Luân văn hệ thống giá trị tác phẩm những đêm trắng

MỤC LỤC MỞ ĐẦU 1 1 Tính cấp thiết lựa chọn đề tài 1 2 Đối tượng nghiên cứu 2 3 Phạm vi nghiên cứu 2 4 Phương pháp nghiên cứu 3 CHƯƠNG I NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ LÝ LUẬN, TÁC GIẢ VÀ TÁC PHẨM 4 1 1 Những v.

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết lựa chọn đề tài

Dostoyevsky được đánh giá là một trong những nhà văn lớn nhất của văn học Nga

và thế giới thế kỷ XIX Ông là “tượng đài lớn” trường tồn cùng nền văn học hiện đại

Hơn một thế kỷ, người ta vẫn say sưa đọc những tác phẩm của ông và đau đáu nghĩ

về chính mình Ngẫm ngợi về thân phận con người trong guồng quay của cuộc sống hiệnđại, khi bị thế lực vô hình của đồng tiền bủa vây Lúc đó, ta chợt nhận ra rằng: nếu đã lănlộn với cuộc đời, mà vẫn giữ được tấm lòng lương thiện, đến phút cuối cùng ấy mới làđiều khiến người ta ngưỡng mộ

Suốt mấy chục năm cầm bút Fyodor Dostoyevsky luôn trăn trở và mong mỏi thấuhiểu con người Điều đó được thể hiện rõ nét qua hàng loạt các tác phẩm của đại văn hào

như: Tội ác và trừng phạt, Anh em nhà Karamazov, Lũ người quỷ ám hay Chàng ngốc.

Nhiều người cho rằng khi viết về cái ác cũng như cái xấu, khó có ai vượt qua đượcDostoyevsky Ông viết về những mặt trái trong tâm hồn con người để tiếc thương chonhững số phận bị cướp đi quyền được sống một cuộc đời bình yên và hiền lành

Tài năng của Đại văn hào Dostoyevsky không chỉ được thể hiện trong tiểu thuyết

sử thi như Tội ác và Hình phạt, hay Anh em nhà Karamazov, tài năng của ông còn đượcthể hiện trong các hình thức truyện ngắn

Truyện của ông khai thác tâm lý con người trong bối cảnh chính trị, xã hội và tinhthần của xã hội Nga thế kỷ 19 Ông được giới phê bình đánh giá rất cao, phần lớn xemông là người sáng lập hay là người báo trước cho chủ nghĩa hiện sinh thế kỷ 20, chẳnghạn, Walter Kaufman xem Ghi chép dưới hầm là "tác phẩm về chủ nghĩa hiện sinh tuyệtvời nhất từng được viết”

Tập truyện Những đêm trắng chính là một trong những tác phẩm đem lại tiếng

vang lớn trong sự nghiệp sáng tác truyện ngắn của ông

Tác phẩm của Dostoyevsky có giá trị to lớn đối với đất nước Nga và đối với cảnhân loại, những giá trị đó không chỉ tồn tại ở thời kỳ tác giả đang sống mà nó còn tồn tại

đến ngày nay Một điển hình dễ thấy nhất là trong tác phẩm Những đêm trắng nếu như đó

là những lời nuối tiết, xót xa cho một nền văn minh truyền thống đang dần bị bỏ đi, đểthay vào đó là một nền văn minh mới – nền văn minh phương Tây Và trong thời đại ngàynay điều đó vẫn còn tác động đến người dân Nga, khi họ cố nhớ hay duy trì những đặttính đặc thù của quốc gia để có thể ngăn chặn sự lấn át của nền văn minh phương Tây Từ

đó cho thấy sự ảnh hưởng của Dostoyevsky đến ngày nay và đó cũng là một lý do nữa đểhđi vào nghiên cứu đề tài này

Ngoài ra nói đến Dostoyevsky còn nói đến sự tinh tế, sâu sắc trong cách xây dựngnhân vật, nghệ thuật miêu tả tâm lý mà tiêu biểu là những nhân vật bất tử, những hìnhtượng nghệ thuật đặc sắc, một trong những thành tựu của nền văn học Nga thế kỷ XIX

như: Raxcôpnhicôp (trong Tội ác và hình phạt), Đmitri – Ivan (trong Anh em nhà Caramazov), anh chàng thị dân và Naxtenka ( trong Những đêm trắng)

Mỗi nhân vật trong tác phẩm không chỉ được tác giả thổi vào những tính cách,hành động, ngôn ngữ mà còn thổi vào nó một luồng sinh khí, đó là những tư tưởng, tìnhcảm của chính bản thân tác giả Cho nên có thể nói nhân vật là một phần tư tưởng của tácgiả được thể hiện ra bên ngoài không qua lời nói, hành động mà qua hình tượng nhân vật

mà tác giả hướng tới

Những tác phẩm của Dostoyevsky sẽ rất trìu tượng nhưng khi ta đọc đi đọc lạinhiều lần, và đặc biệt khi hiểu về tình hình nước nga lúc bấy giờ thì mới thấy được trong

đó sự sâu xa, thâm túy, nỗi đau đời, tiếng kiêu thét lên trước số phận của những con ngườibất hạnh sống trong một xã hội dường như mất phương hướng

Chính vì vậy để có thể hiểu sâu hơn về bối cảnh nước Nga thế kỷ XIX, những tưtưởng, tình cảm của tác giả cũng như con người trong giai đoạn đó được tác giả gửi gắm

trong “Đêm Trắng” học viên chọn đề tài “Hệ thông giá trị tác phẩm Những Đêm Trắng của Dostoyevsky”để phân tích và tìm hiểu

2 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là “Hệ thông giá trị tác phẩm Những Đêm Trắng của Dostoyevsky Bên cạnh đó còn dựa vào một số tài liệu khác như sách, tạp chí, Internet

và một số bài viết về Dostoyevsky

3 Phạm vi nghiên cứu

Dostoyevsky là một trong những nhà văn bậc nhất của nước nga thế kỷ XIX vớinhiều tác phẩm nổi tiếng Song với đề tài này học viên chủ yếu tìm hiểu, đi sâu vào các

phương diện của tác phẩm Những Đêm trắng, từ giá trị nội dung đến giá trị hình thức để

có thể hiểu một cách sâu sắc nhất hệ giá trị mà tác phẩm đem lại

4 Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp nghiên cứu tìm tòi lịch sử nước Nga thời bấy giờ, bối cảnh xã hội Ngathế kỷ XIX, đời sống về vật chất lẫn tinh thần của người dân Nga ảnh hưởng như thế nàođến quan điểm và cảm quan sáng tác của tác giả

Phương pháp phân tích: Đây là phương pháp sử dụng những lí luận dựa trên những

tư liệu mà phương pháp lịch sử đã cung cấp để đi sâu vào những vấn đề trọng tâm.

Phương pháp tổng hợp: Sau khi đã phân tích trình bày các ý và đưa ra nhận xét,đánh giá các vấn đề vừa nêu thì tổng hợp lại để đưa ra kết luận cuối cùng

mật thiết đến ba mặt chính yếu của nhu cầu là sản xuất, tiêu thụ, sở hữu, của chủ thể kinh

tế ở bất kỳ cấp bậc nào (cá nhân, công ty, nhà nước, toàn thế giới) Các sự vật có khảnăng thỏa mãn nhu cầu con người ở dạng đơn lẻ, riêng biệt, nhưng giá trị của chúng đượcliên kết lại thành hệ thống thông qua sự tương tác của các nhu cầu chính yếu nói trên

Trong các ngôn ngữ phương Tây, thuật ngữ “giá trị bắt nguồn từ valere của tiếngLa-tinh có nghĩa là ‘khỏe mạnh, tốt, đáng giá’, ban đầu được dùng để chỉ việc một thứ gì

đó đáng giá, trước hết là theo nghĩa giá trị trao đổi của kinh tế học mà nhà kinh tế họcchính trị Adam Smith đã nói đến trong tác phẩm nổi tiếng của mình nhan đề: Tìm hiểu vềbản chất và nguồn gốc của cải của các quốc gia (Inquiry into the Nature and Causes of theWealth of Nations) xuất bản năm 1776 Theo Đại bách khoa toàn thư Xô-viết (30 tập), giátrị là thuật ngữ được sử dụng rộng rãi trong các tài liệu triết học và xã hội học để chỉ ýnghĩa con người, xã hội và văn hoá của những hiện tượng thực tế nhất định.Là một thuậtngữ được sử dụng rất rộng rãi, song ở khái niệm “giá trị” còn tồn đọng rất nhiều vấn đề lýluận chưa được giải quyết thấu đáo

1.1.2 Giá trị một tác phẩm

 Khái niệm

Theo nhà văn Nguyễn Khải trong cuốn “Các nhà văn nói về văn” tập 1NXB Tácphẩm mới Giá trị của một tác phẩm nghệ thuật trước hết là ở giá trị tư tưởng của nó.Nhưng là tư tưởng đã được rung lên ở các cung bậc của tình cảm, chứ không phải là cái tưtưởng nằm thẳng đơ trên trang giấy Có thể nói, tình cảm của người viết là khâu đầu tiên

và là khâu sau cùng trong quá trình xây dựng một tác phẩm nghệ thuật

Nguyễn Trãi từng viết: “ văn chương có sức mạnh đuổi nghìn quân giặc” và chínhtác phẩm “ Thư dụ Vương Thông lần nữa đã có sức mạnh ấy Bị thuyết phục bởi sự phântích phải trái thiệt hơn, thấu tình đạt lí của Nguyễn Trãi, Vương Thông đã rút quân khỏithành Đông Quan- hà nội

Nhà mĩ học người Đức Vin-hem Phôn-hum-bôn đã nói: “ các quốc gia thì bị pháhuỷ mà câu thơ đẹp vẫn cứ còn” Đó là lúc ông vừa mới đọch xong vở kịch” A-ga-men-

nông” của Et-sin và đang hết sức xúc động trước những cao trào trữ tình và những cảnh bitráng của vở kịch ấy.

Chị gái của Thạch Lam từng viết: “ 20 năm nữa người ta có thể quên tôi và anhtôi- Nhất Linh, Hoàng đạo Nhưng 50 năm nữa người ta không thể quên em tôi- Thạchlam”

Tóm lại giá trị văn học là sản phẩm kết tinh từ quá trình văn học, đáp ứng nhữngnhu cầu khác nhau của cuộc sống con người, tác động sâu sắc tới cuộc sống và con người

1.1.3 Ý nghĩa của giá trị tác phẩm

Nói đến ý nghĩa và giá trị của tác phẩm văn học là nói đến sự đánh giá, thẩm địnhcác phương diện thuộc về nội dung tư tưởng tình cảm, nội dung nhận thức, nghệ thuật, sựchân thành của tình cảm được thể hiện trong tác phẩm Vấn đề đặt ra là những ý nghĩa

và giá trị đó do đâu mà có ?

Bởi vì có một thực tế là trước cùng một tác phẩm, người đọc nói chung và giớiphê bình, nghiên cứu nói riêng có thể có những cảm nhận và đánh giá không giống nhau,thậm chí trái ngược nhau? Tại sao có tác phẩm chỉ tồn tại trong một thời gian ngắn ngủi

so với cuộc đời của tác giả nhưng cũng có những tác phẩm tồn tại mãi mãi với thời gian?

Giá trị văn học là sản phẩm kết tinh từ quá trình văn học, đáp ứng những nhu cầukhác nhau của cuộc sống con người, tác động sâu sắc tới cuộc sống và con người Ở đâychỉ nói về ba giá trị cơ bản của văn học

1.1.4 Giá trị về nội dung

Nội dung và hình thức tác phẩm văn học là hai phương diện cơ bản thống nhất không

thể tách rời của các tác phẩm văn học.

Nội dung tác phẩm là hiện thực cuộc sống được phản ánh trong sự cảm nhận, suyngẫm và đánh giá của nhà văn Đó là một hệ thống gồm nhiều yếu tố khách quan và chủquan xuyên thấm vào nhau

Trước hết, tác phẩm văn học cung cấp cho người đọc những biểu hiện phong phú,nhiều vẻ và độc dáo của đời sống mà tính loại hình của chúng tạo thành đề tài của tácphẩm Vấn đề quan trọng nhất nổi lên từ đề tài, buộc tác giả phải bày tỏ thái độ, có ý kiếnđánh giá là chủ đề Ý kiến của tác giả trước vấn đề được nêu ra trong tác phẩm là tưtưởng Thái độ đánh giá, nhiệt tình bảo vệ tư tưởng tạo nên cảm hứng chủ đạo hay cảmhứng tư tưởng Quan niệm về thế giới và con người được dùng làm hệ quy chiếu để tácgiả xác định đề tài, chủ đề, lý giải thế giới của tác phẩm có cội nguồn sâu xa trong thếgiới quan Cuối cùng, tương quan giữa sự biểu hiện của đời sống và sự cảm thụ chủ quantạo nên nội dung thẩm mỹ của hình tượng Nội dung tác phẩm là kết quả khám phá, pháthiện khái quát của nhà văn Sự lược quy nội dung này vào các phạm trù xã hội học sẽ làmnghèo nàn nội dung tác phẩm

 Giá trị nhận thức hay còn gọi là giá trị hiện thực

Giá trị hiện thực của tác phẩm văn học là toàn bộ hiện thực được nhà văn phản ánhtrong tác phẩm văn học, tùy vào ý đồ sáng tạo mà hiện thực đó có thể đồng nhất với thựctại cuộc sống hoặc có sự khúc xạ ở những mức độ khác nhau Tuy nhiên, hầu hết hiệnthực trong các tác phẩm văn chương đều là hiện thực được hư cấu Nó có ý nghĩa phảnánh hiện thực của một thời kỳ trên nhiều phương diện khác nhau hơn là các hiện thực cụthể

Nói đến giá trị hiện thực trong một tác phẩm văn học người ta thường đề cập 3 nétchính:

+ Phản ánh trung thực đời sống xã hội lịch sử

+ Khắc họa trung thực đời sống và nội tâm của con người

+ Giá trị hiện thực có sức mạnh tố cáo (hay ca ngợi) xã hội, chế độ.

