MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Tổ chức của con người luôn tồn tại với tư cách là một hệ thống. Hệ thống đó tồn tại trong một môi trường xác định. Tổ chức luôn thay đổi và môi trường của nó cũng như vậy, bởi thay đổi là một thuộc tính của sự vật hiện tượng trong hiện thực khách quan. Để quản lý một tổ chức luôn thay đổi trong một môi trường nhiều bất định, đòi hỏi chủ thể quản lý phải chủ động nhận diện những thay đổi của tổ chức, những thay đổi của môi trường và tác động của nó đến tổ chức, từ đó có những phương án hoạt động khác nhau để giúp tổ chức có thể thích ứng và chủ động đối với sự thay đổi của môi trường. Nói cách khác, quản lý sự thay đổi đã trở thành một yêu cầu trong quản lý tổ chức; đã trở thành một trong những năng lực quản lý cần có đối với các chủ thể quản lý. Yêu cầu này cũng là một tất yếu với các chủ thể quản lý trong lĩnh vực giáo dục và cơ sở giáo dục. Trường tiểu học nằm trong hệ thống giáo dục quốc dân, được thành lập và hoạt động theo thông tư 28/2020, ngày 04/9/2020 của Bộ Giáo dục và đào tạo quy định về Điều lệ trường tiểu học. Theo đó, nhiệm vụ tổ chức dạy học và giáo dục của các trường tiểu học phải bám sát chương trình đào tạo cấp Tiểu học do Bộ Giáo dục và đào tạo ban hành. Dưới góc độ của quản lý, trường tiểu học tồn tại với tư cách là một tổ chức, một hệ thống. Quản lý trường tiểu học, do đó cũng là quản lý một tổ chức luôn thay đổi bởi những tác động từ sự thay đổi của môi trường kinh tế, văn hóa, xã hội đến trường học. Tuy nhiên, do đặc điểm của loại hình tổ chức nên sự tương tác của trường học với môi trường của nó cũng như những thay đổi của trường học có những điểm khác biệt so với các loại hình tổ chức khác. Do vậy, chủ thể quản lý trường học phải có sự sáng tạo trong việc phân tích và quản lý sự thay đổi của trường học theo những mô hình quản lý sự thay đổi một cách phù hợp. Có nhiều mô hình quản lý sự thay đổi. Một trong những mô hình đó là mô hình thay đổi của Kurt Lewin. Tác động của môi trường, đặc biệt là tác động của đại dịch Covid – 19 trong thời gian vừa qua đã và đang tác động đến Trường Tiểu học Gia Đức huyện Thủy Nguyên, thành phố Hải Phòng khiến cho nhà trường có nhiều thay đổi trong thời gian vừa qua. Mặc dù nhà trường vẫn duy trì được các hoạt động chủ yếu của trường nhưng chất lượng, hiệu quả của những hoạt động này không được như mong muốn. Một trong những nguyên nhân của thực tế này là do nhà trường duy trì và tổ chức các hoạt động của nhà trường chủ yếu dựa vào hướng dẫn, chỉ đạo của các cấp quản lý ngành, chưa có sự chủ động, sáng tạo trong các phương án ứng phó với những thay đổi của môi trường. Thực tế này làm cho nhu cầu quản lý sự thay đổi của nhà trường trở nên cấp bách. Đồng thời, đặt ra vấn đề với tập thể lãnh đạo nhà trường về việc phải nghiên cứu và lựa chọn mô hình quản lý sự thay đổi nào để quản lý sự thay đổi của nhà trường? Những phân tích trên là lý do tôi lựa chọn đề tài nghiên cứu “Quản lý sự thay đổi của Trường Tiểu học Gia Đức huyện Thủy Nguyên, thành phố Hải Phòng theo mô hình thay đổi của Kurt Lewin”. 2. Mục đích nghiên cứu Đề xuất các biện pháp quản lý sự thay đổi của Trường Tiểu học Gia Đức huyện Thủy Nguyên, thành phố Hải Phòng theo mô hình thay đổi của Kurt Lewin. 3. Khách thể và đối tượng nghiên cứu 3.1. Khách thể nghiên cứu Quản lý sự thay đổi của trường tiểu học 3.2. Đối tượng nghiên cứu Mối quan hệ giữa các thành tố của mô hình thay đổi của Kurt Lewin với thực trạng quản lý sự thay đổi của Trường Tiểu học Gia Đức huyện Thủy Nguyên, thành phố Hải Phòng. 4. Giả thuyết khoa học Có thể vận dụng mô hình thay đổi của Kurt Lewin để quản lý sự thay đổi của Trường Tiểu học Gia Đức huyện Thủy Nguyên, thành phố Hải Phòng nếu: - Nhận diện nội dung, nguyên nhân các thay đổi của Trường; - Xác định được các điều kiện để vận dụng mô hình vào quản lý sự thay đổi của Trường. 5. Nhiệm vụ nghiên cứu 5.1. Nghiên cứu lý luận về quản lý sự thay đổi của trường tiểu học theo mô hình thay đổi của Kurt Lewin 5.2. Phát hiện những thay đổi và xác định điều kiện để vận dụng mô hình thay đổi của Kurt Lewin vào quản lý sự thay đổi của Trường Tiểu học Gia Đức huyện Thủy Nguyên, thành phố Hải Phòng 5.3. Đề xuất biện pháp vận dụng mô hình thay đổi của Kurt Lewin vào quản lý sự thay đổi của Trường Tiểu học Gia Đức huyện Thủy Nguyên, thành phố Hải Phòng 6. Phạm vi nghiên cứu 6.1. Về khách thể khảo sát Khảo sát được thực hiện với tổng số cán bộ, giáo viên, nhân viên Trường Tiểu học Gia Đức huyện Thủy Nguyên, thành phố Hải Phòng (30 người). 6.2. Về nội dung nghiên cứu Đề tài tập trung nghiên cứu về biện pháp của hiệu trưởng vận dụng mô hình thay đổi của Kurt Lewin để quản lý sự thay đổi của Trường Tiểu học Gia Đức huyện Thủy Nguyên, thành phố Hải Phòng. 6.3.Về thời gian nghiên cứu Các số liệu và nghiên cứu thực tiễn được thực hiện tại trường Tiểu học Gia Đức huyện Thủy Nguyên, thành phố Hải Phòng từ tháng 12 năm 2021 đến tháng 6 năm 2022. 7. Phương pháp nghiên cứu 7.1. Nhóm phương pháp nghiên cứu lí luận - Nhóm phương pháp này nhằm thu thập và xử lí các tài liệu, văn bản có liên quan đến quản lý sự thay đổi ở trường tiểu học; có liên quan đến mô hình thay đổi của Kurt Lewin. - Nhóm này sử dụng các phương pháp: Phương pháp phân tích và tổng hợp lý thuyết, phương pháp phân loại và hệ thống hóa lý thuyết. 7.2. Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn - Sử dụng nhóm phương pháp này nhằm thu thập những thông tin về thực trạng những thay đổi và điều kiện để Trường Tiểu học Gia Đức huyện Thủy Nguyên, thành phố Hải Phòng có thể vận dụng mô hình thay đổi của Kurt Lewin để quản lý sự thay đổi của Trường. - Nhóm phương pháp này sử dụng các phương pháp: Phương pháp điều tra bằng phiếu hỏi; phương pháp nghiên cứu sản phẩm hoạt động; phương pháp tổng kết kinh nghiệm và phương pháp phỏng vấn. 7.3. Nhóm phương pháp xử lý số liệu - Nhóm phương pháp này được sử dụng nhằm xử lý kết quả điều tra, định lượng kết quả nghiên cứu của đề tài luận văn. - Nhóm phương pháp này sử dụng các phương pháp: Phương pháp sử dụng công thức toán học như công thức tính giá trị phần trăm, công thức tính giá trị trung bình. 8. Cấu trúc luận văn Nội dung chính của luận văn được thể hiện thông qua 3 chương chưa kể phần mở đầu, kết luận, khuyến nghị, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục: Chương 1. Cơ sở lý luận về quản lý sự thay đổi của trường tiểu học theo mô hình thay đổi của Kurt Lewin Chương 2. Thực trạng quản lý sự thay đổi của Trường Tiểu học Gia Đức huyện Thủy Nguyên, thành phố Hải Phòng dưới góc nhìn từ mô hình thay đổi của Kurt Lewin Chương 3: Biện pháp quản lý sự thay đổi của Trường Tiểu học Gia Đức huyện Thủy Nguyên, thành phố Hải Phòng theo mô hình thay đổi của Kurt Lewin.
Trang 1BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
HỌC VIỆN QUẢN LÝ GIÁO DỤC
- -NGUYỄN THỊ THANH HIÊN
QUẢN LÝ SỰ THAY ĐỔI CỦA TRƯỜNG TIỂU HỌC GIA ĐỨC HUYỆN THỦY NGUYÊN, THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG THEO MÔ HÌNH THAY ĐỔI CỦA KURT LEWIN
LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ GIÁO DỤC
HÀ NỘI – 2022
Trang 2BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
HỌC VIỆN QUẢN LÝ GIÁO DỤC
- -NGUYỄN THỊ THANH HIÊN
QUẢN LÝ SỰ THAY ĐỔI CỦA TRƯỜNG TIỂU HỌC GIA ĐỨC HUYỆN THỦY NGUYÊN, THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG THEO MÔ HÌNH THAY ĐỔI CỦA KURT LEWIN
Chuyên ngành: Quản lý giáo dục
Mã số: 8 14 01 14 LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ GIÁO DỤC
Cán bộ hướng dẫn khoa học: PGS.TS Bùi Văn Quân
HÀ NỘI - 2022
Trang 3LỜI CẢM ƠN
Với lòng biết ơn chân thành và sâu sắc, tôi xin trân trọng cảm ơn Ban Giámđốc, đội ngũ cán bộ, giảng viên của Học viện Quản lý giáo dục đã hết lòng giảngdạy, tận tình giúp đỡ tôi trong quá trình học tập và nghiên cứu
Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn, sự kính trọng đặc biệt đến PGS.TS Bùi Văn
Quân người thầy đã hướng dẫn, tận tình chỉ bảo cho tôi trong suốt quá trình nghiên
cứu đề tài này
Tôi xin chân thành cảm ơn:
- Lãnh đạo, chuyên viên Phòng GD&ĐT huyện Thủy Nguyên
- Ban giám hiệu, giáo viên, nhân viên trường Tiểu học Gia Đức
- Gia đình, bạn bè, đồng nghiệp đã động viên, cổ vũ, khích lệ và giúp đỡ tôitrong suốt quá trình học tập và nghiên cứu luận văn
Do điều kiện thời gian và năng lực nghiên cứu còn hạn chế, luận văn khôngtránh khỏi những thiếu sót Tác giả rất mong nhận được sự đóng góp của các nhàkhoa học và bạn đọc để luận văn được hoàn thiện hơn
Trân trọng biết ơn!
