TIỂU LUẬN: ĐỂ GIAI CẤP CÔNG NHÂN XỨNG ĐÁNG LÀ LỰC LƯỢNG ĐI ĐẦU TRONG SỰ NGHIỆP CƠNG NGHIỆP HỐ VÀ HIỆN ĐẠI HOÁ ĐẤT NƯỚC Kể từ năm 1917, giới chứng kiến sức mạnh vai trò tổ chức, lãnh đạo xây dựng xã hội giai cấp cơng nhân Tuy nhiên, chưa có giai đoạn kỷ XX đầu kỷ XXI mà vai trò giai cấp cơng nhân, bình diện quốc tế lẫn nước ta, lại bị thử thách, bị nghi ngờ, chí cịn bị số người phủ định giai đoạn gần 20 năm vừa qua Đồng thời, chưa người công nhân giai cấp công nhân lại đứng trước yêu cầu cao lực nhiều mặt Những thách thức, yêu cầu chắn cao hơn, mạnh mẽ gay gắt nhiều giai đoạn tới Thấy hết thách thức cần phải vượt qua yêu cầu mà người công nhân giai cấp công nhân cần phải đáp ứng bối cảnh giới có thay đổi nhanh chóng mặt đến khó lường chứng kiến công việc cấp bách khơng dễ dàng Điều địi hỏi phải có tư thật sáng suốt để khơng rơi vào bảo thủ ngộ nhận phủ định trơn vai trò sứ mệnh lịch sử giai cấp công nhân xã hội đại, tương lai lồi người sống mơi trường kinh tế tri thức Việc nhận thức cần thiết nhanh chóng tổ chức, đào tạo, bồi dưỡng, nâng cao trình độ cho công nhân nhằm đáp ứng cách tốt u cầu chủ động góp phần xây dựng giai cấp công nhân đủ sức phục vụ nghiệp “đẩy mạnh cơng nghiệp hố, đại hố phát triển kinh tế tri thức, tạo tảng để đưa nước ta trở thành nước công nghiệp theo hướng đại vào năm 2020”(1) mà mục tiêu trực tiếp trước mắt “sớm đưa nước ta khỏi tình trạng phát triển”(2) Có nhiều ngun nhân, nguyên nhân khách quan lẫn nguyên nhân chủ quan, dẫn đến nhận định, đánh giá khác vị trí vai trị lãnh đạo giai cấp công nhân thời đại Chỉ xin nêu hai nguyên nhân: Một là, sụp đổ nhanh chóng gần đồng loạt dẫn đến việc Đảng Cộng sản giai cấp công nhân quyền lãnh đạo nước xã hội chủ nghĩa Đông Âu Liên Xô - cội nguồn thành trì chủ nghĩa xã hội, trụ cột hồ bình, nơi mà giai cấp cơng nhân đảng tiên phong lãnh đạo nhân dân giành giữ quyền suốt nửa kỷ, đồng thời thành công việc biến đất nước có trình độ phát triển trung bình thành siêu cường kinh tế, quân lẫn khoa học - kỹ thuật Sự sụp đổ siêu cường giai cấp công nhân đội tiên phong lãnh đạo để lại hậu vô nghiêm trọng nhiều mặt, hậu giảm sút, niềm tin vào vai trị giai cấp cơng nhân xã hội đại hậu nặng nề Chắc chắn phải có thời gian gương thành cơng giai cấp cơng nhân lấy lại uy tín địa vị có kỷ XX Hai là, nhân loại sống kỷ ngun mà khoa học cơng nghệ có tiến vượt bậc tính chất lao động người có nhiều thay đổi so với kỷ trước Nhân loại chứng kiến việc máy móc bước thay khơng chức trí tuệ vơ phức tạp mà trước vốn người đảm nhận Lực lượng sản xuất, công cụ sản xuất, xã hội có thay đổi với xuất nhiều loại máy móc thay sức người, máy móc thơng minh (intelligent machine) Đồng thời, hình thành kinh tế tri thức điều kiện tồn cầu hố mạnh mẽ ngày địi hỏi người lao động trình độ chun mơn, trình độ học vấn, lực trí tuệ khả sáng tạo cao nhiều so với giai đoạn trước lịch sử nhân loại Chính điều dẫn đến bất đồng lớn việc xác định nội hàm khái niệm giai cấp công nhân; việc đánh giá khả năng, vị trí vai trị xã hội; việc xác định yêu cầu người công nhân giai cấp công nhân xã hội đương đại, tương lai Trong điều kiện nay, việc đưa định nghĩa đầy đủ, tiêu chí xác giai cấp công nhân mong tất người chấp nhận, vậy, thực vơ khó khăn Bởi vì, thân giai cấp cơng nhân thực thể liên tục vận động phát triển không ngừng Lịch sử khoa học cho thấy rằng, khơng có khái niệm mà nội hàm lại đứng yên mãi không thay đổi, số thuộc tính thân đối tượng phản ánh khái niệm có biến đổi Chắc hẳn, ngày nay, nghĩ rằng, giai cấp công nhân gồm người chuyên lao động chân tay, lao động bắp, số chuyên lao động chân tay, lao động bắp chiếm lượng không