LỜI MỞ ĐẦU Nhận thức, tình cảm và ý chí là ba yếu tố vô cùng quan trọng trong đời sống tâm lý con người Mọi suy nghĩ, hành động của con người đều chịu sự ảnh hưởng của ba yếu tố đó Vì vậy, muốn điều c.
Trang 1LỜI MỞ ĐẦU
Nhận thức, tình cảm và ý chí là ba yếu tố vô cùng quan trọng trong đời sống tâm lý con người Mọi suy nghĩ, hành động của con người đều chịu sự ảnh hưởng của ba yếu tố đó Vì vậy, muốn điều chỉnh hành vi của một người theo hướng đúng thì cần phải tác động vào cả nhận thức, tình cảm và ý chí
của người ấy Trong bài tiểu luận này em sẽ làm rõ vấn đề “Bằng tri thức tâm
lý học hãy phân tích mối quan hệ giữa nhận thức – tình cảm – ý chí Ý nghĩa thực tiễn của mối quan hệ này”
NỘI DUNG
I Các khái niệm
1 Nhận thức
Nhận thức là quá trình tâm lý phản ánh hiện thực khách quan và bản thân con người thông qua các giác quan và dựa trên kinh nghiệm hiểu biết của bản thân Việc nhận thức thế giới có thể đạt tới những mức độ khác nhau: từ đơn giản đến phức tạp, từ thấp đến cao Mức độ thấp là nhận thức cảm tính, mức
độ cao hơn là nhận thức lý tính Nhận thức cảm tính và nhận thức lý tính có quan hệ chặt chẽ với nhau, bổ sung lẫn nhau, chi phối lẫn nhau trong cùng một hoạt động nhận thức thống nhất của con người
Nhận thức cảm tính là mức độ nhận thức đầu tiên, thấp nhất của con người Trong đó con người phản ánh những thuộc tính bên ngoài, những cái đang trực tiếp tác động đến giác quan của họ Nhận thức cảm tính bao gồm: cảm giác tri giác
Trang 2Nhận thức lý tính là mức độ nhận thức cao ở con người, trong đó con người phản ánh những thuộc tính bên trong, những mối quan hệ có tính quy luật của
hiện thức khách quan một cách gián tiếp Nhận thức lý tín bao gồm tư duy và tượng
2 Tình cảm
Tình cảm là những thái độ thể hiện sự rung động của con người đối với những sự vật, hiện tượng của hiện thực, phản ánh ý nghĩa của chúng trong mối liên quan với nhu cầu và động cơ của con người Tình cảm mang tính ổn định tương đối
3 Ý chí
Ý chí là mặt năng động của ý thức, biểu hiện ở năng lực thực hiện những hành động có mục đích, đòi hỏi phải có sự nỗ lực khắc phục khó khăn
Là một hiện tượng tâm lý, ý chí cũng là một sự phản ánh hiện thực khách quan thông qua mục đích của hành động, nhưng mục đích đó không có sẵn mà được con người nhận thức một cách tự giác
Ý chí là một thuộc tính tâm lý cá nhân Ý chí không được sinh ra mà được hình thành, tôi luyện trong quá trình con người đấu tranh với khó khăn
và thiếu thốn trong cuộc sống Do vậy mà không phải ai cũng là người có ý chí
Trang 3
II Mối quan hệ giữa nhận thức, tình cảm và ý chí
1 Mối quan hệ giữa nhận thức và tình cảm:
Nhận thức và tình cảm có mối quan hệ hai chiều
* Tình cảm tác động tới nhận thức
_ Đối với nhận thức, tình cảm là nguồn động lực mạnh mẽ kích thích con người tìm tòi đối với kết quả của nhận thức
Ví dụ: Bạn A rất thích đất nước Nhật Bản nên A luôn tìm tòi, học tập về