Tác giả luận văn
Nguyễn Thị Thanh Hiên
Trang 4LỜI CAM ĐOAN
Tác giả xin cam đoan, luận văn tốt nghiệp này là công trình nghiên cứu củabản thân Số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận văn này là trung thực, đề tài luậnvăn không trùng lặp với các đề tài khác và chưa từng được công bố dưới bất cứ hìnhthức nào
Tác giả luận văn
Nguyễn Thị Thanh Hiên
Trang 5DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN
TT Viết tắt Viết đầy đủ
1. CBQL, GV, NV Cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên
Trang 6MỤC LỤC
LỜI CẢM ƠN i
LỜI CAM ĐOAN ii
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN iii
MỤC LỤC iv
DANH MỤC BẢNG vii
DANH MỤC HÌNH vii
MỞ ĐẦU 1
1 Lý do chọn đề tài 1
2 Mục đích nghiên cứu 2
3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu 2
4 Giả thuyết khoa học 2
5 Nhiệm vụ nghiên cứu 3
6 Phạm vi nghiên cứu 3
7 Phương pháp nghiên cứu 3
8 Cấu trúc luận văn 4
CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ SỰ THAY ĐỔI CỦA TRƯỜNG TIỂU HỌC THEO MÔ HÌNH THAY ĐỔI CỦA KURT LEWIN 5
1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề 5
1.1.1 Nghiên cứu nước ngoài 5
1.1.2 Nghiên cứu trong nước 7
1.1.3 Nhận xét từ kết quả tổng quan 9
1.2 Các khái niệm cơ bản 9
1.2.1 Quản lý 9
1.2.2 Quản lý trường học 10
1.2.3 Sự thay đổi 11
1.2.4 Quản lý sự thay đổi 12
1.3 Sự thay đổi của trường tiểu học 12
1.3.1 Khái quát về trường tiểu học 12
1.3.2 Nguyên nhân của sự thay đổi ở trường tiểu học 13
1.3.3 Những thay đổi có thể có ở trường tiểu học 14
1.4 Vận dụng mô hình thay đổi của Kurt Lewin trong quản lý sự thay đổi ở trường tiểu học 16
1.4.1 Mô hình thay đổi của Kurt Lewin 16
Trang 71.4.2 Nội dung vận dụng mô hình thay đổi của K Lewin trong quản lý sự
thay đổi ở trường tiểu học 18
1.4.3 Điều kiện để vận dụng mô hình thay đổi của Kurt Lewin trong quản lý sự thay đổi ở trường tiểu học 23
TIỂU KẾT CHƯƠNG 1 27
CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ SỰ THAY ĐỔI CỦA TRƯỜNG TIỂU HỌC GIA ĐỨC HUYỆN THỦY NGUYÊN, THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG DƯỚI GÓC NHÌN TỪ MÔ HÌNH THAY ĐỔI CỦA KURT LEWIN 28
2.1 Khái quát về tình hình kinh tế - văn hóa xã hội và giáo dục của huyện Thủy Nguyên, thành phố Hải Phòng 28
2.1.1 Về kinh tế - xã hội của huyện Thủy Nguyên, thành phố Hải Phòng 28
2.1.2 Về giáo dục và đào tạo của huyện Thủy Nguyên, Thành phố Hải Phòng 30
2.2 Thực trạng Trường Tiểu học Gia Đức huyện Thủy Nguyên, thành phố Hải Phòng 30
2.2.1 Giới thiệu về trường tiểu học Gia Đức 30
2.2.2 Kết quả giáo dục 31
2.2.3 Về đội ngũ cán bộ, giáo viên 35
2.2.4 Về cơ sở vật chất, hoạt động tài chính 36
2.3 Giới thiệu về tổ chức khảo sát thực trạng 37
2.3.1 Mục đích khảo sát 37
2.3.2 Khách thể, địa bàn khảo sát 37
2.3.3 Nội dung khảo sát 37
2.3.4 Phương pháp khảo sát 37
2.3.5 Cách cho điểm và thang đánh giá 38
2.4 Kết quả khảo sát và bình luận 38
2.4.1 Nhận diện những thay đổi có thể có của trường Tiểu học Gia Đức, huyện Thủy Nguyên, thành phố Hải Phòng 38
2.4.2 Thực trạng quản lý sự thay đổi của trường tiểu học Gia Đức, huyện Thủy Nguyên, thành phố Hải Phòng 46
2.4.3 Về điều kiện để quản lý sự thay đổi của Trường Tiểu học Gia Đức huyện Thủy Nguyên, thành phố Hải Phòng theo mô hình thay đổi của Kurt Lewin 55
2.5 Đánh giá chung về thực trạng 57
2.5.1 Kết quả đạt được 57
Trang 82.5.2 Hạn chế, tồn tại 57
2.5.3 Nguyên nhân của hạn chế 58
TIỂU KẾT CHƯƠNG 2 59
CHƯƠNG 3: BIỆN PHÁP QUẢN LÝ SỰ THAY ĐỔI CỦA TRƯỜNG TIỂU HỌC GIA ĐỨC HUYỆN THỦY NGUYÊN THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG THEO MÔ HÌNH THAY ĐỔI CỦA KURT LEWIN 60
3.1 Một số nguyên tắc đề xuất các biện pháp 60
3.1.1 Đảm bảo mục tiêu giáo dục của nhà trường 60
3.1.2 Đảm bảo tính thực tiễn, có tính kế thừa và phát triển 60
3.1.3 Đảm bảo tính hệ thống và đồng bộ 61
3.2 Biện pháp được đề xuất 62
3.2.1 Dự báo những thay đổi của nhà trường 62
3.2.2 Chuẩn bị tâm thế, tạo sự đồng thuận trong tập thể nhà trường đối với chủ trương đổi mới của lãnh đạo trường 66
3.2.3 Kế hoạch hóa sự thay đổi phù hợp với điều kiện của trường 67
3.2.4 Đánh giá và duy trì sự thay đổi trong nhà trường 72
3.2.5 Tổ chức bộ máy thực hiện kế hoạch thay đổi của nhà trường 75
3.2.6 Huy động, sử dụng hiệu quả các nguồn lực hỗ trợ quá trình thực hiện sự thay đổi của nhà trường 79
3.3 Mối quan hệ giữa các biện pháp 81
3.4 Trưng cầu ý kiến về sự cần thiết và tính khả thi của các biện pháp đề xuất 82
3.4.1 Mục đích trưng cầu ý kiến 82
3.4.2 Nội dung trưng cầu ý kiến 82
3.4.3 Đối tượng trưng cầu ý kiến 82
3.4.4 Phương pháp xử lý kết quả trưng cầu ý kiến 82
3.4.5 Kết quả trưng cầu ý kiến 82
TIỂU KẾT CHƯƠNG 3 86
KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 87
1 Kết luận 87
2 Khuyến nghị 88
TÀI LIỆU THAM KHẢO 90
PHỤ LỤC
Trang 9DANH MỤC BẢNG
Bảng 2.1 Quy mô giáo dục của huyện Thủy Nguyên, thành phố Hải Phòng
30Bảng 2.2 Giáo dục kiến thức kỹ năng cho học sinh 32Bảng 2.3 Kết quả giáo dục năng lực, phẩm chất cho học sinh 33Bảng 2.4 Cách cho điểm và thang đánh giá thực trạng quản lý sự thay đổi
trường Tiểu học Gia Đức, thành phố Hải Phòng 38Bảng 2.5 Quan niệm của cán bộ, GV, NV về sự thay đổi trong trường tiểu
học 38Bảng 2.6 Những thay đổi có thể có trong thời gian tới của Trường Tiểu
học Gia Đức huyện Thủy Nguyên, thành phố Hải Phòng 40Bảng 2.7 Đánh giá của CB, GV, NV nhà trường về các nội dung quản lý
sự thay đổi của trường trong giai đoạn dã đông 47
Bảng 2.8 Đánh giá của CB, GV, NV nhà trường về các nội dung quản lý
sự thay đổi của trường trong giai đoạn thực hiện sự thay đổi 50
Bảng 2.9 Đánh giá của CB, GV, NV nhà trường về các nội dung quản lý
sự thay đổi của trường trong giai đoạn làm đông lại 53Bảng 2.10 Thực trạng điều kiện để quản lý sự thay đổi của Nhà trường theo
mô hình thay đổi của Kurt Lewin 55Bảng 3.1 Kết quả trưng cầu ý kiến về tính cần thiết của các biện pháp 83Bảng 3.2 Kết quả trưng cầu ý kiến về tính khả thi của các biện pháp 84Bảng 3.3 Tương quan giữa tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp
Trang 11MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài
Tổ chức của con người luôn tồn tại với tư cách là một hệ thống Hệ thống đótồn tại trong một môi trường xác định Tổ chức luôn thay đổi và môi trường của nócũng như vậy, bởi thay đổi là một thuộc tính của sự vật hiện tượng trong hiện thựckhách quan Để quản lý một tổ chức luôn thay đổi trong một môi trường nhiều bấtđịnh, đòi hỏi chủ thể quản lý phải chủ động nhận diện những thay đổi của tổ chức,những thay đổi của môi trường và tác động của nó đến tổ chức, từ đó có nhữngphương án hoạt động khác nhau để giúp tổ chức có thể thích ứng và chủ động đốivới sự thay đổi của môi trường Nói cách khác, quản lý sự thay đổi đã trở thành mộtyêu cầu trong quản lý tổ chức; đã trở thành một trong những năng lực quản lý cần
có đối với các chủ thể quản lý Yêu cầu này cũng là một tất yếu với các chủ thểquản lý trong lĩnh vực giáo dục và cơ sở giáo dục
Trường tiểu học nằm trong hệ thống giáo dục quốc dân, được thành lập vàhoạt động theo thông tư 28/2020, ngày 04/9/2020 của Bộ Giáo dục và đào tạo quyđịnh về Điều lệ trường tiểu học Theo đó, nhiệm vụ tổ chức dạy học và giáo dục củacác trường tiểu học phải bám sát chương trình đào tạo cấp Tiểu học do Bộ Giáo dục
và đào tạo ban hành Dưới góc độ của quản lý, trường tiểu học tồn tại với tư cách làmột tổ chức, một hệ thống Quản lý trường tiểu học, do đó cũng là quản lý một tổchức luôn thay đổi bởi những tác động từ sự thay đổi của môi trường kinh tế, vănhóa, xã hội đến trường học Tuy nhiên, do đặc điểm của loại hình tổ chức nên sựtương tác của trường học với môi trường của nó cũng như những thay đổi củatrường học có những điểm khác biệt so với các loại hình tổ chức khác Do vậy, chủthể quản lý trường học phải có sự sáng tạo trong việc phân tích và quản lý sự thayđổi của trường học theo những mô hình quản lý sự thay đổi một cách phù hợp Cónhiều mô hình quản lý sự thay đổi Một trong những mô hình đó là mô hình thayđổi của Kurt Lewin
Tác động của môi trường, đặc biệt là tác động của đại dịch Covid – 19 trongthời gian vừa qua đã và đang tác động đến Trường Tiểu học Gia Đức huyện Thủy
Trang 12Nguyên, thành phố Hải Phòng khiến cho nhà trường có nhiều thay đổi trong thờigian vừa qua Mặc dù nhà trường vẫn duy trì được các hoạt động chủ yếu củatrường nhưng chất lượng, hiệu quả của những hoạt động này không được như mongmuốn Một trong những nguyên nhân của thực tế này là do nhà trường duy trì và tổchức các hoạt động của nhà trường chủ yếu dựa vào hướng dẫn, chỉ đạo của các cấpquản lý ngành, chưa có sự chủ động, sáng tạo trong các phương án ứng phó vớinhững thay đổi của môi trường Thực tế này làm cho nhu cầu quản lý sự thay đổicủa nhà trường trở nên cấp bách Đồng thời, đặt ra vấn đề với tập thể lãnh đạo nhàtrường về việc phải nghiên cứu và lựa chọn mô hình quản lý sự thay đổi nào đểquản lý sự thay đổi của nhà trường?