nhỏ số người lao động, nước phát triển nước ta Hoặc khơng thể nói rằng, ngày nay, công nhân, nước công nghiệp phát triển, người khơng có tài sản, khơng có tí sở hữu nào, v.v Cho nên, đứng nguyên lý mà nói, phận cấu thành chỉnh thể có thay đổi thân chỉnh thể khơng đứng n mà có Chính điều sở để khẳng định rằng, đến lúc cần có nhận thức giai cấp cơng nhân tiêu chí người cơng nhân giới đương đại, kinh tế tri thức hiển phát triển nhanh Nói cách khác, cần vạch bất biến, cốt lõi số tiêu chí để xếp vào hàng ngũ người cơng nhân để từ đó, đưa định nghĩa giai cấp công nhân để thấy yêu cầu mà giai cấp công nhân cần phải đáp ứng Như người chứng kiến, cách mạng khoa học công nghệ đại kỷ XX không làm thay đổi mạnh mẽ chất ngành cơng nghiệp, mà cịn làm thay đổi mạnh mẽ mặt toàn sản xuất, sản xuất vật chất lẫn sản xuất tinh thần, đời sống xã hội người Q trình tồn cầu hoá làm cho tri thức khoa học trở thành tài sản chung toàn thể nhân loại; tất quốc gia tự vươn lên biết nắm bắt hội tạo ra, biết chắt lọc quý giá thật cần thiết cho đất nước mình, khơng bắt chước hay chép cách mù quáng(3) Chính nhờ cách mạng khoa học công nghệ đại mà xã hội đại có hệ thống lực lượng sản xuất mới, tri thức chuyển hố “thành lực lượng sản xuất trực tiếp” C.Mác tiên đoán từ kỷ XIX(4) tri thức “nguồn gốc sinh cải tạo giá trị”(5) W.Wriston nhận xét từ năm 1922 Ngày nay, khơng cịn nghi ngờ nữa, tri thức phận quan trọng cấu thành thấm vào tất yếu tố máy móc, vật liệu, cơng nghệ, tổ chức, quản lý, vào “lực lượng sản xuất hàng đầu tồn thể nhân loại cơng nhân, người lao động”(6) Sự phát triển lớn mạnh nhanh chóng lực lượng sản xuất bước dẫn nhân loại vào kinh tế - kinh tế tri thức - mức độ khác nhau, động lực chủ yếu làm nên tăng trưởng kinh tế phát triển xã hội tri thức Tuy bước chuyển từ kinh tế công nghiệp sang kinh tế tri thức bước chuyển từ kinh tế chủ yếu sử dụng nguồn tài nguyên thiên nhiên ban tặng sang kinh tế chủ yếu sử dụng tri thức; song, khơng có tri thức khác ngồi tri thức người, vậy, người có tri thức yếu tố định kinh tế Do vậy, kinh tế nông nghiệp, chủ thể sản xuất, kinh tế yếu tố quan trọng cấu thành xã hội chủ yếu người nông dân; kinh tế công nghiệp, chủ thể chủ yếu người cơng nhân kinh tế tri thức, vai trị chủ yếu thuộc cơng nhân, cơng nhân tri thức Cơng cơng nghiệp hố theo hướng đại không nhằm đưa đất nước khỏi tình trạng phát triển, mà xa nữa, để đứng vào hàng ngũ nước phát triển, vậy, phải có cách rút ngắn nhanh đến kinh tế tri thức, trước hết khơng tách rời cơng nghiệp hố đại hố Điều địi hỏi lực lượng lao động nói chung, đội ngũ cơng nhân nói riêng trình độ học vấn, trình độ chun mơn ngày cao hơn, đại Chỉ có đáp ứng nhiệm vụ đưa đất nước theo đường phát triển rút ngắn Bằng đường giáo dục nhà trường, người lao động thu nhận học vấn cần thiết Tuy nhiên, nhiều mặt khác, bí quyết, kỹ năng, kỹ xảo, v.v lại không dễ đạt đường truyền thụ học vấn thông thường mà phải qua đào luyện nghề nghiệp Do vậy, đội ngũ người lao động, công nhân vừa phải trang bị học vấn nhà trường, đặc biệt vềphương pháp nhận thức, vừa phải tự học để rút được, chọn lọc được, liên kết được, tích lũy bí quyết, kỹ nghề nghiệp Đó nguồn nhân lực trình độ cao, chất lượng cao hay người ta thường nói, tư vốn người trình độ cao Khơng thể có thứ vốn giáo dục lạc hậu, trì trệ hay giáo dục môi trường xã hội dạy cho hệ người lao động, công nhân tương lai cách thức chấp nhận, cách thức tiếp thu số liệu hay tri thức đơn thuần, học biết nấy, mà khơng dạy cho họ cách thức hay phương pháp tư độc lập, sáng tạo, cách thức xử lý số liệu tri thức - đòi hỏi quan trọng giai đoạn phát triển văn minh nhân loại, không