCTC có the dánh giá dúng vai trò hoat d®ng dau tư tài chính trong doanh nghi¾pcũng như loi ích tù các hoat d®ng này mang lai

1.1.3 Phân loai hoat d®ng dau tư tài chính

Vói sn da dang cúa các hoat d®ng dau tư, H®i dong thưòng trnc các chuan mnc ketoán quoc te (IASC) sau dó chuyen thành h®i dong chuan mnc ke toán quoc te(IASB) dã ban hành các chuan mnc ke toán chi phoi de hưóng dan phân loai các loaihình dau tư như sau:

1.1.3.1 Ke toán các khoãn dau tư vào công ty con

“Báo cáo tài chính hop nhat và ke toán các khoán dau tư vào công ty con” dưoc IASCban hành lan dau vào tháng 4/1989 trong IAS 27 Sau dó, IAS 27 dưoc dieu chính laivào năm 1994, den tháng 1/2008 IASB dã ban hành súa doi IAS 27 và có hi¾u lnc tùngày 1/7/2009 Tháng 5/2010, IASB có m®t so chính súa IAS 27, có hi¾u lnc tù1/7/2010

Theo IAS 27 khoán dau tư dưoc goi là dau tư vào công ty con khi nhà dau tư (công tyme) nam quyen kiem soát tai công ty con Trong dó:

-Công ty con là công ty ch%u sn kiem soát bói 1 công ty khác (goi là công ty me)

-Kiem soát là quyen chi phoi các chính sách, quyet d%nh tài chính và hoat d®ng cúadoanh nghi¾p nham thu dưoc loi ích kinh te tù hoat d®ng cúa doanh nghi¾p dó

Nhà dau tư dưoc xem là có quyen kiem soát neu nam giu trnc tiep ho¾c gián tiep(thông qua công ty con) trên 50% quyen bieu quyet cúa bên nh¾n dau tư

Trong các trưòng hop sau dây, quyen kiem soát van còn ton tai khi công ty me só huu

ít hơn 50 % quyen bieu quyet tai công ty con:

-Các nhà dau tư khác thóa thu¾n dành cho công ty me hơn 50% quyen bieu quyet;

-Công ty me có quyen chi phoi các chính sách tài chính và hoat d®ng theo quy che thóathu¾n;

-Công ty me có quyen bo nhi¾m ho¾c bãi nhi¾m da so các thành viên cúa h®i dongquán tr% ho¾c cap quán lý tương dương trong công ty con;

-Công ty me có quyen bó da so phieu tai các cu®c hop cúa h®i dong quán tr% ho¾c capquán lý tương dương trong công ty con

Khi xem xét quyen kiem soát cúa m®t dơn v% doi vói m®t dơn v% khác, can phái xemxét các trưòng hop tiem tàng có the phát sinh quyen bieu quyet như: quyen mua cophan, quyen chon mua co phan, công cn no ho¾c công cn von có the chuyen doi thành

co phan pho thông ho¾c các công cn tương tn mà khi chúng dưoc chuyen doi se làmtăng thêm ho¾c giám bót quyen bieu quyet cúa m®t dơn v% de chi phoi các chínhsách tài chính và chính sách hoat d®ng cúa m®t dơn v% khác

1.1.3.2 Ke toán các khoãn dau tư vào công ty liên ket

“Ke toán các khoán dau tư vào công ty liên ket” dưoc ban hành lan dau tiên vào tháng12/ 1989 trong IAS 28 Tháng 12/2003, IASB dã ban hành IAS 28 súa doi vói tên goimói “Ðau tư vào công ty liên ket” và áp dnng cho báo cáo tài chính dưoc l¾p vàoho¾c sau ngày 1/1/2005 Năm 2008, IASB dã tien hành m®t so dieu chính quan trongtrong IAS 28 và các dieu chính này có hi¾u lnc tù 1/1/2009

Theo IAS 28 khoán dau tư dưoc goi là dau tư vào công ty liên ket khi nhà dau tư códưoc nhung ánh hưóng dáng ke, nhưng chưa nam dưoc quyen kiem soát tai bên nh¾ndau tư Trong dó:

-Công ty liên ket là công ty mà nhà dau tư có nhung ánh hưóng dáng ke nhưngkhông phái công ty con ho¾c công ty liên doanh cúa nhà dau tư

-Ánh hưóng dáng ke là quyen tham gia vào các chính sách tài chính và hoat d®ng cúabên nh¾n dau tư nhưng không kiem soát các chính sách dó

Nhà dau tư dưoc xem là ánh hưóng dáng ke neu nam giu trnc tiep ho¾c gián tiep(thông qua công ty con) tù 20% quyen bieu quyet cúa bên nh¾n dau tư.

Sn ton tai cúa ánh hưóng dáng ke dưoc the hi¾n qua ít nhat m®t trong nhung bieuhi¾n sau dây:

-Nam giu (trnc tiep ho¾c gián tiep) trên ít nhat 20% quyen bieu quyet trù khi không cóánh hưóng quan trong nào dưoc the hi¾n;

-Có dai di¾n trong h®i dong quán tr% ho¾c cap quán lý tương dương cúa công ty liênket;

-Có quyen tham gia vào quá trình hoach d%nh chính sách;

-Có các giao d%ch quan trong giua nhà dau tư và bên nh¾n dau tư;

-Có sn trao doi ve cán b® quán lý;

-Có sn cung cap thông tin ky thu¾t quan trong

1.1.3.3 Ke toán các khoãn von góp liên doanh

“Thông tin tài chính ve các khoán góp von liên doanh” dưoc ban hành lan dau bóiIASC vào năm 1990 trong IAS 31 và dưoc dieu chính lai vào năm 1994 Vào tháng12/2003 IASB dã ban hành IAS 31 súa doi vói tên goi mói “Loi ích trong các khoánvon góp liên doanh”

Theo IAS 31, liên doanh là sn thóa thu¾n bang hop dong thiet l¾p quyen dong kiemsoát cúa các bên liên doanh de dám báo không m®t bên góp von liên doanh nào cóquyen dơn phương kiem soát các hoat d®ng cúa liên doanh Thóa thu¾n bang hopdong có the chí d%nh rõ m®t trong các bên góp von liên doanh dám nhi¾m vi¾c dieuhành ho¾c quán lý liên doanh Bên dieu hành liên doanh không kiem soát liêndoanh, mà thnc hi¾n trong khuôn kho chính sách tài chính và hoat d®ng dã dưoc ghinh¾n trong hop dong Neu bên dieu hành có toàn quyen quyet d%nh các chính sáchtài chính và hoat d®ng thì bên dó là ngưòi kiem soát và do dó không ton tai liêndoanh

Như v¾y, dau tư von góp liên doanh thiet l¾p quyen dong kiem soát Trong dó:

-Ðong kiem soát là sn thóa thu¾n bang văn bán trong vi¾c kiem soát các hoat d®ng kinh

te và chí ton tai khi các quyet d%nh tài chính và hoat d®ng ch%u sn dong kiem soátcúa các bên tham gia liên doanh

Các hình thúc liên doanh bao gom hoat d®ng liên doanh dưói hình thúc hop dong hoptác kinh doanh và hoat d®ng liên doanh dưói hình thúc thành l¾p cơ só kinh doanhdưoc dong kiem soát Trong hoat d®ng liên doanh dưói hình thúc hop dong hop táckinh doanh dưoc chia làm hai trưòng hop liên doanh dưói hình thúc hoat d®ng kinhdoanh dưoc dong kiem soát và liên doanh dưói hình thúc tài sán dưoc dong kiem soát.-Liên doanh dưói hình thúc hoat d®ng kinh doanh dong kiem soát là hình thúc liêndoanh liên quan den vi¾c sú dnng tài sán hay các nguon lnc khác cúa các bên góp vonliên doanh mà không thành l¾p m®t doanh nghi¾p mói.

