LỜI MỞ ĐẦU Cùng nghiên cứu về tội phạm, nếu như Luật hình sự nghiên cứu về những hành vi được coi là tội phạm và các hình phạt đối với người thực hiện hành vi phạm tội thì đối tượng nghiên cứu của Tội.
Trang 1LỜI MỞ ĐẦU
Cùng nghiên cứu về tội phạm, nếu như Luật hình sự nghiên cứu về những hành vi được coi là tội phạm và các hình phạt đối với người thực hiện hành vi phạm tội thì đối tượng nghiên cứu của Tội phạm học là nguyên nhân của tội phạm và kiểm soát tội phạm nhằm mục đích phòng ngừa tội phạm Vì thế việc nghiên cứu Tội phạm học có ý nghĩa rất lớn, giúp ta biết được nguyên nhân tại sao tội phạm xảy ra, từ đó tìm ra các biện pháp để giảm thiểu tình trạng phạm tội Quá trình hình thành và phát triển của Tội phạm học là quá trình hình thành,
ra đời và phát triển các học thuyết, các trường phái khác nhau giải thích về tội
phạm Với đề bài : ”Trên cơ sở nghiên cứu một học thuyết giải thích về nguyên nhân của tội phạm, em hãy liên hệ khả năng ứng dụng lí thuyết đó vào hoàn cảnh cụ thể của Việt Nam ” em xin chọn Trường phái tội phạm học cổ điển theo
quan điểm của Cesare Beccaria để làm đề tài bài tập
NỘI DUNG
1 Trường phái tội phạm học cổ điển theo quan điểm của Cesare Beccaria
1.1 Hoàn cảnh ra đời:
Trường phái tội phạm học cổ điển hay thuyết tội phạm học cổ điển xuất hiện từ giữa thế kỉ XVIII – là trường phái đầu tiên của tội phạm học do Cesare Beccaria là người đi đầu sáng lập ra
Tội phạm học cổ điển phát sinh từ phản ứng đối với hệ thống pháp luật dã man tồn tại trước Cách mạng Pháp 1789 Vào thời điểm này, hệ thống pháp luật
và việc áp dụng pháp luật được thực hiện một cách tùy tiện Hệ thống pháp luật
áp dụng pháp luật tập quán cho các vùng miền khác nhau, chưa có hệ thống tư pháp hình sự thực thụ Vua chúa thường ban hành cái được gọi bằng tiếng Pháp
là letters de cachet, theo đó cá nhân có thể bị ngồi tù vì bất cứ lí do nào (chẳng hạn như không phục tùng cha mình) hoặc chẳng vì lí do nào Các hình phạt tàn nhẫn (như đóng dấu lên vai, xẻo thịt, hỏa thiêu, dìm chết…) hầu hết được thi
Trang 2hành công khai trước công chúng đều do những thẩm phán có quyền lực vô hạn
tự do theo ý mình kết án người phạm tội, thậm chí kết án người vì những hành
vi không được định nghĩa là tội phạm
Khi châu Âu ngày càng hiện đại, bước sang giai đoạn công nghiệp hóa và
đô thị hoa trong thế kỉ XVIII, những hình thức trừng phạt hà khắc thời trung cổ vẫn còn tồn tại, đồng thời cũng phát sinh mâu thuẫn sâu sắc giữa người có của
và người không có của, kéo theo tình trạng náo động của xã hội tăng lên Và khi
tỉ lệ tội phạm tăng lên thì tính dã man của hình phạt cũng gia tăng, khiến cho vấn đề tội phạm càng tội tệ hơn Lúc này, tầng lớp tri thức bắt đầu nhận ra mâu thuẫn của sự phát triển mang lại, về sự bất ổn của việc gia tăng tỉ lệ thuận giữa tỉ
lệ tội phạm và mức độ dã man của hình phạt Cho đến giữa thế kỉ XVIII, các nhà cải cách bắt đầu gợi ý một cách tiếp cận hợp lí hơn đối với tội phạm và hình phạt, trong đó có Cesare Beccaria
Cesare Beccaria (1728 – 1794) được phân công chuẩn bị một báo cáo về