giúp cho họ học cách thích nghi nhanh với thay đổi khoa học, công nghệ sản xuất - đòi hỏi khác thời đại kinh tế tri thức Chúng ta không nên nuôi ảo tưởng nhanh chóng biến tồn nguồn lao động, trước hết công nhân chúng ta, thành người lao động hay công nhân tri thức biết rằng, trình độ học vấn cơng nhân ta thấp, chí có người mù chữ, cịn số lao động tri thức năm 2000 ước đạt từ đến 6% so với 60% Mỹ 40% nước Tây Âu phát triển Vì vậy, khơng có ý thức khơng có biện pháp thích hợp khẩn trương để tăng nhanh tỷ lệ chắn, ngày tụt hậu xa đừng nói đến việc thu hẹp khoảng cách phát triển Với đà thay đổi ngành kinh tế, người lao động khơng có tri thức cần thiết chắn khơng thể tìm việc làm thị trường lao động cần tri thức cao nước ngồi khó tìm việc làm khu cơng nghiệp trình độ cao nước Do vậy, trí thức hố giai cấp cơng nhân địi hỏi khách quan trước xu phát triển lịch sử, phát triển kinh tế tri thức, nhiệm vụ rút ngắn khoảng cách phát triển nước ta với giới Nếu xét bình diện khác, bình diện giai cấp lãnh đạo xã hội, cần tỉnh táo cần có biện pháp liệt Khơng thể bình chân vại giới vận động với tốc độ lớn phương diện Liên Xô thua Mỹ chạy đua kinh tế Giai cấp công nhân Liên Xô quyền lãnh đạo xã hội phần không nhỏ khơng cụ thể hố, khơng chuyển sức mạnh tri thức cao lĩnh vực quốc phịng sang phục vụ kinh tế, khơng chuyển tri thức khoa học công nghệ cao thành cơng cụ có hàm lượng tri thức cao lực lượng sản xuất đại, không kịp thời chuyển từ công nghiệp cổ điển sang đầu tư phát triển kinh tế tri thức Một quốc phòng cơng nghiệp quốc phịng hùng hậu bậc giới tương phản với kinh tế công nghiệp thiếu hụt phương diện phục vụ người tranh dễ nhận Liên Xô trước nước sụp đổ Từ thực tế đó, học rút là, lãnh đạo xã hội lãnh đạo khơng mang lại sống ngày tốt cho người, trình độ giai cấp lãnh đạo khơng vượt mặt chung xã hội, không theo kịp thay đổi mạnh mẽ thời đại Vì tất lý mà nhiệm vụ tự vươn lên giai cấp công nhân để nắm lấy tri thức ngày cao nhằm đáp ứng đòi hỏi cơng đẩy mạnh cơng nghiệp hố, đại hoá đất nước tiến tới kinh tế tri thức nhiệm vụ hàng đầu giai đoạn tương lai gần Thực tế nước tư phát triển cho thấy, nhà tư khơng có chủ định giúp cho cơng nhân làm chủ quy trình sản xuất có khả sáng tạo, mà đào tạo cốt cho công nhân thực chức định quy trình Điều dễ nhận quy trình đào tạo cơng nhân xí nghiệp liên doanh xí nghiệp 100% vốn nước nước ta Bởi vậy, việc thực nhiệm vụ mà Đại hội lần thứ X Đảng nêu “tranh thủ hội thuận lợi bối cảnh quốc tế tạo tiềm năng, lợi cùa nước ta để rút ngắn trình cơng nghiệp hố, đại hố đất nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa gắn với phát triển kinh tế tri thức, coi kinh tế tri thức yếu tố quan trọng kinh tế công nghiệp hoá, đại hoá Phát triển mạnh ngành sản phẩm kinh tế có giá trị gia tăng cao dựa nhiều vào tri thức; kết hợp việc sử dụng nguồn vốn tri thức người Việt Nam với tri thức nhân loại”(7) trách nhiệm tồn dân tộc vai trị hàng đầu thuộc giai cấp cơng nhân Bên cạnh đó, để giai cấp công nhân vừa đủ sức giữ vai trị lãnh đạo xã hội, vừa góp phần thực nhiệm vụ đẩy mạnh cơng nghiệp hố, đại hố cịn cần xây dựng nhiều mặt khác, tự ý thức vai trị giai cấp mình, tính tổ chức, tính tiên phong xã hội Ở đây, xin bàn vấn đề Sẽ có giai cấp mạnh đủ sức lãnh đạo xã hội thành viên khơng đủ mạnh, không tự ý thức trách nhiệm vai trò làm chủ Đây vấn đề khó khăn Hiện nay, trình độ cơng nhân nước ta thấp, trình độ nghề nghiệp chun mơn lẫn trình độ học vấn Khi học vấn thấp, chí cịn có khơng người mù chữ, việc tự ý thức trách nhiệm làm chủ khả làm chủ khó cao Ngay xí nghiệp nhà nước, ý thức làm chủ điều kiện làm chủ công nhân hạn chế Trong khu