Xét về thực chất, tác phẩm văn học là kết quả của quá trình nhà văn khám phá, lígiải hiện thực đời sống rồi chuyển hoá những hiểu biết đó vào nội dung tác phẩm nhằmđáp ứng nhu cầu nhận thức của con người Vì sao con người lại có nhu cầu đó? Bởi vìmỗi người thường chỉ sống trong một khoảng thời gian nhất định, ở một địa điểm nhấtđịnh, với những mối quan hệ nhất định trong gia đình và xã hội Văn học chính là mộtphương tiện có khả năng phá vỡ giới hạn tồn tại trong không gian và thời gian thực tế củamỗi cá nhân, đồng thời đem lại cho họ khả năng sống cuộc sống của nhiều người khác,sống ở nhiều thời đại, sống ở nhiều xứ sở Như vậy, giá trị nhận thức là khả năng của vănhọc có thể đáp ứng được yêu cầu của con người muốn hiểu biết rõ hơn, sâu hơn cuộc sốngxung quanh và chính bản thân mình, từ đó tác động vào cuộc sống có hiệu quả hơn

Trước hết, văn học có thể mang tới cho người đọc những nhận thức mới mẻ và sâurộng về nhiều mặt của cuộc sống trong những khoảng thời gian và không gian khác nhau.Những tác phẩm của một thời đã xa có thể đưa con người trở về với quá khứ của dân tộc

và nhân loại, khi đó “văn học là tiếng nói của các thời đại, là cuộc đối thoại chứa chantình nghĩa giữa người xưa và người nay” (Nguyễn Khánh Toàn) Những tác phẩm của thờihiện đại mở ra trước mắt người đọc bao hiểu biết phong phú về cuộc sống trên đất nướcmình với nhiều lĩnh vực khác nhau, từ chiến đấu, sản xuất đến phong tục, tập quán, hoàncảnh địa lí, ; lại có tác phẩm dẫn người đọc tới những miền đất xa lạ nào đó trên thế giới

(Tam Quốc diễn nghĩa, Chiếc lá cuối cùng, Số phận con người, ) Đó chính là quá trình

nhận thức cuộc sống của văn học

Thông qua cuộc sống và hình ảnh của nhiều người khác nhau được trình bày trongcác tác phẩm cụ thể, văn học còn giúp cho mỗi người đọc hiểu được bản chất của conngười nói chung (Đâu là mục đích tồn tại của con người? Đâu là tư tưởng, tình cảm, khátvọng và sức mạnh của con người? v.v ) Đồng thời chính từ cuộc đời của người khác,mỗi người đọc có thể liên hệ, so sánh, đối chiếu để hiểu chính bản thân mình hơn với tưcách là một con người cá nhân Đó chính là quá trình tự nhận thức mà văn học mang tớicho mỗi người

 Giá trị nhân đạo hay còn gọi giá trị giáo dục

Là một giá trị cơ bản của những tác phẩm văn học chân chính được tạo nên bởiniềm cảm thông sâu sắc của nhà văn với nỗi đau của những con người, những cảnh đờibất hạnh trong cuộc sống Đồng thời, nhà văn còn thể hiện sự nâng niu, trân trọng vớinhững nét đẹp trong tâm hồn và niềm tin khả năng vươn dậy của con người dù trong bất

kỳ hoàn cảnh nào của cuộc đời

Giá trị nhân đạo của văn học trước hết biểu hiện ở khả năng đem đến cho conngười những bài học quý giá về lẽ sống để họ tự rèn luyện bản thân mình ngày một tốtđẹp hơn Về tư tưởng, văn học hình thành trong người đọc một lí tưởng tiến bộ, giúp cho

họ có thái độ và quan điểm đúng đắn về cuộc sống

Có thể thấy những ý nghĩa đó trong câu tục ngữ “Chớ thấy sóng cả mà ngã taychèo”, trong lời thơ của Trần Quang Khải: “Thái bình nên gắng sức - Non nước ấy ngànthu” Về tình cảm, văn học giúp con người biết yêu ghét đúng đắn, làm cho tâm hồn conngười trở nên lành mạnh, trong sáng, cao thượng hơn; chẳng hạn câu ca dao “Nhiễu điềuphủ lấy giá gương - Người trong một nước phải thương nhau cùng” khơi dậy biết bao

thuỷ chung ân nghĩa của tình cảm đồng bào, bài thơ Đất nước của Nguyễn Đình Thi gợi

biết bao yêu thương và tự hào về Tổ quốc Về đạo đức, văn học nâng đỡ cho nhân cáchcủa con người phát triển, giúp cho họ biết phân biệt phải - trái, tốt - xấu, đúng - sai, cóquan hệ tốt đẹp và biết gắn bó cuộc sống của cá nhân mình với cuộc sống của mọi người.Tóm lại, giá trị giáo dục là khả năng của văn học có thể thay đổi hoặc nâng cao tư tưởng,tình cảm của con người theo chiều hướng tích cực, tốt đẹp, tiến bộ, đồng thời làm cho conngười ngày càng hoàn thiện về đạo đức Cũng cần thấy rằng đặc trưng giáo dục của vănhọc hoàn toàn khác với những nguyên tắc áp đặt của luật pháp hay những lời giáo huấntrực tiếp trong những bài giảng đạo đức, bởi văn học giáo dục con người bằng con đường

từ cảm xúc tới nhận thức, bằng cái thật, cái đúng, cái đẹp của những hình tượng sinhđộng, đầy sức thuyết phục

Có lẽ vì thế tác dụng giáo dục của văn học không phải ngay lập tức mà dần dần,thấm sâu nhưng rất lâu bền, nó gợi những cảm nghĩ sâu xa về con người và cuộc đời, nógián tiếp đưa ra những bài học, những đề nghị về cách sống Tác dụng đó vẫn phát huyngay cả khi văn học miêu tả cái xấu, cái ác, nếu như người viết có cái tâm trong sáng, biếtđứng vững trên lập trường của cái tốt, cái thiện, biết nhân danh công lí và những giá trịnhân bản cao đẹp của con người Như vậy, văn học chính là một phương tiện hiệu nghiệm

để tạo nên ở con người tất cả những gì mang tính nhân đạo chân chính Với khả năng ấy,văn học không chỉ góp phần hoàn thiện bản thân con người, mà còn hướng họ tới nhữnghành động cụ thể, thiết thực, vì một cuộc đời ngày càng tốt đẹp hơn

1.1.5 Giá trị nghệ thuật

Giá trị của tác phẩm nghệ thuật trước hết là giá trị tư tưởng của nó Nhưng là tưtưởng đã được rung lên ở các cung bậc của tình cảm , chứ không phải ở tư tưởng thẳng đơtrên trang giấy Có thể nói , tình cảm của người viết là khâu đầu tiên và là khâu sau cùngtrong quá trình xây dựng một tác phẩm nghệ thuật

Trong tác phẩm văn học hình thức nghệ thuật là kênh duy nhất truyền đạt nội dung

của nó, là phương tiện cấu tạo nội dung và làm cho nó có bộ mặt độc đáo Do đó, tìm hiểuhình thức là điều kiện không thể thiếu để hiểu đúng nội dung Bỏ qua hình thức hoặc bỏqua tính chỉnh thể của nó sẽ có nguy cơ hiểu lệch nội dung tác phẩm, biến nó thành nhữngcái “tương đương xã hội học” Về mặt triết học, nội dung luôn luôn quyết định hình thức,hình thức phù hợp nội dung

“Nắm giữ Nghệ thuật trong tay, chúng ta tự cho rằng mình là chủ nhân của nó,hùng hổ điều khiển nó, đổi mới nó, cải cách nó, tuyên ngôn nó, bán nó lấy tiền, dùng nó

để bợ đỡ những kẻ mạnh, coi nó hoặc như trò tiêu khiển trong các ca khúc thị trường, nơitửu quán, hoặc như hòn đá hay cái gậy, bất kể cái gì tóm được, để phục vụ các đòi hỏichính trị thoảng qua, hay các nhu cầu xã hội hạn hẹp Nhưng, mặc cho mọi dày vò củachúng ta, Nghệ thuật vẫn không bị vấy bẩn, vẫn không vì thế mà đánh mất đi nguồn gốccủa mình, vẫn luôn luôn, và trong mọi cách chúng ta dùng nó, rọi chiếu lên chúng ta một

phần cái ánh sáng bí mật bên trong của nó (…) ̣Nghệ thuật hé mở cho chúng ta, tuy lờ

mờ, tuy ngắn ngủi, những điều không thể nào đạt được bằng lý trí Như chiếc gương thầntrong truyện cổ tích, nhìn vào nó ta không thấy chính mình mà chợt thấy một khoảnh khắc

ta chẳng khi nào đạt tới, phóng tới, bay tới được Và chỉ có tâm hồn đang thổn thức.”Giá trị của nghệ thuật là như vậy

1.2 Một số vấn đề thời đại

1.2.1 Bối cảnh nước Nga và trào lưu tư tưởng

Vào đầu thế kỷ XVIII nước Nga ở dưới quyền cai trị của Sa Hoàng Alexander I.Khởi đầu Sa Hoàng này đã có các ý niệm về cải tổ chính quyền, về chính thể quân chủ lậphiến nhưng khi lên ngai vàng, Sa Hoàng không còn quan tâm đến các cải cách trongnước Nga vì ảnh hưởng của các cuộc chiến tranh gây nên do Napoléon, do các biến cốchính trị quốc tế, do ảnh hưởng của các cố vấn bảo thủ và cũng do niềm tin tôn giáo mangtính chất bí ẩn của Chính Thống giáo Trong xã hội Nga thời đó, con cháu của các giađình quí tộc trở thành các sĩ quan nắm giữ các chức vụ trong quân đội, họ đã đọc cácsách chứa đựng các tư tưởng cấp tiến của Voltaire, Rousseau, Diderot

Bất mãn vì các cải tiến không được Sa Hoàng thực hiện, các sĩ quan trẻ đã hô hàobinh lính dưới quyền biểu tình tại các công trường của các thủ đô Moscow, đòi hỏi

“Konstantin và một Hiến Pháp” Một cuộc âm mưu đảo chính xảy ra vào tháng 12 đã bị

đè bẹp dễ dàng và các nhà “Cách mạng tháng 12” hàng đầu hoặc bị treo cổ, hoặc bị đưa

đi lưu đày tại miền Siberia Năm 1824, Sa Hoàng Alexander I qua đời, lên nối ngôikhông phải là ông hoàng Konstantin cấp tiến mà là một người em trẻ hơn, bảo thủ hơn:Nikolai I

Nếu không có gì xảy ra, Sa Hoàng Nikolai I có thể theo dân chủ lập hiến đôi phần,nhưng vì cuộc cách mạng đã diễn ra, nhà vua phải áp dụng các biện pháp áp chế Ngoài

ra, trong số các cận thần của nhà vua, ông Bộ Trưởng Văn Hóa là Uvarov đòi hỏi cácchính sách của chính quyền phải được phối hợp với ba tính chất “chuyên chế, chínhthống, quốc gia” trong khi đó đứng đầu cơ quan Mật Vụ là Bá Tước

Beckendorff triệt để áp dụng chính sách chính thống văn hóa Nga Chế độ áp chếcủa Sa Hoàng Nikolai I đã kéo dài ba thập niên và nền văn hóa Nga đã thành hình với

các nhà văn danh tiếng thuộc tầm vóc quốc tế như: Puskin, Levmontov và Gogol, với nhàphê bình văn chương bật nhất như: Bêlinsky, người đã đặc ra các nguyên tắc để cứu xétvăn học truyền thống của nước Nga Trong hoàn cảnh văn hóa tiến bộ, các trường đại họccũng phát triển về độ lớn và về tầm mức quan trọng dù cho hai nhân vật bảo thủ làUvarov và Beckendorff coi đại học và các sinh viên là môi trường và các tổ chức nổiloạn.

Hoàn cảnh đàn áp văn hóa của xã hội nước Nga dưới thời Sa Hoàng Nikolai I làmột nơi lý tưởng để du nhập và truyền bá các tư tưởng triết học Tây phương Các nhà tríthức người Nga vào thập niên 1830 đã quan tâm tới các học thuyết của Schelling vàHegel với sự nhấn mạnh về đời sống thực của tâm hồn hơn là tinh thần lãng mạn của cácthập niên trước Các nhà trí thức Nga của thời kỳ này đã thất vọng vì đã nhận rõ rằngnước Nga quá lạc hậu so với các quốc gia Tây phương, ngay cả về phương diện văn hóa.Đối với vấn đề này, có hai phe: Một phe theo văn minh Tây phương và một phe theo vănminh Slav

Trước thế giới bên ngoài phát triển, một số người Nga tự hào về văn minh Slav,cho rằng nền văn minh Tây phương là thứ suy đồi đạo đức, thiếu đi bản chất dân tộc Nga.Trong khi đó, một số nhà trí thức khác lại tìm cách áp dụng thứ văn hóa Tây phương mà

họ cho là tiến bộ hơn, đồng thời đóng góp bằng những đặc tính địa phương Trong cácnăm cuối thập niên 1830 và đầu thập niên 1840, đã diễn ra các tranh luận về hai nền vănhóa kể trên và đề tài này còn tiếp tục trong suốt cuộc đời của Đại Văn Hào FiodorDostoyevsky

Trước cuộc tranh luận về hai nền văn minh, nhà phê bình Vissarion Bêlinsky đãđứng về phe cải cách theo Tây phương Ông ta đã đặc ra các nguyên tắc phê bình cấp tiếntheo đó văn chương phải là một diễn đàn để tranh luận về các vấn đề xã hội và điều này

bị cấm đoán trong một xã hội bị đàn áp Theo Bêlinsky, văn chương phải hiện thực, phảitrình bày những điều xấu của xã hội để cải tiến xã hội và nghành phê bình văn học là “nữhoàng” của các khoa học với vai trò hướng dẫn các bộ môn khoa học xã hội khác nhưtriết học, chính trị, xã hội học, thẩm mỹ học chính Bêlinsky là người đã ca tụng cuốn tiểu

thuyết Những người nghèo của Dostoyevsky bởi vì tác phẩm này đã trình bày xã hội

Nga một cách trung thực và trong một bức thư, Bêlinsky đã gọi Gogol là một kẻ phản bội

đối với phong trào cải cách Dostoyevsky đã đọc bức thư tố cáo này trong một buổi họpcủa nhóm khuynh tả, và hành động này đã là một trong những lý do khiến cho Đại VănHào bị bắt vào năm 1849

