DIỄN BIẾN TÂM TRẠNG MỊ TRONG ĐÊM MÙA ĐÔNG

DIỄN BIẾN TÂM TRẠNG MỊ TRONG ĐÊM MÙA ĐÔNG Đề bài Phân tích diễn biến tâm lý của nhân vật Mị trong đêm mùa đông cứu A Phủ (Vợ chồng A Phủ Tô Hoài), từ đó khẳng định sức sống của lòng nhân hậu và khát v.

DIỄN BIẾN TÂM TRẠNG MỊ TRONG ĐÊM MÙA ĐÔNG

Đề bài: Phân tích diễn biến tâm lý của nhân vật Mị trong đêm mùa đông cứu A Phủ (Vợ chồng A Phủ - Tô Hoài), từ đó khẳng định sức sống của lòng nhân hậu và khát vọng tự do của mị

BÀI LÀM:

MẪU 1:

Lang thang trong cõi ta bà, Basho chợt đón lấy nhành hương mà cất lên tiếng thở nhẹ nhàng :

“Mùi hoa mơ ơi Con đường núi mọc Bỗng nhiên mặt trời.”

Còn ta khi lang thang trong cõi thơ văn ta được gì ? Đó là những khung cảnh , những con người, những câu chuyện của những vùng đất mới lại được cô đọng trong giọng văn dạt dào trầm ấm , tha thiết cho thân phận con người Tô Hoài , từ trang văn của mình trong đêm đông đã phác lên những nét vẽ thật sống động và mãnh liệt của khát vọng sông và sức sống mãnh liệt của lòng nhân hậu của con người trong nhân vật Mị Để từ con chữ ấy, người đọc lại nỗ lực hơn để đấu tranh cho hạnh phúc của chính mình

Trong làng văn của Việt Nam, Tô Hoài đứng vào bậc “trưởng lão “ , cả về tuổi đời , tuổi văn

và cả gia tài đồ sộ mà ông đã cống hiến cho văn học nước nhà Ông là cây bút hàng đầu về hồi kí, sáng tác về loài vật và đặc biệt nhất là thể loại truyện ngắn Đề tài ưa thích của ông là những buồn vui trên mọi nẻo đường Hà Nội, là cuộc sống và phong tục của người dân miền núi Tây Bắc Hình như ngòi bút của Tô Hoài bao giờ cũng thấm đẫm thứ mực chắt ra từ sự giao hòa đến thân thương những gì thân thuộc với tâm hồn ông Viết về Hà Nội, Tô Hoài viết bằng trái tim của một đứa con ôm lấy quê hương mà nhặt lấy những hạt ngọc của xứ sở Viết về người miền núi, nhất là trong tác phẩm vợ chồng A Phủ , ông đã chạm đến ở một tầng bậc nào đó , những nỗi đau và niềm khát khao sâu kín của người lao động nghèo – những người đã cùng ông trải qua những năm cơ khổ chống Pháp Bởi thế mỗi trang viết của Tô Hoài là một cuộc dò tìm bằng trái tim để chạm đến những góc nhỏ , những ẩn khuất lớn , những khát vọng tiềm tàng trong con người Đoan trích “Vợ chồng A Phủ” : là phần đầu của tác phẩm “Vợ chồng A Phủ” , đồng thời cũng là phần hay nhất trong truyện ngắn này Cuộc sống người lao động miền núi được Tô Hoài tải dựng như những tảng đá phiêu nham mà ở đó ông xót xa khắc những nét nổi chìm nó hiển hiện cả những bất hạnh tột cùng lẫn sức sống tột bậc của con người.Cái nét chạm khắc đó kết tinh hoàn hảo trong nhân vật

Mị với tất cả những biến động trong số phận, trong tâm lý của cô trong đêm tình mùa xuân

Ở trong đêm mùa đông giá rét , người ta đã nhìn thấy một Mị thật chín chắn trong những nhận thức về tình thương và khát vọng sống Và người ta cũng đã nhận ra được sức sống bất diệt của tình thương và khát khao sống trong mỗi con người

Đêm tình mùa xuân đã mở ra trong Mị một thế giới khác , một thế giới của những niềm hy vọng mới, một thế giới không còn quẩn quanh trong cuộc sống của con trâu, con ngựa “vùi đầu việc làm cả đêm lẫn ngày.” Tuy nhiên đêm xuân đi để lại bao tiếc nuối và sự mơ hồ

trong tâm trí Mị Mị lại trở về ngày trước, vô cảm với thế giới trong đêm mùa đông

“Những đêm đông trên núi cao dài và buồn , không có bếp lửa sưởi kia Mị cũng đến chết héo.” “Dài” và”buồn” –một cảm nhận rất con người Cái dài và buồn ấy của ngày đông phần nào cho thấy Mị đã lấy lại ý thức về thời gian và cảm nhận được những nỗi buồn vui của chính mình Từ đêm tình mùa xuân , biết bao nhiêu than hồng dưới đáy tro tàn đã được khơi lại trong tâm hồn người con gái ấy Nhưng Mị vẫn chưa lấy lại được điều quan trọng nhất của tâm hồn con người Đó là nỗi giao cảm với người xung quanh Thấy A Phủ bị trói đứng, Mị vẫn thản nhiên “thổi lửa hơ tay.” Mị không mảy may đau khổ hay tiếc thương.”Nếu A Phủ là cái xác chết ở đứng đấy , cũng thế thôi Mị vẫn trở dậy, vẫn sưởi lửa

hơ tay Mị vẫn chỉ biết đến ngọn lửa.” Ngọn lửa kia là thứ ánh sáng duy nhất mà Mị có được bấy giờ “Nếu không có bếp lửa sưởi kia thì Mị cũng đến chết héo.” Ngọn lửa giúp Mị bớt rét Ngọn lửa ấy hiện diện ở đấy để Mị bớt cô đơn , hiu quạnh , trống trải bởi ít nhất nhờ ngọn lửa “mỗi đêm, Mị dậy ra thổi lửa hơ tay , hơ lưng , không biết bao nhiêu lần.” Sự quẩn quanh của Mị đã thể hiện sự trơ lì của Mị trong những tháng ngày vô nghĩa : không tình yêu , không tự do Tuy nhiên ngọn lửa ấy đã tạo cho hai con người đau khổ gặp nhau “Ngọn lửa sưởi bùng lên , cùng lúc ấy thì Mị cũng nhìn sang , thấy mắt A Phủ trừng trừng, mới biết A Phủ còn sống.” Bởi Mị đã chai sạn Bởi lòng Mị đã chết từ cái đêm mùa xuân của nhiều tháng ngày về trước, chết trong sự tàn nhẫn của A Sử, trong “tiếng chân ngựa đạp vào vách” , trong tiếng sáo xa dần rồi chìm trong đêm tối Sự “thản nhiên” của Mị là sự hồi đáp của những tháng ngày đau khổ , lụi tàn trong sự đánh mất hy vọng và khát khao hạnh phúc Mị