vực kinh tế quốc doanh, khu vực có vốn đầu tư nước ngồi, vị cơng nhân cịn khó khăn nhiều Một thứ đáng làm chủ thực tế, người công nhân chưa làm chủ - sức lao động họ Quy luật khắc nghiệt kinh tế thị trường có nguy đẩy người lao động vào khó khăn mà trước đây, họ chưa gặp – đe doạ thường trực tình trạng thất nghiệp Do q trình nội dung đào tạo khơng bản, mang tính chắp vá, phục vụ cho cơng đoạn sản xuất định đó, khả lựa chọn, thích nghi sáng tạo kém, nên người cơng nhân việc xí nghiệp khơng thể khơng dễ tìm việc làm xí nghiệp khác Bên cạnh đó, hàng năm, lại có hàng chục vạn người gia nhập đội ngũ công nhân từ nhiều nguồn khác mà phần nhiều từ nông thôn thành phần khác, trình độ học vấn, tay nghề ý thức tổ chức khác nhau, mà cịn thấp Vì vậy, hết, điều địi hỏi phải có tổ chức cơng đồn mạnh để giúp đỡ họ, giác ngộ họ bảo vệ quyền lợi cho họ Đáng tiếc, lại khâu yếu công tác tổ chức tập hợp công nhân Theo cơng trình nghiên cứu nhiều công nhân người đứng bảo vệ quyền lợi mình(8) Một điều đáng báo động là, tỷ lệ đảng viên công nhân thấp lại ngày giảm Số xí nghiệp cơng nghiệp có đảng viên tổ chức đảng thấp hoạt động khó khăn, khu vực kinh tế có vốn đầu tư nước ngồi Cơng tác tun truyền, vận động cơng nhân, vậy, gian nan Nếu tình hình tiếp tục tồn nguy giác ngộ giai cấp, ý thức lập trường giai cấp giảm sút điều khó tránh khỏi; tự phát tăng lên Hệ đến là, sức mạnh, vai trị xã hội, có vai trị khả lãnh đạo, giai cấp công nhân giảm sút Vì vậy, nhiệm vụ đặt cho giai cấp công nhân lúc “phát triển số lượng, chất lượng tổ chức; nâng cao giác ngộ lĩnh trị, trình độ học vấn tay nghề” để “xứng đáng lực lượng đầu nghiệp cơng nghiệp hố, đại hố đất nước”(9) Để nâng cao chất lượng, khả vị giai cấp cơng nhân bên cạnh việc nâng cao khả năng, trình độ học vấn, trình độ chuyên môn cho công nhân, đến lúc nên thừa nhận trí thức làm việc ngành sản xuất thành viên giai cấp Bởi vì, xu hướng trí thức hố cơng nhân cơng nhân hố trí thức xu hướng tất yếu kinh tế tri thức để hình thành đội ngũ cơng nhân tri thức trình bày Chắc chắn, vấn đề có nhiều ý kiến khác nhau, song đến lúc cần có nhận thức giai cấp công nhân trước thay đổi lớn phát triển xã hội Cơng nghiệp hố, đại hoá đất nước, xây dựng bước kinh tế tri thức nghiệp toàn thể dân tộc lãnh đạo Đảng Sự nghiệp thành công đến đâu, nhanh hay chậm, phần không nhỏ phụ thuộc vào đóng góp giai cấp cơng nhân, vậy, người cơng nhân phải có trách nhiệm, có nghĩa vụ tự đào luyện theo yêu cầu nghiệp Giai cấp mạnh thành viên giai cấp tự giác, tự ý thức trách nhiệm đủ lực để hồn thành trách nhiệm Dưới lãnh đạo Đảng, thực thành công việc sớm đưa đất nước khỏi tình trạng phát triển để đến năm 2020, bản, thành nước công nghiệp theo mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội cơng bằng, dân chủ, văn minh vị trí vai trò lãnh đạo xã hội giai cấp cơng nhân điều khơng phủ nhận Trong trường hợp ngược lại, không đáp ứng địi hỏi hệ tương lai chắn khó chấp nhận lãnh đạo giai cấp không tiến kịp thời đại, nghĩa không chấp nhận lãnh đạo giai cấp công nhân.r (*) Giáo sư, tiến sĩ, Viện Khoa học xã hội Việt Nam (1) Đảng Cộng sản Việt Nam Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2006, tr 186 (2) Đảng Cộng sản Việt Nam Sđd., tr 23 (3) Xem: Nguyễn Trọng Chuẩn Tồn cầu hố q trình dân chủ hố đời sống xã hội Tạp chí Triết học, số 1, 2006, tr 22-27 (4) C.Mác Ph.