Những phân tích trên là lý do tôi lựa chọn đề tài nghiên cứu “Quản lý sự
thay đổi của Trường Tiểu học Gia Đức huyện Thủy Nguyên, thành phố Hải Phòng theo mô hình thay đổi của Kurt Lewin”.
Quản lý sự thay đổi của trường tiểu học
3.2 Đối tượng nghiên cứu
Mối quan hệ giữa các thành tố của mô hình thay đổi của Kurt Lewin vớithực trạng quản lý sự thay đổi của Trường Tiểu học Gia Đức huyện Thủy
Nguyên, thành phố Hải Phòng
4 Giả thuyết khoa học
Có thể vận dụng mô hình thay đổi của Kurt Lewin để quản lý sự thay đổi củaTrường Tiểu học Gia Đức huyện Thủy Nguyên, thành phố Hải Phòng nếu:
- Nhận diện nội dung, nguyên nhân các thay đổi của Trường;
- Xác định được các điều kiện để vận dụng mô hình vào quản lý sự thay đổicủa Trường
Trang 135 Nhiệm vụ nghiên cứu
5.1 Nghiên cứu lý luận về quản lý sự thay đổi của trường tiểu học theo môhình thay đổi của Kurt Lewin
5.2 Phát hiện những thay đổi và xác định điều kiện để vận dụng mô hìnhthay đổi của Kurt Lewin vào quản lý sự thay đổi của Trường Tiểu học Gia Đứchuyện Thủy Nguyên, thành phố Hải Phòng
5.3 Đề xuất biện pháp vận dụng mô hình thay đổi của Kurt Lewin vào quản
lý sự thay đổi của Trường Tiểu học Gia Đức huyện Thủy Nguyên, thành phố Hải Phòng
6 Phạm vi nghiên cứu
6.1 Về khách thể khảo sát
Khảo sát được thực hiện với tổng số cán bộ, giáo viên, nhân viên TrườngTiểu học Gia Đức huyện Thủy Nguyên, thành phố Hải Phòng (30 người)
6.2 Về nội dung nghiên cứu
Đề tài tập trung nghiên cứu về biện pháp của hiệu trưởng vận dụng mô hìnhthay đổi của Kurt Lewin để quản lý sự thay đổi của Trường Tiểu học Gia
Đức huyện Thủy Nguyên, thành phố Hải Phòng
6.3.Về thời gian nghiên cứu
Các số liệu và nghiên cứu thực tiễn được thực hiện tại trường Tiểu học GiaĐức huyện Thủy Nguyên, thành phố Hải Phòng từ tháng 12 năm 2021 đến tháng 6năm 2022
7 Phương pháp nghiên cứu
7.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lí luận
- Nhóm phương pháp này nhằm thu thập và xử lí các tài liệu, văn bản có liênquan đến quản lý sự thay đổi ở trường tiểu học; có liên quan đến mô hình thay đổicủa Kurt Lewin
- Nhóm này sử dụng các phương pháp: Phương pháp phân tích và tổng hợp
lý thuyết, phương pháp phân loại và hệ thống hóa lý thuyết
Trang 147.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn
- Sử dụng nhóm phương pháp này nhằm thu thập những thông tin về thựctrạng những thay đổi và điều kiện để Trường Tiểu học Gia Đức huyện ThủyNguyên, thành phố Hải Phòng có thể vận dụng mô hình thay đổi của Kurt Lewin đểquản lý sự thay đổi của Trường
- Nhóm phương pháp này sử dụng các phương pháp: Phương pháp điều trabằng phiếu hỏi; phương pháp nghiên cứu sản phẩm hoạt động; phương pháp tổngkết kinh nghiệm và phương pháp phỏng vấn
8 Cấu trúc luận văn
Nội dung chính của luận văn được thể hiện thông qua 3 chương chưa kểphần mở đầu, kết luận, khuyến nghị, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục:
Chương 1 Cơ sở lý luận về quản lý sự thay đổi của trường tiểu học theo mô
hình thay đổi của Kurt Lewin
Chương 2 Thực trạng quản lý sự thay đổi của Trường Tiểu học Gia Đức
huyện Thủy Nguyên, thành phố Hải Phòng dưới góc nhìn từ mô hình thay đổi củaKurt Lewin
Chương 3: Biện pháp quản lý sự thay đổi của Trường Tiểu học Gia Đức
huyện Thủy Nguyên, thành phố Hải Phòng theo mô hình thay đổi của Kurt Lewin
Trang 15Chương 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN
VỀ QUẢN LÝ SỰ THAY ĐỔI CỦA TRƯỜNG TIỂU HỌC
THEO MÔ HÌNH THAY ĐỔI CỦA KURT LEWIN
1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề
1.1.1 Nghiên cứu nước ngoài
Trên thế giới có nhiều tác giả nghiên cứu về lý thuyết lãnh đạo, quản lý sựthay đổi xuất hiện vào đầu thập kỷ 90 của thế kỷ XX Cuối thập kỷ 90 của thế kỷ
XX, khi nghiên cứu về những khó khăn trong thực tế hoạt động quản lý, giáo sưJ.Kotter trường kinh doanh Harvard và một số cộng sự đã nêu quan điểm [20]:
+ Muốn lãnh đạo, quản lý sự thay đổi đạt hiệu quả thì người lãnh đạo, quản
lý phải vận dụng tổng hợp, linh hoạt các trường phái lý thuyết có liên quan khácnhau nhằm giúp cho mình có tư duy logic, cách tiếp cận linh hoạt và rõ ràng hơn
+ Người lãnh đạo, quản lý muốn lãnh đạo quản lý thành công thì phải cótâm có tầm, có khả năng thích ứng và năng lực lãnh đạo, quản lý sự thay đổi
+ Lý thuyết lãnh đạo, quản lý sự thay đổi là sự kết hợp chặt chẽ giữa cáctrường phái lý thuyết là trường phái học tập, trường phái phân tích và trường pháiquyền lực
Ở các nước phương Tây và một số nước Đông Nam Châu Á, lý thuyết lãnhđạo, quản lý sự thay đổi đã và đang có giá trị lý luận và thực tiễn rất cao Khoảng 10năm trở lại đây, nó đã trở thành tài liệu bồi dưỡng về lý thuyết và kỹ năng quản lý ởnhiều nước (trong đó có Việt Nam) cho các nhà lãnh đạo, quản lý trong nhiều lĩnhvực như lĩnh vực kinh tế, chính trị, quản lý xã hội và lãnh đạo, QLGD Trong cuốn
“quản lý sự thay đổi” [32], R.Heller đã nghiên cứu và chỉ ra tính cấp thiết của sựthay đổi trong trường học, các bước tổ chức thực hiện sự thay đổi trong nhà trường,
mô hình của trường học thành công Rober Helle cho rằng: “thay đổi là một yếu tốquan trọng liên quan đến sự thành công của các tổ chức Các tổ chức cần phải nhanh
Trang 16chóng thích ứng với sự thay đổi” [dẫn theo [110]
Theo Rober Heller, 4 nội dung chính của QLSTĐ là:
(1) Hiểu biết về sự thay đổi là kỹ năng nhận biết, hiểu rõ và quản lý được sựthay đổi Đó là một kỹ năng vô cùng quan trọng trong công tác quản lý Một tổ chứchay cá nhân thích ứng được với hiện tại không ngừng thay đổi là điều thiết yếu đểluôn thành công trong tương lai Thay đổi ảnh hưởng đến mọi khía cạnh của đờisống Vì vậy dù là cá nhân hay tổ chức cách duy nhất để đảm bảo cho tương lai làviệc tiếp cận sự thay đổi một cách chủ động Nắm chắc được nguyên nhân của sựthay đổi; nhận biết nguồn thay đổi; phân loại sự thay đổi Thay đổi có thể đến từ rấtnhiều hướng: từ cấp trên, cấp dưới, từ các đối thủ cạnh tranh, từ những sáng kiến cánhân trong tổ chức hay từ môi trường bên ngoài; thay đổi thuộc loại tức thời hay
ai có thể bị ảnh hưởng trực tiếp hoặc gián tiếp, những ai sẽ tham gia vào thực hiệnviệc thay đổi từ đó xây dựng kế hoạch để thu hút, lôi kéo họ tham gia (iii) Chọnkhung thời gian thực hiện: Cần chú ý những mục tiêu dài hạn và ngắn hạn để xâydựng khung thời gian cho phù hợp, (iv) Đưa ra chương trình hành động cụ thể, chitiết; dự kiến các kết quả có thể đạt được, dự kiến các tình huống có thể xảy ra ngoài
kế hoạch, chuẩn bị dự phòng cách xử lý các tình huống đó; Dự kiến các ý kiến phảnđối về chương trình thay đổi: dự đoán những phản ứng của các thành viên, thảo luận
để thuyết phục và xây dựng lòng tin (v) Thử nghiệm và kiểm tra các kế hoạch
(3) Thực hiện sự thay đổi: (i) Để lôi kéo được mọi người tham gia thực hiện
sự thay đổi, nhà lãnh đạo, quản lý cần lựa chọn các giải pháp trao đổi một cách
Trang 17thuyết phục về chương trình thay đổi cho nhân viên, đưa ra bức tranh toàn cảnh mộtcách thực tế và khách quan Việc thông báo kịp thời, đầy đủ thông tin cho nhân viên
để hạn chế sự xuất hiện các thông tin xấu, bất lợi cho quá trình thực hiện; (ii) Phân
chia trách nhiệm rõ ràng cho từng thành viên; tạo sự cam kết; (iii) Thay đổi văn hóa
cơ quan, nhận biết và xử lý kịp thời các phản ứng tiêu cực đối với sự thay đổi
(4) Củng cố sự thay đổi: Thực hiện thay đổi chỉ là giai đoạn sơ khởi Để đảmbảo sự thành công bền vững, cần phải tổ chức các quy trình xem xét và cải thiệnthay đổi liên tục (i) Theo dõi tiến độ: luôn đo lường kết quả đạt được, đo lườngphản ứng của mọi thành viên liên quan (ii) Luôn xem xét lại các giả định: đánh giálại các mục tiêu đã đề ra, xem xét lại thái độ thực hiện, sắp xếp lại thứ tự ưu tiên,tránh sự tự mãn (iii) Nuôi dưỡng sự nhiệt tình; duy trì sự thay đổi
Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế (OECD) đã kiến nghị về ba giai đoạnkhác nhau của quá trình đổi mới/ canh tân giáo dục trong trường học:
- Giai đoạn 1: Dẫn nhập canh tân dựa trên sự phân tích bối cảnh nhà trườngdẫn đến mô hình quản lý nhà trường: Để làm tốt giai đoạn này, đòi hỏi Hiệu trưởngphải tranh thủ sự ủng hộ cả bên trong và bên ngoài nhà trường; chú trọng kiểm tra
kỹ các nguồn lực của đổi mới; tạo được sự đoàn kết, nhất trí về nhận thức của cán
bộ, giáo viên, nhân viên nhà trường và các lực lượng xã hội ngoài nhà trường về sựcần thiết, mục đích, yêu cầu của sự đổi mới
- Giai đoạn 2: Phát động canh tân theo kế hoạch đã đề ra với tất cả cácphương tiện có sẵn Muốn thúc đẩy việc thực hiện đổi mới giáo dục đạt hiệu quảcao nhất cần phát động ý thức trách nhiệm, cộng đồng trách nhiệm của các tổ chức,
cá nhân liên quan trực tiếp hay gián tiếp đến nhà trường
- Giai đoạn 3: Thể chế hóa canh tân là giai đoạn cuối cùng Nhà trường phảixây dựng nội quy, quy định bắt buộc mọi thành viên phải thực hiện
Ngoài ra, nhà khoa học, nhà QL Pam Robbins Harvey B.Alvy cũng quantâm nghiên cứu lý thuyết về quản lý STĐ trong giáo dục [26]
1.1.2 Nghiên cứu trong nước
Ở Việt Nam, qua thực tiễn quản lý giáo dục cho thấy nhu cầu thay đổi của
Trang 18các nhà trường nói chung và sự thay đổi trong quản lý nói riêng ngày càng cấp thiết.Một số nhà nghiên cứu và làm công tác quản lý ở Việt Nam đã đề cập đến sự cầnthiết phải thay đổi trong hoạt động dạy học trong nhà trường để đáp ứng yêu cầucủa đổi mới giáo dục hiện nay
Tác giả Đặng Xuân Hải đã có nhiều nghiên cứu về QLSTĐ [16], [17] ĐặngXuân Hải đã đưa ra 6 câu hỏi mà theo ông người QLSTĐ phải tìm được câu trả lờikhi bắt tay vào “Quản lý sự thay đổi”: (1) Cần tìm câu trả lời cho câu hỏi: Cái gìđang thay đổi hay cần thay đổi, kết quả mong đợi là cái gì? (2) Dự báo trạng tháihiện hành của tổ chức: Tình trạng hiện tại của tổ chức (so với sự thay đổi của bốicảnh) là như thế nào? (3) Khoảng cách hiện hữu giữa hai trạng thái nêu trên là gì?(4) Có “năng lượng/sự sẵn sàng” hay “rào cản/chống đối” khi tiến hành sự thay đổikhông? (5) Điều người QLSTĐ mong muốn và khả năng thực hiện là gì? (6) Tínhphù hợp và khả năng hiện thực hóa sự thay đổi?