đã tê liệt về ý thức :”Có đêm A Sử chợt về , thấy Mị ngồi đấy , A Sử đánh Mị ngã ngay xuống cửa bếp Nhưng đêm sau Mị vẫn ra sưởi như đêm trước.” “Thản nhiên” nghĩa là chúng ta trở nên vô tình với sự biến chuyển của thế giới quanh mình “Thản nhiên” có thể là

vì chúng ta biết nhưng chúng ta cố tình lãng quên đi một ai đó,một điều gì đó Hoặc trạng thái “thản nhiên” kia cũng là vì chúng ta đang đau đớn ,đang mệt nhoàng trong bi kịch của chính mình nên chúng ta chẳng còn có cảm giác vì thế giới quanh mình nữa Khi ấy lý trí rời

xa, cảm xúc khô cạn, chúng ta chỉ đang tiếp diễn cuộc sống chính mình bằng thói quen Sự thản nhiên của Mị vì vậy còn thể hiện cụ thể một quy luật tâm lý bình thường : khi không thấy được nỗi khổ của mình,người ta cũng chẳng thể thấy được nỗi khổ của người khác Bởi với họ, nỗi khổ ấy chỉ là một trong những điều rất bình thường mà họ phải trải qua mỗi tháng , mỗi ngày , mỗi năm và có khi là cả cuộc đời mình Mị của đêm mùa đông chỉ là một cái bóng trôi dạt vào hố đen của những ngày tháng lao khổ, bặt tăm

Sự chuyển biến của tâm trạng Mị chỉ đến khi giữa hàng chục cái buổi đêm sưởi lửa “Mị lé mắt trông sang, thấy hai mắt A Phủ cũng vừa mở, một dòng nước mắt lấp lánh bò xuống hai hõm má xám đen lại.” Chính dòng nước mắt tủi nhục của cuộc đời nô lệ của A Phủ đã hồi sinh sức sống mãnh liệt của lòng nhân hậu và tình thương người trong Mị Mị chạnh lòng

Mị tự thương xót cho chính mình Mị nhớ “trong bóng tôi , Mị đứng im lặng , như không biết mình đang bị trói.” “Nhiều lần khóc ,nước mắt chảy xuống miệng, xuống cổ , không biết lau đi được ” Lòng tổn thương, đau vỡ trái tim trong những lằn trói đầy oan nghiệt và

sự tàn độc của A Sử Và tiếng sáo kia cũng chợt biến mất , không về nữa Mị nhớ “tiếng ngựa đạp chân vào vách Mị thổn thức nghĩ mình không bằng con ngựa.” Những cảm giác đau đớn ngày ấy chợt hằn lên trên da thịt Mị sự rạn nứt đau khổ :”Mị cựa quậy, xem mình còn sống hay chết Cổ tay , đầu , bắp chân bị dây trói siết lại, đau đứt từng mảnh thịt.” Trong cơn đau, Mị còn nhớ “sợi dây gai dưới băp chân vừa lỏng ra , Mị ngã sụp xuống”

nhưng sau đó Mị phải quên cả đau “đi hái thuốc cho chồng”.Trong thoáng của nỗi nhớ, Mị lại thương mình Khi ý thức trở về, Mị bắt đầu biết xót, biết đồng cảm cho người đồng cảnh ngộ - A Phủ :”Trời ơi , nó bắt trói người kia đến chết thì thôi.” Bởi lẽ Mị đã nhìn thấy mình trong cái dáng vẻ nhếch nhác thảm hại của A Phủ Tình thương trở về Tình thương ấy dẫn dắt nhận thức của Mị về thực tại tàn khốc, về thân phận bé nhỏ, đáng thương của con người Câu chuyện về người đàn bà bị trói đến chết lại lần về trong tâm trí Mị Lòng căm phẫn bấy lâu bùng cháy.”Chúng nó thật độc ác” Chúng nó sẵn sàng kết thúc cuộc sống của một con người chỉ vì sự ích kỷ và độc đoán của mình Chúng có thể quẳng những ước mơ , tương lai của người khác chỉ vì chúng muốn khẳng định quyền lực của mình, khẳng định sự vô lý của mình Mị thấy sự bất công phi lý :”Cơ chừng này chỉ đêm mai là người kia chết, chết đau , chết đói, chết rét, phải chết…” Cái chết sẽ lại rình rập trong những khát vọng ham sống của một con người A Phủ sẽ chết Người con trai mạnh mẽ ấy trong những lần hiếm hoi khóc lại trong khoảnh khắc anh ta sắp phải đón nhận một cái chết đầy oan ức Giot nước mắt thay đổi Mị không chỉ vì nó gợi cho Mị những kí ức về một thời đã qua , gợi sự dằn xé đau đớn

vì một cái chết oan ức mà còn vì nó gợi cho Mị ý thức đấu tranh với những điều bất công , tàn nhẫn Một người con trai khi bị đánh , bị hành hạ vẫn không kêu ca “quỳ chịu đòn , chỉ

im như cái tượng đá” Một người con trai khi để hổ ăn mất nửa con bò nhà thống lý , vẫn dám cãi lại nhà thống lý Người con trai mang trong mình một tương lai tươi sáng như thế

mà lại phải chết Liệu điều này có đáng không? Và tình người cùng những nhận thức về sự tàn ác của bọn giai cấp thống trị đã trở thành động lực để Mị dũng cảm :”Mị rút con dao găm cắt lúa , cắt nút dây mây.”giải cứu A Phủ Nhưng rồi Mị sẽ ra sao khi liều lĩnh và táo bạo như thế? Tôi tự hỏi Mị có từng sợ hãi khi nghĩ đến :”Mị phải đứng trói thay vào đấy, Mị phải chết trên cái cọc ấy” chưa? Có lẽ là Mị đã từng phảng phất ý nghĩ đấy Nhưng trong thời khắc buộc con người phải đấu tranh , con người ta đã quên đi nỗi sợ Và hành động của