hệ thống nhà tù vào tháng 3 năm 1763 Ông đã đọc các tác phẩm của các tác giả Anh và Pháp như David Hume, John Locke, Voltaire, Montesquieu , quan sát
sự vô nhân đạo được núp dưới chiêu bài kiểm soáy xã hội bên trong nhà tù, ghi lại những nhận xét của mình và cho ra đời tác phẩm “Tội phạm và hình phạt” Cuốn sách của Beccaria đã cung cấp kế hoạc và đặt các giới hạn trong hệ thống pháp luật, phác họa chặt chẽ và toàn diện về hệ thống tư pháp hình sự tiên tiến
có khả năng phục vụ con người tốt hơn chế độ quân chủ Do đó, với cuốn sách này, Cesare Beccaria đã trở thành ông tổ của tội phạm học hiện đại
1.2 Nội dung thuyết tội phạm học cổ điển
Nội dung của thuyết tội phạm học cổ điển thừa nhận rằng kẻ phạm tội lựa chọn việc thực hiện tội phạm sau khi cân nhắc những hậu quả của hoạt động đó Theo trường phái cổ điển, các cá nhân có sự tự nguyện lựa chọn những phương tiện hợp pháp hoặc bất hợp pháp để đạt được những gì họ muốn; sự lo ngại bị trừng trị có thể ngăn chặn con người khỏi việc thực hiện tội phạm; và xã hội có
Trang 3thể điều khiển các cử xử của họ thông qua việc tạo ra sự trừng trị của hình phạt lớn hơn những lợi ích mà việc thực hiện tội phạm đem lại
Nội dung của học thuyết tội phạm học cổ điển này phần lớn dựa trên cơ
sở ý tưởng của Cesare Beccaria thể hiện trong cuốn “Tội phạm và hình phạt” Beccaria đưa ra những nguyên tắc sau:
- Luật pháp cần phải được sử dụng để duy trì khế ước xã hội
- Chỉ có nhà làm luật mới được làm luật
- Các thẩm phán khi quyết định hình phạt cần phải phù hợp với luật pháp
và chỉ phù hợp với luật pháp
- Các thẩm phán không được giải thích luật
- Hình phạt cần phải được dựa trên nguyên tắc phù hợp giữa niềm vui thích và sự đau khổ
- Hình phạt cần phải được căn cứ vào hành động chứ không phải người hành động
- Hình phạt cần được quyết định bởi chính tội phạm
- Hình phạt cần nhanh chóng và hiệu quả
- Mọi người cần được đối xử bình đẳng
- Hình phạt tử hình cần được hủy bỏ
- Việc sử dụng biện pháp tra tấn để đạt được sự thú tội cần được bãi bỏ
- Phòng ngừa tội phạm tốt hơn là trừng trị chúng
Thuyết cổ điền giải thích nguyên nhân của tội phạm là tự do ý chí, sự lựa chọn của từng cá nhân quyết định Có thể hiểu đơn giản như là, một người đứng trước việc quyết định thực hiện hành vi phạm tội, người đó có ý chí tự do hoàn toàn có thể quyết định có hay không thực hiện hành vi ấy, nếu anh ta lựa chọn không thực hiện hành vi thì anh ta sẽ không phải tội pham, còn lựa chọn thực hiện hành vi thì sẽ thành tội phạm; trong quá trình anh ta quyết định lựa chọn có hay không thực hiện hành vi phạm tội hay không thì ý chí của anh ta hoàn toàn
tự do, hoàn toàn do anh ta định đoạt hành vi thực hiện
Trang 4Một nội dung lớn khác của thuyết cổ điển đó là phòng ngừa tội phạm Ông đề cao vai trò của hình phạt trong ngăn ngừa tội phạm Để hình phạt có hiệu quả trong ngăn ngừa tội phạm thì:
- Hình phạt phải tương xứng với mức độ nguy hiểm của tội phạm Nếu hình phạt ngang bằng được áp dụng đối với hai tội phạm đã gây thiệt hại cho xã hội ở những mức độ khác nhau thì không có gì cản trở con người tiếp tục thực hiện những tội phạm nghiêm trọng hơn mỗi khi chúng đem lại nhiều lợi ích hơn