Thực ra, Fyodor Dostoievski bị bắt là do ông tham gia vào nhóm xã hộiPetrashevsky, một nhóm trí thức Nga của thập niên 1840 Vào giai đoạn này, chủ nghĩa

lý tưởng của Đức vẫn còn, thêm vào là chủ nghĩa xã hội không tưởng của Pháp do côngtrình của Fourier và Saint Simon Nhóm Petrashevsky đã nghiên cứu chủ nghĩa xã hộinày, phân phát các truyền đơn trong dân chúng Nga Sau cuộc nổi dậy năm 1848 tại Tây

Âu với 2 người Nga tham gia là Herzen và Bakunin Sa Hoàng Nikolai I phòng ngừa,không cho thứ đó xảy ra tại nước Nga nên đã hành động đàn áp phủ đầu Các nhân viêntrong nhóm Petrashevsky bị lùng bắt, bị giam trong hầm của lâu đài “Peter và Paul” rồivào năm 1849, Dostoyevsky bị đưa đi lưu đầy tại Siberia

Trong thập niên 1850, tình hình chính trị tại nước Nga tương đối yên tĩnh NướcNga thua trận trong cuộc chiến tranh Crimea, Sa hoàng Nikolai I đang bệnh hoạn, ngườichờ kế vị là hoàng tử Elexander II muốn thay đổi đất nước một cải cách quan trọng nhấtđối với nước Nga thời bấy giờ là việc hủy bỏ chế độ nông nô, bởi vì đây là một bất côngrất lớn đối với lương tâm và còn là một trở ngại trong việc thiết lập nên một chính quyền

dân chủ Một trong các tác phẩm của Đại Văn Hào Turgenev tên là Đêm Hôm Trước đã

trình bày sự mong đợi cải tổ đất nước nga Sau khi Bêlinsky qua đời vào năm1848, mộtnhóm văn hữu trí thức tả khuynh gồm có các nhà lý thuyết trẻ như Chernyshevsky,Dobrolyubov và Pisarev, đã hợp tác ra tờ báo Hiện Đại Những nhà văn này nhắc lại các

ý tưởng của Bêlinsky về vai trò của văn chương trong việc phê bình xã hội và họ còntheo các đường lối hiện thực, cứu xét xã hội theo khoa học giống như Comte, Bucher vàJ.S Mill Họ thuộc các gia tầng không quí tộc với vài người là phụ nữ, vài người gốc tu sĩ

có ảo tưởng, vài người vốn là sinh viên y khoa Nhóm “Hiện Đại” đã dùng các phươngpháp khảo cứu xã hội với đặc tính vật chất, khoa học và y khoa, vì thế xã hội bị coi nhưmột bộ phận: Nước Nga là một cơ thể bệnh hoạn, cần được cứu chữa bằng các phươngthuốc thích hợp Như vậy trong thập niên 1840, các nhà lý tưởng đã bị thay thế bởi cácnhà vật chất vào thập niên 1860 và Đại Văn Hào Turgenev đã mô tả sự căng thẳng giữa

hai nhóm chủ trương này trong tác phẩm Cha và con.

Khi được thả ra từ miền Siberia và trở về sống tại thành phố Petersburg FyodorDostoyevsky đã đổi chiều tư tưởng về hướng bảo thủ, và Đại Văn Hào đã viết ra tác phẩm

Các ghi chú từ dưới hầm để trả lời lại cuốn tiểu thuyết Phải làm gì của Chernyshevsky, đề

cập tới lớp người mới, đó là những nhà chủ trương hư vô

Khi Fyodor Dostoyevsky viết ra tác phẩm Tội ác và hình phạt, phong trào tư tưởng

hư vô dịu bớt, đi vào bóng tối và trở thành phong trào khủng bố Đại Văn Hào FiodorDostoyevsky đã mô tả những người hư vô này một cách chua chát trong các tác phẩm Kẻngu đần và Các người bị quỷ ám Tới thập niên 1870, Fiodor Dostoyevsky bộc lộ rõ chủtrương thuần văn hóa Slav Rồi vào năm 1881, sau khi đại tác phẩm Anh em nhàkaramazov được xuất bản và sau khi Fiodor Dostoievski đã qua đời, các người khủng bốthuộc cánh tả đã ám sát Sa Hoàng Alexander II và nước Nga bị đưa dần về cuộc cáchmạng cộng sản

1.2.2 Các trào lưu văn học

Chủ nghĩa cổ điển Nga xuất hiện từ giữa thế kỷ XVIII là một khuynh hướng vănhọc tiến bộ Những người theo chủ nghĩa cổ điển chủ trương hướng tới nội dung xã hộilớn lao Họ hướng về lịch sử dân tộc, truyền thống cha ông, phê phán thái độ lai căng Họphát triển nhiều thể loại văn học mới mẻ, mang tính chuẩn mực Những thành tựu đó đãgóp phần đáng kể cho sự phát triển của nền văn học Nga

Tuy nhiên trong hoàn cảnh mới khi mà quan niệm thẩm miî, lí tưởng thẩm mĩ đãthay đổi người ta mong muốn được tự do sáng tạo, phát triển tài năng, khi mà đất nướcđang đòi hỏi văn học phải phản ánh những vấn đề bức thiết của xã hội thì chủ nghĩa cổđiển không còn thích hợp nữa Sự tồn tại của nó trở thành trở lực cho sự phát triển vănhọc và xã hội Yêu cầu đổi mới lúc này trở thành một yêu cầu tất yếu và chủ nghĩa tìnhcảm đã dần dần thay thế chủ nghĩa cổ điển

Nhưng chủ nghĩa cổ điển không ngừng hoạt động ngay mà những đại biểu lớn của

nó như Ðecgiavin, Khêraxcôp vẫn còn sáng tác Các thể loại như tụng ca, anh hùng cakhông chỉ được các nhà thơ lão thành sử dụng mà ngay các nhà thơ trẻ cũng sử dụngnhằm thể hiện nội dung mới Puskin và Giucôpxki thường sử dụng thể loại này để diễnđạt những nội dung trang trọng, đẹp đẽ Nhà hát vẫn giữ truyền thống cũ tuy có đổi mới.Lúc này có những tác phẩm lí luận bảo vệ chủ nghĩa cổ điển như Từ điển thơ ca cũ và

mới của Ôxtôlôpôp Giáo trình lí luận văn học của giáo sư Medơliacôp “Hội tọa đàm”lúc này vẫn còn hoạt động nhằm bảo vệ cái cũ.

Năm 1816, “Hội tọa đàm” ngừng hoạt động, chủ nghĩa cổ điển đi đến chỗ kết thúcvới sự thắng thế của chủ nghĩa tình cảm

Sự thắng thế của chủ nghĩa tình cảm trước chủ nghĩa cổ điển; sự ra đời củachủ nghĩa lãng mạn:

Chủ nghĩa cổ điển xuất hiện ở Nga vào giữa thế kỷ XVIII là một bước tiến của vănhọc Nga Ðến cuối thế kỷ XVIII một khuynh hướng văn học mới là chủ nghĩa tình cảmxuất hiện đánh dấu thêm một bước tiến quan trọng của nền văn học Trong 15 năm đầucủa thế kỷ XIX, chủ nghĩa tình cảm phát triển song song với chủ nghĩa cổ điển và dần dầnthay thế chủ nghĩa cổ điển Nó đã bác bỏ những quy tắc sáng tác nghiêm ngặt, gò bó củachủ nghĩa cổ điển, phát huy những mặt tiến bộ như: quan tâm đến quyền sống cá nhân,đến tình yêu đôi lứa, đến tình bạn thủy chung, đến tình yêu thiên nhiên của con người trầntục

Tuy nhiên, chủ nghĩa tình cảm Nga không phải chỉ có những ưu điểm Bản thân nó tồn tạinhững nhược điểm không thể khắc phục do nó gắn liền với giai cấp quý tộc Nhược điểmcủa nó là nặng tính chất ôn hòa, bảo thủ, thi vị hóa cuộc sống nông thôn, tô điểm thực tạiđen tối, xóa mờ những quan hệ áp bức bóc lột giữa nông dân và địa chủ Chủ nghĩa tìnhcảm chỉ quan tâm đến tình cảm, đến đời sống trái tim của riêng tư cá nhân mà quên thựctại đời sống nhân dân Tuy chủ nghĩa tình cảm có quan tâm đến sự phát triển ngôn ngữdân tộc, nhưng đó cũng chỉ là những cải cách cải lương, kém triệt để và thiếu dân chủ.Ðại biểu lớn nhất của chủ nghĩa tình cảm là Caramdin; cùng với ông còn có Ðmitơriep(1760 – 1873), nhà thơ ngụ ngôn Giucôpxki thời trẻ, Vaxili Livôvits Puskin (1767-1830),nhà viết kịch Ôdêrôp (1769-1816)

Sự đấu tranh giữa khuynh hướng cổ điển với khuynh hướng tình cảm gắn liền vớinhững cuộc tranh luận về ngôn ngữ trong 15 năm đầu thế kỉ XIX Siscôp cầm đầu pháithủ cựu đã đứng ra bảo vệ cái cũ, chống lại việc sử dụng những từ ngữ mới, những lốidiễn đạt mới do chủ nghĩa tình cảm đề xướng Những người bảo thủ chủ trương lấy ngônngữ cổ của nhà thờ làm ngôn ngữ văn học Trong khi đó, Caramdin và phái mới đã kiênquyết đấu tranh bảo vệ cái mới Macarôp viết Ngôn ngữ phải luôn luôn vị khoa học, vị

nghệ thuật, vị giáo dục, vị phong tục tập quán Sẽ đến một lúc mà ngôn ngữ hiện nay phảigià cõi, những bông hoa ngôn ngữ sẽ tàn héo giống như mọi loại hoa khác Thực chấtcuộc tranh luận giữa hai khuynh hướng văn học này là vấn đề tiến bộ hay bảo thủ Ðươngnhiên, chủ nghĩa tình cảm thay thế chủ nghĩa cổ điển là xu thế tất yếu của lịch sử.

Sau cuộc chiến tranh vệ quốc 1812, nhân dân Nga là người chiến thắng quân xâmlược, điều này giúp họ ý thức được sức mạnh và quyền lợi chính đáng của mình, nhưngthực tế của cuộc sống nông nô và sự ngột ngạt của chế độ chuyên chế tàn bạo đã đingược lại những yêu cầu chính đáng của họ Aío tưởng về sự hòa hợp giữa quý tộc địachủ và nông dân, nông nô không còn phù hợp với thực tế Trong hoàn cảnh mới, quanniệm thẩm mỹ, lý tưởng thẩm mỹ, tư tưởng xã hội đã cơ bản thay đổi dẫn đến sự hìnhthành một khuynh hướng văn học mới Chủ nghĩa lãng mạn bắt đầu được hình thành, kếtục và thay thế cho chủ nghĩa tình cảm không còn phù hợp với thực tế lịch sử Chủ nghĩalãng mạn ra đời trong cao trào yêu nước sau chiến tranh vệ quốc và trở thành một sự kiệnvăn học nổi bật trong 15 năm đầu thế kỷ, đánh dấu một bước phát triển quan trọng củanền văn học Nga thế kỷ XIX

Dòng văn học châm biếm tiếp tục phát triển mạnh mẽ

Bên cạnh sự ra đời và phát triển của chủ nghĩa cổ điển từ giữa thế kỷ XVIII, đếnnửa sau thế kỷ XVIII dòng văn học châm biếm cũng hình thành và phát triển mạnh mẽvới những tên tuổi như Nôvicôp, Phônvidin, Crưlôp Ðến đầu thế kỷ XIX, cùng với haidòng văn học là chủ nghĩa tình cảm và chủ nghiã cổ điển đang đấu tranh lẫn nhau, dòngvăn học châm biếm cũng không ngừng phát triển với tên tuổi Crưlốp Crưlốp đã sáng tác

120 bài thơ ngụ ngôn với nội dung là cuộc sống lầm than đen tối của người nông dân.Ngoài Crưlôp, một viên chức nghèo có tên là Naregiơnưi cũng có những tiểu thuyết miêu

tả cuộc sống nghèo khổ của nông dân Có thể nói rằng , sự phát triển của dòngvăn học này

là một sự chuẩn bị tích cực cho khuynh hướng hiện thực ra đời trong những năm 20 củathế kỷ XIX

Tóm lại : Trong 15 năm đầu thế kỷ XIX ở Nga tồn tại hai khuynh hướng văn họcđấu tranh lẫn nhau Ðó là chủ nghĩa tình cảm và chủ nghĩa cổ điển Kết quả của cuộc đấutranh này là sự thắng thế của chủ nghĩa tình cảm Nhưng rồi chủ nghĩa tình cảm cũngkhông tồn tại lâu dài do hoàn cảnh xã hội thay đổi liên tục Lúc này chủ nghĩa lãng mạn

dần dần định hình với sự xuất hiện của hai nhà văn tiêu biểu Giucôpxki và Bachiuscôp.Bên cạnh đó , chúng ta cũng phải kể đến sự phát triển song song của dòng văn học châmbiếm với đại biểu tiêu biểu Crưlôp Ðây là dòng văn học chuẩn bị trực tiếp cho chủ nghĩahiện thực Nga thế kỷ XIX

Sự phân hóa và phát triển của chủ nghĩa lãng mạn ;dòng văn học lãng mạn tíchcực trở thành dòng văn học chủ yếu

Chủ nghĩa lãng mạn là một trong những trào lưu văn học lớn nhất Âu- Mỹ xuấthiện vào cuối thế kỷ XVIII và đầu thế kỷ XIX Ở Nga chủ nghiã lãng mạn xuất hiện vàođầu thê úkỷ XIX là một biến cố văn học quan trọng, có ảnh hưởng rất lớn đến tiển trìnhphát triển của văn học Nga thế kỷ XIX