Trong đào tạo thạc sĩ chuyên ngành QLGD, những nghiên cứu về QLSTĐcũng được nhiều học viên quan tâm Có một số công trình nghiên cứu như: Luậnvăn thạc sỹ QLGD của Lê Thị Thu Hằng (2018), với đề tài “Quản lý đổi mới PPDH
ở các trường THPT dựa theo lý thuyết quản lý sự thay đổi” [18]; Luận văn thạc sỹQLGD của Đặng Quang Huy (2005), với đề tài “Quản lý đổi mới PPDH theo tiếpcận quản lý sự thay đổi ở trường THPT Thanh Nủa, Huyện Điện Biên, Tỉnh ĐiệnBiên” [14]; Luận văn thạc sỹ QLGD của Ngô Hoàng Gia (2007), với đề tài “Nhữngbiện pháp quản lý đổi mới hoạt động dạy học của hiệu trưởng các Trường tiểu họcquận Đoan Hùng, tỉnh Phú Thọ” [7] Từ việc nghiên cứu lý luận và thực tiễn ở cácđịa bàn khác nhau trên cả nước, các nghiên cứu này đã đề xuất các biện pháp quản
lý sự thay đổi trong trường học nhằm nâng cao chất lượng dạy học
Nghiên cứu của Nguyễn Thị Tuyết Hạnh và Lê Vũ Hà (2021) đã giới thiệu 8
mô hình được khái quát từ những lý thuyết quản lý sự thay đổi tương ứng: mô hìnhthay đổi của Kurt Lewin, mô hình thay đổi của John P Kotter, mô hình quản lý hiệuquả thay đổi của Hellriegel D Và Sculum J.W., mô hình quản lý sự thay đổi trong
tổ chức của Stephen P.Robbins, mô hình kim cương của Leavitt, mô hình thay đổi
Trang 19của ADKAR, mô hình 7S của McKinsey, mô hình thay đổi của Burke – Litwin Các
mô hình này được giới thiệu khái quát về nội dung và chỉ dẫn ứng dụng mô hìnhtrong thực tiễn [10]
1.1.3 Nhận xét từ kết quả tổng quan
- Nghiên cứu về sự thay đổi của tổ chức và quản lý sự thay đổi nói chung đãđược quan tâm và có những ứng dụng thực tiễn hiệu quả Các nghiên cứu này đãkhởi xướng nhiều mô hình quản lý sự thay đổi khác nhau Mô hình quản lý sự thayđổi của Kurt Lewin là một trong những mô hình quản lý sự thay đổi được các nhàlãnh đạo quản lý áp dụng khá rộng rãi
- Trong thực tế rất ít những nghiên cứu về ứng dụng mô hình quản lý sự thayđổi của Kurt Lewin trong quản lý cơ sở giáo dục Kết quả của những nghiên cứu đã
có về vấn đề này cho phép khái quát được những nội dung chính của việc vận dụng
lý thuyết/mô hình quản lý sự thay đổi của Kurt Lewin trong quản lý trường học
1.2 Các khái niệm cơ bản
1.2.1 Quản lý
Có nhiều quan niệm về quản lý [8],[15],[19] Tác giả Đặng Quốc Bảo (1999)
có viết: “Quản lí là quá trình gây tác động của chủ thể quản lý đến khách thể QLnhằm đạt mục tiêu chung” Tác giả Trần Hồng Quân cũng nhận định: “ Quản lí làhoạt động có định hướng, có chủ đích của chủ thể quản lí (người quản lí) đến kháchthể quản lí (người bị quản lí) trong tổ chức, nhằm làm cho tổ chức vận hành và đạtđược mục đích của tổ chức” [1]
Nghiên cứu của Bùi Văn Quân (2006) đã khái quát một số cách tiếp cận khái
niệm quản lý, từ đó đưa ra khái niệm quản lý như sau: Quản lý là quá trình tiến
hành những hoạt động khai thác, lựa chọn, tổ chức và thực hiện các nguồn lực, các tác động của chủ thể quản lý theo kế hoạch chủ động và phù hợp với quy luật khách quan để gây ảnh hưởng đến đối tượng QL trong tổ chức nhằm tạo ra sự thay đổi hay tạo ra hiệu quả cần thiết vì sự tồn tại, ổn định và phát triển của tổ chức trong một môi trường luôn biến động [30].
Trang 20Từ những quan niệm trên cho thấy, quản lý nói chung (hay nói đến quản lý)
là nói đến quản lý các tổ chức của con người và hành vi, hoạt động của con ngườitrong các tổ chức đó Quản lý tổ chức là duy trì sự tồn tại, ổn định và phát triển của
tổ chức trong một môi trường biến động không ngừng Quản lý luôn tồn tại với tưcách là một hệ thống và có hình thức thể hiện cụ thể Đó là là những hoạt động dochủ thể quản lý thực hiện Các hoạt động mà chủ thể quản lý thực hiện gồm: hoạtđộng tác động đến đối tượng; khai thác, tổ chức và thực hiện các nguồn lực.v.v.Như vậy, quá trình tạo ra sự thay đổi có chủ định cho tổ chức chính là quản lý Do
đó, quản lý thể hiện trí tuệ và ý chí của chủ thể quản lý
1.2.2 Quản lý trường học
Nội hàm của khái niệm quản lý nhà trường đã được nhiều tác giả trong nước
và nước ngoài mô tả theo nhiều góc độ khác nhau Tác giả M.I.Kondacov đã kếtluận “Không đòi hỏi một định nghĩa hoàn chỉnh, chúng ta hiểu QL nhà trường (côngviệc nhà trường là một hệ thống xã hội- sư phạm chuyên biệt) Hệ thống này đòi hỏinhững tác động có ý thức, có kế hoạch và hướng đích của chủ thể QL đến tất cả cácmặt của đời sống nhà trường, nhằm đảm bảo sự vận hành tối ưu về các mặt xã hội-kinh tế, tổ chức- sư phạm của quá trình dạy- học và GD thế hệ đang lớn lên” [dẫntheo 23]
Tác giả Phạm Minh Hạc cũng đã xác định: “QL nhà trường là việc thực hiệnchủ trương, đường lối của Đảng trong phạm vi trách nhiệm của mình, tức là đưa nhàtrường vận hành theo nguyên lý giáo dục để tiến tới mục tiêu giáo dục, mục tiêu đàotạo đối với ngành giáo dục, với thế hệ trẻ và từng HS” [dẫn theo 24]
Như vậy, QL nhà trường chính là QL giáo dục nhưng trong một phạm vi xácđịnh của một đơn vị giáo dục nền tảng, đó là nhà trường QL nhà trường cơ bảnkhác với QL các lĩnh vực khác Những tác động của người QL trong nhà trường lànhững tác động của công tác tổ chức sư phạm đến người bị QL nhằm giải quyếtnhiệm vụ giáo dục của nhà trường Đó là hệ thống tác động có phương hướng, cómục đích, có mối quan hệ qua lại lẫn nhau
Trang 21Với phân tích trên và quan niệm về quản lý đã trình bày trong mục 1.2.1, cóthể biểu đạt khái niệm quản lý trường học như sau:
Quản lý trường học là quá trình tiến hành những hoạt động khai thác, lựa chọn, tổ chức và thực hiện các nguồn lực, các tác động của chủ thể quản lý theo kế hoạch một cách chủ động và phù hợp với quy luật khách quan để gây ảnh hưởng đến đối tượng QL trong trường học nhằm tạo ra sự thay đổi
hay tạo ra hiệu quả cần thiết vì sự tồn tại, ổn định và phát triển của trường học trong một môi trường không ngừng biến động.