Moi bên liên doanh sú dnng tài sán cúa mình và ch%u trách nhi¾m ve các nghĩa vn tàichính và các chi phí phát sinh trong quá trình hoat d®ng Hoat d®ng liên doanh có thedưoc nhân viên moi bên liên doanh tien hành cùng vói các hoat d®ng khác

Hop dong hop tác kinh doanh thưòng quy d%nh căn cú de phân chia doanh thu vàkhoán chi phí chung phát sinh tù hoat d®ng liên doanh

-Liên doanh dưói hình thúc tài sán dong kiem soát là hình thúc liên doanh không dòi hóiphái thành l¾p m®t cơ só liên doanh mói Moi bên góp von liên doanh có quyenkiem soát phan loi ích trong tương lai thông qua phan von cúa mình vào tài sán dưocdong kiem soát

-Liên doanh dưói hình thúc thành l¾p cơ só kinh doanh dong kiem soát là hình thúc liêndoanh dòi hói phái có sn thành l¾p m®t cơ só kinh doanh mói Hoat d®ng cơ só nàycũng giong như hoat d®ng các cơ só kinh doanh khác, chí khác là thóa thu¾n bang hopdong giua các bên góp von liên doanh thiet l¾p nên quyen dong kiem soát doi vói hoatd®ng kinh te cúa cơ só này

1.1.3.4 Ke toán các khoãn dau tư vào công cn tài chính

Ke toán các khoán dau tư công cn tài chính là các khoán dau tư không nam trong pham

vi chi phoi cúa IAS 27, IAS 28 và IAS 31 như trưòng hop dau tư vào các chúng khoánvon, chúng khoán no, chúng khoán khác, công cn tài chính phái sinh, các khoán vongóp mà nhà dau tư không có ánh hưóng dáng ke, các khoán cho vay…

Ðây là các tài sán tài chính doanh nghi¾p nam giu, căn cú vào mnc dích nam giu cúanhà quán tr%, ke toán các khoán dau tư vào công cn tài chính dưoc chia thành 3 hình

thúc: tài sán tài chính nam giu vì mnc dích kinh doanh, tài sán tài chính giu den ngàydáo han và tài sán tài chính san sàng de bán Trong dó:

-Tài sán tài chính nam giu vì mnc dích kinh doanh là các khoán dau tư mà doanhnghi¾p có ý d%nh nam giu trong thòi gian ngan và bán lai nham mnc dích hưóngchênh l¾ch giá Ðây là các công cn tài chính phái sinh (ngoai trù các công cn pháisinh dưoc xác d%nh là m®t hop dong báo lãnh tài chính hay công cn phòng ngùa).-Tài sán tài chính giu den ngày dáo han là tài sán tài chính phi phái sinh có khoán thanhtoán co d%nh, kỳ han co d%nh, ý d%nh và có khá năng giu tói ngày dáo han và giao d

%ch trên th% trưòng

-Tài sán tài chính san sàng de bán là tài sán tài chính phi phái sinh không dưoc xep vàocác nhóm trên

1.2 THÔNG TIN TRÌNH BÀY TRÊN BÁO CÁO TÀI CHÍNH

Nhà dau tư phái có trách nhi¾m l¾p BCTC riêng de trình bày thông tin liên quan denhoat d®ng dau tư tài chính Trưòng hop nhà dau tư là công ty me có các khoán von dau

tư vào công ty con bên canh trách nhi¾m l¾p BCTC riêng còn phái l¾p BCTC hopnhat de hop nhat lai tình hình tài chính cúa cá t¾p doàn (bao gom công ty me và cáccông ty con) Trong dó:

-BCTC riêng là BCTC dưoc ghi nh¾n dna trên cơ só phan von só huu trnc tiep hơn là ketquá hoat d®ng và giá tr% tài sán thuan cúa bên nh¾n dau tư

-BCTC hop nhat là BCTC cúa t¾p doàn dưoc trình bày như m®t thnc the kinh te d®cl¾p

Trên BCTC riêng, giá tr% các khoán dau tư dưoc ghi nh¾n ban dau theo phương phápgiá goc Trong trưòng hop nhà dau tư có các hoat d®ng dau tư vào công ty con, công tyliên ket, liên doanh thì phương pháp này không cung cap dưoc thông tin de giúp doanhnghi¾p dánh giá khá năng sinh lòi và búc tranh tài chính có liên quan den giá tr% cáckhoán dau tư Vì v¾y, trên BCTC hop nhat tương úng vói moi hình thúc dau tư, có yêucau ve phương pháp ke toán khác nhau:

ã ng 1.1 : Phương pháp ke toán vói các loai hình dau tư

Loai hình dau tư Yêu cau ve phương pháp ke toán

Ðau tư vào công ty con Phương pháp hop nhat toàn b®

Ðau tư vào công ty liên ket Phương pháp von chú só huu

Ðau tư liên doanh Phương pháp hop nhat tý l¾ ho¾c phương pháp von

chú só huuÐau tư vào công cn tài chính Phương pháp giá tr% hop lý

Chúng ta se cùng nhau xem xét các phương pháp ke toán dưoc sú dnng de phán ánhhoat d®ng dau tư tài chính

1.2.1 Phương pháp ke toán hoat d®ng dau tư tài chính

1.2.1.1 Phương pháp giá goc:

Phương pháp giá goc là phương pháp ke toán cho các khoán dau tư dưoc ghi nh¾n bandau theo giá goc, sau dó không dưoc dieu chính theo nhung thay doi cúa phan só huu cúa nhà dau tư trong tài sán thuan cúa bên nh¾n dau tư, cho den khi thanh lý toàn b® ho¾c m®t phan von dau tư ho¾c khi có sn giám giá (ton that) doi vói khoán dau tư này Nhà dau tư ghi nh¾n thu nh¾p tù hoat d®ng dau tư khi ho nh¾n dưoc các khoán phân phoi tù loi nhu¾n giu lai cúa bên nh¾n dau tư sau thòi diem mua Các khoán phân phoi nh¾n dưoc trưóc thòi diem dau tư ghi nh¾n de giám giá goc von dau tư.Phương pháp giá goc không the hi¾n moi quan h¾ ch¾t che giua giá tr% khoán dau tư

và ket quá kinh doanh cúa bên nh¾n dau tư vì so loi nhu¾n thuan ho¾c lo trong kỳcúa bên nh¾n dau tư không dưoc the hi¾n trên BCTC cúa bên dau tư

1.2.1.2 Phương pháp hop nhat toàn b®:

Phương pháp hop nhat toàn b® là phương pháp ke toán dưoc áp dnng trong trưòng hopnhà dau tư là công ty me phái l¾p BCTC hop nhat cho tat cá các công ty con, ngoai trùnhung trưòng hop sau:

-Các công ty con b% mua và giu de bán trong tương lai gan

-Các công ty con hoat d®ng theo nhung han che nghiêm ng¾t lâu dài và làm ton hai

dáng ke den khá năng chuyen giao von

Khi l¾p BCTC hop nhat, công ty me can phái hop nhat BCTC cúa mình và cúa cáccông ty con theo nhung bưóc sau:

-C®ng các khoán mnc tương dương cúa tài sán, no phái trá, von chú só huu, thu nh¾p

và chi phí cúa công ty me và các công ty con trong t¾p doàn;

-Giá tr% ghi so cúa giá tr% khoán dau tư vào moi công ty con và phan von chú só huu cúacông ty me trong công ty con phái dưoc loai trù toàn b® dong thòi ghi nh¾n loi thethương mai (neu có);

-Phân bo loi the thương mai;

-Loi ích cúa co dông thieu so phái dưoc trình bày trong Báng CÐKT hop nhat thành m®tchí tiêu tách bi¾t vói no phái trá và von chú só huu cúa công ty me Phan só huu cúa

co dông thieu so trong thu nh¾p cúa t¾p doàn cũng can dưoc trình bày thành chí tiêuriêng bi¾t trong BC.KQKD hop nhat;

-Giá tr% các khoán mnc phái thu, phái trá giua các dơn v% trong cùng t¾p doàn pháidưoc loai trù hoàn toàn;

-Các chí tiêu doanh thu, chi phí phát sinh tù vi¾c cung cap hàng hóa, d%ch vn giua cácdơn v% trong n®i b® t¾p doàn, kinh phí quán lý n®p trong công ty, lãi di vay và thunh¾p tù cho vay giua các dơn v% trong n®i b® t¾p doàn, co túc, loi nhu¾n dã phânchia và dã ghi nh¾n phái dưoc loai trù toàn b®;