Vào đầu thế kỷ XIX, sau cuộc chiến tranh ái quốc 1812, hòan cảnh xã hội của Ngathay đổi nhanh chóng kéo theo sự thay đổi lớn lao về tư tưởng xã hội Quan điểm nghệthuật của chủ nghĩa cổ điển và chủ nghĩa tình cảm không còn phù hợp với thực tế xã hộitrở nên lỗi thời và phản động Lúc này , các nhà thơ đã kinh qua những truyền thống vănhọc cổ điển và tình cảm bắt đầu đi tìm một khuynh hướng mới cho văn học Họ khôngchấp nhận những hạn chế của văn học truyền thống Có thể nói, đến lúc này sự bất bìnhvới lối sống tư sản, sự chống lại cái dung tục, tầm thường , không tình nghĩa và ích kỉ củanhững quan hệ tư sản đã sớm được thể hiện trong chủ nghĩa tình cảm đến các nhà vănsáng tác theo chủ nghĩa lãng mạn càng trở nên gay gắt Chính trong hoàn cảnh này,Giucôpxki đã sáng lập ra chủ nghĩa lãng mạn Nga

Chủ nghĩa lãng mạn ở Nga ra đời do ảnh hưởng từ chủ nghĩa lãng mạn phươngTây và do kế thừa những truyền thống văn học trước nó Nhưng sự ra đời của nó chủ yếu

là do văn học đã phản ánh thực tại Nga trước khởi nghĩa tháng Chạp, phản ánh tinh thầncách mạng quý tộc của thời đại, phản ánh những xu hướng mới trong đời sống xã hộinhằm chống chế độ phong kiến, giải phóng nông nô

Chủ nghĩa lãng mạn Nga phát triển qua nhiều gia đọan và không thuần nhất mộtdòng Giữa các nhà thơ lãng mạn cùng một giai đoạn, giữa các nhà thơ lớp trước và lớpsau luôn khác nhau ; ngay một nhà thơ cũng biến chuyển qua nhiều thời kì

Chủ nghĩa lãng mạn Nga ra đời một thời gian thì phân hóa thành hai khuynh hướngkhác nhau Ðó là chủ nghĩa lãng mạn tiêu cực và chủ nghĩa lãng mạn tích cực Gorki đã

phân tích hai khuynh hướng văn học này như sau: Chủ nghĩa lãng mạn tiêu cực tìm cáchlàm cho con người bằng lòng với thực tế ( ) lôi kéo họ về với những suy tưởng , vềnhững bí ẩn thiên định cuả cuộc đời , về tình yêu, về cái chết, là những cái huyền bí vốnkhông giải thích được bằng con đường tư biện ( ) Chủ nghĩa lãng mạn tích cực cố làmvững thêm ý chí ham sống của con người, khơi dậy trong con người một ý chí quật khởichống lại thực tế ….

Giucôpxki và Bachiuscôp là người sáng lập ra chủ nghĩa lãng mạn nhưng cũng làđại biểu cho khuynh hướng lãng mạn tiêu cực

Giucôpxki (1783-1852) là học trò tài năng của Caramdin nhưng ông đã lãng mạnhóa chủ nghĩa tình cảm và trở thành nhà thơ lớn đương thời Hai tuyển tập thơ Giucôpxki

ra đời năm 1815 và 1818 là hai sự kiện quan trọng đánh dấu thành tựu của chủ nghĩalãng mạn Nga Về sau, những sáng tác của Giucôpxki thoát li thực tế, đắm đuối trongnhững suy tưởng huyền bí Tuy vậy Bêlinxki đã viết Không có Giucôpxki có lẽ chúng takhông có Puskin , chính Puskin là người đã phát huy những mặt mạnh của Giucôpxki vàđưa văn học Nga vào một quỹ đạo

Cùng với Giucôpxki , Bachiuscôp (1787- 1855) nổi lên rực rỡ với loại thơ nhẹ Thơ ông ca ngợi tuổi trẻ , tình yêu , niềm tin vào tương lai tổ quốc Tập những thể nghiệmthơ và văn xuôi của ông ra đời 1817 là một sự kiện văn học đương thời Về sauBachiuscôp trở nên bi quan, mắc bệnh tâm thần Ông đã gieo những vần thơ bi quan,tuyệt vọng:

Người ta sinh ra là nô lệ,

Nằm xuống mồ vẫn là nô lê

Từ trong khuynh hướng lãng mạn nảy sinh dòng văn học lãng mạn mới, tích cực,khác với dòng lãng mạn của Giucôpxki và Bachiuscôp Ðó là dòng văn học lãng mạn tíchcực Ðại diện cho dòng văn học này là nhà thơ Puskin và các nhà thơ tháng Chạp nhưRưlêep, Kiukhenbeke, Raeppxki, Bextugiep, Ôđôepxki Bên cạnh đó còn có các nhà thơnhư Viademxki, Iadưcôp, Ðavưđôp, Ðenvich, Baratưxki Raepxki (1795 – 1872) là hộiviên hội Ðồng minh hạnh phúc và Nam xã, bạn thân với Puskin Ông bị Nga hoàng bắtgiam 6 năm, sau đày đi Xibia Trong tù, ông sáng tác thơ chống lại bọn vua quan, địa chủ

Kiukhenbeke (1797 – 1846) là hội viên Bắc xã, bạn học cùng trường với Puskin.Ông tham gia cuộc khởi nghĩa 14.12.1825 và bị kết án tử hình, sau bị đày đi Xibia Ôngvừa là nhà thơ, nhà phê bình, nhà soạn kịch Ông đánh giá rất cao những sáng tác củaPuskin, Lecmôntôp, Gôgôn…Bextugiep (1797 – 1837) phụ trách tạp trí niên giám Sao bắtcực cùng với Rưlêep Ông vừa là nhà thơ vừa là nhà phê bình Ông tham gia cuộc khởinghĩa 14 tháng 12 năm 1825 và bị bắt giam, sau bị đày làm lính và hy sinh trong chiếnđấu.

Ðavưđôp (1784 – 1839) là một anh hùng nổi tiểng trong chiến tranh vệ quốc và là hộiviên hội Acdamat Thơ văn của ông đã nói lên tinh thần anh hùng, lòng yêu nước chânchính của nhân dân Nga

Viademxki (1792 – 1878) là hội viên hội Acdamat Lúc đầu thơ ông hướng về lítưởng tự do, nhưng về sau ông chuyển sang lập trường phản động

Trong những năm 1815 – 1825, nổ ra những cuộc tranh luận chung quanh vấn đềtính nhân dân trong văn học, vấn đề thơ balát của Catênin, vấn đề trường ca của Puskin vànhiều vấn đề khác Thực chất của những cuộc tranh luận này là sự đấu tranh giữa chủnghiã lãng mạng tích cực với các trào lưu lạc hậu khác, giữa khuynh hướng cách mạng vàbảo thủ

Sự kiện nổi bật về văn học trong thời kỳ này là sự xuất hiện bản trường ca Ruxlan

và Liutmila (1820) và những bản trường ca phương Nam như Người tù Capcadơ, Lệ đàiBakhơsixarai, Ðoàn người Sưgan của nhà thơ Puskin Có thể thấy, những sáng tác củaPuskin trong thời kỳ này không những đánh dấu sự toàn thắng của chủ nghĩa lãng mạntrước chủ nghĩa tình cảm và chủ nghĩa cổ điển nói chung, mà nó còn đấnh dấu sự thắnglợi của dòng văn học lãng mạn tích cực trước dòng văn học lãng mạn tiêu cực, bảo thủ.Sau khi cuộc khởi nghĩa tháng Chạp thất bại, nước Nga rơi vào một thời kì cực đen tối.Những nhà thơ có liên quan đến phong trào tháng Chạp bị đàn áp dã man Văn học lúcnày gắn bó với thực tại hơn và bắt đầu phê phán thực tại Phương pháp sáng tác hiện thựcbắt đầu hình thành với những sáng tác của Puskin và Gôgôn

Chủ nghĩa hiện thực trở thành dòng văn học chính

Chủ nghĩa hiện thực là thành tựu cao nhất của văn học Nga thế kỷ XIX Nó xuấthiện trên cơ sở kế thừa, phát huy những truyền thống văn học trước nó và đấu tranh lẩnnhau giữa các trào lưu trong việc phản ánh những điều kiện lịch sử xã hội cụ thể.

Thế kỉ XVIII là thế kỉ đã chuẩn bị cho chủ nghĩa hiện thực ra đời và trong 25 năm đầu thế

kỉ XIX công việc được tiến hành khẩn trương hơn với dòng văn học châm biếm; trong khi

đó chủ nghĩa cổ điển, chủ nghĩa tình cảm, chủ nghĩa lảng mạn song song tồn tại ở nhữngmức độ khác nhau

Dòng văn học châm biếm phát triển mạnh mẽ trong 25 năm đầu thể kỉ XIX vớihàng loạt bài thơ ngụ ngôn, những vở kịch hiện thực của Crưlôp Chính Crưlôp đã vượtqua các nhà văn cổ điển lỗi thời, vượt qua các nhà văn tình cảm thoát li hiện thực, vượtqua Giucôpxki và Bachiuscôp đang lúng túng, bất lực trước những yêu cầu mới Ông đãchuẩn bị trực tiếp cho chủ nghĩa hiện thực Nga thế kỉ XIX

Năm 1825 có một số tác phẩm đánh dấu sự ra đời của chủ nghĩa hiện thực Nga tácphẩm đầu tiên phải kể đến là tiểu thuyết thơ Êpghênhi Ônhêghi Tháng 2 năm 1825,chương đầu tiên của tác phẩm này được in thành sách Bêlinxki đã gọi tác phẩm này làCuốn sách bách khoa về đời sống Nga.Puskin đã miêu tả chân thực, điển hình lớp thanhniên quý tộc trước cách mạng tháng Chạp Những nhân vật trong tác phẩm không còn lànhững nhân vật tượng trưng, ước lệ mà trở thành những nhân vật vừa điển hình vừa sinhđộng, cụ thể Cũng trong năm 1825 Puskin viết vở kịch lịch sử Bôrix Gôđunôp Cuối năm

1825 ông viết truyện thơ Bá tước Nulin Tập thơ trữ tình của Puskin cũng được in vàocuối năm 1825

Bằng những tác phẩm trên, Puskin đã mở ra con đường mới cho văn học Nga Chủ nghĩahiện thực từ đây được hình thành và các nhà văn đã lấy thực tại cuộc sống thời đại làmđối tượng khám phá, sáng tạo Từ đây, chủ nghĩa hiện thực trở thành một phương phápsáng tác, kết thúc quá trình hình thành, mở đầu cho quá trình phát triển rực rỡ về sau

Bên cạnh những tác phẩm của Puskin xuất hiện 1825, chủ nghĩa hiện thực cònđược khẳng định bởi vở kịch Khổ vì trí tuệ của ngôi sao sớm tắt Gribôeđôp Nhà văn đãxây dựng thành công nhân vật Satski đại diện cho người chiến sĩ tháng Chạp Ðó là mộttính cách điển hình, đa dạng, có tính lịch sử cụ thể, vừa có tính khái quát vừa có tính cábiệt, cụ thể

Năm 1825, trong khi những tác phẩm hiện thực của Puskin, Gribôeđôp ra đời thìđồng thời cũng xuất hiện những tác phẩm lãng mạn của Rưlêep, Côdơlôp Ðặt biệt có cảnhững nhà thơ vừa sáng tác theo khuynh hướng lãng mạn, vừa sáng tác theo khuynhhướng hiện thực như Puskin

Cuộc khởi nghĩa tháng Chạp đã thất bại, hoàn cảnh sau cách mạng đã đổi thay,nhưng Puskin vẩn tiếp tục tinh thần tháng Chạp trong hoàn cảnh mới Nhà thơ công dântiếp tục đưa những thành tựu của chủ nghĩa lãng mạn tích cực lên đỉnh cao, đồng thời xâydựng chủ nghĩa hiện thực thêm vững chắc

Cùng lúc với sự phát triển của chủ nghĩa hiện thực, các lực lượng phản động ra sứccông phá phương pháp sáng tác mới Phòng Ba, Burigarin, Grets, Xencôpxki tìm mọicách chống phá phong trào cách mạng, chống chủ nghĩa hiện thực, công kích Puskin,Gôgôn Bọn chúng chê bai Epghênhi Ônhênghin, hạ thấp giá trị Quan thanh tra và Nhữnglinh hồn chết

Cùng với Puskin, Gôgôn, Lecmôntôp và Bêlinxki đã đấu tranh bảo vệ chủ nghĩahiện thực cả hai phương diện lý luận, phê bình và sáng tác

Lecmôntôp (1814 – 1841) vừa là nhà thơ lãng mạn vừa là nhà văn hiện thực Năm 1840cuốn tiêủ thuyết Nhân vật của thời đại chúng ta của Lecmôntôp ra đời đánh dấu một thắnglợi mới của chủ nghĩa hiện thực Trong tác phẩm, nhà văn đã phát triển khuynh hướngtâm lý, đi sâu vào nội tâm nhân vật, chuẩn bị cho những nghệ sĩ tâm lý bậc thầy sau nàynhư : Ðôxtôiepxki, Tônxtôi, Sêkhôp

Gôgôn (1809 – 1852) là người khẳng định sự thắng lợi dứt khoát của chủ nghĩahiện thực Nga qua tác phẩm Những linh hồn chết (1842) Trong tác phẩm này chúng tabắt gặp hàng loạt những nạn dân của chế độ nông nô, những con người nhỏ bé dưới đáy

xã hội, nhũng mảnh đời bất hạnh triền miên; những kẻ thù của nhân dân, những tính cáchích kỷ, thấp hèn,nhỏ mọn của bọn địa chủ qúy tộc

Thành tựu văn xuôi của Gôgôn có ý nghĩa rất lớn, Gôgôn đã tập hợp xung quanhmình rất nhiều nhà văn trẻ như Ghecxen, Ðôxtôiepxki, Tuôcghênhep, Gônsarôp Chính họ

đã tạo nên trường phái Gôgôn trong những năm 40 của thế kỉ XIX Những tác phẩm của

họ như Những người cùng khổ (1846), Bút ký người đi săn(1847), Ai có tội(1846 –

1847), Ôblômôp (1849 –1859) đãí khẳng định sự thắng lợi toàn diện của chủ nghĩa hiện

thực

Trên mặt trận liï lụân, phê bình, Bêlinxki (1811 – 1848) là người chủ xướng, ngườigiương cao ngọn cờ liï luận, phê bình chống lại những kẻ thù của chủ nghĩa hiện thực.Những bài viết của ông có tính cách phát hiện những tài năng văn học mới, những bướcphát triển mới của văn học Nga Chính ông đã khẳng định vai trò to lớn của Puskin trongviệc mở đầu một khuynh hướng sáng tác mới; khẳng định Lecmôntôp, Gôgôn trong việcđánh dấu sự thắng lợi của chủ nghĩa hiện thực Nga