1.2.3 Sự thay đổi
Theo R.Heller, “Sự thay đổi là sự dịch chuyển từ trạng thái cũ sang trạng tháimới, là sự loại bỏ cái cũ trong quá khứ và nhận lấy cái mới cho tương lai” [32]
Thay đổi là chuyển hóa, điều chỉnh theo cách này hoặc cách khác Thay đổi
là bước chuyển từ một trạng thái tương đối ổn định sang một trạng thái khác, là mộtcách để thích nghi với những thay đổi của môi trường Thay đổi là sự thay thế, điềuchỉnh, chuyển hóa về hình dạng hoặc nội dung của một sự vật, sản phẩm, văn bản,hoạt động, công việc hoặc quá trình; Thay đổi là cách để phản ứng đối với nhữngthay đổi thường xuyên, đối với những hạn chế, nhu cầu và mọi trường hợp có thểxảy ra chứ không phải là mục đích
Đối với tổ chức, sự thay đổi là quá trình cải tổ một cách chủ động nhằm mụcđích tạo sự cạnh tranh lớn hơn cho tổ chức Sự thay đổi có thể từ những việc nhỏnhư tổ chức lại phong cách hoạt động, thay đổi, chất lượng sản phẩm,… đến việclớn như tái cơ cấu tổ chức, tổ chức lại hoạt động các bộ phận, áp dụng qui trình,công nghệ mới,…
Từ những phân tích trên, có thể thấy, “Sự thay đổi là sự dịch chuyển từ trạng
thái cũ sang trạng thái mới, là sự loại bỏ cái cũ trong quá khứ và tiếp nhận cái mới cho tương lai” [32] Đó là một thuộc tính của vật chất, của tồn tại Thuộc tính là đặctínhvốncó của một sự vật, nhờ đó sự vậttồn tại (nếu đặc tính này mất đi thì sự vậtkhông còn là chính nó) và qua đó con người nhận biết đượcsự vật và phânbiệtđượcsự vật này này với sự vật khác Do đó, thay đổi là thuộc tính của vật chất
Trang 22Đối với tổ chức, thay đổi là nhằm mục đích nâng cao chất lượng hoạt động,chất lượng sản phẩm để cạnh tranh và phát triển Từ đó làm gia tăng
lợi ích chung của tổ chức Đối với cá nhân, thay đổi giúp cho công việc trởlên hấp dẫn và thú vị hơn, cuộc sống tươi đẹp hơn, và bản thân cảm thấy phấn khởi,
tự tin hơn, năng động và hiện đại hơn
1.2.4 Quản lý sự thay đổi
Tác giả Harington (2000) cho rằng: Quản lý sự thay đổi có thể áp dụng vàomọi việc chúng ta làm chứ không phải chỉ áp dụng vào tổ chức của chúng ta Trongquản lý mà chỉ quản lý chi phí, lịch trình và chất lượng dự án thôi chưa đủ, phải có
sự quản lý tác động xã hội của dự án thì các dự án sẽ đạt đến khả năng đầy đủ của
nó Quản lý sự thay đổi tốt sẽ giảm thiểu những tác động tiêu cực mà sự thay đổi đãtạo ra cho tổ chức [dẫn theo 31]
Quản lý sự thay đổi được xác định như một tập hợp toàn diện các quy trìnhcho việc ra quyết định, lập kế hoạch, thực hiện và các bước đánh giá quá trình thay đổi
Theo Đặng Xuân Hải: Quản lý sự thay đổi thực chất là kế hoạch hóa, điềuhành và chỉ đạo triển khai sự thay đổi để đạt được mục tiêu đề ra cho sự thay đổi đó
Ngoài ra, khái niệm “quản lý sự thay đổi” của Nguyễn Thị Tuyết Hạnh và
Lê Vũ Hà (2021) được sử dụng trong nghiên cứu đề tài luận văn: “Quản lý sự thay
đổi là quá trình hoạch định, tổ chức, lãnh đạo và kiểm tra sự đổi mới của tổ chức theo hướng thích nghi được với những thay đổi của môi trường hoặc đạt được những mục đích mới” [10; tr 42].
Với cách hiểu trên, ở mỗi mô hình quản lý sự thay đổi, chu trình triển khaicác chức năng quản lý sẽ gắn liền với nội dung cụ thể trong quá trình quản lý đượcthiết lập ở từng mô hình
1.3 Sự thay đổi của trường tiểu học
1.3.1 Khái quát về trường tiểu học
Trường tiểu học: Là cơ sở giáo dục phổ thông nằm trong hệ thống giáo dụcquốc dân, được thành lập khi có đủ các điều kiện và hoạt động theo quy định tạithông tư 28/2020 về Điều lệ trường tiểu học Nhiệm vụ của trường Tiểu học là thựchiện tổ chức dạy học và giáo dục theo chương trình giáo dục phổ thông cấp Tiểu
Trang 23học do Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành Dưới góc độ của quản lý, trường tiểu họctồn tại với tư cách là một tổ chức, một hệ thống
Trường tiểu học đạt chuẩn quốc gia là cơ sở giáo dục đạt được các tiêu chuẩnquy định về trường chuẩn quốc gia tại thông tư 17/2018 của Bộ GD&ĐT ban hành
Trường tiểu học đạt chuẩn quốc gia mức độ 1 là trường đạt một số các tiêuchuẩn, tiêu chí được quy định tại thông tư 17/2018 để đảm bảo tổ chức các hoạtđộng giáo dục có chất lượng toàn diện phù hợp với mục tiêu giáo dục tiểu học
Trường tiểu học đạt chuẩn quốc gia mức độ 2, mức độ 3 là trường đạt một sốcác tiêu chuẩn, tiêu chí được quy định tại thông tư 17/2018 để đảm bảo tổ chức cáchoạt động giáo dục có chất lượng toàn diện ở mức độ cao hơn so với mức độ 1(mức
độ 2), mức độ 2 (mức độ 3), tạo tiền đề tiếp cận với trình độ phát triển của trườngtiểu học ở các nước tiên tiến trong khu vực và trên thế giới
- Loại trường chuyên biệt:
+ Trường phổ thông dân tộc bán trú;
+ Trường, lớp dành cho người khuyết tật
1.3.2 Nguyên nhân của sự thay đổi ở trường tiểu học
Chúng ta đang sống trong thời kỳ lịch sử với những thay đổi về chính trị,pháp luật, KT-XH, khoa học - công nghệ diễn ra nhanh chóng, có tác động rất lớnđến cuộc sống của tất cả mọi người Chúng ta không thể cưỡng lại được sự thay đổi
và cũng không thể bỏ qua chúng Theo nghĩa chung nhất, sự thay đổi là sự đổi khác,trở nên khác trước của sự vật, hiện tượng Đây là quá trình vận động do ảnh hưởng,tác động qua lại của sự vật, hiện tượng, của các yếu tố bên trong và bên ngoài sự vật
Trang 24hiện tượng Thay đổi là thuộc tính chung của mọi sự vật, hiện tượng nào trong thếgiới khách quan Đối với một tổ chức, thay đổi luôn có tính hai mặt Nó có thểmang tính tích cực vì nó đưa tổ chức đó đến sự thích nghi, tồn tại và phát triển hoặctiêu cực vì có thể gây xáo trộn, ảnh hưởng các mặt, các hoạt động trong nội bộ tổchức Giáo dục nói chung và nhà trường nói riêng cũng luôn nằm trong “guồngmáy” này, luôn đứng trước những thay đổi cấp bách và liên tục không ngừng.Những thay đổi mang tính tích cực có thể do nhà nước và xã hội “đặt hàng” chogiáo dục, nhà trường; cũng có thể do tự thân nhà trường nhận thấy phải thay đổi đểtồn tại và phát triển Sứ mệnh của hiệu trưởng nhà trường là phải nắm bắt được sựthay đổi một cách kịp thời và kiểm soát nó nhằm giảm thiểu tối đa những tác độngtiêu cực mà sự thay đổi tạo ra, có phương hướng, kế hoạch điều chỉnh nó theohướng tích cực và có lợi nhất cho nhà trường Hiệu trưởng phải là người lãnh đạo sựthay đổi; người quản lí sự thay đổi và người tiên phong trong thực hiện sự thay đổitrong nhà trường.
Có nhiều nguyên nhân khác nhau làm cho những thay đổi diễn ra trong nhàtrường Có 2 nhóm nguyên nhân chính như sau:
Các nguyên nhân bên ngoài nhà trường là sự chỉ đạo của các cấp quản lý; lànhu cầu, đòi hỏi của cha mẹ học sinh; yêu cầu của bối cảnh phát triển kinh tế, xã hộicủa địa phương, quốc gia, quốc tế
Các nguyên nhân bên trong nhà trường (Nhu cầu của cán bộ quản lí và tậpthể sư phạm nhà trường; nhu cầu, đòi hỏi của học sinh về sự thay đổi, )
Các nguyên nhân trên dẫn đến sự thay đổi trong tất cả các lĩnh vực liên quanđến hoạt động của nhà trường: từ những thay đổi về các nguồn lực (nhân lực, tàichính, cơ sở vật chất) của nhà trường, đến những thay đổi trong các hoạt độngchuyên môn (giáo dục, dạy học), những thay đổi liên quan đến người học, nhữngthay đổi về văn hóa nhà trường
1.3.3 Những thay đổi có thể có ở trường tiểu học
1.3.3.1 Những thay đổi về nguồn lực của nhà trường
Các nguồn lực của trường tiểu học có thể sẽ thay đổi Cụ thể là:
Trang 25- Về nguồn nhân lực: Do những thay đổi về cơ chế chính sách, về quy môphát triển của trường tiểu học, nhu cầu sử dụng đội ngũ cán bộ quản lí, giáo viên,nhân viên của nhà trường có thể có những thay đổi về số lượng, chất lượng (sử dụngnhân lực có năng lực, phẩm chất đáp ứng những nhiệm vụ mới phát sinh từ nhu cầuphát triển của nhà trường).
- Về tài chính cho các hoạt động trong nhà trường: Sẽ có nhiều hoạt độngphát sinh từ nhu cầu phát triển của nhà trường Vì thế, nguồn tài chính và mức đầu
tư tài chính cho các hoạt động của nhà trường cũng có thể thay đổi
- Về cơ sở vật chất, phương tiện, thiết bị trong nhà trường: Tùy theo tìnhhình thực tế ở từng giai đoạn khác nhau mà mức độ và nhu cầu sử dụng cơ sở vậtchất, phương tiện, thiết bị trong nhà trường sẽ có sự thay đổi Nó thay đổi để phùhợp với mức độ mà nhà trường được cung cấp và yêu cầu của các hoạt động trong trường
1.3.3.2 Những thay đổi về hoạt động chuyên môn của nhà trường
Những thay đổi về hoạt động chuyên môn trong trường tiểu học có thể là:
- Thay đổi về mục tiêu của hoạt động (ví dụ giữ mức chuẩn theo quy địnhchứ không đặt ra những chỉ tiêu cao hơn);
- Thay đổi về nội dung hoạt động;
- Thay đổi về phương pháp, hình thức tổ chức hoạt động;
- Thay đổi về kiểm tra, đánh giá kết quả của hoạt động
1.3.3.3 Những thay đổi về học sinh đến trường
Số lượng học sinh đến trường có thể thay đổi do nhiều nguyên nhân khácnhau Chẳng hạn như: sự thay đổi về dân số độ tuổi hàng năm; sự hình thành những
cơ sở giáo dục tiểu học mới trên địa bàn; tình hình dịch bệnh v.v
1.3.3.4 Những thay đổi về văn hóa nhà trường
Những thay đổi về văn hóa nhà trường có thể là:
- Thay đổi về khung cảnh nhà trường, cách bài trí lớp học, logo của trường,trang phục của trò và thầy, nghi thức được thực hiện trong nhà trường
- Thay đổi về nội quy, quy chế làm việc của nhà trường, nội quy lớp học,các quy định, quy tắc ứng xử văn hóa trong nhà trường
Trang 26- Thay đổi về nhận thức, tình cảm, niềm tin làm nền tảng cho các suy nghĩ vàhành động của tất cả các thành viên trong nhà trường.