-Các khoán lãi chưa thnc hi¾n phát sinh tù các giao d%ch trong n®i b® t¾p doàn dangnam trong giá tr% tài sán (như hàng ton kho, tài sán co d%nh) phái dưoc loai trù hoàntoàn Các khoán lo chưa thnc hi¾n phát sinh tù các giao d%ch n®i b® dang phán ánhtrong giá tr% hàng ton kho ho¾c tài sán co d%nh cũng dưoc loai bó trù khi chi phí taonên khoán lo dó không the thu hoi

1.2.1.3 Phương pháp von chu sõ huu:

Phương pháp von chú só huu là phương pháp ke toán mà các khoán dau tư dưoc ghinh¾n ban dau theo giá goc và sau dó dưoc dieu chính theo nhung thay doi cúa phan sóhuu cúa nhà dau tư trong tài sán thuan cúa bên nh¾n dau tư BC.KQHÐKD phái phánánh phan só huu cúa nhà dau tư trong ket quá kinh doanh cúa bên nh¾n dau tư

20

Phương pháp Von chú só huu se cung cap cho ngưòi sú dnng thông tin dúng thnc trangtài chính, ket quá hoat d®ng kinh doanh và các thay doi ve tình hình tài chính cúa bênnh¾n dau tư.

Phương pháp này khac phnc nhung han che von có cúa phương pháp giá goc vì nóphán ánh dưoc sn gan ket BCTC cúa bên dau tư vói ket quá kinh doanh cúa bên nh¾ndau tư

Pham vi áp dnng phương pháp von chú só huu r®ng M®t so quoc gia dã áp dnngphương pháp trên BCTC hop nhat và trên cá BCTC riêng (neu không hop nhat) cúanhà dau tư

Phương pháp Von chú só huu dưoc áp dnng trên BCTC hop nhat cúa nhà dau tư cho vi¾c ghi nh¾n thông tin cúa các hoat d®ng dau tư vào công ty liên ket, liên doanh Phương pháp này phái ngùng áp dnng khi nhà dau tư trong công ty liên ket không còn nhung ánh hưóng dáng ke, hay bên tham gia liên doanh không còn quyen kiem soát chung ho¾c không còn ánh hưóng quan trong doi vói cơ só liên doanh dong kiem soát.Vi¾c áp dnng phương pháp von chú só huu se không còn phù hop neu:

- Khoán dau tư dưoc mua và giu lai de bán trong tương lai gan

- Công ty liên ket, liên doanh hoat d®ng theo nhung han che nghiêm ng¾t áp dnng lâu dàilàm ton hai dáng ke den khá năng chuyen giao von cho nhà dau tư

Tai thòi diem l¾p BCTC hop nhat, nhà dau tư chuyen doi tù phương pháp giá goc sangphương pháp Von chú só huu như sau:

- Giá tr% ghi so khoán dau tư dưoc dieu chính tăng, giám tương úng vói phan só huu cúanhà dau tư trong lãi ho¾c lo cúa bên nh¾n dau tư trên Phan só huu cúa nhà dau tưtrong lãi / lo cúa bên nh¾n dau tư dưoc ghi nh¾n là lãi / lo trên BC.KQKD cúa nhàdau tư;

- Co túc, loi nhu¾n dưoc chia dưoc ghi giám giá tr% ghi so cúa khoán dau tư;

- Giá tr% ghi so cúa khoán dau tư cũng dưoc dieu chính khi loi ích cúa nhà dau tư thay doi

do có sn thay doi trong von chú só huu cúa bên nh¾n dau tư nhưng không dưocphán ánh trên BC.KQKD ( nhung thay doi này có the bao gom nhung khoán phát sinh

tù vi¾c dánh giá lai tài sán, chênh l¾ch tý giá hoi doái và nhung dieu chính các chênhl¾ch phát sinh sau hop nhat kinh doanh).

1.2.1.4 Phương pháp hop nhat ty l¾:

Phương pháp hop nhat theo tý l¾ là phương pháp ke toán mà qua dó phan von cúa nhàdau tư trong tài sán, no phái trá, doanh thu, chi phí và dòng tien cúa bên nh¾n dau tư sedưoc ket hop vói các khoán mnc tương tn trong BCTC cúa nhà dau tư Nhà dau tư lnachon 1 trong hai hình thúc de trình bày:

- Ket hop theo dòng vói các khoán mnc tương tn

- Tách các khoán mnc thành dòng riêng bi¾t

Phương pháp hop nhat tý l¾ khác vói hop nhat thông thưòng ó cho chí phan tài sán, nophái trá, thu nh¾p và chi phí thu®c só huu t¾p doàn là dưoc dưa vào trong tài khoánbáo cáo, và nó không có loi ích co dông thieu so

Phương pháp hop nhat tý l¾ dưoc áp dnng trên BCTC hop nhat cúa nhà dau tư chovi¾c ghi nh¾n thông tin cúa các hoat d®ng góp von liên doanh vào cơ só liên doanhdong kiem soát

1.2.1.5 Phương pháp giá tr% hop lý:

1982, H®i dong thưòng trnc các chuan mnc ke toán quoc te (IASC) lan dau tiên dã súdnng thu¾t ngu giá tr% hop lý trong ke toán như sau:

“Giá tr% hop lý là giá tr% mà m®t tài sán có the dưoc trao doi giua bên bán và bênmua có day dú hieu biet, mong muon giao d%ch trong m®t giao d%ch trao doi nganggiá.”

Ðây là d%nh nghĩa sú dnng chung vào năm 1982 cho IAS 16: “Ke toán Bat d®ng sán,nhà xưóng, thiet b%”, IAS 17 “Ke toán cho thuê”, IAS 18 “Ke toán ghi nh¾n doanhthu”, IAS 20 “ Ke toán Tro cap chính phú và Công bo ho tro cúa chính phú”, năm 1983cho IAS 22 “Ke toán Hop nhat kinh doanh” và IAS 25 “Ke toán các khoán dau tư”.Sau dó, năm 1988, IASC bat dau dưa ra các dn án ve công cn tài chính, mó r®ng pham

vi sú dnng giá tr% hop lý và d%nh nghĩa ve giá tr% hop lý cũng dưoc mó r®ng hơn Ð

%nh nghĩa tai thòi diem này như sau:

“Giá tr% hop lý là giá tr% mà m®t tài sán có the dưoc trao doi, ho¾c m®t khoán no cóthe dưoc thanh toán giua các bên có day dú hieu biet, mong muon giao d%ch trongm®t giao d%ch trao doi ngang giá.”

Ð%nh nghĩa mói dã dưoc dùng trong các bán súa doi cúa IAS 18, IAS 22 vào năm

1993 Trong IAS 16 súa doi cũng vào năm 1993, d%nh nghĩa trên cũng dưoc sú dnngnhưng không de c¾p den các khoán no phái trá Ð%nh nghĩa này tiep tnc dưoc IASC

và IASB sú dnng trong IAS 32 “Công cn tài chính: Công bo và trình bày”, IAS 36 “Ton that tài sán”, IAS 38 “Tài sán vô hình”, IAS 39 “Công cn tài chính: Ghi nh¾n

và do lưòng” IAS 40 “Bat d®ng sán dau tư”, IAS 41 “Ke toán nông nghi¾p” và IFRS

1 “Thông qua IFRS lan dau” và sau này dùng trong IFRS 3 “Hop nhat kinh doanh”,IFRS 4 “Hop dong báo hiem”, IFRS 5 “Tài sán dài han giu de bán và hoat d®ngkhông liên tnc” IFRS 7 “Công cn tài chính: Công bo”

Riêng trong IFRS 2 “Thanh toán trên cơ só co phieu”, IASB dã mó r®ng d%nh nghĩagiá tr% hop lý như sau:

“Giá tr% hop lý: là giá tr% mà m®t tài sán có the dưoc trao doi, m®t khoán no có thedưoc thanh toán, ho¾c m®t công cn von có the dưoc chuyen nhưong giua các bên códay dú hieu biet, tn nguy¾n trong m®t giao d%ch mà các bên d®c l¾p vói nhau.”Theo H®i dong chuan mnc ke toán quoc te (IASB), vi¾c xác d%nh giá tr% hop lý dnatrên 3 quan diem: Quan diem th% trưòng, quan diem thu nh¾p và quan diem giá phí:

* Quan diem th% trưòng (Market approach): Giá cá th% trưòng quan sát dưoc và các

thông tin ve các giao d%ch thnc te trên th% trưòng se dưoc sú dnng de ưóc tính giá tr%hop lý cúa m®t tài sán, m®t khoán no phái trá

* Quan diem thu nh¾p (Income approach): Các phương pháp ky thu¾t se dưoc áp dnng

de quy doi các khoán tien trong tương lai ve giá tr% hi¾n tai (Dòng tien vào tù vi¾ckhai thác, sú dnng tài sán ho¾c dòng tien ra de thanh toán no phái trá)

* Quan diem giá phí (Cost approach): Giá tr% hop lý cúa m®t tài sán dưoc xác d%nh

trên cơ só xem xét các chi phí phái bó ra de có dưoc m®t tài sán thay the tươngdương ve năng lnc sán xuat (Dòng tien phái chi de mua, sán xuat tài sán)

IFRS yêu cau ho¾c cho phép sú dnng giá tr% hop lý trong BCTC de do lưòng giá tr%các hoat d®ng dau tư như sau:

- Sú dnng giá tr% hop lý de do lưòng tai thòi diem ghi nh¾n ban dau

- Sú dnng giá tr% hop lý de do lưòng sau khi ghi nh¾n ban dau:

▪ Vi¾c sú dnng giá tr% hop lý trong do lưòng sau khi ghi nh¾n ban dau cho cáckhoán dau tư vào công ty con, công ty liên ket, von góp liên doanh trong BCTCriêng dưoc chuan mnc ke toán quoc te cho phép lna chon giua giá tr% hop lý và cácloai giá khác

▪ Theo quy d%nh cúa IASC và IASB, hi¾n nay các khoán mnc sau bat bu®c pháidưoc do lưòng bói giá tr% hop lý:

o Ðau tư vào công ty liên ket nam giu bói các quy dau tư mao hiem, ho¾c các quytương ho và các to chúc tương tn trong IAS 28;

o Ðau tư vào các công ty liên doanh nam giu bói quy dau tư mao hiem ho¾c các quy tương ho và các to chúc tương tn trong IAS 31

o Vi¾c nam giu các tài sán tài chính vói mnc dích kinh doanh bao gom cá công cnphái sinh, trong IAS 39

- Sú dnng giá tr% hop lý de thú nghi¾m sn suy giám giá tr%: tài sán tài chính san sàng

de bán, các khoán dau tư nam giu vì mnc dích kinh doanh, chúng khoán phái sinh

1.2.2 Van de ghi nh¾n và xu lý thông tin hoat d®ng dau tư tài chính

1.2.2.1 Ghi nh¾n ban dau:

Tat cá các khoán dau tư tài chính deu dưoc ghi nh¾n ban dau theo giá goc Neu khoándau tư vào công cn tài chính bao gom cá yeu to von và yeu to no thì phái tách bi¾triêng tùng yeu to ngay lan ghi nh¾n dau tiên

- Tài sán tài chính nam giu den ngày dáo han: dưoc dánh giá theo giá goc có chiet khau.Phan phân bo chiet khau hay phn tr®i chúng khoán se dieu chính lai giá goc tai thòidiem dau tư ban dau cho den ngày dáo han khi giá goc dưoc dieu chính bang vóim¾nh giá.

- Tài sán tài chính san sàng de bán: dưoc dánh giá theo giá tr% hop lý Các khoánchênh l¾ch lãi / lo dưa vào chí tiêu von chú só huu

1.2.2.3 Ton that giá tr%

Tai thòi diem l¾p BCTC, doanh nghi¾p phái xem xét có hay không có các bang chúngkhách quan cho thay các khoán dau tư chúng khoán b% ton that giá tr% M®t khoándau tư chúng khoán dưoc xem là giám giá tr% khi giá tr% mang sang vưot quá giá tr%thu hoi

1.2.2.4 Trình bày và công bo

Ðo

i v ó i kho á n da u t ư vào công ty con: nhà dau tư can công bo

- Bán chat moi quan h¾ giua công ty me và công ty con trong trưòng hop công ty mekhông só huu trnc tiep ho¾c gián tiep thông qua công ty con trên 50 % quyen bieuquyet

- Nguyên nhân vì sao co quyen trnc tiep ho¾c gián tiep thông qua công ty con trên 50%quyen bieu quyet mà không thiet l¾p quyen kiem soát

- Cuoi niên d® ke toán, neu ngày l¾p BCTC cúa các công ty con khác vói ngày l¾pBCTC cúa công ty me thì công ty me phái trình bày nguyên nhân cúa sn khác bi¾t này

- Bán chat và múc d® cúa các giói han quan trong ánh hưóng den khá năng chuyen giaovon cho công ty me cúa công ty con

- Ket quá cúa các lan thay doi tý l¾ loi ích cúa công ty me trong công ty con nhưngkhông làm mat di quyen kiem soát cúa công ty me doi vói công ty con

Ðo

i v ó i kho á n da u t ư vào công ty liên k e t : nhà dau tư phái công bo

- Giá tr% hop lý cúa khoán dau tư trong công ty liên ket neu chúng có giá tham chieu trênth% trưòng

- Thông tin tài chính tong hop cúa công ty liên ket, bao gom giá tr% tong hop cúa tài sán,

no phái trá, doanh thu và loi nhu¾n

- Nguyên nhân vì sao nhà dau tư nam giu trnc tiep ho¾c gián tiep thông qua công ty connhó hơn 20% quyen bieu quyet nhưng van có ánh hưóng dáng ke.

- Vi¾c sú dnng BCTC cúa công ty liên ket dưoc l¾p khác ngày vói BCTC cúa nhà

dau tư

- Bán chat và múc d® cúa các giói han quan trong ánh hưóng den khá năng chuyen giaovon cho nhà dau tư cúa công ty liên ket

- Phan só huu tương úng vói khoán lo cúa công ty liên ket không dưoc ghi nh¾n

- Nguyên nhân mà BCTC tai công ty liên ket không dưoc trình bày theo phương phápVon chú só huu

Các khoán dau tư vào công ty liên ket dưoc áp dnng theo phương pháp Von chú só huuphái dưoc phân loai là tài sán dài han và dưoc phán ánh thành m®t khoán mnc riêngbi¾t trên Báng CÐKT hop nhat Phan só huu cúa nhà dau tư ve lãi ho¾c lo cúa nhungkhoán dau tư dó phái trình bày thành m®t khoán mnc riêng bi¾t trong BC KQHÐKDhop nhat

Nhà dau tư phái thuyet minh:

- Phan von trong các khoán no tiem tàng cúa công ty liên ket

- Nhung khoán no tiem tàng tăng vì nhà dau tư có trách nhi¾m pháp lý cho tat cá hay m®tphan no cúa công ty liên ket

Ðo

i v ó i kho á n da u t ư góp v o n liên doanh:

Trưòng hop liên doanh theo hình thúc hoat d®ng liên doanh dong kiem soát, moi bêngóp von liên doanh phái phán ánh hoat d®ng kinh doanh dưoc dong kiem soát trongBCTC cúa mình, gom:

- Tài sán do bên góp von liên doanh kiem soát và các khoán no phái trá mà ho gánh ch%u

- Chi phí phái gánh ch%u và doanh thu dưoc chia tù vi¾c bán hàng hay cung cap d%ch vncúa liên doanh

Trưòng hop liên doanh theo hình thúc tài sán dong kiem soát, moi bên góp von liêndoanh phái phán ánh tài sán dưoc dong kiem soát trong BCTC cúa mình, gom:

- Phan von góp vào tài sán dong kiem soát, dưoc phân loai theo tính chat cúa tài sán

- Các khoán no phái trá phát sinh riêng

- Phan no phái trá phát sinh chung

- Các khoán thu nh¾p tù vi¾c bán ho¾c sú dnng phan sán pham dưoc chia tù bên liêndoanh cùng vói phan chi phí phát sinh dưoc phân chia tù hoat d®ng liên doanh