- Hình phạt cần phải căn cứ vào mức độ nguy hiểm của hành vi phạm tội chứ không phải con người phạm tội Các tội phạm chỉ có thể được đánh giá bởi các thiệt hại gây ra cho xã hội Con người là chủ thể của tội phạm Bởi vậy, mức
độ nguy hiểm của tội phạm phụ thuộc vào mục đích của người phạm tội
- Hình phạt cần phải được áp dụng nhanh chóng thì khi đó nó có giá trị phòng ngừa tốt nhất Hình phạt kịp thời sẽ hiệu quả hơn bởi vì nếu khoảng thời gian giữa tội phạm và hình phạt càng ngắn thì sự kết hợp giữa hai ý tưởng về tội phạm và hình phạt càng mạnh mẽ và dứt khoát hơn
- Mọi người cần được đối xử bình đẳng Hình phạt áp dụng đối với nhà quý tộc cần phải không có sự khác biệt so với hình phạt đối với những thành viên thuộc tầng lớp dưới trong xã hội
Bên cạnh đó, ông cho rằng cách tốt nhất để phòng ngừa tội phạm là luật phải được quy định đơn giản và rõ ràng, khen thưởng người có đạo đức tốt và cải thiện nền giáo dục Đồng thời cần phải cải thiện hệ thống tư pháp hình sự theo hướng hạn chế tính hà khắc và đẩy mạnh sự đối xử nhân đạo đối với tù nhân Đồng thời, ông tỏ ra nghi ngờ về hiệu quả của hình phạt tử hình trong phòng ngừa tội phạm
1.3 Ý nghĩa của học thuyết:
Trường phái tội phạm học cổ điển ra đời có một ý nghĩa quan trọng trong công cuộc đấu tranh phòng chống tội phạm, tạo nền tảng cho sự nghiên cứu tội phạm nhằm phòng ngừa chúng cùng những ảnh hưởng xấu tới cuộc sống xã hội, làm tiền đề hình thành nên khoa học nghiên cứu tội phạm Thời đại ngày nay
Trang 5đánh dấu sự trở lại của thuyết cổ điển rằng sự trừng phạt phải phù hợp với mức
độ nghiêm trọng của tội phạm và tội lỗi của người phạm tội
Trường phái tội phạm học cổ điển đã có ảnh hưởng tức thời và sâu sắc đối với luật học và hệ thống pháp luật Sự thay thế của quy tắc pháp luật cho tính chuyên quyền độc đoán của loài người đã nhanh chóng trải rộng và tác động không nhỏ đến chính sách hình sự và hệ thống hình phạt Nguyên tắc hình phạt phải thích hợp với tội phạm đã được thừa nhận chung trong suốt thế kỉ XIX và đầu thế kỉ XX
Ngày nay, các nhà tội phạm học vẫn coi tư tưởng của ông trong cuốn “Tội phạm và hình phạt” là tinh hoa trí tuệ của nhân loại
Song, trường phái này vẫn bộc lộ những nhược điểm trong cách tiếp nhận Thứ nhất, các nhà tội phạm học cổ điển chấp nhận một cách tự nhiên con người có khả năng tự do lựa chọn điều xấu và điều tốt mà chưa đặt vấn đề tại sao con người lại có hành vi như vậy, động cơ và những tình huống cụ thể xung quanh hành vi phạm tôi
Thứ hai, sự đơn giản trong lí luận rằng trách nhiệm của hệ thống tư pháp hình sự chỉ đơn giản là thi hành pháp luật một cách nhanh chóng và đối với bình đằng với mọi người bị các nhà phê bình chỉ trích Trong cuối thế kỉ XIX, chịu sự tác động của những giải thích khoa học trong lĩnh vực triết học, các nhà tội phạm học đã thay đổi sự chú ý của mình từ hành động đến người có hành động Nhiều nhà khoa học tiên tiến đã có sự thay đổi quan niểm về nguyên nhân của tội phạm
2 Liên hệ với hoàn cảnh Việt Nam
Sau đây là một số nghiên cứu của em về việc ứng dụng học thuyết của Cesare Beccaria vào hoàn cảnh Việt Nam