Mị chính là chiến thắng của tình thương , của lẽ phải Giong văn Tô Hoài trong quãng này vội vã và mạnh mẽ Những suy nghĩ , hành động và nhận thức nối tiếp nhau Để từ đó , từ trang văn , người đọc thêm tin vào bản chất tốt đẹp trong mỗi con người, tin rằng khi nó được thức tỉnh , nó sẽ không ngừng hành động hướng đến một cuộc sống nhân bản và tươi sáng Và vì vậy văn chương đã , đang và sẽ luôn “thức tỉnh tình yêu đối với con người và khát vọng tích cực đấu tranh cho lý tưởng nhân đạo và tiến bộ của loài người.” (Sô lô khốp)

A Phủ được giải thoát Bóng đen vẫn vây lấy Mị trong những sự đe dọa dành cho khát vọng sống mãnh liệt đang nhen nhóm trong Mị Khát vọng ấy trỗi dậy và lấn át trong tâm hồn Nó mang những nỗi sợ hãi ùa về Sự “hốt hoảng” của Mị là vì Mị thương mình , thương cho tương lai lại bị đày ải trong căn nhà, lại tiếp tục chôn thân cho đến chết trong sự tàn độc của nhà thống lý Pá Tra Mị bây giờ không còn trơ lì trong nỗi đau nữa Và nỗi hốt hoảng ấy là nỗi sợ của người co niềm khát khao sống mãnh liệt mà chẳng ai có thể dập tắt nổi “Mị đứng lặng trong bóng tối.” Phút lặng yên của Mị là phút lặng yên của một con người trước bão tố cuộc đời , phút lặng yên của một con người đang chuyển mình để trở thành một con người

tự do Giua biết bao con chữ, Tô Hoài chỉ dành riêng một dòng để mở ra trong Mị những suy nghĩ và trăn trở Trong cái dòng chữ trơ trọi ấy, người ta cảm nhận biết bao cảm xúc đang dồn nén trong một con người đã phải sống và chịu đựng quá lâu trong cái khổ và sự bất công Và cũng trong cái dòng chữ ấy , người ta cảm thấy một điều gì đó thật lớn lao đang trỗi dậy Đó là sức sống của con người mà chẳng có một thế lực thần quyền , cường quyền nào có thể ngăn lấy nữa Đúng con người cần phải sống trong một cuộc đời tự do và

hạnh phúc và đấu tranh để được quyền tận hưởng cuộc sống ấy “Rồi Mị cũng vụt chạy ra…

Mị nói, thở trong hơi gió lạnh buốt A Phủ cho tôi đi… Ở đây thì tôi cũng sẽ chết mất.” Nếu bóng tối của đêm tình mùa xuân đã chôn vùi những nỗi khổ đau của Mị vào sự câm lặng thì bóng tối ấy lại trở về trong đêm đông để mở ra con đường để mình trở về cuộc sống của một con người tự do Mị chạy theo A Phủ chính là hành động chạy theo tiếng gọi mãnh liệt của khát vọng sống Bởi Mị biết nếu Mị ở lại , Mị sẽ bị trói thay vào chỗ của A Phủ Bởi Mị biết, nếu Mị không tự giải thoát,Mị sẽ chết ở đây một cách vô nghĩa Như vậy khát vọng sống đã giúp Mị chiến thắng nỗi sợ hãi của cái chết và tạo cho mình một con đường thoát khỏi sự ràng buộc , giành lại một cuộc sống xứng đáng hơn Khát vọng sống của Mị trong đêm mùa đông đã hồi sinh vẹn toàn cô Mị năm xưa trong dáng hình cô Mị hôm nay Tuy hành động của Mị không mạnh mẽ và trực tiếp như chị Dậu vùng chạy trong đêm chị thoát khỏi lão quan, các thế lực cường quyền , nhưng đúng lúc , hành động ấy lại đưa Mị thoát khỏi tổn thương Hành động ấy cũng không phải bộc phát kinh hoàng như hành động Chí Phèo giết Bá Kiến rồi tự sát Mà hành động ấy chỉ bằng con dao cắt lúa với những nhát dao kiên quyết , dứt khoát đã giúp Mị cắt đứt sợi dây của thần quyền , cường quyền trói buộc lâu nay để đòi quyền sống, quyền được làm người.Và hình ảnh A Phủ cùng Mị , “hai người lẳng lặng đỡ nhau lao chạy xuống dốc núi” chính là niềm tin của Tô Hoài vào sự chủ động của con người để phản kháng cái ác , khôi phục và bảo vệ một cuộc sống hạnh phúc