- Các khoán chi phí phát sinh liên quan den vi¾c góp von liên doanh

Trưòng hop dau tư liên doanh theo hình thúc thành l¾p cơ só kinh doanh dong kiemsoát, nhà dau tư liên doanh can phái trình bày:

- Phương pháp ke toán cho vi¾c ghi nh¾n loi ích vào cơ só kinh doanh dong kiem soát

- Tong giá tr% các khoán no tiem tàng, trù khi khá năng lo là thap và ton tai bi¾t l¾p vóicác khoán no tiem tàng khác

- Tong giá tr% các khoán cam ket ve tien von góp liên doanh trong liên doanh

Nhà dau tư liên doanh ghi nh¾n các khoán loi ích vào cơ só kinh doanh dong kiem soáttheo phương pháp von chú só huu hay phương pháp hop nhat tý l¾ se phái công botong giá tr% cúa tài sán ngan han, dài han, no phái trá ngan han, dài han, doanh thu vàchi phí liên quan den phan loi ích trong liên doanh

Ðo

i v ó i kho á n da u t ư vào công c c tài chính:

Tháng 8/2005, IASB dã ban hành IFRS 7 “Công bo công cn tài chính” de quy d%nhcác yêu cau liên quan den vi¾c công bo thông tin cúa công cn tài chính IFRS bo sungthêm các yêu cau công bo cúa IAS 32, thay the các yêu cau công bo doi vói các tochúc tín dnng trong IAS 30 Như v¾y, IFRS 7 dã dưa het các yêu cau công bo doi vóicông cn tài chính cho moi loai hình doanh nghi¾p vào m®t chuan mnc chung TrongIFRS 7, có hai nhóm thông tin quan trong cúa các khoán dau tư chúng khoán canphái công bo trên BCTC:

M®t là, thông tin ve tam quan trong cúa các loai chúng khoán: trên Báng Cân Ðoi Ke

Toán, yêu cau công bo

-Tam quan trong cúa các công cn tài chính doi vói v% trí tài chính và hoat d®ng cúadoanh nghi¾p

-Các yêu cau công bo liên quan den chúng khoán thương mai, gom công bo ve rúi ro tín dnng, rúi ro th% trưòng và cá sn thay doi giá tr% hop lý.

-Công bo ve vi¾c tái phân loai chúng khoán

Trên Báo Cáo Ket Quá Kinh Doanh, yêu cau công bo:

-Công bo thu nh¾p, chi phí, lãi / lo cúa tùng loai chúng khoán

-Múc d® ton that giám giá tr%

Các yêu cau công bo khác:

-Chính sách ke toán áp dnng cho tùng loai chúng khoán

-Thông tin ve giá tr% hop lý và phương pháp xác d%nh Công bo các thông tin chi tiet neukhông the xác d%nh dưoc giá tr% hop lý

Hai là, thông tin ve pham vi và bán chat các rúi ro náy sinh tù chúng khoán Ðoi vói

tùng loai chúng khoán, can công bo:

-Các rúi ro có the náy sinh

-Múc d®, chính sách và quán tr% rúi ro cúa doanh nghi¾p

-Múc d® cúa tùng loai rúi ro vào ngày báo cáo: rúi ro tín dnng, rúi ro thanh khoán, rúi ro th% trưòng

1.3 KE TOÁN HOAT ЮNG ÐAU TƯ TÀI CHÍNH TAI M®T SO QUOC GIA PHÁT TRIEN

Ke toán có vai trò rat quan trong doi vói sn phát trien kinh te cúa moi m®t quoc gia Vì

sn quan trong và tính phúc tap, ke toán dưoc quy d%nh và hưóng dan thnc hi¾n khôngchí ó tùng quoc gia riêng re mà ngày nay là hưóng dan chung cho toàn the giói Tuynhiên, ó các quoc gia khác nhau, vói môi trưòng pháp lý khác nhau có nhung phươngthúc khác nhau de quy d%nh và hưóng dan ve ke toán, vì v¾y các nưóc dã xây dnng

và phát trien m®t h¾ thong nguyên tac ke toán dưoc thùa nh¾n chung (goi là GAAP).Nguyên tac ke toán dưoc thùa nh¾n chung nghĩa là các quy d%nh tù các nguon khácnhau mà chúng chi phoi den công vi¾c ke toán Trong moi quoc gia riêng re, GAAPdưoc xem là bao gom cúa:

-Lu¾t công ty cúa quoc gia

-Các chuan mnc ke toán quoc gia

-Các yêu cau cúa cơ só giao d%ch chúng khoán d%a phương.

M¾c dù các nguon này là cơ só cho GAAP cúa các quoc gia riêng re, nhưng kháini¾m này cũng bao gom các ánh hưóng cúa nhung nguon không mang tính bat bu®cnhư là:

-Các chuan mnc ke toán quoc te

-Các yêu cau bat bu®c ó m®t so nưóc khác

Trong hơn th¾p ký qua, m®t h¾ thong các chuan mnc ke toán quoc te dã và dangdưoc phát trien và dan thay the h¾ thong chuan mnc ke toán quoc gia Chuan mncBCTC quoc te (tên viet tat IFRS) dưoc h®i dong chuan mnc ke toán quoc te (IASB)biên soan và ban hành nham hưóng dan vi¾c thnc thi¾n và trình bày báo cáo ke toán

có tính thong nhat cao và dưoc sú dnng r®ng rãi khap the giói Mnc dích cúa vi¾c tiêuchuan hóa này là de giúp tao ra sn phù hop doi vói quá trình chuan b% l¾p báo cáo tàichính trong m®t môi trưòng toàn cau Chuan mnc báo cáo tài chính quoc te (IFRS)ngày nay dưoc rat nhieu quoc gia trên toàn the giói áp dnng, tính den thòi diem cuoinăm 2008 dã có hơn 100 quoc gia gom Úc, Singapore, Tho Nhĩ Kỳ, và toàn b®quoc gia trong khoi liên minh Châu Âu Bên canh dó cũng có nhieu quoc gia dangtrong quá trình chuan b% thông qua b® chuan mnc IFRS nhưng van chưa dưocchuyen tiep m®t cách hoàn toàn tri¾t de như trưòng hop Hoa Kỳ thì van còn dangtrong giai doan chuan b% de tien tói áp dnng IFRS

Vói mnc tiêu hoàn thi¾n thông tin trình bày trên BCTC cúa hoat d®ng dau tư tài chínhtrong các công ty niêm yet trên th% trưòng chúng khoán Vi¾t Nam theo hưóng chuanmnc ke toán quoc te (IAS) và chuan mnc BCTC quoc te (IFRS), de thay dưoc dây làcon dưòng di thích hop cho h¾ thong ke toán Vi¾t Nam, tác giá di vào tìm hi¾u múcd® ánh hưóng cúa IAS/IFRS tai m®t so quoc gia trên the giói thông qua vi¾c tìm hieuh¾ thong các quy d%nh dưoc áp dnng tai My, Singapore và Pháp, qua dó khang d%nhdây là hưóng hoàn thi¾n không phái dành riêng cho ke toán Vi¾t Nam mà là condưòng h®i nh¾p chung trên toàn the giói

1.3.1 Tình hình ke toán hoat d®ng dau tư tài chính õ m®t so quoc gia phát trien Tai

My, nguyên tac ke toán dưoc chap nh¾n chung, viet tat US GAAP là các quy d%nh

cho vi¾c chuan b%, trình bày và l¾p BCTC cho nhieu loai hình doanh nghi¾p như là các công ty công, công ty tư nhân, các to chúc phi loi nhu¾n, và chính phú US GAAPbao gom khuôn mau lý thuyet ke toán dưoc áp dnng, lu¾t ke toán liên quan và chuan mnc ke toán

Sau dây là m®t so nhung khác bi¾t giua IFRS và US GAAP doi vói các quy d%nh ve

ke toán hoat d®ng dau tư tài chính như sau:

B

ã ng 1.2 : Nhung khác bi¾t cơ bán giua IFRS và US GAAP

Ke toán khoãn dau tư vào công ty con

Các trưòng hop ngoai trù

cho vi¾c l¾p BCTC hop

nhat:

- Cho phép công ty mekhông can l¾p BCTC hopnhat trong m®t so trưònghop nhat d%nh

- Không dưa ra các trưònghop ngoai trù cho vi¾c l¾pBCTC hop nhat

Quyen bieu quyet tiem

năng ( chúng quyen, co

phieu quyen chon, công cn

no ho¾c von có khá năng

chuyen doi thành co phieu

pho thông)

- Xem xét sn ton tai cúaquyen bieu quyet tiem năngkhi dánh giá múc d® kiemsoát

- Không xem xét quyen bieu quyet tiem năng

Sn khác bi¾t ve chính sách

ke toán giua công ty me và

công ty con:

- Nhung dieu chính thíchhop phái dưoc thnc hi¾ntrưóc khi l¾p BCTC hopnhat

- Không yêu cau phái thnchi¾n các dieu chính cho snkhác bi¾t

Sn khác bi¾t ve ngày báo

cáo giua công ty me và

- Yêu cau sn khác bi¾t nàykhông dưoc vưot quá 3

- Yêu cau sn khác bi¾t này không dưoc vưot quá 3

30

công ty con: tháng và phái thnc hi¾n

dieu chính cho nhung giaod%ch quan trong

tháng và phái công bo chonhung giao d%ch quantrong

Phương pháp ke toán trong

BCTC riêng cúa nhà dau

tư:

- Không áp dnng phươngpháp Von chú só huu

Doanh nghi¾p lna chon ghinh¾n theo giá goc ho¾ctheo IAS 39

- Phương pháp Von chú só huu dưoc phép áp dnng

Ke toán khoãn dau tư vào công ty liên ket:

Xú lý trưòng hop các

khoán lo trong công ty liên

ket vưot quá loi ích nhà

dau tư:

- Nhà dau tư se không ghinh¾n các khoán lo nàyngay cá khi các khoán loinhu¾n trong tương lai cúacông ty liên ket sap xáy ra

- Nhà dau tư phái tiep tncghi nh¾n các khoán lo khicác khoán loi nhu¾n trongcông ty liên ket sap xáy ra

và dưoc dám báo

Sn khác bi¾t ve chính sách

ke toán giua nhà dau tư và

công ty liên ket:

- Nhung dieu chính thíchhop phái dưoc thnc hi¾ntrưóc khi l¾p BCTC hopnhat

- Không yêu cau phái thnchi¾n các dieu chính cho snkhác bi¾t

Sn khác bi¾t ve ngày báo

cáo giua nhà dau tư và

công ty liên ket:

- Yêu cau sn khác bi¾t nàykhông dưoc vưot quá 3tháng và phái thnc hi¾ndieu chính cho nhung giaod%ch quan trong

- Yêu cau sn khác bi¾t nàykhông dưoc vưot quá 3tháng và phái công bo chonhung giao d%ch quantrong

Phương pháp ke toán trong

BCTC riêng cúa nhà dau

tư:

- Không áp dnng phươngpháp Von chú só huu

Doanh nghi¾p lna chon ghinh¾n theo giá goc ho¾ctheo IAS 39

- Phương pháp Von chú só huu dưoc phép áp dnng

Ke toán khoãn dau tư liên doanh

Hình thúc liên doanh: - Ðưa ra 3 hình thúc liên

doanh

- Ðe c¾p nhieu hình thúcliên doanh dưói hình thúcthành l¾p cơ só kinh doanhdong kiem soát và dưa rahưóng dan cho các hìnhthúc liên doanh khác dưóidang hop dong hop tác liêndoanh

Phương pháp ke toán: - Lna chon m®t trong hai

phương pháp:

▪ Phương pháp Von chú só huu

nhat tý l¾

- Phan lón áp dnng phươngpháp Von chú só huu(ngoai trù trưòng hopngành xây dnng, ngànhcông nghi¾p khí dot thìphương pháp hop nhat týl¾ dưoc phép áp dnng)

Ke toán các khoãn dau tư là công cn tài chính

Phân loai: - Các khoán no và phái thu

dưoc xem là tài sán tàichính

- Các khoán no và pháithu không dưoc xem là tàisán tài chính

Hoàn nh¾p ton that: - Cho phép hoàn nh¾p ton

that khi dáp úng các dieuki¾n can thiet

- Không cho phép hoàn nh¾p lai các khoán ton that

Tai Singapore, chuan mnc ke toán Singapore xây dnng dna trên mô hình cúa Chuan

mnc ke toán quoc te (IAS) và chuan mnc Báo cáo tài chính (IFRS) do h®i dong chuanmnc ke toán quoc te (IASB) ban hành Chuan mnc ke toán Singapore dưoc goi là

Chuan mnc báo cáo tài chính (FRS) và tat cá các công ty có kỳ ke toán sau ngày01/01/2003 deu phái áp dnng phù hop vói quy d%nh cúa Chuan mnc báo cáo tài chính(FRS).

Ke toán hoat d®ng dau tư tài chính theo chuan mnc ke toán Singapore dưoc the hi¾nthông qua các chuan mnc Báo cáo tài chính FRS 27, FRS 28, FRS 31, FRS 32 và FRS

39 và tương tn như Chuan mnc ke toán quoc te liên quan

Tai Pháp, chuan mnc ke toán là 1 b® ph¾n cúa lu¾t doanh nghi¾p do dó moi doanh

nghi¾p dưoc yêu cau phái tuân theo khi xây dnng h¾ thong tài khoán, tat cá các doanhnghi¾p deu phái sú dnng h¾ thong tài khoán chung và tuân theo các quy lu¾t ke toán(b% ánh hưóng n¾ng ne tù chính sách thue) và sú dnng mau bieu chung cúa BCTC.Vào tháng 4 năm 1998, m®t b® ph¾n văn phòng ke toán dưoc hình thành, mang tên:the Comite de la Reglementation Comptable (CRC) de dám nh¾n trách nhi¾m pháttrien các chuan mnc ke toán mói

Sau dây là m®t so nhung khác bi¾t ve ke toán hoat d®ng dau tư tài chính giua IFRS

và French GAAP:

B

ã ng 1.3 : Nhung khác bi¾t cơ bán giua IFRS và French GAAP

Ke toán khoãn dau tư vào công ty con

- BCTC hop nhat dưoc l¾p dna trên cơ só

quyen kiem soát, bao gom cá vi¾c xem

xét ve quyen bieu quyet tiem năng

- Công ty me không can thiet phái nam

giu co phan tai công ty con

- M®t công ty con se dưoc loai trù ra khói

BCTC hop nhat neu nó dưoc mua ho¾c

nam giu vì mnc dích bán trong tương lai

gan

- Công ty con b% loai trù ra khói BCTC

hop nhat thì dưoc xem là tài sán tài chính

- Sn khác bi¾t ngày ket thúc niên d® ke

- Kiem soát dna trên quyen kiem soát thnc

te, không có hưóng dan ve quyen bieuquyet tiem năng

- Công ty me, ít nhat phái nam giu 1 cophan tai công ty con

- M®t công ty con b% nam giu vì mnc díchbán (thanh lý) thì không can l¾p BCTChop nhat