2.1 Về nguyên nhân của tội phạm
Ông cho rằng nguyên nhân của tội phạm là do tự do ý chí, là sự tự lựa
chọn của cá nhân Tuy nhiên trên thực tế, việc một người thực hiện hành vi
Trang 6phạm tội không chỉ do người đó tự do về mặt ý chí mà còn là do sự tác động qua lại giữa nhiều nhân tố Theo Giáo trình Tội phạm học của Trường đại học Luật
Hà Nội thì “Nguyên nhân của tội phạm là tổng hợp các nhân tố mà sự qua lại giữa chúng đưa đến việc thực hiện tội phạm của người phạm tội ” Các nhân tố
tiêu cực của môi trường tác động, hình thành nên nhân cách lệch lạc của cá nhân, sau đó vào một tình huống cụ thể thì người có nhân cách lệch lạc kia sẽ thực hiện hành vi phạm tội
Ví dụ bố của A là người chuyên đi ăn trộm vì thế từ nhỏ A cho rằng hành
vi này là bình thường, một hôm thấy nhà hàng xóm quên khóa cửa, A đã lẻn vào nhà trộm cắp tài sản Có thể thấy do ảnh hưởng từ gia đình mà A đã có cách suy nghĩ lệch lạc rồi khi có tình huống thích hợp thì A đã thực hiện hành vi phạm tội Các nhân tố dẫn đến nguyên nhân tội phạm phải có sự tác động lẫn nhau mới có thể dẫn đến hành vi phạm tội Nếu không phải ảnh hưởng từ bố thì A đã không có cách nghĩ lệch lạc, dù A có suy nghĩ lệch lạc nhưng không gặp hoàn cảnh phù hợp (nhà hàng xóm quên khóa cửa) thì chưa chắc A đã phạm tội
Việc Cesare Beccaria cho rằng con người phạm tội chỉ là do tự do ý chí là không lý giải được đầy đủ nguyên nhân của tội phạm Mục đích của việc xác định nguyên nhân của tội phạm là để đề ra các biện pháp phòng ngừa tội phạm Nếu áp dụng quan điểm này của Cesare Beccaria Việt Nam thì chúng ta sẽ không đưa ra được các biện pháp hữu hiệu để phòng ngừa tội phạm
2.2 Về vai trò của hình phạt trong phòng ngừa tội phạm
Cesare Beccaria đề cao vai trò của hình phạt trong phòng ngừa tội phạm Quan điểm này của ông rất phù hợp khi áp dụng vào Việt Nam và hiện nay đã được ghi nhận trong Bộ luật Hình sự 1999, sửa đổi, bổ sung năm 2009 Theo Điều 28, Bộ luật Hình sự nước ta quy định về hình phạt:
1 Hình phạt chính bao gồm:
a) Cảnh cáo;
b) Phạt tiền;
c) Cải tạo không giam giữ;
Trang 7d) Trục xuất;
đ) Tù có thời hạn;
e) Tù chung thân;
g) Tử hình.
2 Hình phạt bổ sung bao gồm:
a) Cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định;
b) Cấm cư trú;
c) Quản chế;
d) Tước một số quyền công dân;
đ) Tịch thu tài sản;
e) Phạt tiền, khi không áp dụng là hình phạt chính;
g) Trục xuất, khi không áp dụng là hình phạt chính
Điều 27 Bộ luật Hình sự cũng quy định: “Hình phạt không chỉ nhằm trừng trị người phạm tội mà còn giáo dục họ trở thành người có ích cho xã hội,
có ý thức tuân theo pháp luật và các quy tắc của cuộc sống xã hội chủ nghĩa, ngăn ngừa họ phạm tội mới Hình phạt còn nhằm giáo dục người khác tôn trọng pháp luật, đấu tranh phòng ngừa và chống tội phạm”
Như vậy, hình phạt ở nước ta không chỉ có tác dụng trừng trị người phạm tội mà còn có tác dụng răn đe, giáo dục và phòng ngừa tội phạm Quan điểm này của Cesare Beccaria đang được ứng dụng rất hiệu quả ở Việt Nam
2.3 Về nâng cao hiệu quả của hình phạt
Thứ nhất, hình phạt phải tương ứng với mức độ nguy hiểm của tội phạm.