Ăngghen Toàn tập, t 46, phần II Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2000, tr 372 (5) W.Wriston The Twilight of Sovereignty RSA Journal, 5432, pp.568-577 (6) V.I.Lênin Toàn tập t.38 Nxb Tiến bộ, Mátxcơva, 1997, tr.430 (7) Đảng Cộng sản Việt Nam Sđd., tr 87 - 88 (8) Xem: Phạm Qụang Trung, Cao Văn Biền, Trần Đức Cường Về thực trạng giai cấp công nhân Việt Nam Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội, 2001 … sống có nhiều tội ác Nhưng đạo Phật coi sống Địa ngục vĩnh viễn Theo luật luân hồi, nghiệp báo, kẻ trả hết nợ tội ác gây nên tái sinh kiếp sống khác tốt đẹp hơn, có kiếp người Phật giáo quan niệm rằng, Địa ngục khơng phải có mà có nhiều loại (sách Phật có ghi tới 136 loại Địa ngục) Tuỳ theo tội nặng, nhẹ mà người bị đầy xuống loại Địa ngục tương ứng với tội lỗi mắc theo luật nhân nghiệp báo Các tín đồ Hồi giáo cho Địa ngục nơi ghê rợn, có lửa cháy đùng đùng, khói cuộn ngút ngàn Những người bị đày xuống phải đeo gơng xiềng, chịu đủ cực hình tra Thiên đường - Địa ngục hai giới đối lập người tưởng tượng nên nhằm thưởng công phạt tội làm điều thiện mắc tội ác Dù giới khơng tưởng, khơng người tin vào giới mà tôn giáo tưởng tượng giác độ đạo đức học, "thế giới" có giá trị trừ ác, hướng thiện hữu hiệu để bổ sung cho luật pháp mà nhiều thể chế trị nhận Ba là, tơn giáo nhấn mạnh đức khoan dung, lòng vị tha thương người Sự nhẫn nhục, chịu đựng biểu đức khoan dung đạo đức tôn giáo Khoan dung thái độ nhân nhượng, hiếu hịa, tơn trọng với khác ta Chính mà Việt Nam Trung Quốc hình thành tồn gọi Tam giáo (Nho – Phật – Lão) Một 14 điều răn kinh Phật tín đồ "Lễ vật lớn lồi người khoan dung"(4) Trong đạo đức Kitơ giáo, tình yêu thương đề cập bốn phương diện: yêu Chúa, yêu thương mình, yêu thiên nhiên yêu tha nhân Trong đó, yêu thương Chúa hết, yêu thân thứ hai yêu tha nhân trọng tâm: "Hãy yêu mến Thiên Chúa trước hết, đến thân ngươi, sau yêu thương người gần thân mình… Bởi khơng u thân u thương người gần cách chân thực"(5) Ngồi người ra, Kitơ giáo cịn nhắc tín đồ phải yêu thiên nhiên Thiên nhiên tạo vật Chúa vậy, u Chúa khơng thể không yêu tạo vật Chúa Tha nhân hiểu khơng người đồng đạo, mà cịn người nói chung, khơng phân biệt chủng tộc, giai cấp, giới tính, lực, trình độ, cá tính, thiện ác, chí kẻ thù … Cả kinh Cựu ước Tân ước đề cập đến giới răn, yêu thương người khác tính chất mức độ lại khơng nhau, chí đơi chỗ cịn trái ngược Lòng vị tha, bác tơn giáo có nét bật vụ lợi, khước từ trả ơn, đáp nghĩa Đó đặc trưng đạo đức tôn giáo Vị tha người khác, đối lập với vị kỷ (tức sống cho mình) Tinh thần vị tha thương yêu người khác cách chân thành, với thái độ vơ tư, động đức ái, nên tình thương có tính tự giác cao Phật dạy người phải sống vị tha, sống để tìm hạnh phúc cho người khác khơng phải lo hạnh phúc cho riêng Từ vị tha mà đến thương người thương người vị tha Phật giáo nêu cao triết lý sống "thương người thể thương thân" qua hành động “từ bi” Điều có tác dụng giáo dục người hành thiện, với biểu "lá lành đùm rách" có thiện tai, bất hạnh cộng đồng Theo nhà Phật, "từ bi" tình thương u khơng giới hạn, vơ bờ bến Tình thương người mà tơn giáo đề cập chung chung, mà cụ thể, thiết thực Tơn giáo địi hỏi tín đồ có hành động cụ thể, cho kẻ đói ăn, cho kẻ khát uống, cho kẻ rách mặc, chăm lo người ốm đau, bệnh hoạn, chăm sóc người già nua, đối xử tốt với kẻ dưới, tha thứ kẻ tội lỗi, khuyên can người lầm lạc, bảo ban kẻ dốt nát… ln đặt người tình thương u đồng loại Kitơ giáo địi hỏi tín đồ phải có tình thương u người cách chân thành, sáng thiết thực: "Anh chị em đừng thương u lời nói xng, miệng lưỡi bên ngoài, phải thương yêu cách chân thực việc làm"(6) Còn Phật giáo coi cứu người phúc đẳng hà sa "Cứu mạng người cịn xây bảy tháp phù đồ" hay khun tín đồ phấn đấu an lạc cho Chư thiên cho lồi người Bốn là, tơn giáo đưa chuẩn mực giá trị ràng buộc sống gia đình Trong xã hội, gia đình coi cộng đồng đầu tiên, tế bào tạo