- Công ty con b% loai trù ra khói BCTChop nhat dưoc xem là dau tư dài han

- BCTC cúa công ty con sú dnng cho vi¾chop nhat BCTC thì ngày ket thúc niên d®

toán giua công ty me và công ty con

không dưoc vưot quá 3 tháng

chí dưoc không quá 3 tháng trưóc so vóiBCTC công ty me

Ke toán dau tư vào công ty liên ket, liên doanh

- Moi quan h¾ công ty liên ket dưoc xác

d%nh khi nhà dau tư có ánh hưóng dáng

ke

- Ðe dánh giá ánh hưóng dáng ke, can

phái xem xét cá quyen bieu quyet tiem

năng

- Khoán dau tư vào công ty liên ket se

dưoc xem là tài sán tài chính trong trưòng

hop khoán dau tư này dưoc mua ho¾c

nam giu de bán trong tương lai gan

- Loi the thương mai dưoc dưa vào giá tr%

khoán dau tư vào công ty liên ket

- Phương pháp hop nhat tý l¾ là phương

pháp chuan cho các khoán dau tư liên

- Cơ só kinh doanh dong kiem soát pháihop nhat theo phương pháp tý l¾

- Loi the thương mai dưoc tách riêng rakhói khoán dau tư vào công ty liên ket

1.3.2 Bài hoc kinh nghi¾m cho Vi¾t Nam

Moi quoc gia vói d¾c diem ve kinh te, văn hóa, h¾ thong lu¾t pháp khác nhau se cóh¾ thong ke toán khác nhau nhưng de h®i nh¾p vói the giói thì bat cú quoc gia nàocũng dòi hói h¾ thong ke toán phái dưoc xây dnng sao cho phù hop vói thông l¾quoc te Thòi gian qua dã có nhieu thay doi trong lĩnh vnc ke toán và báo cáo tàichính, các to chúc ban hành chuan mnc ke toán quoc te dang co gang hài hòa cácnguyên tac ke toán dưoc thùa nh¾n cúa My (US GAAP) và các chuan mnc báocáo tài chính quoc te (IFRS) và tính den nay thì dã có nhieu quoc gia cho phép ho¾cyêu cau áp dnng m®t phan hay toàn b®, trong dó My cũng dang có ke hoach áp dnngtoàn b® IAS/IFRS de thay the các chuan mnc ke toán quoc gia L® trình di tù hòahop den h®i tn ke toán quoc te dang dưoc cá the giói cùng no lnc thnc hi¾n

Vi¾t Nam dang ngày càng h®i nh¾p sâu r®ng vói nen kinh te the giói, là thành viênchính thúc cúa WTO, Vi¾t Nam se thu hút ngày càng nhieu doanh nghi¾p dau tư và có

nhieu cơ h®i vươn ra the giói Do v¾y, tham gia sân chơi chung, vi¾c lna chon xâydnng và hoàn thi¾n theo Vi¾t Nam cũng phái tuân thú nhung quy lu¾t, quy d%nhchung cúa the giói và vi¾c Vi¾t Nam tuân thú IFRS là m®t tat yeu H¾ thong ke toánVi¾t Nam trong nhung năm gan dây dã liên tnc dưoc phát trien và hoàn thi¾n Tù năm

2001, Vi¾t Nam dã xây dnng h¾ thong chuan mnc ke toán quoc gia riêng (VAS)trên cơ só áp dnng h¾ thong chuan mnc ke toán quoc te IAS Tuy nhiên, h¾ thongchuan mnc ke toán Vi¾t Nam nói chung và các chuan mnc ve hoat d®ng dau tư tàichính nói riêng còn có nhieu sn khác bi¾t so vói IAS và d¾c bi¾t là IFRS sau này.Khác bi¾t căn bán là Vi¾t Nam van dang áp dnng cơ só giá goc và chưa áp dnng cơ sógiá tr% hop lý Vì v¾y, Vi¾t Nam can phái day manh nghiên cúu de hoàn thi¾n thôngtin trình bày trên BCTC cho phù hop vói thông l¾ quoc te

❖ K e t lu ¾ n ch ươ ng 1 :

Sn phát trien cúa th% trưòng chúng khoán dã làm cho giao d%ch dau tư ngày càng trónên da dang hơn, dóng góp vai trò quan trong trong nen kinh te cũng như trong hoatd®ng kinh doanh cúa doanh nghi¾p Tính chat da dang và phúc tap cúa các giao d%chdau tư d¾t ra yêu cau cho vi¾c trình bày thông tin hoat d®ng này trên h¾ thong BCTCdoanh nghi¾p dáp úng nhu cau thông tin cho ngưòi sú dnng Hưóng den mnc tiêu hoànthi¾n thông tin trình bày trên BCTC hoat d®ng dau tư tài chính theo hưóng chuan mnc

ke toán quoc te IAS/IFRS, tác giá tìm hieu nhung quy d%nh hưóng dan ve phươngpháp ke toán cho vi¾c ghi nh¾n, phân loai và xú lý thông tin tương úng vói tùng loaihình dau tư theo hưóng dan cúa IAS / IFRS Bên canh dó, nham có cơ só so sánh, doichieu các quy d%nh cúa IAS/IFRS vói m®t so quy d%nh cúa các nưóc trên the giói

de thay dưoc múc d® ánh hưóng và sn khác bi¾t cúa IAS/IFRS tác giá cũng dã nghiêncúu các quy d%nh tai m®t so quoc gia như My, Singapore và Pháp de khang d%nhcon dưòng hoàn thi¾n cho ke toán Vi¾t Nam theo hưóng chuan mnc ke toán quoc teIAS/IFRS là sn lna chon dúng dan và phù hop

CHƯƠNG 2:

TR ÌNH B ÀY TH ÔNG TIN TRÊN BCTC CUA HOAT ЮNG ÐAU TƯ TÀI CHÍNH TAI CÁC C ÔNG

TY NIÊM YET e VI½T NAM

2.1 SƠ LƯeC TÌNH HÌNH HOAT ЮNG ÐAU TƯ TÀI CHÍNH CUA CÁC CÔNG TY NIÊM YET TRÊN TH± TRƯèNG CHÚNG KHOÁN VI½T NAM

Trong th¾p niên 90 cúa the ký 20 khi Vi¾t Nam chưa có th% trưòng chúng khoán, tocd® tăng trưóng kinh te Vi¾t Nam tăng theo chieu hưóng ngày càng ch¾m lai, xuatphát tù nguyên nhân chú yeu là do qui mô tăng von không dáp úng yêu cau cúa nenkinh te Tù thnc te này, Chính phú Vi¾t Nam dã khan trương xây dnng và v¾n hànhth% trưòng chúng khoán nham dáp úng nhu cau von cho nen kinh te và sú dnnghi¾u quá các nguon lnc tài chính quoc gia Quá trình hình thành th% trưòng chúngkhoán Vi¾t Nam tóm lưoc như sau:

-Năm 1992 thành l¾p to nghiên cúu de án thành l¾p th% trưòng von Vi¾t Nam thu®cB® Tài chính và ngân hàng Nhà nưóc;

-Năm 1993 ngân hàng Nhà nưóc Vi¾t Nam thành l¾p m®t b® ph¾n chuyên nghiên cúu

ve lĩnh vnc th% trưòng chúng khoán là Ban th% trưòng von;

-Ngày 28/11/1996 Chính phú ban hành Ngh% d%nh so 75/CP ve vi¾c thành l¾pUBCKNN trưoc thu®c Chính phú vói chúc năng quán lý các hoat d®ng ve chúngkhoán và th% trưòng chúng khoán ó Vi¾t Nam;

-Ngày 11/7/1998 Chính phú ban hành Ngh% d%nh so 48/1998/NÐ – CP ve chúngkhoán và th% trưòng chúng khoán ve vi¾c thành l¾p hai TTGDCK Hà N®i vàTP.HCM;

-Ngày 20/7/2000 ghi nh¾n m®t sn ki¾n quan trong doi vói nen kinh te Vi¾t Nam cũngnhư trong lĩnh vnc tài chính – th% trưòng chúng khoán Vi¾t Nam ra dòi vói vi¾c khaitrương TTGDCK TP.HCM Ngày 28/7/2000 TTGDCK TP.HCM chính thúc di vàohoat d®ng phiên giao d%ch dau tiên vói sn góp m¾t cúa 2 co phieu REE và SAM vóitong von dieu l¾ 270 tý dong

Ke tù khi TTGDCK TP.HCM di vào hoat d®ng cho den nay th% trưòng chúng khoánVi¾t Nam dưoc to chúc giao d%ch ó hai só giao d%ch chúng khoán: TP.HCM và HàN®i, so lưong công ty niêm yet trên hai sàn này ngày càng gia tăng, hàng hóa trên th%trưòng chúng khoán niêm yet cúa Vi¾t Nam hi¾n tai chí giao d%ch co phieu, tráiphieu và chúng chí quy Cùng vói sn phát trien cúa th% trưòng chúng khoán, các hoatd®ng dau tư tài chính ngày càng da dang hơn, vì v¾y cũng dã dan den nhieu sn thaydoi trong môi trưòng pháp lý ve các quy d%nh ke toán de dáp úng dưoc nhu cau thôngtin ve các hoat d®ng này.