Việc áp dụng các hình phạt phải đảm bảo sự công bằng, hai hành vi nếu có mức
độ nguy hiểm khác nhau thì không thể áp dụng cùng một hình phạt Theo em, Luật Hình sự Việt Nam hiện nay đã thể hiện rõ sự công bằng này trong việc áp dụng các hình phạt Theo Bộ luật Hình sự nước ta thì có 7 hình phạt chính và 7 hình phạt bổ sung Ở mỗi tội khác nhau có các khung hình phạt khác nhau tùy theo mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi Vì thế, mỗi hành vi phạm tội khi
Trang 8định tội sẽ lựa chọn khung hình phạt phù hợp, lựa chọn hình phạt phù hợp với mức độ nguy hiểm của hành vi
Thứ hai, hình phạt cần phải căn cứ vào mức độ nguy hiểm của hành vi
phạm tội chứ không phải là con người phạm tội Hiện nay theo quy định của Bộ luật Hình sự Việt Nam thì việc quyết định hình phạt không chỉ dựa trên mức độ nguy hiểm của hành vi phạm tội mà còn dựa vào nhân thân của người phạm tội
Theo Điểm h, Khoản 1, Điều 46 của Bộ luật Hình sự thì “ Phạm tội lần đầu và thuộc trường hợp ít nghiêm trọng ” là tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự; theo Điểm g, Khoản 1, Điều 48 thì “ Phạm tội nhiều lần, tái phạm, tái phạm nguy hiểm” là tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự Như vậy, nhân thân người
phạm tội cũng ảnh hưởng đến hình phạt dành cho người phạm tội Theo em, quy định như Bộ luật Hình sự Việt Nam là hợp lý bởi vì hình phạt đóng vai trò quan trọng trong việc phòng ngừa tội phạm, phòng ngừa ở đây có cả phòng ngừa người đã phạm tội không tiếp tục hành vi phạm tội trong tương lai Trong trường hợp tái phạm, tức là một người đã phạm tội, đã chịu hình phạt nhưng lại tiếp tục thực hiện hành vi phạm tội nghĩa là việc giáo dục, cải tạo người đó không đạt hiệu quả Nếu lần phạm tội sau mà vẫn hình phạt như thế thì sẽ lại tiếp tục không đạt hiệu quả, người đó có thể sẽ tiếp tục phạm tội Vì thế em cho rằng việc cân nhắc đến nhân thân người phạm tội sẽ giúp cơ quan có thẩm quyền đề
ra được hình phạt hiệu quả hơn, góp phần phòng ngừa tội phạm, quan điểm này của Cesare Beccaria khi áp dụng sẽ không đem lại hiệu quả cao
Thứ ba, luật phải được quy định đơn giản và rõ ràng, đơn giản và cải thiện
nền giáo dục Ở Việt Nam hiện nay số lượng các văn bản luật, các văn bản dưới luật là vô cùng lớn, lại quy định rườm rà, chồng chéo, gây khó khăn cho việc người dân tìm hiểu pháp luật Nhất là người dân ở vùng sâu, vùng xa, dân tộc thiểu số với trình độ hiểu biết hạn chế, tình hình kinh tế kém không có các thiết bị nghe, nhìn, khiến họ khó tiếp cận với các kiến thức pháp luật Vì vậy, luật cần quy định đơn giản rõ ràng, đơn giản hơn nhằm tạo điều kiện cho người dân tiếp cận pháp luật cũng như tạo điều kiện cho các tổ chức, cá nhân có thẩm
Trang 9quyền giải quyết các vụ việc tốt hơn Hoạt động lập pháp ở nước ta còn nhiều hạn chế, việc áp dụng quan điểm này của Cesare Beccaria giúp ta có thể giải quyết được tình trạng quy định chồng chất, phức tạp các văn bản pháp luật
Như ta đã biết, ý thức kém, hiểu biết pháp luật hạn chế cũng là nguyên nhân dẫn đến hành vi phạm tội Theo em, ý thức chấp hành pháp luật cần phải được rèn luyện ngay từ nhỏ, khi lớn lên suy nghĩ phải chấp hành pháp luật mới
có thể in sâu vào tâm trí con người Việc phổ cập pháp luật ở các cấp học, tuyên truyền pháp luật cũng rất quan trọng, giúp cho mỗi cá nhân ngay từ nhỏ đã có những kiến thức cơ bản về pháp luật, luôn cập nhật các vấn đề pháp luật Hiện nay ở Việt Nam việc phổ cập pháp luật ở trường đang ngày càng được quan tâm, nhưng nhìn chung việc tuyên truyền, phổ biến pháp luật lại chưa đạt được hiệu quả
Tuy nhiên việc ngăn ngừa tội phạm cần sự phối hợp, tác động của nhiều
yếu tố, nếu nói “cách tốt nhất để phòng ngừa tội phạm là luật phải được quy định đơn giản và rõ ràng, khen thưởng người có đạo đức tốt và cải thiện nền giáo dục” như Cesare Beccaria là chưa hoàn toàn chính xác.
KẾT LUẬN
Trường phái tội phạm học cổ điển ra đời có một ý nghĩa quan trọng trong công cuộc đấu tranh phòng chống tội phạm Việc tìm hiểu về thuyết cổ điển là cần thiết, giúp ta phần nào hiểu rõ hơn về tội phạm để từ đó nghiên cứu và tìm ra những biện pháp phòng ngừa tội phạm hợp lí và hiệu quả Trên cơ sở tự nghiên cứu và tìm tài liệu, bài viết không tránh khỏi những sai sót, mong thầy cô xem xét và bỏ qua Em xin cảm ơn thầy cô