Những chặng đường tâm lý của Mị trong đêm đông có lẽ sẽ không để lại những chuyển biến mạnh mẽ trong tâm hồn người đọc nếu Tô Hoài không dụng công xây dựng nhân vật , cốt truyện bằng tài năng nghệ thuật của mình Tô Hoài đã tạo nên nhân vật Mị và những hành động của cô trong giọng trần thuật trầm tư , sâu lắng Từng tâm trạng tinh tế, từng chuỗi hành động nối tiếp nhau cứ thế nhập vào từng con chữ của trang văn tự nhiên , lúc thì nhẹ nhàng , lúc thì khắc khoải và lúc cũng thật dồn dập như khát vọng sống mãnh liệt trỗi dậy trong Mị Tô Hoài đã đặt Mị vào trong tình huống phức tạp, trong sự đấu tranh giữa ánh sáng và bóng tối : Đó là thứ ánh sáng của ngọn lựa trong đêm mùa đông và bóng tối trong căn bếp khô héo tình người và lòng người Đó cũng là thứ ánh sáng của hạnh phúc tương lai

và thứ bóng tối của hiện thực tàn nhẫn, đắng cay Nhưng Mị vẫn chiến thắng Khát vọng sống và lòng nhân hậu vẫn chiến thắng như một lời khẳng định của Tô Hoài đến bạn đọc muôn thế hệ rằng : Chỉ cần bạn còn khát khao sống , còn biết yêu thương thì bạn sẽ đủ sức mạnh để xóa bỏ những điều xấu xa , những điều tủn mủn lặt vặt đang vây lấy tâm hồn bạn, cuộc sống bạn và đe dọa lấy hạnh phúc của bạn

Nói về việc sáng tác “Truyện Tây Bắc” , Tô Hoài cho biết những ước vọng và những nỗ lực tạo nên những lời văn của mình : “ở mỗi nhân vật và trùm len tất cả miền Tây , tôi đã đưa vào một không khí vời vợi làm cho đất nước và con người bay bổng lên hơn, rời bỏ được cái ám ảnh tủn mủn, lặt vặt thường làm co quắp nhân vật và làm nhỏ bé vấn đề khung cảnh đi.” Và quả thật , tác phẩm Vợ chồng A Phủ vẫn lan thứ chất thơ của khát vọng sống mãnh liệt và tình người sâu nặng giữa đêm đông khắc nghiệt và lặng buốt Để từ đó , Vợ Chồng A Phủ đã trở thành những khúc thơ được cất lên từ những điệu hồn truyện ngắn để trở thành một lời nhắc nhở về một thời đã qua, là một lời thôi thúc con người vươn đến tương lai tươi sáng và tốt đẹp hơn

MẪU 2:

Trong làng văn của Việt Nam, Tô Hoài đứng vào bậc “trưởng lão “ , cả về tuổi đời , tuổi văn

và cả gia tài đồ sộ mà ông đã cống hiến cho văn học nước nhà Ông là cây bút hàng đầu về hồi kí, sáng tác về loài vật và đặc biệt nhất là thể loại truyện ngắn Đoan trích “Vợ chồng A

Phủ” là phần đầu của tác phẩm “Vợ chồng A Phủ”, một truyện ngắn xuất sắc in trong tập Truyện Tây Bắc, kết quả của chuyến thực tế lên vùng Tây Bắc của nhà văn Thông qua

diễn biến tâm trạng của nhân vật Mị trong đên cắt dây trói giải thoát cho A Phủ, tác giả đã miêu tả thành công quá trình nhân thức và hành động của người dân tộc miền núi từ chỗ cam chịu đến chỗ tự giải thoát cho chính mình ra khỏi sự thống trị tàn ác của bọn phong kiến miền núi

Cuộc sống người lao động miền núi được Tô Hoài tải dựng như những tảng đá phiêu nham

mà ở đó ông xót xa khắc những nét nổi chìm nó hiển hiện cả những bất hạnh tột cùng lẫn sức sống tột bậc của con người.Cái nét chạm khắc đó kết tinh hoàn hảo trong nhân vật Mị với tất cả những biến động trong số phận, trong tâm lý của cô trong đêm tình mùa xuân Ở trong đêm mùa đông giá rét , người ta đã nhìn thấy một Mị thật chín chắn trong những nhận thức về tình thương và khát vọng sống Và người ta cũng đã nhận ra được sức sống bất diệt của tình thương và khát khao sống trong mỗi con người

Đêm tình mùa xuân đã mở ra trong Mị một thế giới khác, một thế giới của những niềm hy

vọng mới, một thế giới không còn quẩn quanh trong cuộc sống của con trâu, con ngựa “vùi đầu việc làm cả đêm lẫn ngày” Tuy nhiên đêm xuân đi để lại bao tiếc nuối và sự mơ hồ

trong tâm trí Mị Mị lại trở về ngày trước, vô cảm với thế giới trong đêm mùa

đông “Những đêm đông trên núi cao dài và buồn, không có bếp lửa sưởi kia Mị cũng đến chết héo” “Dài” và”buồn” – một cảm nhận rất con người Cái dài và buồn ấy của ngày

đông phần nào cho thấy Mị đã lấy lại ý thức về thời gian và cảm nhận được những nỗi buồn vui của chính mình

Từ đêm tình mùa xuân, biết bao nhiêu than hồng dưới đáy tro tàn đã được khơi lại trong tâm hồn người con gái ấy Nhưng Mị vẫn chưa lấy lại được điều quan trọng nhất của tâm hồn con người Đó là nỗi giao cảm với người xung quanh Thấy A Phủ bị trói đứng, Mị vẫn thản

nhiên “thổi lửa hơ tay” Mị không mảy may đau khổ hay tiếc thương “Nếu A Phủ là cái xác chết ở đứng đấy, cũng thế thôi Mị vẫn trở dậy, vẫn sưởi lửa hơ tay Mị vẫn chỉ biết đến ngọn lửa” Ngọn lửa kia là thứ ánh sáng duy nhất mà Mị có được bấy giờ “Nếu không có bếp lửa sưởi kia thì Mị cũng đến chết héo” Ngọn lửa giúp Mị bớt rét Ngọn lửa ấy hiện diện ở đấy để Mị bớt cô đơn, hiu quạnh, trống trải bởi ít nhất nhờ ngọn lửa “mỗi đêm, Mị dậy ra thổi lửa hơ tay, hơ lưng, không biết bao nhiêu lần”.