1.4 Vận dụng mô hình thay đổi của Kurt Lewin trong quản lý sự thay đổi ở trường tiểu học
1.4.1 Mô hình thay đổi của Kurt Lewin
1.4.1.1 Giới thiệu về tác giả mô hình
Theo Bách khoa toàn thư mở Wikipedia (truy cập ngày 26.5.2022), “Kurt
Lewin (/ləˈviːn/lə-VEEN-'; ngày 09 Tháng 9 năm 1890 - ngày 12 tháng 2 năm1947) là một nhà tâm lý học người Mỹ gốc Đức được biết đến như là một trongnhững người tiên phong hiện đại của xã hội, tổ chức, và tâm lý học ứng dụng tạiHoa Kỳ.[2] Bị đày khỏi vùng đất nơi ông sinh ra, Lewin đã tạo ra một cuộc sống mớicho chính mình, trong đó anh tự xác định và đóng góp của mình trong ba lăng kínhphân tích: nghiên cứu ứng dụng, nghiên cứu hành động và giao tiếp nhóm là những
đề xuất chính của ông trong lĩnh vực truyền thông
Lewin thường được công nhận là "người sáng lập tâm lý học xã hội" và làmột trong những người đầu tiên nghiên cứu động lực học nhóm và phát triển tổchức Khảo sát Review of General Psychology, xuất bản năm 2002, đã xếp hạngLewin là nhà tâm lý học được trích dẫn nhiều thứ 18 trong thế kỷ 20”
Mô hình 3 giai đoạn của sự thay đổi là đóng góp của lewin trong lĩnh
vực quản lý, với ý nghĩa là người khởi xướng cho lý thuyết quản lý sự thayđổi từ những năm 1940
1.4.1.2 Nội dung của mô hình
Theo Kurt Lewin (1890-1947), muốn thay đổi thành công một tổ chức, đòihỏi phải phá vỡ sự đông cứng của hiện trạng
Hiện trạng được xem là trạng thái cân bằng hiện có của tổ chức Trong môhình 3 bước của Lewin, sự thay đổi là quá trình chuyển từ cách làm cũ sang cáchlàm mới một cách có hệ thống
Phá vỡ sự đông cứng của hiện trạng chỉ rõ tầm quan trọng của việc chuẩn bịcho sự thay đổi, phá vỡ cái cũ để bắt đầu cái mới
Giai đoạn tái đông cứng phản ánh việc thực hiện thay đổi và biến sự thay
Trang 27đổi này trở nên bền lâu
Theo ông quá trình thay đổi trong tổ chức được diễn ra theo 3 giai đoạn là:
- Phá vỡ sự đông cứng của hiện trạng;
- Chuyển sang trạng thái mới;
- Tái đông cứng sau khi đã thay đổi
Hình 1 1 dưới đây khái quát các giai đoạn của mô hình 3 bước thay đổi củaKurt Lewin
Hình 1.1: Mô hình thay đổi trong tổ chức theo K Lewin
Bước 1: Phá vỡ sự đông cứng của hiện trạng là quá trình người lao động
trong tổ chức nhận thấy tổ chức nhất thiết phải thay đổi Điều chủ yếu trong giaiđoạn này là làm cho mọi người hiểu được tầm quan trọng của sự thay đổi cũng nhưảnh hưởng của sự thay đổi này đến công việc của họ như thế nào Sự thay đổi có thể
là việc trang bị thêm những máy móc, thay đổi cơ cấu tổ chức, thực hiện hệ thốngđánh giá kết quả thực hiện công việc mới…
Trong giai đoạn này, tổ chức cần có những nỗ lực thay đổi nhằm khắc phụccác áp lực cản trở sự thay đổi của cá nhân và nhóm, tức là những nỗ lực nhằm phá
vỡ sự đông cứng của hiện trạng Tại đây, cần thu hút sự cam kết và tham gia tíchcực của các bên liên quan
Bước 2: Thay đổi hiện trạng
Trong giai đoạn này, tổ chức cần tiến hành cung cấp thông tin mới, hành vimới, cách nghĩ và cách nhìn nhận mới cho tất cả mọi thành viên trong tổ chức Mặtkhác, tổ chức cần phải giúp các thành viên trong tổ chức học hỏi, bồi dưỡng những
kỹ năng, quan niệm mới để áp dụng vào thực hiện thay đổi một cách hiệu quả.Đồng thời, tổ chức cũng cần phải có cơ chế tạo điều kiện thuận lợi cho sự thay đổidiễn ra theo kế hoạch
Trang 28Bước 3: Giai đoạn tái đông cứng sau khi đã thay đổi.
Đây là giai đoạn nhằm ổn định hóa sự thay đổi bằng việc tạo nên sự cân bằnggiữa các áp lực thúc đẩy sự thay đổi và các áp lực cản trở sự thay đổi Giai đoạn táiđông cứng sau khi đã thay đổi là rất cần thiết bởi vì nếu không có giai đoạn này thì
tổ chức có nguy cơ trở về trạng thái cũ trong khi trạng thái mới sẽ dần bị lãng quên.Trong giai đoạn này, tổ chức cần giúp người lao động hòa nhập với những hành vi
và thái độ mới được thay đổi và biến những hành vi, thái độ đó thành thói quenhàng ngày của mình Đồng thời, tổ chức cũng nên tăng cường và củng cố sự thayđổi thông qua việc giám sát, tư vấn giúp cho việc ổn định hóa sự thay đổi
1.4.1.3 Ưu điểm, hạn chế của mô hình
Mô hình thay đổi 3 giai đoạn của K Lewin đã đưa ra những thay đổi liênquan đến quá trình nhận thức mới cũng như một sự thay đổi mô hình từ thái độ,hành vi và thực hành của tổ chức Mô hình nhấn mạnh đến vai trò động lực của sựthay đổi Do đó, mức độ thay đổi (quy mô, tốc độ, mức phổ biến) của tổ chức đượcxác định trên sự tồn tại của các động lực để thay đổi Đặc biệt, mô hình nhấn mạnhđến vai trò của con người trong tổ chức, coi con người là trung tâm để thay đổi
tổ chức
Tuy nhiên, mô hình thay đổi 3 giai đoạn của K Lewin cũng có hạn chế làlàm cho một số cá nhân trong tổ chức bị tổn hại bởi sự thay đổi, đặc biệt là nhữnglợi vốn được hưởng nhiều lợi ích từ tình trạng hiện tại của tổ chức
1.4.2 Nội dung vận dụng mô hình thay đổi của K Lewin trong quản lý sự thay đổi ở trường tiểu học
1.4.2.1 Giai đoạn phá vỡ sự đông cứng của hiện trạng
Đây là giai đoạn chuẩn bị về mặt tinh thần của tất cả thành viên và các điềukiện cần thiết cho tiến trình thay đổi Nhận diện “cái cần thay đổi” từ nội dung đếnphương thức hoạt động hay các vấn đề liên quan khác, chuẩn bị cho đội ngũ GVthay đổi về thái độ, kiến thức, kỹ năng tạo động cơ thay đổi và tạo cảm giác an toàn
để họ sẵn sàng cho thay đổi Chuẩn bị tâm thế cho mọi thành viên trong trường và
có đủ khả năng để thực hiện việc đổi mới
Trang 29Ở giai đoạn này người quản lý phải thực hiện các nội dung sau:
a) Xác định những gì cần thay đổi
Để xác định những gì cần thay đổi của nhà trường, hiệu trưởng cần:
- Phân tích bối cảnh phát triển của nhà trường
+ Bối cảnh địa phương: Để phát triển, mỗi nhà trường đều phụ thuộc vàođiều kiện kinh tế xã hội nói chung và địa bàn dân cư nơi trường đóng Điều kiệnkinh tế xã hội, trình độ dân trí ở mỗi địa phương khác nhau sẽ đặt ra các yêu cầukhác nhau về giáo dục đào tạo, đòi hỏi các chính sách giáo dục cũng khác nhau.Nhà quản lý hiểu được các yếu tố này mới đặt ra các mục tiêu, hoạch định chiếnlược phù hợp và khả thi
+ Những chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước về phát triển kinh tế,
xã hội nói chung và phát triển giáo dục nói riêng; các chủ trương, chính sách củangành cũng ảnh hưởng đến sự phát triển của nhà trường
- Đánh giá thực trạng về các điều kiện thực tế của nhà trường
+ Về nhân lực: số lượng, cơ cấu, trình độ đào tạo, năng lực chuyên môn,năng lực quản lý của đội ngũ CBQL, GV, nhân viên trong nhà trường; sự phối hợp
tham gia vào các hoạt động giáo dục, tầm ảnh hưởng của các cơ quan đoànthể tại địa phương, các lực lượng ngoài xã hội đối với hoạt động giáo dục của nhà trường
+ Vật lực: Bao gồm cơ sở vật chất trong các lớp học, phòng học chức năng,phòng đa năng, phòng thí nghiệm, TBDH, tài liệu phục vụ đổi mới Các di sảnvăn hóa, các cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ, các nhà máy tại địa phương cũng là nguồn tư liệu để nhà trường có thể sử dụng trong quá trình dạy học và tổchức các hoạt động giáo dục
+ Tài lực: Nguồn tài chính đầu tư và sử dụng phục vụ cho việc đổi mới Kết quả những phân tích trên giúp hiệu trưởng xác định được điểm mạnh,yếu của nhà trường và những cơ hội, thách thức đặt ra cho nhà trường Mặt khác,đối chiếu thực trạng hiện có của nhà trường và những yêu cầu phát triển của nhà
Trang 30trường từ bối cảnh phát triển đặt ra, hiệu trưởng sẽ nhận diện sơ bộ những điều cầnthay đổi của trường là những gì.
b) Tạo ra nhu cầu thay đổi
- Xây dựng các thông điệp để tác động đến nhận thức của cán bộ, giáo viêncủa nhà trường về nhu cầu thay đổi của nhà trường
- Xác định được mục tiêu chiến lược và mục tiêu cụ thể cho sự thay đổi
Mục tiêu chiến lược và mục tiêu cụ thể cho sự thay đổi nhằm định hướng
việc quản lý và phát triển hoạt động đổi mới Tất cả các mục tiêu này của mỗi nhàtrường tiểu học phải phù hợp với các mục tiêu định hướng chung về hoạt động đổimới mà ngành GDĐT đề ra Cần có thời gian để thay đổi vì mọi thói quen đều có
”sức ỳ” của nó và muốn có ”cái mới” phải biết kế thừa giá trị vốn có của tổ chức
Lộ trình thực hiện đổi mới phải đi qua một số giai đoạn và mục tiêu từng giai đoạnphải được xác định rõ ràng và phải kiểm soát được
Hiệu trưởng cần lựa chọn giải pháp và lập kế hoạch dài hạn, trung hạn, ngắnhạn để tiến hành đổi mới, phải liệt kê những việc cần làm và cách làm cũng như cácđiều kiện, nguồn lực tối thiểu cần thiết cho việc triển khai kế hoạch đổi mới theotừng giai đoạn Kết quả phải có bản khảo sát thực trạng (năng lực GV về sử dụng,thái độ của GV đối với việc đổi mới, nhu cầu của họ đối với việc đổi mới) và bản kếhoạch cho sự thay đổi (với các mục tiêu, hành động cụ thể, thời gian và nguồn lựcthực hiện theo lộ trình cụ thể)
- Tất cả các thành viên trong và ngoài nhà trường (gồm: BGH, GV, HS, các
tổ chức đoàn thể công đoàn, đoàn thanh niên, các nhân viên trong nhà trường: bảo
vệ, kế toán, văn thư, hành chính , cha mẹ học sinh, chính quyền, đoàn thể của địaphương và các tổ chức đóng trên địa bàn) đều được tuyên truyền, phổ biến để nắmchắc toàn bộ kế hoạch đổi mới của nhà trường Bối cảnh có vai trò rất quan trọng,
nó ảnh hưởng lên quá trình đổi mới của nhà trường Giáo dục là hệ con của hệ thống
xã hội và nhà trường là đơn vị cơ sở của hệ thống giáo dục
c) Giám sát và đồng cảm với những nghi ngờ và quan tâm của giáo viên,nhân viên về sự thay đổi của nhà trường
Trang 31Các thay đổi của giáo dục nói chung và đổi mới trong nhà trường nói riêngnếu được xã hội đồng thuận và ủng hộ thì chắc chắn sẽ thành công Bối cảnh ảnhhưởng lên cả khía cạnh vật chất và con người Nguồn lực vật chất bao gồm nhânlực, vật lực tài lực cho sự phát triển là quan trọng, nhưng trong quản lý sự thayđổi, một nguồn lực có vai trò quan trọng không kém đó là nguồn lực phi vật chất.