lịch sử và nền văn hóa của Nhật Bản Kết quả bạn A có rất nhiều tri thức, vốn hiểu biết về đất nước và con người đất nước Nhật Bản Chính tình cảm đối với Nhật Bản đã là động lực để A tìm hiểu những kiến thức về lịch sử và văn hóa Nhật Bản
_ Tuy nhiên đôi khi tình cảm cũng khiến nhận thức con người bị biến dạng, nhuốm màu, từ đó có những hành động sai lầm
Ví dụ: Khi quá yêu, nhận thức của con người nhiều khi bị hạn chế, họ trở
nên hay đa nghi, không phân biệt được đúng – sai, ghen tuông mù quáng …
Từ đó họ làm ra những hành vi manh động như làm tổn thương bản thân, tự tử
vì tình, thậm chí họ còn làm ra các hành vi vi phạm pháp luật như tạt axit, giết người vì ghen tuông mù quáng…
* Nhận thức có sự tác động lại tình cảm:
Nhận thức định hướng, điều khiển, điều chỉnh tình cảm đi đúng hướng
Ví dụ: A và B cùng làm chung công ty, sau một thời gian tiếp xúc lâu dài,
anh A đã có cảm tình với cô B và có ý định tiến tới với cô B Nhưng ngay sau
đó anh A biết cô B đã có chồng, thế là anh A đã từ bỏ ý định trước đó vì không muốn vi phạm các quy tắc đạo đức và quy định hôn nhân một vợ một chồng của pháp luật
2 Mối quan hệ giữa nhận thức và ý chí:
Trang 4Đây là mối quan hệ hai chiều
* Nhận thức tác động tới ý chí:
Nhận thức tác động tới ý chí làm cho ý chí có nội dung xác định Nội dung của ý chí nằm trong các khái niệm biểu tượng do quá trình nhận thức đem đến Nhờ có nhận thức, con người có tri thức về thế giới khách quan Tri thức đó làm nguyên liệu nội dung cho ý chí con người
Ví dụ: Một người có ý định làm giàu, với quá trình nhận thức của mình,
anh ta có thể lựa chọn một công việc mình thích, phù hợp với mình, hợp pháp
và có thể kiếm được nhiều tiền Từ đó anh ta quyết tâm vượt qua mọi khó khăn để làm công việc nhìn đã chọn
* Ý chí tác động lại nhận thức
Ý chí làm tăng khả năng trí tuệ của con người trong việc nhận thức thế giới khách quan Giúp con người huy động sức mạnh khắc phục những khó khăn để có thể nhận thức sự vật hiện tượng một cách tốt hơn, nhanh hơn và chính xác hơn
Ví dụ: Bạn A trong bài kiểm tra cá nhân của môn Lý luận chung về nhà
nước và pháp luật đã đạt điểm cao nên chủ quan, lơ là việc học, kết quả là bạn
A đã không qua môn Lý luận chung về nhà nước và pháp luật và phải thi lại Còn bạn B thì bị điểm kém bài kiểm tra cá nhân, từ đó bạn quyết tâm chăm chỉ học , trong giờ chăm chú nghe giảng, hay đạt câu hỏi và ngờ giáo viên giải đáp, nên bạn hiểu bài tốt hơn Trong bài thi kết thúc học phần bạn B đã đạt được điểm cao Như vậy, cùng sức học như nhau nhưng bạn B có ý chí quyết tâm hơn nên bạn đã có kết quả thi tốt hơn
* Tuy nhiên giữa nhận thức và ý chí không phải bao giờ cũng có sự thống nhất với nhau Nếu có người nhận thức đúng nhưng không đủ ý chí để thực hiện những dự định hay ngược lại, người có ý chí cao nhưng lại hướng tới những điều tầm thường, nhỏ mọn thì cũng khó có thể đạt tới thành công thực sự
Trang 53 Mối quan hệ giữa tình cảm và ý chí
Đây là mối quan hệ hai chiều