Sự quẩn quanh của Mị đã thể hiện sự trơ lì của Mị trong những tháng ngày vô nghĩa: không tình yêu, không tự do Tuy nhiên ngọn lửa ấy đã tạo cho hai con người đau khổ gặp

nhau “Ngọn lửa sưởi bùng lên, cùng lúc ấy thì Mị cũng nhìn sang , thấy mắt A Phủ trừng trừng , mới biết A Phủ còn sống” Bởi tâm hồn Mị đã chai sạn, lòng Mị đã chết từ cái đêm mùa xuân của nhiều tháng ngày về trước, chết trong sự tàn nhẫn của A Sử, trong “tiếng chân ngựa đạp vào vách”, trong tiếng sáo xa dần rồi chìm trong đêm tối Sự “thản nhiên” của Mị là sự hồi đáp của những tháng ngày đau khổ , lụi tàn trong sự đánh mất hy

vọng và khát khao hạnh phúc

Mị đã tê liệt về ý thức: “Có đêm A Sử chợt về, thấy Mị ngồi đấy, A Sử đánh Mị ngã ngay xuống cửa bếp Nhưng đêm sau Mị vẫn ra sưởi như đêm trước.” “Thản nhiên” nghĩa là chúng ta trở nên vô tình với sự biến chuyển của thế giới quanh mình “Thản nhiên” có thể

là vì chúng ta biết nhưng chúng ta cố tình lãng quên đi một ai đó,một điều gì đó Hoặc trạng thái “thản nhiên” kia cũng là vì chúng ta đang đau đớn ,đang mệt nhàng trong bi kịch của chính mình nên chúng ta chẳng còn có cảm giác vì thế giới quanh mình nữa Khi ấy lý trí rời

xa, cảm xúc khô cạn, chúng ta chỉ đang tiếp diễn cuộc sống chính mình bằng thói quen Sự thản nhiên của Mị vì vậy còn thể hiện cụ thể một quy luật tâm lý bình thường: khi không thấy được nỗi khổ của mình,người ta cũng chẳng thể thấy được nỗi khổ của người khác Bởi với họ, nỗi khổ ấy chỉ là một trong những điều rất bình thường mà họ phải trải qua mỗi tháng, mỗi ngày, mỗi năm và có khi là cả cuộc đời mình Mị của đêm mùa đông chỉ là một cái bóng trôi dạt vào hố đen của những ngày tháng lao khổ Bặt tăm

Sự chuyển biến của tâm trạng Mị chỉ đến khi giữa hàng chục cái buổi đêm sưởi lửa “Mị lé mắt trông sang, thấy hai mắt A Phủ cũng vừa mở, một dòng nước mắt lấp lánh bò xuống hai hõm má xám đen lại.” Chính dòng nước mắt tủi nhục của cuộc đời nô lệ của A Phủ đã

hồi sinh sức sống mãnh liệt của lòng nhân hậu và tình thương người trong Mị Mị chạnh

lòng Mị tự thương xót cho chính mình Mị nhớ “trong bóng tôi, Mị đứng im lặng, như không biết mình đang bị trói.” “Nhiều lần khóc, nước mắt chảy xuống miệng, xuống cổ , không biết lau đi được” Lòng tổn thương, đau vỡ trái tim trong những lằn trói đầy oan

nghiệt và sự tàn độc của A Sử Và tiếng sáo kia cũng chợt biến mất, không về nữa Mị

nhớ “tiếng ngựa đạp chân vào vách Mị thổn thức nghĩ mình không bằng con ngựa”.

Những cảm giác đau đớn ngày ấy chợt hằn lên trên da thịt Mị sự rạn nứt đau khổ : “Mị cựa quậy, xem mình còn sống hay chết Cổ tay, đầu, bắp chân bị dây trói siết lại, đau đứt từng mảnh thịt” Trong cơn đau, Mị còn nhớ “sợi dây gai dưới băp chân vừa lỏng ra, Mị ngã sụp xuống” nhưng sau đó Mị phải quên cả đau “đi hái thuốc cho chồng” Trong thoáng của

nỗi nhớ, Mị lại thương mình Khi ý thức trở về, Mị bắt đầu biết xót, biết đồng cảm cho

người đồng cảnh ngộ – A Phủ: “Trời ơi , nó bắt trói người kia đến chết thì thôi” Bởi lẽ Mị

đã nhìn thấy mình trong cái dáng vẻ nhếch nhác thảm hại của A Phủ Tình thương trở về Tình thương ấy dẫn dắt nhận thức của Mị về thực tại tàn khốc, về thân phận bé nhỏ, đáng thương của con người

Câu chuyện về người đàn bà bị trói đến chết lại lần về trong tâm trí Mị Lòng căm phẫn bấy

lâu bùng cháy: “Chúng nó thật độc ác” Chúng nó sẵn sàng kết thúc cuộc sống của một con

người chỉ vì sự ích kỷ và độc đoán của mình Chúng có thể quẳng những ước mơ, tương lai của người khác chỉ vì chúng muốn khẳng định quyền lực của mình, khẳng định sự vô lý của

mình Mị thấy sự bất công phi lý : “Cơ chừng này chỉ đêm mai là người kia chết, chết đau , chết đói, chết rét, phải chết…” Cái chết sẽ lại rình rập trong những khát vọng ham sống của

một con người A Phủ sẽ chết Người con trai mạnh mẽ ấy trong những lần hiếm hoi khóc lại trong khoảnh khắc anh ta sắp phải đón nhận một cái chết đầy oan ức

Giot nước mắt thay đổi Mị không chỉ vì nó gợi cho Mị những kí ức về một thời đã qua, gợi

sự dằn xé đau đớn vì một cái chết oan ức mà còn vì nó gợi cho Mị ý thức đấu tranh với những điều bất công, tàn nhẫn Một người con trai khi bị đánh, bị hành hạ vẫn không kêu

ca “quỳ chịu đòn, chỉ im như cái tượng đá” Một người con trai khi để hổ ăn mất nửa con

bò nhà thống lý, vẫn dám cãi lại nhà thống lý Người con trai mang trong mình một tương

lai tươi sáng như thế mà lại phải chết Liệu điều này có đáng không? Và tình người cùng những nhận thức về sự tàn ác của bọn giai cấp thống trị đã trở thành động lực để Mị dũng

cảm : “Mị rút con dao găm cắt lúa , cắt nút dây mây” giải cứu A Phủ Nhưng rồi Mị sẽ ra sao khi liều lĩnh và táo bạo như thế? Tôi tự hỏi Mị có từng sợ hãi khi nghĩ đến : “Mị phải đứng trói thay vào đấy, Mị phải chết trên cái cọc ấy” chưa?