Đó chính là sự ủng hộ của phụ huynh, của địa phương và của xã hội, việc tạo môitrường thuận lợi và việc tham gia tư vấn cho sự thay đổi trong nhà trường từ các lựclượng trong xã hội là động lực cho giáo dục và nhà trường phát triển Điều quantrọng trong quản lý sự thay đổi là các thành viên phải biết học hỏi, chia sẻ lẫn nhau
để tìm cách giải quyết tối ưu cho các tình huống thực tiễn xảy ra khi thực hiện đổi
mới Biết kết hợp chặt chẽ giữa nội lực và ngoại lực sẽ là điều kiện cho sự thay đổithành công
1.4.2.2 Giai đoạn thực hiện sự thay đổi
Khi đã làm rã đông đến giai đoạn thực hiện sự thay đổi nhằm chuyển đổinhững hành vi của nhà trường sang tình trạng mới Việc làm rã đông là tạo động lực
để các thành viên hiểu được sự cần thiết phải thay đổi và phát sinh những hành vimới Khi các hành vi mới thực hiện xác định, đánh giá trên cơ sở thử nghiệm đểthiết lập các hành vi mới hợp lý và loại bỏ các hành vi cũ, không còn phù hợp.Trong giai đoạn này, Hiệu trưởng thực hiện những công việc sau:
a) Thường xuyên giám sát sự thay đổi
Sự giám sát của hiệu trưởng với quá trình tạo ra sự thay đổi được thực hiện bởi:
- Giao tiếp với giáo viên, nhân viên trong suốt quá trình lập kế hoạch và thựchiện các thay đổi
- Mô tả các lợi ích của sự thay đổi
- Giải thích chính xác cho các thành viên hiểu những thay đổi sẽ ảnh hưởngđến kết quả giáo dục, chất lượng giáo dục của nhà trường
b) Củng cố sự thay đổi
Củng cố những thành quả của những thay đổi trong nhà trường được thựchiện thông qua các công việc:
Trang 32- Đưa ra các vấn đề một cách cởi mở và trung thực.
- Xử lý các vấn đề vướng mắc
- Có thể tạo ra một kênh liên lạc, cung cấp các hướng dẫn cần thiết hàng ngày
- Giám sát và đồng cảm với những nghi ngờ và quan tâm của giáo viên, nhân viên
- Luôn luôn cởi mở và quan tâm nhân viên, chia sẻ và giải thích cho họ về sựcần thiết phải thay đổi
1.4.2.3 Giai đoạn làm đông lại
Đây là bước cuối cùng trong mô hình ba bước về sự thay đổi của Lewin Giaiđoạn này làm ổn định hóa nhà trường tại tình trạng cân bằng mới Với nhà trường,
sự thay đổi trong văn hóa của nhà trường, các quy tắc ứng xử, chính sách và thựctiễn là điều tất yếu cần phải thực hiện trong bước làm đông lại
Trong bước này, hiệu trưởng cần thực hiện những hoạt động sau:
a) Biến thành quả của sự thay đổi thành văn hóa nhà trường
Hiệu trưởng phát triển/làm thay đổi văn hóa nhà trường dựa trên thành quảcủa những thay đổi, bằng cách:
- Làm cho các thành viên trong nhà trường nhận thấy rõ thành quả của sựthay đổi
- Làm thành quả của sự thay đổi ảnh hưởng tới hành vi của mọi thành viêntrong nhà trường
b) Phát triển các cách thức làm việc mới để tạo thành thói quen, phong cáchlàm việc mới
- Đảm bảo rằng có sự hỗ trợ từ phía cấp quản lý
- Xây dựng hệ thống khen thưởng
- Xây dựng hệ thống phản hồi góp ý
- Điều chỉnh cơ cấu tổ chức khi cần thiết
- Hỗ trợ và đào tạo giáo viên, nhân viên
- Tổng kết và khuyến khích cho sự thay đổi thành công
Trang 33Những nội dung trên là sự cụ thể hóa các nội dung cụ thể trong 3 bước thayđổi mà K Lewin đã xác định vào quá trình quản lý sự thay đổi trong trường tiểu học.
1.4.3 Điều kiện để vận dụng mô hình thay đổi của Kurt Lewin trong quản lý sự thay đổi ở trường tiểu học
1.4.3.1 Xác định rõ mục đích của sự thay đổi và có chương trình, kế hoạch thực hiện sự thay đổi khả thi
Mục đích của sự thay đổi được xác định bằng việc trả lời được câu hỏi: Tạisao phải nhà trường chúng ta phải thay đổi?
Nhìn chung, mọi người đều ngại phải thay đổi, nên phản ứng rất tự nhiên của
họ là phản ứng lại những thay đổi được triển khai Vì thế, cần phải xác định rõ mụcđích của sự thay đổi, tức là tìm ra lý do hợp lý cho sự thay đổi, khiến các thành viêntrong nhà trường chấp nhận và mong muốn thực hiện sự thay đổi
Mục đích của sự thay đổi của nhà trường là tập trung vào việc nâng tầm vịthế, gia tăng chất lượng hay bước phát triển mới cho nhà trường Cùng với điều đó,mục đích của sự thay đổi của nhà trường còn hứa hẹn đem lại những lợi ích chotừng cá nhân trong tổ chuyên môn
Chương trình, kế hoạch thực hiện sự thay đổi của nhà trường là nhằm trả lờicho câu hỏi: Chúng ta thực hiện sự thay đổi của nhà trường như thế nào?
Để có chương trình, kế hoạch thực hiện sự thay đổi của nhà trường có tínhkhả thi cao, chủ thể quản lý cần quan tâm đến những yêu cầu sau:
- Mục tiêu của chương trình, kế hoạch phải cụ thể, rõ ràng
- Lựa chọn tốt các ưu tiên cần đáp ứng trong quá trình thực hiện sự thay đổi
- Các tác động can thiệp được thiết kế mạch lạc
- Chương trình, kế hoạch được xây dựng có kỹ thuật
1.4.3.2 Tạo được ảnh hưởng của người lãnh đạo
Người lãnh đạo của nhà trường phải tạo được ảnh hưởng của mình trong quátrình thực hiện sự thay đổi Cần phải như vậy, bởi sự thay đổi được khởi xướng bởi
Trang 34người lãnh đạo và người lãnh đạo phải làm cho các thành viên trong tổ chức tintưởng vào sự khởi xướng đó.
Để gia tăng ảnh hưởng của người lãnh đạo khi thực hiện những thay đổitrong nhà trường tiểu học, người lãnh đạo cần:
- Nắm vững và hỗ trợ các thành viên trong nhóm dẫn đường hiểu rõ nộidung, kỹ thuật thực hiện các bước trong mô hình thay đổi của John P Kotter
- Thiết lập mạng lưới quan hệ xã hội tích cực trong nội bộ và cộng đồng
- Tạo lập sự tin cậy của các thành viên với bản thân về những vấn đề cá nhân
và nghề nghiệp
- Cởi mở tiếp nhận những ý kiến đề xuất và khả năng khác nhau
- Quan tâm đến nhu cầu, nguyện vọng của các thành viên trong tổ, trường
- Kiên trì, không mong đợi kết quả trong chốc lát
1.4.3.3 Quản lý tốt thông tin và đảm bảo tốt các nguồn lực để thực hiện sự thay đổi
Để quản lý sự thay đổi được thuận lợi, người lãnh đạo phải trả lời được câuhỏi: Mọi người cần phải biết những gì khi tổ chức thực hiện sự thay đổi?
Câu hỏi trên liên quan đến quản lý thông tin trong quá trình quản lý sự thayđổi Đây là một chu kỳ liên quan đến thông tin trong và ngoài tổ chức, gồm: thuthập thông tin từ một hoặc nhiều nguồn; phân quyền giám sát; phân phối thông tincho những người cần nó; và xử lý thông tin
Quản lý thông tin trong tiến trình thực hiện sự thay đổi của nhà trườngyêu cầu:
- Quản lý và khai thác dữ liệu liên quan đến các lĩnh vực hoạt động của nhàtrường, đặc biệt là hoạt động chuyên môn
- Đa dạng các hình thức truyền thông về quá trình đổi mới (truyền thông qua
tổ chức các khóa huấn luyện, qua các cuộc họp chính thức.v.v)
- Thu nhận ý kiến phản hồi, duy trì cam kết, giải quyết vấn đề kịp thời (lựachọn đúng vấn đề cần giải quyết và có giải pháp giải quyết vấn đề)
Trang 35Nguồn lực là yếu tố đảm bảo cho sự thay đổi được thực hiện Trong quản lý
sự thay đổi, người lãnh đạo phải trả lời được câu hỏi: Chúng ta đã có những gì đểtạo ra sự thay đổi?
Khi phân phối và sắp xếp các nguồn lực tổ chức một cách khoa học và hợp lýthì với vai trò hiện thực hóa các mục tiêu chức năng tổ chức sẽ hình thành nên sứcmạnh của tập thể
Để thực hiện được vai trò quan trọng này, người hiệu trưởng cần phải xâydựng và duy trì một cơ cấu nhất định về những vai trò, nhiệm vụ và vị trí công tác
Đó là làm rõ các mối quan hệ và đảm bảo sự nhận thức đúng của những người đượcđặt vào các vị trí khác nhau trong cơ cấu tổ chức; phải biết chia sẻ quyền lực, có sựphân quyền, giao quyền cho cấp dưới, tham mưu một cách cụ thể rõ ràng và hiệuquả với cấp trên để góp phần làm nên thành công của sự thay đổi; phải xây dựng vàphát triển đội ngũ cán bộ giáo viên, nhân viên vừa hồng vừa chuyên; cơ chế hoạtđộng phối hợp giữa nhà trường, tổ chuyên môn với các tổ chức đoàn thể trong vàngoài nhà trường cùng đảm bảo thực hiện mục tiêu đã đề ra; phân bổ nguồn lực vàquy định thời gian cho các bộ phận nhằm thực hiện kế hoạch đã định
Đây là giai đoạn triển khai kế hoạch đã được xây dựng trả lời các câu hỏi:cần phải thay đổi những gì và thay đổi bằng cách nào? sử dụng phương pháp nào? Sức ỳ của đội ngũ CB, GV,NV; trình độ "văn hóa của nhà trường" sẽ làm cho giaiđoạn tiến hành "sự thay đổi" dài, ngắn và đặc biệt là năng lực quản lý "sự thay đổi"của chính đội ngũ CBQL của đơn vị đó
Quản lý sự thay đổi nói chung, quản lý sự thay đổi trong nhà trường nóiriêng cần đến những nguồn lực sau:
- Nguồn lực thông tin
- Nguồn lực tài chính
- Nguồn lực thiết bị và cơ sở vật chất
- Nguồn lực con người
Ngoài ra, còn phải kể đến một số yếu tố khác như những nguồn lực để quản
lý sự thay đổi như: khách hàng và nhà cung cấp, quy trình sản xuất và cung ứng
Trang 36dịch vụ của đơn vị, khả năng quản lý tổ chức hiệu quả, thương hiệu và uy tín củađơn vị v.v.