xã hội lồi người Gia đình có vai trị quan trọng việc định hướng phẩm chất đạo đức người Khổng giáo quan niệm có "tề gia" cai trị đất nước (trị quốc), có đủ hai tiêu chuẩn "bình thiên hạ" Kitơ giáo quan tâm tới gia đình coi đền thờ gia nơi chuyển giao đức tin tiền nhân, vun trồng truyền thống tôn giáo, dâng lời cầu nguyện chung lên Thiên Chúa diễn tả niềm tin tôn giáo sống hàng ngày Khổng giáo, Kitô giáo ý tới … chuẩn mực đạo đức gia đình theo mối quan hệ chủ yếu: quan hệ cha mẹ với cái, vợ với chồng Người cha công nhận gia trưởng, chủ thân tồn gia đình Người cha có uy quyền việc giáo dục cháu, coi cội nguồn tông đường sợi dây nối kết dịng tộc, góp phần trì chủng tộc Nếu chết mà khơng có nối dõi, người ta coi bị Thiên Chúa phạt, Khổng giáo coi tội "bất hiếu" Còn người mẹ gọi "Mẹ sống" Thiên Chúa tạo dựng nên sống người, gồm có cha mẹ, khơng có cha mẹ khơng có tất yếu, thiếu họ khơng thể có dân Thiên Chúa Như vậy, tôn trọng Đấng tạo hố người phải biết tơn kính cha mẹ Thiên Chúa muốn đặt cha mẹ bên cạnh Thiên Chúa việc hành xử con, so với Thiên Chúa cha mẹ đứng hàng thứ yếu Điều khơng phải hạ thấp vai trị cha mẹ, mà để làm bật tính vơ nhị Chúa Điều răn thứ tư bảng thập giới quy định người: "Hãy thảo kính cha mẹ để ngày đời dài Đức Chúa"(7) Chính Giêsu nêu gương tơn kính với cha mình, cha người thợ mộc, mẹ người phụ nữ bình dân Thảo kính cha mẹ cịn thể phục Vâng phục cha mẹ chấp nhận trật tự, đẳng cấp thụ tạo Kitơ giáo cịn đưa hình thức chế tài việc thực giới răn thứ tư: "Ai thảo kính cha mẹ phần thưởng sống lâu hạnh phúc cõi trần thế"; ngược lại, "Ai cười nhạo cha không tuân phục mẹ theo bổn phận, kẻ bị quạ mổ xác bên suối chim kền kền xé thịt" Trong thập giới có điều điều ngăn cấm hành vi tội lỗi quan hệ vợ chồng nhằm góp phần bảo vệ nhân Công đồng Vatican ca ngợi vợ chồng: "Dựa vào suy tính khơn ngoan với lịng quảng đại hào hiệp chấp nhận nuôi dạy tốt gia đình" Kitơ giáo ca ngợi nhân vợ chồng hôn nhân bất khả ly: "Điều Thiên Chúa phối hợp lồi người không phân ly"(8) Đạo đức tôn giáo mang tính "thiêng", có phần "hư ảo" nên có điểm khác với đạo đức tục Nhưng điều đặc trưng đạo đức tơn giáo làm cho khơng người tiếp nhận giá trị đạo đức tục dễ dàng thể hành vi cụ thể giới tồn Đạo đức tơn giáo góp phần làm … lành mạnh hóa quan hệ người với người với tự nhiên Tuy nhiên, nói khơng có nghĩa đạo đức tơn giáo có tính tích cực mà khơng có tính tiêu cực khơng nên qn rằng, cịn tượng phi đạo đức, phản văn hóa nảy sinh từ tơn giáo * Phó giáo sư, tiến sĩ, Học viện Chính trị - Hành Quốc gia Hồ Chí Minh (1) Đảng Cộng sản Việt Nam Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2006, tr.263 -264 (2) Xem: Giáo trình Đạo đức học Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 1993, tr 87 (3) Đạo đức học Phật giáo Viện Nghiên cứu Phật học Việt Nam ấn hành, 1993, tr 16 (4) Kim Cương Tử Trích lời kinh Phật (5) Tồ Tổng Giám mục thành phố Hồ Chí Minh Thần học luân lý chuyên biệt, t.I, 1996, tr 310 (6) Hồng y Giuse Maria Trịnh Vắn Căn Kinh Thánh trọn Cựu ước Tân ước Nxb Thành phố Hồ Chí Minh, 1985, tr 2274 – 2275 (7) (Xh 20,12) (8) (Mt19,4-6) TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA GIỚI NHO HỌC TRUNG QUỐC MẤY NĂM NAY NGUYỄN TÀI THƯ(*) Từ cuối năm 2004 đến nay, Trung Quốc, xuất tượng học thuật chưa có, nghiên cứu, phục hưng truyền bá Nho học Tháng 10 năm 2004, Bắc Kinh diễn lễ kỷ niệm 2555 năm năm sinh Khổng Tử tổ chức hội thảo quốc tế lớn Nho học Dự hội thảo có khoảng 300 học giả Trung Quốc … giới với 200 luận văn khoa học Nho học trình bày Sau hội thảo này, Trung Quốc liên tiếp tổ chức nhiều hội thảo chuyên đề Nho học với giới đại hoạt