Phân tích rõ sự thay đổi của Mị Tâm lí + Từ một người con gái có ý thức tự chủ mạnh mẽ ngày xưa > không có sức phản kháng, cuộc đời chỉ là chuỗi ngày mòn mỏi với những ý nghĩ buông xuôi, phó mặc, đầu.
Trang 1*Phân tích rõ sự thay đổi của Mị
- Tâm lí:
+ Từ một người con gái có ý thức tự chủ mạnh mẽ ngày xưa -> không có sức phản kháng, cuộc đời chỉ là chuỗi ngày mòn mỏi với những ý nghĩ buông xuôi, phó mặc,
đầu hàng số phận “Bây giờ Mị tưởng mình cũng là con trâu, mình cũng là con ngựa Con ngựa chỉ biết ăn cỏ, biết đi làm mà thôi”
+ Không còn mong mỏi, khát khao, mọi suy nghĩ của Mị chỉ hướng đến cái chết như đoạn đường cuối cùng trong cuộc đời buồn tủi “người đàn bà đã có chồng ở Hồng Ngài chỉ còn biết cầm roi đi theo đuôi ngựa của chồng cho đến chết”, “ta là thân đàn
bà, nó đã bắt ta về trình ma nhà nó rồi thì chỉ còn biết ngồi đợi ngày rũ xương ở đây”, trong căn buồng lạnh lẽo, tăm tối, Mị nghĩ rằng mình cứ chỉ ngồi trong cái lỗ vuông ấy mà trông ra, đến bao giờ chết thì thôi”
=>suy nghĩ của một người không còn sức sống, một người sống như đang chết, sống
trong cảm giác chờ đợi giải thoát từ cái chết
- Tính cách: tâm lí cam chịu, buông xuôi cũng biến người con gái yêu đời, nhân hậu,
có ý thức về quyền hưởng hạnh phúc cá nhân nay trở thành người đàn bà lạnh lùng,
vô cảm
+ Vô cảm với nỗi khổ của người khác: trong những đêm đông lạnh lẽo ở Hồng Ngài,
A Phủ bị trói tới mấy đêm bên đống lửa, vậy mà hàng đêm Mị vẫn thản nhiên ngồi thổi lửa hơ tay, dửng dưng và thờ ơ
+ Thậm chí Mị cũng ý thức được sự vô cảm của mình khi cô nghĩ rằng nếu A Phủ có
là cái xác chết đứng đấy cũng thế thôi => trái tim nhân hậu đã nguội lạnh
+ Đáng sợ hơn, Mị còn vô cảm với nỗi đau của chính bản thân mình
Khi mới sống trong nhà thống lí, Mị giãy giụa, phản kháng, thậm chí muốn dùng cái chết tiêu cực nhưng quyết liệt để chống lại số phận, để tự giải thoát
Sau những năm tháng bị đọa đày khổ ải, ngay cả khi cha đã chết, không còn gì ràng buộc, Mị cũng chẳng còn tưởng đến cái chết nữa => Mị không thiết sống, cũng chẳng thiết chết
=> khi đã không còn ý thức được nỗi đau khổ, Mị chẳng còn thiết nghĩ đến việc tự giải thoát khỏi cái kiếp số mà cô coi như đã an bài, cứ tiếp tục sống như đang chết dần
Khi bị A Sử trói, đánh một cách dã man, vô lí, Mị cũng thờ ơ, dửng dưng, không tức giận, tủi hờn hay sợ hãi => Mị đã hoàn toàn vô cảm với tất cả những nỗi đau về thể xác lẫn tinh thần của chính mình
- Cách sống: Từ một cô Mị trẻ trung hồn nhiên yêu đời, say mê thổi kèn lá, thổi sáo,
chăm chỉ đỡ đần cha mẹ -> Mị làm việc như một cái máy vô hồn, vô cảm, một công
cụ lao động biết nói mà câm lặng Mị không còn ý thức tối thiểu về thời gian hay không gian
+ Mị tính thời gian bằng chuỗi những công việc nhàm chán và vất vả, nhọc nhằn, triền miên từ mùa này sang mùa khác
+ Không gian đối với Mị là cái buồng lạnh lẽo tối tăm có cái ô cửa vuông bằng bàn tay
Trang 2- Dáng vẻ bên ngoài: tâm lí cam chịu, buông xuôi, cách sống âm thầm lặng lẽ đã in
dấu sâu đậm lên dáng vẻ:
+ Sống lùi lũi lặng thầm như con rùa nuôi sau xó cửa
+ Chỉ biết làm bạn với ngọn lửa, tìm kiếm hơi ấm, sự an ủi từ ngọn lửa, cô độc âm thầm như một cái bóng
+ Lúc nào cũng vậy, dù làm gì, ở đâu, Mị cũng cúi mặt, mặt buồn rười rượi
=> Cuộc sống đau khổ, tủi cực đã lấy đi của Mị tất cả sức sống, niềm vui
b Sức sống tiềm tàng:
* Đêm tình mùa xuân:
Những yếu tố tác động:
- Cảnh Tết ở Hồng Ngài: “Hồng Ngài năm ấy ăn tết giữa lúc gió thổi vào cỏ gianh vàng ửng, gió và rét rất dữ dội Nhưng trong các làng Mèo Ðỏ, những chiếc váy hoa đã đem ra phơi trên những mỏm đá xoè như con bướm sặc sỡ Ðám trẻ đợi tết, chơi quay, cười ầm trên sân chơi trước nhà” Đất trời hồi xuân, cảnh mùa xuân
tươi vui, tràn đầy sức sống Những sắc màu rực rỡ, những thanh âm rộn rã của mùa xuân làm ấm lên cõi lòng băng giá của Mị
- Tiếng sáo “lấp ló ngoài đầu núi”, tiếng sáo rủ bạn đi chơi: “Mị ngồi nhẩm thầm bài hát của người đang thổi” những giai điệu quen thuộc khơi gợi ký ức đẹp
đẽ
- Men rượu: “Mị lén lấy hũ rượu, uống ực từng bát Rồi say, Mị lịm mặt ngồi đấy,… nhưng lòng Mị thì đang sống về ngày trước Đã từ nãy Mị thấy phơi phới trở lại, trong lòng đột nhiên vui sướng như những đêm Tết ngày trước” Rượu đã làm
Mị quên đi thực tại, gọi quá khứ quay về, đánh thức ở Mị ý thức về bản thân, khát vọng muốn giao lưu, muốn hưởng thụ, muốn gặp gỡ
Diễn biến tâm trạng, hành động:
- Nhận ra tiếng sáo mùa xuân “vọng lại, thiết tha bổi hổi” , nhẩm theo tiếng sáo
- âm thanh của hoài niệm đưa Mị về quá khứ Mị thoát khỏi tình trạng “ngủ đông”, những cảm xúc, nhận thức bắt đầu quay về
- Uống rượu “Mị lén lấy hũ rượu, cứ uống ực từng bát” Cảnh Mị uống rượu
đã thể hiện chân thực những biến đổi âm thầm mà dữ dội trong tâm hồn người đàn bà
tưởng như đã nguội tắt sức sống: uống ực từng bát - uống như để say, để quên, uống
Trang 3như một người đang chết khát, uống như muốn dùng cái men say của rượu để dìm đi những nuối tiếc, khát khao và phẫn uất đột ngột bùng cháy trong lòng, uống như muốn mượn cái đắng cay của rượu làm vơi đi những cay đắng trong lòng (Liên hệ: Chinh phụ ngâm khúc, Tự tình), bởi với bữa rượu này, quá khứ tươi đẹp ùa về và bị
nhấn chìm bởi thực tại nghiệt ngã “Ngày trước Mị thổi sáo giỏi Mùa xuân này, Mị uống rượu bên bếp và thổi sáo…” >< “A Sử với Mị không có lòng với nhau mà vẫn phải ở với nhau…”
- Mị “đứng dậy, từ từ bước vào bước buồng” như một thói quen, “ngồi xuống giường, trông ra cửa sổ lỗ vuông mờ mờ trăng trắng”, và chính trong căn buồng đó, lần đầu tiên sau bao năm, Mị nhận thức được chính mình: “Mị trẻ lắm Mị vẫn còn trẻ Mị muốn đi chơi.” Ý thức bản thân trỗi dậy, những cảm xúc ùa về, “Mị thấy phơi phới trở lại, trong lòng đột nhiên vui sướng…”, và khát vọng hạnh phúc cũng mãnh liệt tuôn trào: “Mị muốn đi chơi Bao nhiêu người có chồng cũng đi chơi Tết”
Nhưng cũng chính trong lúc đó, Mị lại rơi vào hố sâu tuyệt vọng: “A Sử với Mị không
có lòng với nhau mà vẫn phải ở với nhau Nếu có nắm lá ngón trong tay lúc này, Mị
sẽ ăn cho chết ngay, chứ không buồn nhớ lại nữa Nhớ lại, chỉ thấy nước mặt ứa ra.”