2.2 CÁC QUY бNH PHÁP LÝ CHI PHOI KE TOÁN HOAT ЮNG ÐAU TƯ TÀI CHÍNH VI½T NAM

Quá trình phát trien h¾ thong ke toán Vi¾t Nam có the chia làm 3 giai doan:

-Giai doan trưóc năm 1986;

-Giai doan tù năm 1986 – 1995 (giai doan trưóc QÐ 1141);

-Giai doan tù năm 1996 den nay

Giai d o a n tr ưó c n ă m 1986: dây là giai doan nen kinh te v¾n hành theo cơ che ke hoach

hóa t¾p trung Nhà nưóc thnc hi¾n che d® quán lý kinh te toàn di¾n doi vói doanhnghi¾p thông qua vi¾c giao chí tiêu, nhi¾m vn sán xuat, kinh doanh bang các chí tiêupháp l¾nh Tài chính doanh nghi¾p trong giai doan này ch%u sn kiem soát ch¾t checúa nhà nưóc, do dó trong giai doan này không ton tai khái ni¾m dau tư tài chính.Tat cá các nguon von và quy xí nghi¾p deu phái sú dnng dúng mnc dích và dưocNhà nưóc cap phát

Giai d o a n t ù n ă m 1986 – 1995 (giai d o a n tr ư ó c Q Ð 1141): tù năm 1986, Vi¾t Nam

thnc hi¾n chính sách cái cách kinh te, chuyen tù nen kinh te t¾p trung bao cap sangnen kinh te th% trưòng d%nh hưóng Xã H®i Chú Nghĩa Nhà nưóc bat dau mó cúa th%trưòng, các hoat d®ng dau tư tài chính bat dau xuat hi¾n dưói hình thúc góp von liêndoanh

Ðen dau nhung năm 1990, th% trưòng tài chính dan phát trien, các hình thúc dau tư cúadoanh nghi¾p da dang hơn, dòi hói các quy d%nh ke toán phái thay doi de phù hop vóitình hình mói Che d® ke toán mói ban hành theo QÐ 1205/TC – CÐKT ngày14/12/1994 dã phán ánh các hình thúc dau tư cúa doanh nghi¾p thông qua vi¾c xây

dnng tài khoán ke toán, nhưng chưa hưóng dan cách ghi nh¾n và tiêu chí phân bi¾tcác khoán dau tư tài chính Nhìn chung, các quy d%nh ve ke toán hoat d®ng dau tư tàichính trong giai doan này còn rat dơn sơ.

Giai d o a n t ù n ă m 1996 de n nay : dây là giai doan nhà nưóc ban hành nhieu văn bán

pháp lu¾t liên quan den lĩnh vnc ke toán Ðau tiên là vi¾c ban hành che d® ke toándoanh nghi¾p theo quyet d%nh so 1141 (tháng 11 năm 1995) áp dnng thong nhat chotat cá loai hình doanh nghi¾p thu®c moi lĩnh vnc

Che d® ke toán doanh nghi¾p theo quyet d%nh so 1141 dã hưóng dan phân loai hoatd®ng dau tư tài chính Căn cú vào mnc dích và thòi han dau tư, dau tư tài chính dưocchia làm hai loai:

-Ðau tư ngan han: là vi¾c bó von mua các loai chúng khoán có giá tr% ho¾c góp von liêndoanh bang tien, hi¾n v¾t có the thu hoi trong thòi han không quá m®t năm ho¾ctrong m®t chu kỳ kinh doanh và các loai dau tư khác không quá m®t năm Ðau tưngan han dưoc chia thành:

▪ Ðau tư chúng khoán ngan han (trái phieu, tín phieu, co phieu…)

▪ Ðau tư ngan han khác: góp von liên doanh ngan han ho¾c cho vay von mà thòi han thu hoi không quá m®t năm

-Ðau tư dài han: là vi¾c mua các loai chúng khoán có giá tr% ho¾c góp von liên doanhbang tien, hi¾n v¾t, mua co phan không the thu hoi trong thòi han ngan mà thưòng làtrên m®t năm và các loai dau tư khác vưot quá thòi han m®t năm Ðau tư dài han dưocchia thành:

▪ Ðau tư chúng khoán dài han (co phieu, trái phieu)

▪ Góp von liên doanh

▪ Ðau tư dài han khác như: dau tư kinh doanh bat d®ng sán, cho vay von, cho thuêtài sán co d%nh theo phương thúc thuê tài chính … mà thòi han thu hoi ho¾c thanhtoán trên 1 năm

Như v¾y, theo quyet d%nh 1141 TC/CÐKT ngày 01.11.1995 cúa B® Tài Chính banhành cũng có hưóng dan ke toán dau tư tài chính, nhan manh den dau tư chúng khoánnhưng cũng rat dơn gián và chú yeu là thnc hi¾n ke toán theo phương pháp giá goc é

thòi diem này h¾ thong ke toán Vi¾t Nam dã dáp úng tương doi yêu cau hach toán vedau tư tài chính vì phan lón các doanh nghi¾p Vi¾t Nam dang hoat d®ng là loai hìnhdoanh nghi¾p nhà nưóc, công ty TNHH, công ty tư nhân, và rat ít công ty co phan.Các chúng khoán chưa dưoc niêm yet vì chưa hình thành các só, sàn giao d%chchúng khoán.

Sau dó, lu¾t Ke toán ban hành năm 2003, dã góp phan nâng cao tính pháp lý cúa h¾thong văn bán pháp lu¾t ve ke toán và dám báo sn quán lý thong nhat ve ke toán Lu¾t

Ke toán quy d%nh ve n®i dung công tác ke toán, to chúc b® máy ke toán, ngưòi làm

ke toán và hoat d®ng nghe nghi¾p ke toán

Năm 2004, 2005 và 2006, Vi¾t Nam dã súa doi, bo sung và hoàn thi¾n căn bán h¾thong khuôn kho pháp lu¾t ve ke toán cho phù hop vói Lu¾t Ke toán 2003 và thông l¾quoc te Hàng loat văn bán hưóng dan thnc thi Lu¾t Ke toán bao gom các ngh% d%nh,chuan mnc, che d® ke toán và các thông tư hưóng dan thnc hi¾n các chuan mnc ketoán (CMKT) de dám báo tính thnc thi cúa Lu¾t Ke toán N®i dung các văn bánhưóng dan hi¾n hành và cơ bán dã phù hop vói hoat d®ng cúa nen kinh te th% trưòng.оc bi¾t, cho phép các dơn v% ke toán dưoc quyen thuê các to chúc, cá nhân có dútiêu chuan, dieu ki¾n làm ke toán, làm ke toán trưóng Ðe dáp úng nhu cau d%ch vn

ke toán phát trien lành manh, các văn bán liên quan den hoat d®ng nghe nghi¾p ketoán dã dưoc ban hành day dú và dong b®, bao gom quy che thi và cap chúng chí hànhnghe ke toán, quy d%nh ve dăng ký và quán lý hành nghe ke toán, quy che kiemsoát chat lưong d%ch vn ke toán, quy d%nh ve xú phat vi pham hành chính trong lĩnhvnc ke toán, quy d%nh ve xú phat vi pham trong hoat d®ng ke toán cúa các to chúc, cánhân có liên quan

H¾ thong CMKT Vi¾t Nam là n®i dung quan trong trong h¾ thong văn bán pháplu¾t ve ke toán, bat dau dưoc nghiên cúu, xây dnng và công bo tù năm 2000 trên

cơ só h¾ thong CMKT quoc te (IAS) và chuan mnc BCTC quoc te (IFRS) cho phùhop vói dieu ki¾n thnc tien và trình d® phát trien cúa Vi¾t Nam Vi¾c ban hành h¾thong CMKT dã góp phan quan trong trong vi¾c hưóng các hoat d®ng ke toán cúadoanh nghi¾p tùng bưóc phù hop vói tiêu chuan quoc te và dưoc quoc te thùa nh¾n.Cho den nay, Vi¾t Nam dã ban hành dưoc 26 chuan mnc ke toán, bao quát hau het cáclĩnh vnc hoat d®ng

40