Tóm lại, đến nửa sau thế kỷ XIX, chủ nghĩa hiện thực Nga đã có đầy đủ thực tiễnsáng tác và cơ sở lí luận để phát triển vững chắc và liên tục Từ đây, dòng văn học hiệnthực trở thành dòng văn học chủ yếu và bắt đầu đạt được những thành tựu rực rỡ Văn họcNga từ đây thực sự hướng về đời sống nhân dân và phong trào cách mạng đang ngày càngphát triển sâu rộng

1.2.3 Thành tựu của Văn học Nga thế kỉ 19

Thời kỳ trước thế kỷ 19, văn học Nga chưa được biết đến nhiều so với các nền vănhọc lớn khác trên thế giới, nhưng sang thế kỷ 19, văn học Nga đã trải qua một thời kỳvàng son, rực rỡ, bắt đầu với các kiệt tác bằng thơ ca của Aleksandr Sergeyevich Pushkin,lên đến đỉnh cao nhờ ba nhà văn, tiểu thuyết gia vĩ đại Nikolai Gogol, LevTolstoy và Fyodor Dostoyevsky, cũng như nhà viết kịch hàng đầu thế giới AntonChekhov

Thế kỷ 19 được coi là Thời kỳ Vàng, rực rỡ nhất của văn học Nga Chủ nghĩa lãng

mạn mang tới thời kỳ nở rộ của các tên tuổi lớn về thơ ca: Vasily Zhukovsky và sau đó làhọc trò của ông - Alexander Pushkin xuất hiện trên văn đàn Pushkin không chỉ nâng tầmngôn ngữ văn chương Nga mà còn xây dựng một đẳng cấp nghệ thuật mới cho văn học

Nga Tác phẩm nổi tiếng nhất của ông là tiểu thuyết thơ Eugene Onegin Một thế hệ nhà

thơ hoàn toàn mới gồm Mikhail Lermontov, Yevgeny Baratynsky, KonstantinBatyushkov, Nikolay Nekrasov, Aleksey Konstantinovich Tolstoy, Fyodor

Tyutchev và Afanasy Fet kế tục sự nghiệp của Pushkin

Thể loại văn xuôi cũng phát triển mạnh mẽ Người có công lớn nhất trong việc dânchủ hóa văn xuôi Nga, đưa nó đến gần hơn với thực tại đời sống là nhà văn vĩ đại Nikolai

Gogol Tiểu thuyết "trường cao" Những linh hồn chết của Nikolai Gogol được coi là tiểu thuyết vĩ đại đầu tiên của nền văn học Nga Truyện ngắn Chiếc áo khoác, ra đời năm

1842, với phong cách vừa trào lộng vừa trữ tình đặc trưng cho Gogol, đã tạo dấu ấn quantrọng trong nền văn học Nga

Có thể nói trường phái văn học hiện thực ra đời cùng với tên tuổi của IvanTurgenev Fyodor Dostoyevsky và Leo Tolstoy sớm vang danh toàn thế giới, đến mứcnhiều học giả như F.R Leavis cho rằng một trong hai người xứng đáng là tiểu thuyết gia

vĩ đại nhất mọi thời đại Ivan Goncharov tạo dấu ấn chủ yếu nhờ tiểu thuyếtOblomov Mikhail Saltykov-Shchedrin sáng tác văn học trào phúng, còn NikolaiLeskov được nhớ đến nhiều nhất nhờ tiểu thuyết ngắn Cuối thế kỷ, Anton Chekhov xuấthiện như một bậc thầy thể loại truyện ngắn và đồng thời là nhà soạn kịch hàng đầu thếgiới

Những thành tựu quan trọng khác của thế kỉ 19 gắn liền với nhà văn chuyên viếttruyện ngụ ngôn Ivan Krylov; các nhà văn thể loại phi hư cấu như nhà phê bình VissarionBelinsky và nhà cải cách chính trị Alexander Herzen; các nhà viết kịch AleksandrGriboyedov, Aleksandr Ostrovsky và nhà văn châm biếm Kozma Prutkov (bút danh dùngchung)

Báo chí Nga đóng vai trò quan trọng trong công cuộc đấu tranh giải phóng củanông nô Nga thế kỉ XIX Hoạt động báo chí lúc này diễn ra sôi nổi sự tăng vọt về sốlượng và nội dung phản ánh Trong thập kỉ đầu tiên Maxcơva đã có thêm 22 tạp chí, vàPetersburg có thêm 21 tạp chí Báo chí càng lúc càng phản ánh đủ và sâu hơn mọi mặt củađời sống, xã hội Hình thức và chất lượng luôn được cải tiến, xuất bản điều đặng nên sốlượng độc giả cũng tăng lên và tạo được nhiều dư luận trong xã hội

Báo chí có ảnh hưởng mạnh mẽ đến sự phát triển của văn học Trên mặt báo cáctác phẩm đầu tay của các nhà văn trẻ lần lượt được ra mắt bạn đọc như: Tác phẩm đầu taycủa Gogol xuất hiện lần đầu trên báo Kí sự tổ quốc, tên tuổi của Puskin cũng gắng liền

với văn học Báo chí đã bồi dưỡng các nhà văn về tư tưởng, thẩm mĩ.đồng thờinóhướng độc giả đến những lý tưởng thẩm mĩ mới, tư tưởng mới một số tạp chí nổitiếng có ảnh hưởng sâu sắc đến sự phát triển của văn học Nga thế kỷ XIX như:

Tạp chí Người thông tin châu Âu tồn tại từ 1802 – 1830 lúc đầu do Caramdin lãnh

đạo Là một tạp chí tiến bộ và có nhiều đổi mới, đề cập đến nhiều sự kiện của đời sống xãhội, văn hóa, chính trị và cũng đăng tải những tinh hoa của văn học thế giới Trong thờigian Giucôpxki lãnh đạo tạp chí có nhiều cải tiến mới mẻ Cũng trên tạp chí này, Puskinlần đầu xuất hiện với 5 bài thơ vào năm 1814 cùng với các bạn làm thơ ở trường Lixe.Vào những năm cuối cùng tạp chí đi vào khuynh hướng bảo thủ, phản động và mất dầnảnh hưởng

Tạp chí Người con tổ quốc ra đời ở Peterburg từ tháng 10 năm 1812 là tiếng nói

của lòng yêu nước chống kẻ thù xăm lược bảo vệ tổ quốc, đấu tranh giải phóng nông nôkhỏi ách thống trị của địa chủ, những năm sau tạp chí có mối quan hệ mật thiết với phongtrào tháng chạp Nội dung của tạp chí có liên quan đến những cuộc luận chiến xung quanhvấn đề chủ nghĩa lãng mạn, tính nhân dân trong văn học, tạp chí thường xuyên đăng tảinhững tác phẩm của Bextugiep, Rưleep, Muraviep, Crưlôp, Puskin

Năm 1925 tạp chí dần dần trở thành cơ quan ngôn luận phản động và không cònđược tính nhiệm

Tạp chí Sao bắc cực tồn tại từ 1823 – 1825 do Rưlêep và Bextugiep sáng lập Tạp

chí này đã thức tỉnh lòng yêu nước, tinh thần công dân, nghĩa vụ đối với đất nước trongthời kì mới Sao bắc cực đã đăng tải các bài phê bình của Bextugiep, thơ của Puskin,Kiuchenbeke, văn của Bextugiep, Glinka và được hoan nghênh nhiệt liệt Sau sự kiện 14táng 12 năm 1825 tạp chí ngừng hoạt động

Tạp chí Điện tín Maxcơva tồn tại từ 1825 – 1831 do Pôleevôi lãnh đạo là một tạp

chí tiến bộ Nội dung tạp chí gồm nhiều lĩnh vực như kinh tế, chính trị, lịch sử, khoa học,văn học Tạp chí chú trọng đặc biệt đến văn xuôi phê bình

Văn học báo (1830 – 1831) tập hợp các nhà thơ như Đenvich, Đavưđôp, Puskin,

Gogol những người này đấu tranh chống lại những quan điểm bảo thủ, phản động trongvăn học Báo ra 5 ngày một lần nhưng không được đăng tin tức, bình luận chính trị Báochủ yếu đăng thơ văn phê bình, tư liệu văn học, lo sợ trước ảnh hưởng của báo phòng ba

đã đình chỉ hoat động.

Tạp chí Người cùng thời xuất hiện năm 1836 tập hợp những nhà văn tiến bộ nhấtđương thời Báo đăng tải các tác phẩm của Puskin, Gogol sau khi Puskin mất năm 1937tạp chí mất dần ảnh hưởng Đến năm 1847 tạp chí phục hồi và trở thành cơ quan ngônluận tiến bộ Tạp chí đăng các tác phẩm bút kí của Turgenev, Ai có tội của Gheexen, thơ

và trường ca của nhêcraxôp, phê bình của Bêlinsky

Tạp chí Kí sự tổ quốc tập hợp nhiều cay bút có tài, có đóng góp lớn trong công

cuộc đấu tranh tư tưởng, tham gia luận chiến chống lại báo chí phản động đương thời

Và tạp chí này năm 1846 – 1849 đã đăng hàng loạt các tác phẩm của Dostoyevsky, trong

đó có tác phẩm Những đêm trắng và tiểu thuyết Nhêtôska Nhêđơvanôva.

Bên cạnh các hoạt động báo chí đang diễn ra sôi nổi, ở các thành phố lớn nhưMaxcơva và Peterburg còn xuất hiện các nhóm, hội văn học Nhóm, hội văn học xuất hiện

do nhu cầu giải quyết những vấn đề lí luận và sáng tác trong thời kì mới

Lúc này những người có tâm huyết và quan tâm tới thời cuộc muốn gặp gỡ và traođổi lẫn nhau, nhằm tìm ra câu tả lời thích đáng những vấn đề xã hội Trên cơ sở đó hìnhthành các văn đoàn, các phòng khách văn học, các sinh hoạt văn học định kì và khôngđịnh kì Nhóm, hội văn học này hoạt động rất sôi nổi và lôi cuốn, tập hợp nhiều tầng lớptham gia.1801 tại Maxcơva, hội ái hữu do Turgenev thành lập1801 tại Petersburg, hội tự

do của những người yêu văn học, khoa học và nghệ thuật thành lập bởi một số giáo sư, tríthức.“Hội tọa đàm” (1754 – 1841) do Siscôp sáng lập“Hội Acdamat” do những người ủng

hộ Ciaramdin và Giucôpxki thành lập “Hội đồng minh hạnh phúc” của những ngườitháng chạp

Bên cạnh các nhóm văn học trong thời kì này còn có các phòng khách văn học thuhút nhiều người thuộc những khuynh hướng khác đến tham dự Vào tháng 11 năm 1845Dostoyevsky được Nhecraxốp lần đầu tiên dẫn đến phòng khách nhà Panaép, ít lâu sau

đó đầu tháng chạp năm 1845, Dostoyevsky lại đến nhà Bêlinski cùng nhiều nhà văn khác

đọc và thảo luận cuốn Kẻ song trùng Và những đêm văn học hàng tuần đó cũng là một

hình thức sinh hoạt văn học quan trọng của thời kì này Ở đây, các nhà văn, nhà thơ códịp gặp gỡ nhau trao đổi và bàn bạc các vấn đề văn hóa, xã hội

Ngoài báo chí, Quá trình đấu tranh và phát triển của các trào lưu văn học ở thế kỷ

này cũng không ngừng vận động.Chủ nghĩa cổ điển Nga trong những năm đầu thế kỷXIXChủ nghĩa cổ điển Nga xuất hiện từ giữa thế kỷ XVIII là một khuynh hướng văn họctiến bộ Những người theo chủ nghĩa cổ điển chủ trương hướng tới nội dung xã hội lớnlao Họ hướng về lịch sử dân tộc, truyền thống cha ông, phê phán thái độ lai căng Họphát triển nhiều thể loại văn học mới mẻ, mang tính chuẩn mực Những thành tựu đó đãgóp phần đáng kể cho sự phát triển của nền văn học Nga.

Tuy nhiên trong hoàn cảnh mới khi mà quan niệm thẩm mỹ, lí tưởng thẩm mĩ đãthay đổi người ta mong muốn được tự do sáng tạo, phát triển tài năng, khi mà đất nướcđang đòi hỏi văn học phải phản ánh những vấn đề bức thiết của xã hội thì chủ nghĩa cổđiển không còn thích hợp nữa Sự tồn tại của nó trở thành trở lực cho sự phát triển vănhọc và xã hội Yêu cầu đổi mới lúc này trở thành một yêu cầu tất yếu và chủ nghĩa tìnhcảm đã dần dần thay thế chủ nghĩa cổ điển

Nhưng chủ nghĩa cổ điển không ngừng hoạt động ngay mà những đại biểu lớncủa nó như Ðecgiavin, Khêraxcôp vẫn còn sáng tác Các thể loại như tụng ca, anh hùng

ca không chỉ được các nhà thơ lão thành sử dụng mà ngay các nhà thơ trẻ cũng sử dụngnhằm thể hiện nội dung mới Puskin và Giucôpxki thường sử dụng thể loại này để diễnđạt những nội dung trang trọng, đẹp đẽ Nhà hát vẫn giữ truyền thống cũ tuy có đổi mới.Lúc này có những tác phẩm lí luận bảo vệ chủ nghĩa cổ điển như Từ điển thơ ca cũ vàmới của Ôxtôlôpôp (1821), Giáo trình lí luận văn học của giáo sư Medơliacôp "Hội tọađàm" lúc này vẫn còn hoạt động nhằm bảo vệ cái cũ

Năm 1816, "Hội tọa đàm" ngừng hoạt động, chủ nghĩa cổ điển đi đến chỗ kết thúcvới sự thắng thế của chủ nghĩa tình cảm

- Sự thắng thế của chủ nghĩa tình cảm trước chủ nghĩa cổ điển, sự ra đời của chủ nghĩalãng mạn:

Chủ nghĩa cổ điển xuất hiện ở Nga vào giữa thế kỷ XVIII là một bước tiến củavăn học Nga Ðến cuối thế kỷ XVIII một khuynh hướng văn học mới là chủ nghĩa tìnhcảm xuất hiện đánh dấu thêm một bước tiến quan trọng của nền văn học Trong 15 nămđầu của thế kỷ XIX, chủ nghĩa tình cảm phát triển song song với chủ nghĩa cổ điển vàdần dần thay thế chủ nghĩa cổ điển Nó đã bác bỏ những quy tắc sáng tác nghiêm ngặt, gò

bó của chủ nghĩa cổ điển, phát huy những mặt tiến bộ như: Quan tâm đến quyền sống cá

nhân, đến tình yêu đôi lứa, đến tình bạn thủy chung, đến tình yêu thiên nhiên của conngười trần tục.