* Tình cảm tác động tới ý chí theo hai chiều hướng: tích cực hay tiêu cực _Theo hướng tích cực: Khi tình cảm cùng chiều với ý chí thì tình cảm tác động tới ý chí làm con người phải quyết tâm hơn, cố gắng hơn khi thực hiện một công việc nào đó
Ví dụ: Trong quá trình học, môn nào ta yêu thích hơn, có cảm tình hơn
thì sẽ có có ý chí học tập tốt hơn Càng yêu thích, chúng ta càng học tập hăng say, ý chí học tập càng mạnh mẽ
_Theo hướng tiêu cực: Khi tình cảm ngược lại với ý chí thì sẽ cản trở việc thực hiện hoạt động
Ví dụ: Trong quá trình học tập, đối với môn nào ta không có hứng thú,
việc học tập sẽ càng ngày càng nhàm chán, tẻ nhạt, ý chí học sẽ giảm sút, dẫn đến việc đạt kết quả học tập không tốt
* Ý chí có sự tác động lại tình cảm giúp cho con người xây dựng được những tình cảm đúng đắn, bền chặt
Ví dụ: A có một em trai là B, B bị nghiện nhưng gia đình sợ đưa B vào
trại cai nghiện thì sẽ khổ sở nên mỗi ngày đều đưa tiền cho B để B đi mua ma túy Biết được việc này, dù thương em trai nhưng A vẫn quyết tâm thuyết phục gia đình cho B đi cai nghiện vì biết rằng em trai mua bán và sử dụng ma túy
là vi phạm pháp luật, hơn nữa việc dung túng cho B sử dụng ma túy sẽ càng làm B nghiện nặng hơn, khó cai hơn
III Ý nghĩa thực tiễn của mối quan hệ giữa nhận thức, tình cảm và ý
chí
Trang 6Như vậy, giữa nhận thức, tình cảm và ý chí có sự rằng buộc lẫn nhau.
Nếu biết cách kết hợp cả ba yếu tố này thì sẽ có được những cách giải quyết đúng đắn cho mọi tình huống xảy ra trong thực tế
Trước hết khi nhận thức cần phải biết kiềm chế cảm xúc, tránh để cảm xúc chủ quan cá nhân ảnh hưởng quá mức đến việc nhận thức thế giới khách quan, làm sai lệch nhận thức Trong quá trình nhận thức cũng cần có một ý chí vững vàng, quyết tâm để nhận thức mọi vấn đề một cách tốt hơn, hiểu sâu vấn đề, đi đến tận cùng vấn đề
Trong đời sống tình cảm con người, cần có nhận thức đúng đắn và ý chí vững vàng để định hướng tình cảm đi đúng với các chuẩn mực xã hội, các quy phạm pháp luật, không để tình cảm chi phối hành động con người mà chưa qua sự kiểm duyệt của nhận thức và ý chí
Nhận thức cần phải sâu rộng thì nội dung của ý chí mới càng phong phú, con người mới dễ đi đến thành công Hơn nữa cần kiềm chế các tình cảm đi ngược với ý chí, thúc đẩy những tình cảm đi cùng hướng với ý chí mới khiến cho ý chí thêm vững vàng, việc thực hiện các hành động mới nhanh chóng, dễ dàng hơn
KẾT LUẬN
Như vậy, việc nghiên cứu mối quan hệ giữa nhận thức – tình cảm – ý chí giúp cho chúng ta có thể phân tích được những tình huống cụ thể gặp phải trong đời sống Nếu hiểu được mối quan hệ chặt chẽ giữa ba yếu tố nhận thức, tình cảm và ý chí, biết cách kết hợp chúng lại và vận dụng những mặt tích cực của chúng vào đời sống thì chắc chắn chúng ta có thể tìm được cách giải
Trang 7quyết đúng đắn cho mọi trường hợp chúng ta gặp phải, mọi công việc sẽ trở nên dễ dàng và hiệu quả hơn Trong khi làm bài, với lượng kiến thức hạn hẹp,
em không thể tránh được những thiếu sót nên em mong rằng các thầy cô sẽ giúp đỡ để em có thể làm tốt hơn trong các bài sau