Có lẽ là Mị đã từng phảng phất ý nghĩ đấy Nhưng trong thời khắc buộc con người phải đấu tranh, con người ta đã quên đi nỗi sợ Và hành động của Mị chính là chiến thắng của tình thương, của lẽ phải Giong văn Tô Hoài trong quãng này vội vã và mạnh mẽ Những suy nghĩ, hành động và nhận thức nối tiếp nhau Để từ đó, từ trang văn, người đọc thêm tin vào bản chất tốt đẹp trong mỗi con người, tin rằng khi nó được thức tỉnh, nó sẽ không ngừng hành động hướng đến một cuộc sống nhân bản và tươi sáng Và vì vậy văn chương đã , đang

và sẽ luôn “thức tỉnh tình yêu đối với con người và khát vọng tích cực đấu tranh cho lý tưởng nhân đạo và tiến bộ của loài người.”

A Phủ được giải thoát Bóng đen vẫn vây lấy Mị trong những sự đe dọa dành cho khát vọng sống mãnh liệt đang nhen nhóm trong Mị Khát vọng ấy trỗi dậy và lấn át trong tâm hồn Nó

mang những nỗi sợ hãi ùa về Sự “hốt hoảng” của Mị là vì Mị thương mình, thương cho

tương lai lại bị đày ải trong căn nhà, lại tiếp tục chôn thân cho đến chết trong sự tàn độc của nhà thống lý Pá Tra Mị bây giờ không còn trơ lì trong nỗi đau nữa Và nỗi hốt hoảng ấy là

nỗi sợ của người co niềm khát khao sống mãnh liệt mà chẳng ai có thể dập tắt nổi “Mị đứng lặng trong bóng tối” Phút lặng yên của Mị là phút lặng yên của một con người trước

bão tố cuộc đời , phút lặng yên của một con người đang chuyển mình để trở thành một con người tự do

Giữa biết bao con chữ, Tô Hoài chỉ dành riêng một dòng để mở ra trong Mị những suy nghĩ

và trăn trở Trong cái dòng chữ trơ trọi ấy, người ta cảm nhận biết bao cảm xúc đang dồn nén trong một con người đã phải sống và chịu đựng quá lâu trong cái khổ và sự bất công

Và cũng trong cái dòng chữ ấy, người ta cảm thấy một điều gì đó thật lớn lao đang trỗi dậy

Đó là sức sống của con người mà chẳng có một thế lực thần quyền , cường quyền nào có thể ngăn lấy nữa Đúng con người cần phải sống trong một cuộc đời tự do và hạnh phúc và đấu tranh để được quyền tận hưởng cuộc sống ấy “Rồi Mị cũng vụt chạy ra… Mị nói, thở trong

hơi gió lạnh buốt: “A Phủ cho tôi đi… Ở đây thì tôi cũng sẽ chết mất” Nếu bóng tối của

đêm tình mùa xuân đã chôn vùi những nỗi khổ đau của Mị vào sự câm lặng thì bóng tối ấy lại trở về trong đêm đông để mở ra con đường để mình trở về cuộc sống của một con người

tự do Mị chạy theo A Phủ chính là hành động chạy theo tiếng gọi mãnh liệt của khát vọng sống Bởi Mị biết nếu Mị ở lại , Mị sẽ bị trói thay vào chỗ của A Phủ Bởi Mị biết, nếu Mị không tự giải thoát,Mị sẽ chết ở đây một cách vô nghĩa

Như vậy khát vọng sống đã giúp Mị chiến thắng nỗi sợ hãi của cái chết và tạo cho mình một con đường thoát khỏi sự ràng buộc, giành lại một cuộc sống xứng đáng hơn Khát vọng sống của Mị trong đêm mùa đông đã hồi sinh vẹn toàn cô Mị năm xưa trong dáng hình cô

Mị hôm nay Tuy hành động của Mị không mạnh mẽ và trực tiếp như chị Dậu vùng chạy trong đêm chị thoát khỏi lão quan, các thế lực cường quyền , nhưng đúng lúc, hành động ấy lại đưa Mị thoát khỏi tổn thương Hành động ấy cũng không phải bộc phát kinh hoàng như hành động Chí Phèo giết Bá Kiến rồi tự sát Mà hành động ấy chỉ bằng con dao cắt lúa với những nhát dao kiên quyết , dứt khoát đã giúp Mị cắt đứt sợi dây của thần quyền , cường

quyền trói buộc lâu nay để đòi quyền sống, quyền được làm người Và hình ảnh A Phủ cùng

Mị, “hai người lẳng lặng đỡ nhau lao chạy xuống dốc núi” chính là niềm tin của Tô Hoài

vào sự chủ động của con người để phản kháng cái ác, khôi phục và bảo vệ một cuộc sống hạnh phúc

Những chặng đường tâm lý của Mị trong đêm đông có lẽ sẽ không để lại những chuyển biến mạnh mẽ trong tâm hồn người đọc nếu Tô Hoài không dụng công xây dựng nhân vật, cốt truyện bằng tài năng nghệ thuật của mình Tô Hoài đã tạo nên nhân vật Mị và những hành động của cô trong giọng trần thuật trầm tư, sâu lắng Từng tâm trạng tinh tế, từng chuỗi hành động nối tiếp nhau cứ thế nhập vào từng con chữ của trang văn tự nhiên, lúc thì nhẹ nhàng, lúc thì khắc khoải và lúc cũng thật dồn dập như khát vọng sống mãnh liệt trỗi dậy trong Mị