Tuy nhiên, chủ nghĩa tình cảm Nga không phải chỉ có những ưu điểm Bản thân nótồn tại những nhược điểm không thể khắc phục do nó gắn liền với giai cấp quý tộc.Nhược điểm của nó là nặng tính chất ôn hòa, bảo thủ, thi vị hóa cuộc sống nông thôn, tôđiểm thực tại đen tối, xóa mờ những quan hệ áp bức bóc lột giữa nông dân và địa chủ.Chủ nghĩa tình cảm chỉ quan tâm đến tình cảm, đến đời sống trái tim của riêng tư cá nhân

mà quên thực tại đời sống nhân dân Tuy chủ nghĩa tình cảm có quan tâm đến sự pháttriển ngôn ngữ dân tộc, nhưng đó cũng chỉ là những cải cách cải lương, kém triệt để vàthiếu dân chủ

Ðại biểu lớn nhất của chủ nghĩa tình cảm là Caramdin; cùng với ông còn cóÐmitơriep (1760 - 1873), nhà thơ ngụ ngôn Giucôpxki thời trẻ, Vaxili Livôvits Puskin(1767-1830), nhà viết kịch Ôdêrôp (1769-1816)

Sự đấu tranh giữa khuynh hướng cổ điển với khuynh hướng tình cảm gắn liền vớinhững cuộc tranh luận về ngôn ngữ trong 15 năm đầu thế kỉ XIX Siscôp cầm đầu pháithủ cựu đã đứng ra bảo vệ cái cũ, chống lại việc sử dụng những từ ngữ mới, những lốidiễn đạt mới do chủ nghĩa tình cảm đề xướng Những người bảo thủ chủ trương lấy ngônngữ cổ của nhà thờ làm ngôn ngữ văn học Trong khi đó, Caramdin và phái mới đã kiênquyết đấu tranh bảo vệ cái mới Macarôp viết Ngôn ngữ phải luôn luôn vị khoa học, vịnghệ thuật, vị giáo dục, vị phong tục tập quán Sẽ đến một lúc mà ngôn ngữ hiện nayphải già cõi, những bông hoa ngôn ngữ sẽ tàn héo giống như mọi loại hoa khác Thựcchất cuộc tranh luận giữa hai khuynh hướng văn học này là vấn đề tiến bộ hay bảo thủ.Ðương nhiên, chủ nghĩa tình cảm thay thế chủ nghĩa cổ điển là xu thế tất yếu của lịch sử

Sau cuộc chiến tranh vệ quốc 1812, nhân dân Nga là người chiến thắng quân xâmlược, điều này giúp họ ý thức được sức mạnh và quyền lợi chính đáng của mình, nhưngthực tế của cuộc sống nông nô và sự ngột ngạt của chế độ chuyên chế tàn bạo đã đingược lại những yêu cầu chính đáng của họ Ảo tưởng về sự hòa hợp giữa quý tộc địachủ và nông dân, nông nô không còn phù hợp với thực tế Trong hoàn cảnh mới, quanniệm thẩm mỹ, lý tưởng thẩm mỹ, tư tưởng xã hội đã cơ bản thay đổi dẫn đến sự hìnhthành một khuynh hướng văn học mới Chủ nghĩa lãng mạn bắt đầu được hình thành, kế

tục và thay thế cho chủ nghĩa tình cảm không còn phù hợp với thực tế lịch sử Chủ nghĩalãng mạn ra đời trong cao trào yêu nước sau chiến tranh vệ quốc và trở thành một sự kiệnvăn học nổi bật trong 15 năm đầu thế kỷ, đánh dấu một bước phát triển quan trọng củanền văn học Nga thế kỷ XIX.Dòng văn học châm biếm tiếp tục phát triển mạnh mẽ

Bên cạnh sự ra đời và phát triển của chủ nghĩa cổ điển từ giữa thế kỷ XVIII, đếnnửa sau thế kỷ XVIII dòng văn học châm biếm cũng hình thành và phát triển mạnh mẽvới những tên tuổi như Nôvicôp, Phônvidin, Crưlôp Ðến đầu thế kỷ XIX, cùng với haidòng văn học là chủ nghĩa tình cảm và chủ nghiã cổ điển đang đấu tranh lẫn nhau, dòngvăn học châm biếm cũng không ngừng phát triển với tên tuổi Crưlốp Crưlốp đã sáng tác

120 bài thơ ngụ ngôn với nội dung là cuộc sống lầm than đen tối của người nông dân.Ngoài Crưlôp, một viên chức nghèo có tên là Naregiơnưi cũng có những tiểu thuyết miêu

tả cuộc sống nghèo khổ của nông dân Có thể nói rằng, sự phát triển của dòngvăn học này

là một sự chuẩn bị tích cực cho khuynh hướng hiện thực ra đời trong những năm 20 củathế kỷ XIX

Tóm lại: Trong 15 năm đầu thế kỷ XIX ở Nga tồn tại hai khuynh hướng văn họcđấu tranh lẫn nhau Ðó là chủ nghĩa tình cảm và chủ nghĩa cổ điển Kết quả của cuộc đấutranh này là sự thắng thế của chủ nghĩa tình cảm Nhưng rồi chủ nghĩa tình cảm cũngkhông tồn tại lâu dài do hoàn cảnh xã hội thay đổi liên tục Lúc này chủ nghĩa lãng mạndần dần định hình với sự xuất hiện của hai nhà văn tiêu biểu Giucôpxki và Bachiuscôp.Bên cạnh đó, chúng ta cũng phải kể đến sự phát triển song song của dòng văn học châmbiếm với đại biểu tiêu biểu Crưlôp Ðây là dòng văn học chuẩn bị trực tiếp cho chủ nghĩahiện thực Nga thế kỷ XIX Sự phân hóa và phát triển của chủ nghĩa lãng mạn, dòng vănhọc lãng mạn tích cực trở thành dòng văn học chủ yếu.Chủ nghĩa lãng mạn là một trongnhững trào lưu văn học lớn nhất Âu - Mỹ xuất hiện vào cuối thế kỷ XVIII và đầu thế kỷXIX Ở Nga chủ nghĩa lãng mạn xuất hiện vào đầu thê kỷ XIX là một biến cố văn họcquan trọng, có ảnh hưởng rất lớn đến tiến trình phát triển của văn học Nga thế kỷ XIX

Vào đầu thế kỷ XIX, sau cuộc chiến tranh ái quốc 1812, hoàn cảnh xã hội củaNga thay đổi nhanh chóng kéo theo sự thay đổi lớn lao về tư tưởng xã hội Quan điểmnghệ thuật của chủ nghĩa cổ điển và chủ nghĩa tình cảm không còn phù hợp với thực tế xãhội trở nên lỗi thời và phản động Lúc này, các nhà thơ đã kinh qua những truyền thống

văn học cổ điển và tình cảm bắt đầu đi tìm một khuynh hướng mới cho văn học Họkhông chấp nhận những hạn chế của văn học truyền thống Có thể nói, đến lúc này sự bấtbình với lối sống tư sản, sự chống lại cái dung tục, tầm thường, không tình nghĩa và ích

kỉ của những quan hệ tư sản đã sớm được thể hiện trong chủ nghĩa tình cảm đến các nhàvăn sáng tác theo chủ nghĩa lãng mạn càng trở nên gay gắt Chính trong hoàn cảnh này,Giucôpxki đã sáng lập ra chủ nghĩa lãng mạn Nga

Chủ nghĩa lãng mạn ở Nga ra đời do ảnh hưởng từ chủ nghĩa lãng mạn phươngTây và do kế thừa những truyền thống văn học trước nó Nhưng sự ra đời của nó chủ yếu

là do văn học đã phản ánh thực tại Nga trước khởi nghĩa tháng Chạp, phản ánh tinh thầncách mạng quý tộc của thời đại, phản ánh những xu hướng mới trong đời sống xã hộinhằm chống chế độ phong kiến, giải phóng nông nô

Chủ nghĩa lãng mạn Nga phát triển qua nhiều giai đoạn và không thuần nhất mộtdòng Giữa các nhà thơ lãng mạn cùng một giai đoạn, giữa các nhà thơ lớp trước và lớpsau luôn khác nhau ngay một nhà thơ cũng biến chuyển qua nhiều thời kì

Chủ nghĩa lãng mạn Nga ra đời một thời gian thì phân hóa thành hai khuynhhướng khác nhau Ðó là chủ nghĩa lãng mạn tiêu cực và chủ nghĩa lãng mạn tích cực.Gorki đã phân tích hai khuynh hướng văn học này như sau: Chủ nghĩa lãng mạn tiêu cựctìm cách làm cho con người bằng lòng với thực tế ( ) lôi kéo họ về với những suytưởng, về những bí ẩn thiên định cuả cuộc đời, về tình yêu, về cái chết, là những cáihuyền bí vốn không giải thích được bằng con đường tư biện ( ) Chủ nghĩa lãng mạn tíchcực cố làm vững thêm ý chí ham sống của con người, khơi dậy trong con người một ý chíquật khởi chống lại thực tế Giucôpxki và Bachiuscôp là người sáng lập ra chủ nghĩalãng mạn nhưng cũng là đại biểu cho khuynh hướng lãng mạn tiêu cực

Giucôpxki (1783-1852) là học trò tài năng của Caramdin nhưng ông đã lãng mạnhóa chủ nghĩa tình cảm và trở thành nhà thơ lớn đương thời Hai tuyển tập thơ

Giucôpxki ra đời năm 1815 và 1818 là hai sự kiện quan trọng đánh dấu thành tựu của chủnghĩa lãng mạn Nga Về sau, những sáng tác của Giucôpxki thoát li thực tế, đắm đuốitrong những suy tưởng huyền bí Tuy vậy Bêlinxki đã viết Không có Giucôpxki có lẽchúng ta không có Puskin, chính Puskin là người đã phát huy những thế mạnh củaGiucôpxki và đưa văn học Nga vào một quỹ đạo

Cùng với Giucôpxki, Bachiuscôp (1787-1855) nổi lên rực rỡ với loại thơ nhẹ Thơông ca ngợi tuổi trẻ, tình yêu, niềm tin vào tương lai tổ quốc Tập những thể nghiệm thơ

và văn xuôi của ông ra đời 1817 là một sự kiện văn học đương thời Về sau Bachiuscôptrở nên bi quan, mắc bệnh tâm thần Ông đã gieo những vần thơ bi quan, tuyệtvọng:“Người ta sinh ra là nô lệ, Nằm xuống mồ vẫn là nô lệ.”

Từ trong khuynh hướng lãng mạn nảy sinh dòng văn học lãng mạn mới, tích cực,khác với dòng lãng mạn của Giucôpxki và Bachiuscôp Ðó là dòng văn học lãng mạn tíchcực Ðại diện cho dòng văn học này là nhà thơ Puskin và các nhà thơ tháng Chạp nhưRưlêep, Kiukhenbeke, Raeppxki, Bextugiep, Ôđôepxki Bên cạnh đó còn có các nhà thơnhư Viademxki, Iadưcôp, Ðavưđôp, Ðenvich, Baratưxki

Raepxki (1795-1872) là hội viên hội Ðồng minh hạnh phúc và Nam xã, bạn thân vớiPuskin Ông bị Nga hoàng bắt giam 6 năm, sau đày đi Siberia Trong tù, ông sáng tác thơchống lại bọn vua quan, địa chủ

Kiukhenbeke (1797-1846) là hội viên Bắc xã, bạn học cùng trường với Puskin.Ông tham gia cuộc khởi nghĩa 14.12.1825 và bị kết án tử hình, sau bị đày đi Xibia Ôngvừa là nhà thơ, nhà phê bình, nhà soạn kịch Ông đánh giá rất cao những sáng tác củaPuskin, Lecmôntôp, Gôgôn

Bextugiep (1797-1837) phụ trách tạp trí niên giám Sao bắc cực cùng với Rưlêep.Ông vừa là nhà thơ vừa là nhà phê bình Ông tham gia cuộc khởi nghĩa 14 tháng 12 năm

1825 và bị bắt giam, sau bị đày làm lính và hy sinh trong chiến đấu

Ðavưđôp (1784-1839) là một anh hùng nổi tiểng trong chiến tranh vệ quốc và là hội viênhội Acdamat Thơ văn của ông đã nói lên tinh thần anh hùng, lòng yêu nước chân chínhcủa nhân dân Nga

Viademxki (1792-1878) là hội viên hội Acdamat Lúc đầu thơ ông hướng về lítưởng tự do, nhưng về sau ông chuyển sang lập trường phản động

Trong những năm 1815-1825, nổ ra những cuộc tranh luận chung quanh vấn đề tính nhândân trong văn học, vấn đề thơ balát của Catênin, vấn đề trường ca của Puskin và nhiềuvấn đề khác Thực chất của những cuộc tranh luận này là sự đấu tranh giữa chủ nghiãlãng mạn tích cực với các trào lưu lạc hậu khác, giữa khuynh hướng cách mạng và bảothủ

Sự kiện nổi bật về văn học trong thời kỳ này là sự xuất hiện bản trường ca Ruxlan

và Liutmila(1820) và những bản trường ca phương Nam như Người tù Capcadơ, Lệ đàiBakhơsixarai, Ðoàn người Sưgan của nhà thơ Puskin Có thể thấy, những sáng tác củaPuskin trong thời kỳ này không những đánh dấu sự toàn thắng của chủ nghĩa lãng mạntrước chủ nghĩa tình cảm và chủ nghĩa cổ điển nói chung, mà nó còn đấnh dấu sự thắnglợi của dòng văn học lãng mạn tích cực trước dòng văn học lãng mạn tiêu cực, bảo thủ.Sau khi cuộc khởi nghĩa tháng Chạp thất bại, nước Nga rơi vào một thời kì cực đen tối.Những nhà thơ có liên quan đến phong trào tháng Chạp bị đàn áp dã man Văn học lúcnày gắn bó với thực tại hơn và bắt đầu phê phán thực tại Phương pháp sáng tác hiệnthực bắt đầu hình thành với những sáng tác của Puskin và Gôgôn