Mị thức tỉnh hoàn toàn, nhưng quá khứ, hiện tại cùng giằng xé (nghệ thuật đồng
hiện) khiến Mị đau đớn, một lần nữa nghĩ đến cái chết Tiếng sáo lại xuất hiện,“Mà tiếng sáo gọi bạn vẫn lửng lơ bay ngoài đường ”, nâng đỡ Mị, khiến Mị quên đi đau
khổ và bắt đầu hành động để được trở lại là chính mình
- Những hành động diễn ra trong vô thức, chịu sự chi phối, ám ảnh của tiếng sáo
đang“rập rờn trong đầu Mị” Mị không còn chú ý đến thực tại, Mị hành động theo
sự thôi thúc, giục giã của ước mơ, khát vọng "đến góc nhà, lấy ống mỡ xắn một miếng, bỏ thêm vào đĩa đèn cho sáng", “quấn lại tóc, với tay lấy cái váy hoa vắt ở phía trong vách, rút thêm cái áo" để “đi chơi” Tiếng sáo kéo Mị ra khỏi tình cảnh
bi đát, chuyển hóa thành hành động Những câu văn ngắn với nhiều động từ, nhịp văn dồn dập diễn tả hành động nối tiếp - chi tiết cụ thể nhưng lại hàm chứa ý nghĩa ẩn dụ sâu sắc: vừa là niềm mong ước được sống cuộc sống tươi sáng, mới mẻ, đẹp đẽ hơn, vừa là những hành động đấu tranh lặng lẽ, tự phát nhưng thật quyết liệt của Mị với số phận
(Nhưng A Sử đã tàn nhẫn trói Mị vào cột khi biết được ý định của Mị)
- Sau khi bị trói: Mị nửa mê nửa tỉnh, chập chờn giữa khát vọng và hiện thực,
giữa tiềm thức và ý thức Trong tiếng sáo dặt dìu “đưa Mị đi theo những cuộc chơi, những đám chơi”, Mị quên đi thực tại
=> Tác giả phân tích sâu sắc tâm trạng của Mị bằng ngòi bút phân tích tâm lý sắc sảo 2 chi tiết tiếng sáo và men rượu hỗ trợ cho nhau: tiếng sáo khơi gợi quá khứ, thôi thúc giục giã Mị hành động; men rượu giúp lãng quên thực tại, tiếp thêm sức mạnh cho Mị Tiếng sáo là 1 chi tiết nghệ thuật có giá thị thẩm mỹ cao được tác giả dụng công xây dựng
-“Mị vùng bước đi”><”chân tay đau không cựa được”, “chỉ còn nghe tiếng chân ngựa đạp vào vách” Mị thức tỉnh, đau đớn, “thổn thức nghĩ mình không bằng con ngựa” =>Mị phải sống trong giằng xé đau đớn giữa những khát khao cháy
bỏng vừa hồi sinh và thực tại phũ phàng đang hiện hữu ngay trong sợi dây trói và căn buồng giam đầy bóng tối
Trang 4=> Mị đã tỉnh táo nhận ra thân phận trâu ngựa của mình Khi đã nhận ra sự khổ
ải, cảm nhận về sự khổ ải, từ nay Mị sẽ không thể yên ổn với những ý nghĩ buông xuôi, cam chịu của mình để tiếp tục sống cảnh trâu ngựa cho đến chết Khát vọng hạnh phúc, khát vọng tình yêu trong tuổi trẻ đã hồi sinh, đã bị vùi dập nhưng rồi sẽ lại bùng lên trở lại
A Sử chỉ có thể trói buộc thân xác Mị, ngăn cản hành động đi chơi của Mị chứ không thể ngăn cản sức sống mãnh liệt vẫn đang dâng trào trong lòng Mị Mị đã thật sự thức tỉnh Tô Hoài đã thể hiện rất rõ sức sống tiềm tàng, mãnh liệt trong tâm hồn Mị - biểu tượng cho ước mơ, tuổi trẻ, tình yêu, sức sống của Mị.