động Nho học khác Nhiều phương diện tư tưởng vấn đề Nho học đề cập Dưới đây, giới thiệu số nội dung có ý nghĩa thiết thực hoạt động Vai trò Nho giáo văn minh đương đại kỷ XXI Trên sở nhận định Huntington yếu tố cấu thành văn minh giới đại văn minh Âu - Mỹ với trụ cột Kitô giáo, văn minh Á Đông với trụ cột Nho giáo, văn minh Trung Cận Đông với trụ cột Islam giáo (Hồi giáo) xung đột với tạo nên cục diện giới đương đại, học giả bàn tới đặc điểm chung giới cần thiết phải xây dựng tư tưởng làm sở cho việc giải mâu thuẫn Mọi người có nhận định chung giới ngày theo xu hướng tồn cầu hố, tạo nên cục diện văn minh giới đương đại khác với kỷ trước Nhưng, nội dung tính chất văn minh đương đại có nhiều quan điểm khác Có người cho rằng, đặc điểm văn minh đương đại kinh tế thể hố, trị thể hố, xã hội thể hố Có người lại cho rằng, kinh tế tồn cầu hố, văn minh vật chất tồn cầu hố, văn minh tinh thần đa ngun hố, dân tộc hố, nên phải thực phương châm “cầu đồng tồn dị” (coi trọng giống nhau, bảo tồn khác nhau) Còn tính chất văn minh đương đại, văn minh kỷ XXI gì, theo học giả, vấn đề khó; văn minh bắt đầu, cịn q trình hình thành, chưa có sở đầy đủ để đoán Luận điểm Huntington số học giả lấy làm để phân tích Năm 1993, Huntington có viết với nhan đề Sự xung đột văn minh Đến năm 1999, ông lại có chuyên khảo Sự xung đột văn minh việc xây dựng lại trật tự giới, có dự đốn rằng, kỷ XXI kỷ xung đột văn minh Có người cho rằng, ý kiến Huntington loại thần trở thành thực sau kiện 11/9/2001 (nước Mỹ bị bọn khủng bố quốc tế dội bom xuống thành phố Niuoóc Oasinhtơn) “chiến tranh Ápganítxtan”, “chiến tranh Irắc”, làm cho giới phải lo ngại (Trương Tiễn, Đại học Nhân dân Trung Quốc) Từ đây, có … người nêu lên rằng, xung đột văn minh tiếp diễn người ta dùng bom hạt nhân để giải nhân loại đến chỗ bị huỷ diệt Và, vấn đề đặt là, giới phải chấp nhận tư tưởng hành xử để tránh thảm hoạ xảy dự báo Có người nhắc lại ý tưởng xuất Mỹ vào đầu năm 90 kỷ XX Đó ý tưởng giáo sư người Mỹ gốc Hoa - Khổng Hán Tư đề xuất ý đồ xây dựng “Luân lý phổ biến” cho giới Ý tưởng giới học thuật giới toàn cầu lúc hưởng ứng sở này, vào năm 1997, Tổ chức Văn hoá Khoa học giáo dục Liên hiệp quốc (UNESCO), hội nghị Tôn giáo giới họp Chicagô (Mỹ) đề xuất Tuyên ngôn luân lý giới Trong Tuyên ngơn này, có đoạn văn sau: “Cái gọi ln lý giới khơng phải hình thái ý thức mang tính giới, tôn giáo thống đơn nhất, vượt khỏi tôn giáo có, khơng phải tơn giáo giữ vai trị khống chế tôn giáo khác Luân lý giới, mắt chúng tôi, ý thức chung làm sở mang giá trị có sức ràng buộc, mang tiêu chuẩn thủ tiêu, với tôn trọng thái độ cá nhân Khơng có ý thức chung sở ln lý giới chóng hay chầy tập đoàn xã hội bị hỗn loạn bị chuyên chế uy hiếp cá nhân bị tuyệt vọng” Một số học giả tham dự hội thảo, công khai, gián tiếp viết mình, tán thành quan điểm đề xuất chủ trương để đáp ứng Phát biểu xoay quanh quan điểm trên, trước hết học giả người Hoa hải ngoại Giáo sư Đỗ Duy Minh (Đại học Harvard, Mỹ) cho rằng, văn minh cần phải đối thoại, đối đầu xung đột Và, muốn đối thoại dùng tư tưởng “nhân” Khổng Tử, “giá trị hạt nhân văn minh Nho gia”, “Thơng qua nhân, loại giá trị ni dưỡng phát triển”, “Nhân giá trị tổng hợp, giá trị đặc thù làm phong phú sâu sắc nội hàm Nhân” Giáo sư Thành Trung Anh (Đại học Honolulu, Mỹ) cho rằng, với văn minh nhân loại kỷ XXI, dùng chủ nghĩa lý tính phương Tây Bởi chủ nghĩa tạo phát triển khoa học - kỹ thuật, kinh tế dân chủ, pháp chế, đưa lại khủng bố, bá quyền chủ nghĩa thực dân Ngược lại, thực phương châm tu dưỡng … nhà Nho mà Khổng Tử nêu “chí đạo, đức, y nhân, du nghệ” (mục tiêu đạo, đức, chỗ dựa nhân vui chơi