Chủ nghĩa hiện thực trở thành dòng văn học chính Chủ nghĩa hiện thực là thành tựu cao nhất của văn học Nga thế kỷ XIX Nó xuất hiện trên cơ sở kế thừa, phát huy những truyền thống văn học trước nó và đấu tranh lẫn nhau giữa các trào lưu trong việc phản ánh những điều kiện lịch sử xã hội cụ thể

Thế kỉ XVIII là thế kỉ đã chuẩn bị cho chủ nghĩa hiện thực ra đời và trong 25 nămđầu thế kỉ XIX công việc được tiến hành khẩn trương hơn với dòng văn học châm biếm;trong khi đó chủ nghĩa cổ điển, chủ nghĩa tình cảm, chủ nghĩa lãng mạn song song tồn tại

ở những mức độ khác nhau.Dòng văn học châm biếm phát triển mạnh mẽ trong 25 nămđầu thể kỉ XIX với hàng loạt bài thơ ngụ ngôn, những vở kịch hiện thực của Crưlôp.Chính Crưlôp đã vượt qua các nhà văn cổ điển lỗi thời, vượt qua các nhà văn tình cảmthoát li hiện thực, vượt qua Giucôpxki và Bachiuscôp đang lúng túng, bất lực trước nhữngyêu cầu mới Ông đã chuẩn bị trực tiếp cho chủ nghĩa hiện thực Nga thế kỉ XIX

Năm 1825 có một số tác phẩm đánh dấu sự ra đời của chủ nghĩa hiện thực Nga tácphẩm đầu tiên phải kể đến là tiểu thuyết thơ Êpghênhi Ônhêghi Tháng 2 năm 1825,chương đầu tiên của tác phẩm này được in thành sách Bêlinxki đã gọi tác phẩm này làCuốn sách bách khoa về đời sống Nga Puskin đã miêu tả chân thực, điển hình lớp thanhniên quý tộc trước cách mạng tháng Chạp Những nhân vật trong tác phẩm không còn lànhững nhân vật tượng trưng, ước lệ mà trở thành những nhân vật vừa điển hình vừa sinhđộng, cụ thể Cũng trong năm 1825 Puskin viết vở kịch lịch sử Bôrix Gôđunôp Cuốinăm 1825 ông viết truyện thơ Bá tước Nulin Tập thơ trữ tình của Puskin cũng được in

vào cuối năm 1825.

Bằng những tác phẩm trên, Puskin đã mở ra con đường mới cho văn học Nga.Chủ nghĩa hiện thực từ đây được hình thành và các nhà văn đã lấy thực tại cuộc sống thờiđại làm đối tượng khám phá, sáng tạo Từ đây, chủ nghĩa hiện thực trở thành một phươngpháp sáng tác, kết thúc quá trình hình thành, mở đầu cho quá trình phát triển rực rỡ vềsau

Bên cạnh những tác phẩm của Puskin xuất hiện 1825, chủ nghĩa hiện thực cònđược khẳng định bởi vở kịch Khổ vì trí tuệ của ngôi sao sớm tắt Gribôeđôp Nhà văn đãxây dựng thành công nhân vật Satski đại diện cho người chiến sĩ tháng Chạp Ðó là mộttính cách điển hình, đa dạng, có tính lịch sử cụ thể, vừa có tính khái quát vừa có tính cábiệt, cụ thể

Năm 1825, trong khi những tác phẩm hiện thực của Puskin, Gribôeđôp ra đời thìđồng thời cũng xuất hiện những tác phẩm lãng mạn của Rưlêep, Côdơlôp Ðặc biệt có cảnhững nhà thơ vừa sáng tác theo khuynh hướng lãng mạn, vừa sáng tác theo khuynhhướng hiện thực như Puskin

Cuộc khởi nghĩa tháng Chạp đã thất bại, hoàn cảnh sau cách mạng đã đổi thay,nhưng Puskin vẩn tiếp tục tinh thần tháng Chạp trong hoàn cảnh mới Nhà thơ công dântiếp tục đưa những thành tựu của chủ nghĩa lãng mạn tích cực lên đỉnh cao, đồng thời xâydựng chủ nghĩa hiện thực thêm vững chắc

Cùng lúc với sự phát triển của chủ nghĩa hiện thực, các lực lượng phản động rasức công phá phương pháp sáng tác mới Phòng Ba, Burigarin, Grets, Xencôpxki tìm mọicách chống phá phong trào cách mạng, chống chủ nghĩa hiện thực, công kích Puskin,Gôgôn Bọn chúng chê bai Epghênhi Ônhênghin, hạ thấp giá trị Quan thanh tra vàNhững linh hồn chết Cùng với Puskin, Gôgôn, Lecmôntôp và Bêlinxki đã đấu tranh bảo

vệ chủ nghĩa hiện thực cả hai phương diện lý luận, phê bình và sáng tác

Lecmôntôp (1814 - 1841) vừa là nhà thơ lãng mạn vừa là nhà văn hiện thực Năm 1840cuốn tiểu thuyết Nhân vật của thời đại chúng ta của Lecmôntôp ra đời đánh dấu một thắnglợi mới của chủ nghĩa hiện thực Trong tác phẩm, nhà văn đã phát triển khuynh hướngtâm lý, đi sâu vào nội tâm nhân vật, chuẩn bị cho những nghệ sĩ tâm lý bậc thầy sau nàynhư: Ðôxtôiepxki, Tônxtôi, Sêkhôp

Gôgôn (1809-1852) là người khẳng định sự thắng lợi dứt khoát của chủ nghĩahiện thực Nga qua tác phẩm Những linh hồn chết (1842) Trong tác phẩm này chúng tabắt gặp hàng loạt những nạn dân của chế độ nông nô, những con người nhỏ bé dưới đáy

xã hội, những mảnh đời bất hạnh triền miên; những kẻ thù của nhân dân, những tính cáchích kỷ, thấp hèn, nhỏ mọn của bọn địa chủ qúy tộc

Thành tựu văn xuôi của Gôgôn có ý nghĩa rất lớn, Gôgôn đã tập hợp xung quanhmình rất nhiều nhà văn trẻ như Ghecxen, Ðôxtôiepxki, Tuôcghênhep, Gônsarôp Chính

họ đã tạo nên trường phái Gôgôn trong những năm 40 của thế kỉ XIX Những tác phẩmcủa họ như Những người cùng khổ (1846), Bút ký người đi săn(1847), Ai có tội(1846-1847), Ôblômôp (1849-1859) đã khẳng định sự thắng lợi toàn diện của chủ nghĩa hiệnthực

Trên mặt trận lý luận, phê bình, Bêlinxki (1811-1848) là người chủ xướng, ngườigiương cao ngọn cờ lý luận, phê bình chống lại những kẻ thù của chủ nghĩa hiện thực.Những bài viết của ông có tính cách phát hiện những tài năng văn học mới, những bướcphát triển mới của văn học Nga Chính ông đã khẳng định vai trò to lớn của Puskin trongviệc mở đầu một khuynh hướng sáng tác mới; khẳng định Lecmôntôp, Gôgôn trong việcđánh dấu sự thắng lợi của chủ nghĩa hiện thực Nga

Tóm lại, đến nửa sau thế kỷ XIX, chủ nghĩa hiện thực Nga đã có đầy đủ thực tiễnsáng tác và cơ sở lí luận để phát triển vững chắc và liên tục Từ đây, dòng văn học hiệnthực trở thành dòng văn học chủ yếu và bắt đầu đạt được những thành tựu rực rỡ Văn họcNga từ đây thực sự hướng về đời sống nhân dân và phong trào cách mạng đang ngày càngphát triển sâu rộng

1.2.4 Những đặc điểm nổi bật của nền văn học Nga thế kỉ 19

Văn học Nga thế kỉ XIX là một trong những nền văn học phong phú và tiên tiếnnhất của nhân loại, là một trong những thành tựu rực rỡ nhất của nghệ thuật thế giới

Nó phát triển đến đỉnh cao với những ngôi sau chói lọi như Puskin, Ðôxtôiepki,Tuôcghênhep, Sêkhôp, Bêlinxki… Những tác phẩm của các tác gia này là những mẫumực, tinh hoa của nền nghệ thuật hiện đại và có ảnh hưởng lâu dài, sâu rộng đến các nềnvăn học khác trên thế giới Người ta có thể tự hào về tiểu thuyết Chiến tranh và hòa bìnhcủa Lep Tônxtôi, đó là một trong những tiểu thuyết được xem là hay nhất thế giới Tiểu

thuyết và truyện ngắn của Tuôcghênhep thì được xem là cổ điển và trầm lặng như nhữngtác phẩm đặc sắc của phương Tây Còn những tác phẩm của Ðôxtôiepki thì sâu sắc và đầybão tố tâm hồn như những tiểu thuyết hiện đại…

Văn học Nga thế kỉ XIX có tốc độ phát triêín phi thường và có sức sống mãnh liệt

trong suốt thế kỉ XIX mà nhất là giữa sau thế kỉ XIX Nó ra đời sau nền văn học phương

Tây nhưng nhờ mảnh đất hiện thực mầu mỡ của cuộc đấu tranh cách mạng và sự xuấthiện của các tài năng sáng chói mà văn học Nga đã đuổi kịp văn học phương Tây và pháttriển đến đỉnh cao Nếu như trước thế kỉ XIX, văn học Nga được ví như là một nữ sinhkhông thuộc bài đối với văn học phương Tây thì đến thế kỉ XIX, nhà văn Ðức RôdaLuxambua đã nhận xét Nền văn học Nga đã bắt chiếc cầu nối liền phương Tây và nướcNga để trên đó xuất hiện không phải là một nữ sinh mà là một bà giáo Gorki đã lí giảisức hấp dẫn của nền văn học nước mình như sau: Trong lịch sử phát triển của nền văn họcchâu Âu, nền văn học trẻ tuổi của chúng ta là một hiện tượng kì lạ ; tôi sẽ không phóngđại sự thật khi nói rằng không có nền văn học phương Tây nào ra đời với một khí thếmạnh mẽ, với một tốc độ thần kì trong một ánh hào quang rực rỡ của tài năng như nềnvăn học của ta Ở châu Âu không có ai sáng tác được những cuốn sách lớn được cả thếgiới hâm mộ như thế, và không có ai sáng tạo được cái đẹp thần diệu như vậy trongnhững hoàn cảnh không sao tả xiết Ðó là kết luận không sao bác bỏ được rút ra từ viêc sosánh lịch sử các nền văn học phương Tây với lịch sử nền văn học của ta, không có nơi nào

mà chỉ trong non một thế kỉ đã hiện lên cả một vầng sao rực rỡ của những tên tuổi vĩ đạinhư ở Nga và cũng không nơi nào đông đảo những nhà văn tuẫn đạo như ở nước ta…(1)

Văn học Nga thế kỉ XIX chứa đựng những tư tưởng tiên tiến của thời đại Ðó là

lòng yêu nước nhiệt thành, khát vọng tự do, dân chủ, tinh thần nhân đạo cao cả; tư tưởngphê phán, tố cáo xã hội sâu sắc Chính những tư tưởng này đã tạo nên tầm vóc thế giớicho văn học Nga Gorki viết Văn học Nga mãnh liệt vì có chủ nghĩa dân chủ, khát vọngsay sưa mong muốn giải quyết những nhiệm vụ của đời sống xã hội, vì nó truyền bá tinhthần nhân đạo, vì nó có những bài ca ca ngợi tự do, quan tâm sâu sắc đến đời sống nhândân, bộc lộ thái độ thuần khiết đối với phụ nữ…Chúng ta có thể bắt gặp những tư tưởngtiên tiến này ở các nhà văn Nga và trong hầu hết tác phẩm của họ

Văn học Nga thế kỉ XIX luôn luôn gắn liền với cuộc đấu tranh giải phóng của nông

nô Nga Có thể nói chưa có nơi nào trên thế giới mà văn học lại gắn bó mật thiết với công

cuộc vận động cách mạng như ở Nga Chính phong trào cách mạng phát triển liên tục làmảnh đất màu mỡ cho văn học Nga ra đời, trưởng thành và phát triển Ngược lại, văn họcNga đã đóng một vai trò hết sức quan trọng trong việc thức tỉnh nhân dân, thức tỉnh thờiđại, trở thành một thứ vũ khí sắc bén, một diễn đàn công khai chống lại chế độ nông nôchuyên chế

Ở Nga, các nhà văn luôn được nhân dân kính yêu quí trọng Nhân dân gọi họ lànhà tư tưởng , lãnh tụ, thầy giáo, người bảo vệ nhân dân bởi vì họ là những ngườisẵn sàng tuẫn đạo, sẵn sàng hi sinh vì nhân dân, vì đất nước, vì sự nghiệp cao cả của nhândân

Nước Nga thế kỉ XIX tiếp tục ghi thêm nhiều tên tuổi trên tấm bia tưởng niệm các nhàvăn đã hi sinh vì sự nghiệp thiêng liêng Rưlêep hi sinh dưới giá treo cổ Gribôeđôp,Puskin, Lecmôntôp bị đày ải và sát hại Secnưsepxki bị sỉ nhục và đày đi Xibiri Gôgôn,Ðôxtôiepxki trải qua những cơn khủng hoảng tinh thần Uxpenxki mắc bệnh tâm thần.Bêlinxki, Nhêcraxôp, Sêkhôp chết vì nghèo túng và bệnh tật Tônxtôi bị nguyền rủa là kẻ

dị giáo và phản chúa Nhưng tất cả những bi kịch khủng khiếp đó không làm cho nhà văn

xa rời nhân dân mà càng làm cho họ thêm gắn bó với phong trào cách mạng, với nhândân, với nước Nga thân yêu của mình

Văn học Nga thế kỉ XIX với thành tựu cao nhất là chủ nghĩa hiện thực Nga là kếtquả tất yếu của việc kế thừa văn học dân gian trong nhiều thế kỉ cùng với việc tiếp thu có

chọn lọc nền văn học phương Tây, là kết quả của quá trình đấu tranh liên tục giữa các trào

lưu văn học tiến bộ với trào lưu văn học bảo thủ, là kết quả của quá trình tiếp cận và phảnánh của văn học đối với hiện thực cuộc sống trong quá trình phát triển Như vậy văn họcNga thế kỉ XIX không ngẫu nhiên xuất hiện mà nó trải qua một quá trình phát triển liêntục trong những điều kiện và hoàn cảnh lịch sử cụ thể Nó không có những thời kì thoáitrào, hồi phục mà phát triển liên tục trong thế đấu tranh thay thế của các trào lưu tiến bộđối với các trào lưu lạc hậu, bảo thủ Sự thắng thế của dòng văn học hiện thực đối với các

dòng văn học khác chính là biểu hiện cao nhất của sự phát triển văn học trong việc tiếpcận và phản ánh hiện thực cuộc sống.