Tô Hoài đã đặt Mị vào trong tình huống phức tạp, trong sự đấu tranh giữa ánh sáng và bóng tối: Đó là thứ ánh sáng của ngọn lựa trong đêm mùa đông và bóng tối trong căn bếp khô héo tình người và lòng người Đó cũng là thứ ánh sáng của hạnh phúc tương lai và thứ bóng tối của hiện thực tàn nhẫn, đắng cay Nhưng Mị vẫn chiến thắng Khát vọng sống và lòng nhân hậu vẫn chiến thắng như một lời khẳng định của Tô Hoài đến bạn đọc muôn thế hệ rằng : Chỉ cần bạn còn khát khao sống, còn biết yêu thương thì bạn sẽ đủ sức mạnh để xóa bỏ những điều xấu xa, những điều tủn mủn lặt vặt đang vây lấy tâm hồn bạn, cuộc sống bạn và

đe dọa lấy hạnh phúc của bạn

Nói về việc sáng tác “Truyện Tây Bắc”, Tô Hoài cho biết những ước vọng và những nỗ lực tạo nên những lời văn của mình : “Ơ mỗi nhân vật và trùm len tất cả miền Tây, tôi đã đưa vào một không khí vời vợi làm cho đất nước và con người bay bổng lên hơn, rời bỏ được cái ám ảnh tủn mủn, lặt vặt thường làm co quắp nhân vật và làm nhỏ bé vấn đề khung cảnh đi.” Và quả thật, tác phẩm Vợ chồng A Phủ vẫn lan thứ chất thơ của khát vọng sống mãnh liệt và tình người sâu nặng giữa đêm đông khắc nghiệt và lặng buốt Để từ đó, Vợ Chồng A Phủ cùng Hai đứa tẻ đã trở thành những khúc thơ được cất lên từ những điệu hồn truyện ngắn để trở thành một lời nhắc nhở về một thời đã qua, là một lời thôi thúc con người vươn đến tương lai tươi sáng và tốt đẹp hơn

HƯỚNG DẪN CHI TIẾT I.MỞ BÀI:

II THÂN BÀI

1 Khái quát

– Xuất xứ, hoàn cảnh ra đời của tác phẩm “Vợ chồng A Phủ”.

– Khái quát trước đoạn kết

Mị là cô gái trẻ đẹp, giàu tài năng của núi rừng Tây Bắc Vì món nợ cho vay nặng lãi của cha mẹ, Mị buộc phải làm con dâu gạt nợ trong nhà thống lý Cuộc sống thống khổ của chốn địa ngục trần gian khiến Mị chai sạn, vô cảm Đêm tình mùa xuân năm ấy, sức sống trỗi dậy, Mị uống rượu, thổi sáo, nhận thức được tuổi trẻ Mị thèm đi theo những cuộc chơi những đám chơi Nhưng A Sử đã chặn đứng khát vọng đó của Mị bằng một thúng sợi đay, hắn trói Mị vào cột Mị không cảm thấy bị trói, tâm hồn Mị vẫn đi theo tiếng gọi đêm tình

Chính sức sống đêm tình năm ấy đã tạo điều kiện cho sự bừng tỉnh nhận thức và cháy bùng lên ngọn lửa giải thoát cho A Phủ sau này Vì để hổ bắt mất một con bò nên A Phủ phải chịu trói, chờ chết Cha con nhà thống lí đã trói A Phủ vào cột A Phủ đang rơi vào tình trạng: chết đau, chết đói, chết rét, phải chết

2 Nội dung chính

2.1 Lúc đầu nhìn thấy A Phủ bị trói đứng vào cột, Mị không mảy may mủi lòng, không cảm xúc “Mị vẫn thản nhiên thổi lửa hơ tay Nếu A phủ là cái xác chết đứng đấy cũng thế thôi”.

Tâm trạng Mị lúc đầu là trạng thái VÔ CẢM: Sau đêm tình mùa xuân, Mị trở lại với

kiếp sống chai sạn, băng giá, tê liệt về cả thể xác lẫn tinh thần Những gì xảy ra xung quanh,

Mị không cần biết, không đoái hoài, không quan tâm Tâm hồn Mị như tê dại trước mọi chuyện Kể cả lúc ra sưởi lửa, bị: “A Sử đánh ngã xuống cửa bếp, hôm sau Mị vẫn thản nhiên ra sưởi lửa như đêm trước” Mị vô cảm với chính bản thân mình, không còn cảm nhận được nỗi đau đớn của thể xác, không còn cảm nhận được sự nhục nhã về tinh thần Thể xác

bị chà đạp, tinh thần bị lăng nhục, nhưng Mị vẫn dửng dưng, không tức giận, tủi hờn hay sợ hãi Khi Mị vô cảm với chính mình cũng là lúc mà Mị chẳng còn thiết tha đến mọi thứ xung quanh Mị vô cảm luôn với cả đồng loại của mình:“nếu A Phủ là cái xác chết đứng đấy, cũng thế thôi” Các từ ngữ “thản nhiên”, “cũng thế thôi” cho thấy sự thản nhiên, vô tâm đến lạnh lùng, vô cảm đến tàn nhẫn của Mị Đắng cay cho Mị – cô đã đánh mất luôn cả tình thương, lòng nhân ái mà bất cứ ở người phụ nữ nào cũng có Mị chỉ biết, chỉ còn ở với ngọn lửa Lửa cũng cô đơn, Mị cũng cô đơn Hai kẻ cô đơn ấy thức sưởi ấm cho nhau trong những đêm đông dài lạnh lẽo

2.2 Sau đó, tâm trạng Mị có sự thay đổi từ trạng thái vô cảm đến đồng cảm bởi giọt nước mắt của A Phủ, bởi sự thức dậy của lòng thương người:

Có nhà phê bình cho rằng: “Khi tình thương chạm vào trái tim thì cho dù sỏi đá cũng thành châu lệ” Quả đúng như vậy, dòng nước mắt của A Phủ đã đánh thức và làm hồi sinh lòng thương người trong Mị Chính nhờ ngọn lửa đêm ấy, Mị lé mắt trông sang và nhìn thấy: “một dòng nước mắt lấp lánh bò xuống hai hõm má đã xám đen lại” của A Phủ Dòng nước mắt ấy là nước mắt của kẻ đang hấp hối, nước mắt của một thân phận nô lệ đang bất lực, tủi nhục trước số phận Nước mắt A Phủ không chỉ chảy xuống đôi gò má xạm đen của anh mà còn chảy vào cả trái tim băng giá của Mị Trái tim vốn chỉ còn biết giá băng lại được dòng nước mắt ấy của A Phủ chạm đến Và giọt nước mắt ấy đã làm tan đi giá băng của trái tim Mị, đập vỡ bức tường vô hình cầm tù trái tim Mị; đã thức dậy trong Mị lòng thương người cùng cảnh ngộ Khi lòng thương người trỗi dậy, là lúc trái tim Mị quặn đau khi “trông người lại ngẫm đến mình” Mị chợt “nhớ lại đêm năm trước A Sử trói Mị, Mị cũng phải trói đứng thế kia Nhiều lần khóc, nước mắt chảy xuống miệng, xuống cổ, không lau đi được” Nhà văn không nói đến nỗi đau đớn về thể xác của A Phủ, không nói đến nỗi tủi nhục của A Phủ nhưng tất cả điều đó lại hiện lên tất cả qua suy nghĩ của Mị Mị đã cảm nhận nỗi đau của A Phủ bằng chính nỗi đau của mình Tài liệu này của thầy Phan Danh Hiếu

Từ đó Mị nhận thức rõ và căm thù sự độc ác của nhà Thống lí Pá Tra: Mị thốt lên

“Trời ơi, nó bắt trói đứng người ta đến chết, nó bắt mình chết cũng thôi, nó bắt trói đến chết người đàn bà ngày trước cũng ở cái nhà này” Mị nhận ra giá trị của con người, giá trị được sống nhưng lại bị bắt chết Từ nhận thức về thân phận con người, Mị nguyền rủa cha con nhà thống lí “Chúng nó thật độc ác” Khi một kẻ đang trong tình trạng mất hết ý thức lại nhận ra nguyên nhân của cái khổ mà mình gánh chịu thì đúng là một cuộc lội ngược dòng của ý thức Chắc chắn, ý thức này sẽ trỗi dậy, sẽ phản kháng mãnh liệt chứ không dừng lại ở đây

Từ lòng thương người và lòng căm thù, Mị nhận ra sự độc ác và bất công Mị phản kháng mãnh liệt cả trong suy nghĩ và hành động: từ cảnh ngộ của mình và những người

đàn bà bị hành hạ ngày trước, đến cảnh đau đớn và bất lực của A Phủ trước mắt, Mị nhận thấy “chúng nó thật độc ác”, thấy “người kia việc gì mà phải chết” Đó là sự nhận thức mang tính lý trí chứ không phải là cảm tính nữa Mị độc thoại với chính mình: “Cơ chừng này thì chỉ đêm mai là người kia chết, chết đau, chết đói, chết rét, phải chết Ta là thân đàn

bà, nó đã bắt ta về trình ma nhà nó rồi thì chỉ còn biết đợi ngày rũ xương ở đây mà thôi… Người kia việc gì phải chết?” Đoạn văn có sự điệp đi điệp lại một loạt từ “chết” như chính nỗi ám ảnh của Mị về cái chết Và đặt mình cùng A Phủ lên bàn cân của số phận Mị thấy,

Mị có chết cũng là tất yếu vì “Ta là thân đàn bà”; “Nó đã bắt ta về cúng trình ma nhà nó rồi thì đợi ngày rũ xương ở đây thôi” Nghĩ đến APhủ, Mị thấy phi lí “người kia việc gì mà phải chết” Trong suy nghĩ ấy, Mị đã nghiêng hết phần sống của mình cho A Phủ Đó là tấm lòng nhân ái bao la của cô gái vùng cao Tây Bắc Mị trân trọng giá trị con người, mạng sống con người Lòng thương người thức dậy trong Mị và đang hình thành hành động Tài liệu này của thầy Phan Danh Hiếu

Mị tưởng tượng rằng: “như có thể một lúc nào, biết đâu A Phủ chẳng đã trốn được rồi,

lúc ấy bố con Pá Tra sẽ bảo là Mị đã cởi trói cho nó, Mị liền phải trói thay vào đấy, Mị phải chết trên cái cọc ấy” Nếu như ngày trước Mị đã từng sợ chết thì bây giờ cái chết với Mị không còn là điều đáng sợ nữa Điều gì đã làm cho Mị không sợ hãi? Phải chăng đó là

lúc: Lòng thương người trong Mị đã lớn hơn tất cả mọi nỗi sợ hãi Tình thương ấy khiến

cô đi đến hành động cởi trói cho A Phủ: “Mị lấy con dao chấu nhỏ, cắt từng nút dây mây” Cuối cùng thì Mị đã cởi trói cho A Phủ Nhưng hành động cởi trói ấy cũng là hành động mà

Mị tự giải thoát cho chính mình Đây cũng là sự tất yếu của quá trình đấu tranh tâm lý

2.3 Đoạn văn cuối cùng tác giả diễn tả sự quật khởi của Mị với sức sống tiềm tàng mãnh liệt, sức phản kháng quyết liệt:

Đối mặt với hiểm nguy Mị cũng hốt hoảng “Mị đứng lặng trong bóng tối” Câu văn tách

thành một dòng riêng nằm chơi vơi ở giữa những câu chữ ngổn ngang Theo “nguyên lý tảng băng trôi” – hình ảnh Mị đứng lặng chỉ là phần nổi còn ẩn sau những câu chữ và hành động ấy của Mị là cuộc đấu tranh nội tâm dữ dội: sống hay là chết; tự do hay nô lệ; đi hay

ở ? Cuối cùng tiếng gọi tự do đã vẫy gọi Mị

Trong giây phút đối diện với bản án tử hình ấy lòng ham sống mãnh liệt đã thúc giục Mị chạy theo A Phủ Đoạn văn tiếp theo miêu tả hành động Mị toàn những động từ mạnh: “vụt chạy – băng đi – đuổi kịp – đã lăn – chạy – chạy xuống – nói – thở” Những động từ mạnh

ấy đã giúp Tô Hoài nhìn thấy được nội lực và sức phản kháng mạnh mẽ cháy bùng trong