1.4.3.4 Vượt qua được các rào cản trong quá trình thay đổi
Đây là những yếu tố có tác động không tích cực tới quá trình thay đổi vàquản lý sự thay đổi trong nhà trường Các rào cản này bao gồm:
a Các rào cản về phía nhà trường
Quản lý sự thay đổi nhà trường có thể gặp phải những rào cản từ chính tổchức của mình như:
- Hành lang pháp lý chưa thật sự rõ ràng
- Cấu trúc tổ chức của trường chưa phù hợp
- Văn hóa nhà trường chưa thay đổi
- Thiếu nguồn lực
b Những rào cản thuộc về cá nhân
Những rào cản thường gặp của loại rào cản này gồm:
- Không được người khác ủng hộ
- Tư duy bảo thủ
- Quá lo sợ về sự thất bại
- Lo lắng về vai trò kiểm soát của bản thân
- Sợ ảnh hưởng đến lợi ích
- Chưa ủng hộ sự thay đổi
- Thiếu kiến thức, kỹ năng, kinh nghiệm
Cùng với những điều kiện trên, khi vận dụng mô hình 3 bước thay đổi củaLewin cần chú ý những yêu cầu quan trọng sau:
(1) Thừa nhận yêu cầu phải thay đổi, chuẩn bị và động viên nhân viên có sựcam kết và tham gia trong quá trình thay đổi;
(2) Chấp nhận có sự kháng cự lại thay đổi, từ đó có phương án để vượt quanhững kháng cự này;
(3) Chú trọng tới yếu tố con người là nguồn gốc học hỏi và thay đổi;
(4) Quan tâm tới các yếu tố văn hóa và hành vi, tạo điều kiện để xây dựngnhững nhân tố mới trong tiến trình thay đổi
Trang 37Tiểu kết chương 1
Sự thay đổi trường tiểu học trong giai đoạn hiện nay là tất yếu Những thayđổi không thể tránh khỏi trong mọi lĩnh vực hoạt động của nhà trường đều do cácnguyên nhân bên trong và bên ngoài nhà trường dẫn đến đó là: nhân sự, tài chính,
cơ sở vật chất, các hoạt động dạy học và giáo dục, văn hóa nhà trường Người hiệutrưởng nhà trường cần chủ động quản lí sự thay đổi theo những lý thuyết/mô hìnhquản lý sự thay đổi đã lựa chọn để nhà trường có thể thích nghi, tồn tại và phát triểntheo kịp đà phát triển của thời đại,
Mô hình thay đổi 3 bước của Kurt Lewin được áp dụng trong quản lý sự thayđổi của tổ chức và trong quản lý sự thay đổi của trưởng tiểu học bởi nó có những ưuđiểm như: (1) đã đưa ra những thay đổi liên quan đến quá trình nhận thức mới cũngnhư một sự thay đổi mô hình từ thái độ, hành vi và thực hành của tổ chức; (2) nhấnmạnh đến vai trò động lực của sự thay đổi; (3) nhấn mạnh đến vai trò của con ngườitrong tổ chức, coi con người là trung tâm để thay đổi tổ chức
Vận dụng mô hình thay đổi 3 bước của Kurt Lewin để quản lý sự thay đổitrong trường tiểu học là quá trình triển khai các chức năng quản lý để triển khai các
nội dung cụ thể của từng giai đoạn: dã đông, tiến hành sự thay đổi và làm đông
lại/làm lạnh hiện trạng mới của trường tiểu học Quá trình vận dụng mô hình thay
đổi 3 bước của Kurt Lewin để quản lý sự thay đổi trong trường tiểu học đòi hỏi phải
có những điều kiện nhất định nhằm thỏa mãn các yêu cầu của mô hình: (1) Thừanhận yêu cầu phải thay đổi, chuẩn bị và động viên nhân viên có sự cam kết và thamgia trong quá trình thay đổi; (2) Chấp nhận có sự kháng cự lại thay đổi, từ đó cóphương án để vượt qua những kháng cự này; (3) Chú trọng tới yếu tố con người lànguồn gốc học hỏi và thay đổi; (4) Quan tâm tới các yếu tố văn hóa và hành vi, tạođiều kiện để xây dựng những nhân tố mới trong tiến trình thay đổi
Trang 38Chương 2 THỰC TRẠNG QUẢN LÝ
SỰ THAY ĐỔI CỦA TRƯỜNG TIỂU HỌC GIA ĐỨC
HUYỆN THỦY NGUYÊN, THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG
DƯỚI GÓC NHÌN TỪ MÔ HÌNH THAY ĐỔI CỦA KURT LEWIN
2.1 Khái quát về tình hình kinh tế - văn hóa xã hội và giáo dục của huyện Thủy Nguyên, thành phố Hải Phòng
2.1.1 Về kinh tế - xã hội của huyện Thủy Nguyên, thành phố Hải Phòng
Huyện Thủy Nguyên có vị trí địa lý nằm ở phía Bắc thành phố HảiPhòng Phía Đông giáp với thị xã Quảng Yên tỉnh Quảng Ninh, ranh giới là sôngBạch Đằng; phía Bắc giáp với huyện Đông Triều, thành phố Uông Bí, tỉnh QuảngNinh; phía Tây giáp với huyện Kinh Môn, thành phố Hải Dương - ranh giới là sôngKinh Thầy; phía Nam giáp với huyện Cát Hải, các quận Ngô Quyền, Hồng Bàng,Hải An và huyện An Dương- ranh giới là cửa Nam Triệu, sông Cấm
Diện tích tự nhiên là 261,86 km2, dân số là 324.569 người Thủy Nguyên
là huyện có diện tích lớn nhất và dân số đông nhất so với các quận, huyện của thànhphố Hải Phòng Huyện Thủy Nguyên có 37 đơn vị hành chính cấp xã trực thuộcgồm 2 thị trấn và 35 xã Thị trấn Núi Đèo là huyện lỵ, nơi tập trung các cơ quanđảng, chính quyền và các ban ngành, đoàn thể của huyện Thị trấn Minh Đức nằm ởphía đông của huyện nơi tập trung nhiều nhà máy như nhà máy đóng tàu Phà rừng,Nam Triệu Quốc lộ 10 đi qua huyện nối Quảng Ninh - Nam Định chạy qua địabàn huyện tạo điều kiện thuận lợi cho việc giao thông và phát triển kinh tế - xã hộicủa huyện
Trong những năm qua, kinh tế - xã hội của huyện đã có bước phát triển độtphá Tốc độ tăng trưởng kinh tế ở mức cao đạt 17,2%/ năm; tỷ trọng giá trị cácngành chuyển dịch tích cực theo hướng tăng dần tỉ trọng các ngành công nghiệp -xây dựng, dịch vụ; giảm dần tỉ trọng ngành công nghiệp Năm 2021, tổng giá trị sảnxuất các ngành thực hiện 34.896,2 tỷ đồng, đạt 100,1% kế hoạch, tăng 17,2% so với
Trang 39năm 2020 Các ngành nông lâm thủy sản tăng 2,5%; nhóm ngành công nghiệp xây dựng tăng 21,5%; nhóm dịch vụ tăng 14,6% Tỷ trọng giá trị sản xuất cácngành: Công nghiệp - xây dựng 56,8%; dịch vụ 34,5%; nông - lâm - thủy sản 8,7%.Tổng đầu tư xã hội thực hiện 11.659 tỷ đồng, đạt 122,7% kế hoạch, tăng 150,5% sovới năm 2020 Cơ sở hạ tầng nông thôn, các công trình công cộng phục vụ nhândân, trụ sở làm việc của các cơ quan Đảng, chính quyền và các đoàn thể, trườnghọc, bệnh viện, khang trang hiện đại Tỉ lệ lao động qua đào tạo đạt 70%, hộnghèo giảm còn 1,26%.
Một số khu công nghiệp đóng trên địa bàn huyện như: Khu đô thị, công
nghiệp và dịch vụ VSIP Hải Phòng quy mô 1.600 ha (đến năm 2021, có 48 doanh
nghiệp, công ty với 100% vốn nước ngoài), khu đô thị, công nghiệp Bến
Rừng, khu công nghiệp Nam cầu Kiền với các sản phẩm dệt may, điện tử, đóng mới
và sửa chữa tầu biển, luyện kim, sản xuất vật liệu xây dựng, da giầy thu hút hàngvạn công nhân Ngoài ra, huyện có rất nhiều làng nghề truyền thống giải quyết việclàm cho người dân Thủy Nguyên
Huyện có tiềm năng phát triển thương mại, dịch vụ và du lịch Huyện luônquan tâm đến công tác y tế, dân số và chăm sóc sức khỏe cộng đồng.Đến nay,huyện đã hoàn thành chương trình đưa bác sĩ về cơ sở 100% trạm y tế đều có bác
sỹ, có đầy đủ trang thiết bị hiện đại, phục vụ tốt công tác khám, chữa bệnh 37/37
xã, thị trấn đều đạt chuẩn quốc gia về y tế Hiện nay, có 98/101 làng, tổ dân phố
được công nhận danh hiệu Làng văn hóa và tổ dân phố văn hóa đạt tỷ lệ 97,03%
Huyện Thủy Nguyên được định hình để trở thành đô thị trung tâm mới và làtrung tâm hành chính - chính trị của Hải Phòng; trung tâm công nghiệp, thương mại,dịch vụ, tài chính, du lịch giải trí, y tế, giáo dục vùng duyên hải ven biển Bắc Bộ;xây dựng huyện Thủy Nguyên thành thành phố trực thuộc thành phố trong thời giantới Vì vậy, nhiệm vụ chính trị quan trọng của Đảng bộ, Chính quyền và nhân dânhuyện, đặc biệt là ngành Giáo dục và Đào tạo là việc chăm lo, đào tạo nguồn nhânlực có đầy đủ khả năng, sẵn sàng đón nhận thời cơ và thách thức để tiếp tục phát
triển huyện Thủy Nguyên thành thành phố trực thuộc thành phố.
Trang 402.1.2 Về giáo dục và đào tạo của huyện Thủy Nguyên, Thành phố Hải Phòng.
Quy mô phát triển giáo dục của huyện Thủy Nguyên, thành phố Hải Phòngđược thể hiện qua số liệu bảng 2.1
Bảng 2.1: Quy mô giáo dục của huyện Thủy Nguyên, thành phố Hải Phòng
TT Bậc học,
cấp học
Số Trường
Trường ngoài công lập
Số trường chuẩn QG
Số trường đạt tiêu chuẩn KĐCLGD
Số lớp
Số trẻ, học sinh, học viên
Số CBGV, nhân viên
(Nguồn: Phòng GD&ĐT huyện Thủy Nguyên, 2021)
CSVC các trường học trong huyện được quan tâm đầu tư xây dựng theohướng hiện đại được trang bị đầy đủ trang thiết bị tối thiểu cần thiết và hiện đại đểphục vụ cho việc dạy- học đáp ứng nhu cầu học tập ngày càng cao của con em nhândân Năm học 2021-2022, toàn huyện có 100/127 trường học Chuẩn quốc gia đạt tỷ
lệ 78,7%; 98/127 trường hoàn thành công tác kiểm định chất lượng giáo dục đạt tỷ
lệ 77,1% Chất lượng giáo dục được duy trì và phát triển trong tốp đầu của thành phố,đội ngũ CBGV, nhân viên cơ bản đáp ứng các yêu cầu đổi mới của GDĐT hiện nay
2.2 Thực trạng Trường Tiểu học Gia Đức huyện Thủy Nguyên, thành phố Hải Phòng
2.2.1 Giới thiệu về trường tiểu học Gia Đức