Văn học Nga thế kỉ XIX có những cống hiến to lớn và ảnh hưởng sâu rộng đối vớinền văn học thế giới Những tác phẩm của nền văn học Nga được bạn đọc phương Ðông

và phương Tây hết sức hâm mộ và yêu thích Chính những tác phẩm này đã làm rungđộng hàng triệu trái tim con người trên toàn thế giới Nó được dịch ra rất nhiều thứ tiếngnhư Anh, Pháp, Mĩ, Trung Quốc, Nhật Bản, Việt Nam… và có mặt ở hầu hết các tủ sáchgia đình, các thư viên lớn nhỏ

Những cống hiến của văn học Nga thế kỉ XIX về tiểu thuyết, về văn xuôi, về nghệthuật miêu tả phân tích tâm lí nhân vật, về việc xây dựng những nhân vật tích cực, vềphương pháp sáng tác… đã góp phần làm phong phú thêm nền văn học thế giới cả vềsáng tác lẫn lí luận phê bình

Ðội ngũ các nhà văn Nga trong thế kỉ XIX có những đặc điểm riêng biệt

Thứ nhất, họ xuất thân từ những gia đình quý tộc, quyền quý và giàu có; họ có trình độvăn hóa cao, biết nhiều ngoại ngữ, hội họa, âm nhạc, khoa học xã hội và khoa học tựnhiên Thứ hai, những nhà văn Nga ngoài việc viết văn, làm nghề văn, họ còn là những sĩquan, thầy giáo, thầy thuốc, viên chức làm việc trong các công sở của chính quyền Ngahoàng Thứ ba, các nhà văn Nga thường đi nhiều, tiếp xúc nhiều, trải nghiệm nhiều vàđược tôi luyện trong thực tế cho nên họ có cuộc sống phong phú Ðiều đó giúp nhiều chosáng tác Thứ tư, trong số các nhà văn Nga, có nhiều người đã tham gia các hoạt độngchính trị đấu tranh cách mạng và đã bị bắt, bị đày ải và sát hại như Rưlêep, Raepxki,Kiukhenbeke, Bextugiep, Ôđôepxki…

Trước thế kỉ XIX, đội ngũ các nhà văn Nga thưa thớt và không có gì đáng kể,nhưng đến thế kỉ XIX đội ngũ các nhà văn Nga đột ngột tăng nhanh về số lượng lẫn chấtlượng, đặc biệt là có nhiều tên tuổi đã trở thành những nhà văn thế giới như Puskin,Ðôxtôiepxki, Tuôcghênhep, Tônxtôi, Sêkhôp…

1.3 Vài nét về tác giả Dostoyvesky

1.3.1 Dostoevsky là ai? Tóm tắt tiểu sử cuộc đời của ông

Đại văn hào Macxim Gorki đã từng nhận xét: “Dostoevsky vẫn là “nhà văn thiêntài, biết phân tích những bệnh trạng của xã hội thời ông” và “là một thiên tài không thểphủ nhận được; với sức biểu hiện như vậy, chỉ có Shakespeare mới có thể đặt ngang hàngđược”

Fyodor Mikhailovich Dostoyevsky là nhà văn nổi tiếng người Nga Sinh ngày 11tháng 11 năm 1821 lớn lên tại vùng ngoại ô Moscow

Ông sống trong một gia đình khá giả, cha ông là một bác sỹ giỏi, mặc dù ông làmviệc tại một bệnh viện từ thiện, chữa trị cho những người nghèo khó Cả gia đình sốngtrong một căn nhà nằm trong quần thể bệnh viện

Vì vậy, ngay từ nhỏ Dostoevsky đã có những trải nghiệm khác xa với bạn bè tranglứa Giống như phần lớn những người sống trong nước Nga Sa Hoàng thời đó (TsaristRussia), bố mẹ ông theo đạo Chính Thống (Orthodox Christians) và niềm tin tín ngưỡngcủa Dostoyevsky càng trở nên sâu nặng và mạnh mẽ hơn trong suốt cuộc đời của ông

Năm 12 tuổi, Dostoevksy được theo học tại một trường ở Moscow, sau đó đượcgửi tới học tại thủ đô St Petersburg – ông được học trong môi trường giáo dục tốt, mặc dù

là con của một gia đình trung lưu, ông cảm thấy không thoải mái khi học chung cùngnhững người bạn lớn lên trong gia đình quý tộc Trong lúc ông đang theo học, cha ôngqua đời – có thể ông đã bị chính người nông nô của mình sát hại

Sau khi tốt nghiệp, Dostoevsky trở thành một kỹ sư trong một thời gian Ông bắtđầu đánh bạc và mất nhiều tiền bạc (suốt đời, Dostoevsky gặp phải các vấn đề tài chính).Khi gần 30 tuổi, ông làm bạn với một nhóm tri thức và nhà văn với quan điểm cấp tiến

Mặc dù ông không tham gia nhiều vào các hội nhóm, khi chính quyền Nga quyết định xử

lý những người có quan điểm phản động, Dostevsky cũng bị bắt và bị kết án tử hình Vàophút cuối cùng – khi những người lính đã sẵn sàng chuẩn bị hành án – ông nhận được

lệnh ân xá Dostoevsky bị gửi tới Siberia trong bốn năm và bị bắt ép lao động trong tìnhtrạng cực khổ.

Tháng Mười hai 1860, Fyodor Dostoevsky trở về kinh đô Sankt Peterburg

Dostoevsky trở về nước Nga sau cái chết của vợ (1864) và anh trai Mikhail (1865) Thờigian này, vì tiếp tục vướng vào cờ bạc, ông mắc nợ rất nhiều và phải sáng tác để trả nợ,nhưng không vì thế mà ông dễ dãi với những sáng tác của mình

Năm 1864 xuất hiện cuốn Ghi chép dưới hầm (Записки из подполья) Năm 1865,Dostoevsky bắt đầu viết Tội ác và hình phạt[9] (Преступление и наказание), một trongnhững tác phẩm quan trọng nhất của ông Tội ác và hình phạt được đăng từng kỳ trên tờbáo “Người đưa tin Nga”

Vì nhu cầu viết nhanh hơn, theo lời khuyên của một người bạn, ông quyết địnhtuyển một thư ký Đó là Anna Grigorievna Snitkina, một cô gái rất trẻ, mới 20 tuổi.Năm 1867, Dostoevsky kết hôn với Anna và cùng nhau đi du lịch châu Âu Thời gian nàyông sáng tác cuốn Chàng ngốc (Идиот)

Năm 1868, Anna sinh hạ đứa con gái Sonya nhưng bé gái này bị chết yểu sau vàitháng Về sau, Dostoevsky có thêm ba con: con gái Lyubov sinh năm 1869, con traiFyodor sinh năm 1870 và con trai Alyosha sinh năm 1875

Fyodor Dostoevsky trở lại Sankt-Peterburg vào năm 1871 và liên lạc với các nhómbảo thủ Trong hai năm 1871 và 1872, ông viết tác phẩm Lũ người quỷ ám (Бесы) Sứckhỏe của ông luôn yếu kém sau những năm lao tù tại miền Xibia, chứng bệnh động kinhthêm nặng và thời gian này ông còn mắc bệnh lao phổi, rồi căn bệnh trở thành ung thưphổi

Năm 1880, ông xuất bản cuốn Anh em nhà Karamazov (Братья Карамазовы) Đó là cuốntiểu thuyết cuối cùng và được xem là lớn của ông Với tác phẩm này, Dostoevsky đượctoàn thế giới công nhận là một trong những đại văn hào nước Nga

Dostoevsky mất năm 1881 tại Sankt-Peterburg.

1.3.2 Sự nghiệp của Dostoevsky

Bắt đầu sự nghiệp văn chương, Dostoyevsky gặp rất nhiều gian truân Ông đã phảitrải qua thời gian cùng quẫn, túng thiếu, phải đi vay mượn, cầm cố đồ đạt để kiếm sốngđầy khó khăn của người dân nghèo thành thị, của những viên chức thân phận thấp kém.Trong hoàn cảnh ngột ngạt ấy, Dostoyevsky buột phải lao động tích cực bằng ngòi bútcủa mình

Năm 1846 nhà văn hoàn thành tiểu thuyết đầu tay Những người nghèo Đây là một

quyển tiểu thuyết được viết bằng hình thức thư tín nhưng chứa đựng một tư duy nghệthuật hoàn mới mẻ Quyển tiểu thuyết ra đời đã khẳng định tài năng to lớn củaDostoyevsky, báo hiệu sự xuất hiện một vì sao sáng đầy hứa hẹn trên nền trời văn họcNga Nhân vật Điêvuskin “Với tôi và những suy ngĩ của mình, tôi là con người” vừa kếthừa những Xamxôn Vưrin, Akaki Akakiêvich, vừa vượt một quãng dài những nhân vậttiền thân đó đã giúp “cha đẻ” của anh – Dostoyevsky sớm khẳng định mình là một tàinăng xuất sắc

Từ năm 1846 – 1849, Dostoyevsky viết tiếp một số truyện ngắn như: Bản ngã thứ hai, Bà chủ, Những đêm trắng, Ông chủ Prôkharsin và tiểu thuyết Nhêtôska nhêđơvanôva.

Trong những bài bình luận, đánh giá những tác phẩm đầu tiên của Dostoyevsky,Bêlinski cho rằng tài năng của cây bút này tuy đặc sắc nhưng dù sao cũng là mới mẻ nênchưa bọc lộ hết, chưa thể định hình rõ Thực tiễn sáng tác của Dostoyevsky đã chứngminh điều đó

Âm hưởng của những cuộc cách mạng 1830, 1848 ở châu Âu cùng với những cuộcnổi dậy của nông dân ở Nga đã tác động mạnh mẽ đến trí tuệ của những trí thức tiến bộđương thời Họ suy ngẫm những tư tưởng phương Tây, tìm tòi con đường vận động,chuyển biến mới cho xã hội Nga, con người Nga, hòa nhập trong không khí đó,Dostoyevsky tham gia vào nhóm những người tôn sùng chủ nghĩa xã hội không tưởng củaFourier và Saint Simon do Petrashevsky lãnh đạo

Tháng 4 năm 1949, trong một buổi sinh hạt của nhóm Dostoyevsky đã đọc cho các

đồng chí của mình nghe bức thư của Bêlinsky gửi Gogol Vì thế mà ông và các đồng chí

bị bắt giam ngay sau đó vài ngày

Tháng 12 năm 1849, nhà văn cùng 23 tội phạm bị kết án tử hình, bị giải đến trườngbắn Nhưng đến phút cuối cùng, Nga hoàng ra lệnh miễn tội tử hình, lưu đày Dostoyevskybiệt xứ ở Siberia

Sau 4 năm sống thân phận tù đày, mất tự do ở Siberia, Dostoyevsky lại tiếp tục bịđiều vào quân ngũ cho đến năm 1859 mới được xuất ngũ vì đau yếu, bệnh tật Tháng 12năm đó, nhà văn khốn khổ ấy đã trở lại Peterburg với những suy tư trĩu nặng về xã hộiNga, cõi đời Nga, con người Nga…

Bốn năm tù đày khổ sai, những trải nghiệm từ cuộc đời đã cung cấp cho nhà vănmột vốn sống phong phú và quí giá, giúp cho ông có cứ liệu để suy ngẫm về những khảnăng và bản chất, tầm vóc, sức mạnh của con người, cũng như nguồn gốc của cái ác,quan hệ giữa môi trường và nhân cách, giữa tự do và trách nhiệm Đó là cốt lõi tư tưởng

để ông hoàn thành các tác phẩm lớn sau này

Từ đây bắt đầu một giai đoạn sáng tác mới của Dostoyevsky với những tác phẩm

lớn: Những ghi chép từ căn nhà chết chóc, Những người bị chà đạp và nhục mạ, Tội ác

và hình phạt…trong những năm xa cách Peterburg, tên tuổi Dostoyevsky chỉ xuất hiện

đôi lần với vài truyện vừa, giờ đây tiếng nói của ông lại vang lên mạnh mẽ Để nhằm tốcáo, báo động và cầu cứu khẩn thiết, khi nhân dân Nga đang lâm vào cảnh khốn cùng thêthảm về thể xác lẫn tinh thần và nhân cách Lời kêu gọi đó được bật lên qua tác phẩm

Những ghi chép từ căn nhà chết chóc, Ở đó tác giả đã sử dụng nhiều tư liệu từ những ngày

bị lưu đày ở siberia và hoàn cảnh bi đát của những con người nơi đó Và đến với tácphẩm đã đưa Dostoyevsky lên một tầm cao mới, với nhân vật Raxkônnhikôp ông đã thểhiện sự đấu tranh, giằng xé trong nội tâm nhân vật Raxkônnhikôp một điển hình chonhững con người đang dần tha hóa về nhân cách do những nguyên nhân khách quan, và

do xã hội đã xô đẩy họ vào những ngõ cụt không lối thoát

Ngày 14 tháng 4 năm 1867, Dostoyevsky đã trốn ra nước ngoài vì thiếu nợ Ông

đến Đức, Thụy Sĩ, Pháp, Ý Nhà văn đã viết tiểu thuyết Chàng ngốc (1868) tại đất nước

Thụy Sĩ Truyện là những chuỗi bi kịch của hai nhân vật chính là Mưskin và Philippôpnakhi đến cuối tác phẩm Philippôpna thì bị chết còn Mưskin thì trở nên mất trí trầm trọng