* Đêm đông trên rẻo cao:
- Lúc đầu: “Mị vẫn thản nhiên thổi lửa hơ tay Nếu A Phủ là cái xác chết đứng đấy thì cũng thế thôi” Mị dửng dưng, vô cảm trước nỗi đau khổ của người khác.
- Khi nhìn thấy “một dòng nước mắt lấp lánh bò xuống hai hõm má đã xám đen lại…”, Mị thay đổi Giọt nước mắt của A Phủ đã nhen lên ở Mị ngọn lửa tâm hồn
vốn đã lụi tàn
+ Mị nhớ lại quá khứ: Đêm mùa xuân năm trước Mị cũng bị trói như thế, người đàn bà đời trước cũng bi trói đến chết thương thân xót phận mình, đồng cảm với
người khác có nỗi đau khổ giống mình Mị biết rõ cái chết sẽ đến với A Phủ: “Cơ chừng này chỉ đêm mai là người kia sẽ chết, chết đau, chết đói, chết rét, phải chết… Người kia việc gì mà phải chết” câu văn ngắn, phép điệp cái chết vô cùng đau
đớn, phi lý, không thể nào tránh khỏi
+ Mị nhận thức được tội ác của cha con thống lí: “Trời ơi, nó bắt trói đứng người
ta đến chết… Chúng nó thật độc ác…” Thương cảm cho A Phủ, Mị ý thức được bước đường cùng đầy oan uổng của một người đàn ông vốn can đảm, mạnh mẽ nhất Hồng Ngài tiếng nói tố cáo mạnh mẽ tội ác của bọn thống trị miền núi
+ Mị lo sợ hốt hoảng, tưởng tượng khi A Phủ đã trốn được thì “Mị sẽ phải trói thay vào đấy”, nhưng lúc này, nỗi lo cho A Phủ đã lấn át nỗi sợ cho bản thân Mị đi
đến hành động can đảm, liều lĩnh, nhanh gọn và dứt khoát: Cắt dây trói giải cứu cho A Phủ
+ Sau khi “rút con dao nhỏ cắt lúa, cắt nút dây mây” giải thoát cho A Phủ, Mị
“hoảng hốt” bản năng sống trỗi dậy mạnh mẽ, và 1 lần nữa, Mị quyết định trong
tích tắc: “Ở đây thì chết mất” Mị chạy theo A Phủ quyết định, hành động làm
thay đổi cả cuộc đời của Mị
Hành động của Mị thể hiện vẻ đẹp tình người của những người lao động Đây
là hành động tất yếu sau những gì đã diễn ra với Mị từ đêm tình mùa xuân đến đêm cứu A Phủ, là một hành trình tìm lại chính mình và tự giải thoát mình Đó là con đường giải thoát duy nhất, cứu người cũng là tự cứu mình
* Tài năng của nhà văn trong nghệ thuật miêu tả tâm lí nhân vật: Diễn biến tâm lí tinh tế được miêu tả từ nội tâm đến hành động Bản thân các chi tiết nghệ thuật mang giá trị tố cáo sâu sắc
Thông điệp của tác giả:
Trang 5+ Khi sức sống tiềm tàng trong con người được hồi sinh thì nó là ngọn lửa không thể dập tắt, nó tất yếu chuyển thành hành động phản kháng táo bạo, chống lại mọi sự chà đạp, lăng nhục để cứu cuộc đời mình.
+ Những người bị áp bức phải tự cứu lấy mình, không nên trông chờ vào sự cứu giúp của người khác