lục nghệ) noi theo cách xử “vô ý, vô tất, vô cố, vô ngã” (không cố ý, không tuyệt đối khẳng định, khơng cố chấp, khơng cho đúng) có Luận ngữ giới có bất đồng, giữ cục diện hoà hợp, bảo đảm mặt “hoà nhi bất đồng” mà thời xưa Khổng Tử nói Giáo sư Lý Thuỵ Trí (Úc) cho rằng, sản xuất xí nghiệp phương Tây khiến người ta ý đến lợi ích vật chất, mà khơng từ thủ đoạn nào, phá hoại văn minh, phá hoại tinh thần nhân văn Nho giáo, với tính chất đạo đức văn minh mình, cần thiết phát huy tác dụng để ngăn chặn xu hướng công lợi văn minh phương Tây Ý kiến giáo sư nhận hưởng ứng nhiều người, họ sống công tác Mỹ, Úc, trực tiếp tiếp xúc với văn hoá phương Tây suy nghĩ nhiều văn hoá Trung Quốc ngày có quan hệ rộng mở, lượng thơng tin từ ngồi truyền vào nhiều, giới học thuật nước có điều kiện xem xét so sánh văn minh Nho giáo văn minh phương Tây Giáo sư Trương Tiễn (Đại học Nhân dân Trung Quốc) cho rằng, tư tưởng “trung thứ” Nho giáo dùng làm sở cho việc giải bất đồng giới đại, nguyên tắc “trung thứ” “cái muốn làm cho người” (“Kỷ dục lập nhi lập nhân, kỷ dục đạt nhi đạt nhân”), “cái khơng muốn đừng làm cho người” (“Kỷ sở bất dục vật thi nhân”) hoá giải bất đồng xung đột Hơn nữa, theo ơng, tư tưởng có Kinh Thánh Kitô giáo, “cần yêu người mình” có “thuyết lương tri” đạo Islam, nên bên dễ thừa nhận Giáo sư Trịnh Gia Đống đề xuất khái niệm “hồ” nhà Nho; cho rằng, “hoà” dễ tới chấp nhận khác biệt vượt qua khác biệt Ông dựa vào câu nói Trương Tải đời Tống: “Thù hận tất phải lấy hoà để giải quyết” (“hận tất hồ nhi giải”) nói: Khơng phải lấy oán trả oán, anh chết sống, mực thoái nhượng, nhẫn nại, mà dốc sức để tìm lấy đường hợp lý bao hàm tính khác biệt vượt qua khác biệt Giáo sư Ngô Quang (Viện Khoa học xã hội tỉnh Triết Giang) cho rằng, tư tưởng: nhân ái, hài hoà, thành tín, trung dung Nho giáo trở thành sở để giải xung đột giới Ơng nói: quan niệm giá … trị hạt nhân Nho gia bốn phạm trù lớn: nhân ái, hài hồ, thành tín, trung dung Những quan niệm giá trị hạt nhân có tính phổ quát, phát huy tác dụng thực tế tiến trình tồn cầu hố, đại hố trở thành quan niệm giá trị mà toàn nhân loại thừa nhận Ý kiến học giả trên, khác nội dung Nho gia, song cho thấy thống dùng tư tưởng Nho gia để giải xung đột, mâu thuẫn giới ngày Nhưng, có thực tế là, Nho giáo tồn 2000 năm lịch sử, có lúc tạo xã hội hài hoà, thống nhất; có lúc bất lực trước xung đột mâu thuẫn xã hội Chính quyền xây dựng sở tư tưởng Nho giáo phải dùng đến biện pháp bạo lực để giải phải dùng tư tưởng Phật giáo Lão – Trang để hỗ trợ Do đó, giới ngày nay, với phạm vi rộng lớn phức tạp xã hội trước đó, việc sử dụng Nho giáo làm công cụ tinh thần giới liệu có hiệu lực thực tế khơng? Đó vấn đề cịn phải tiếp tục sâu tìm hiểu biện minh Nho học luân lý môi trường đại Trong xã hội đại, luân lý môi trường ngày trở nên quan trọng Theo học giả Nho gia, để xây dựng luân lý môi trường, cần thiết phải mở rộng nội hàm khái niệm luân lý từ môi trường xã hội sang môi trường tự nhiên, phải khắc phục cách biệt đối lập người tự nhiên, chủ thể khách thể phải trở với triết học phương Đơng cổ đại, có triết học Đạo gia đặc biệt triết học Nho gia Dưới số quan điểm tiêu biểu Trương Lập Văn (Đại học Nhân dân Trung Quốc), Nho học luân lý mạng, sinh mệnh, hoàn cảnh, cho rằng, xã hội đại bị chi phối năm loại xung đột: xung đột giá trị người tự nhiên nguy sinh thái nó, xung đột giá trị người xã hội với nguy nhân văn nó, xung đột giá trị người tâm linh với nguy tinh thần nó, xung đột giá trị người văn minh với nguy trí Để khắc phục xung đột trên, ông cho cần phải hành động theo quan điểm nhà Nho “thiên nhân hợp nhất”, xem dân đồng bào, xem vật sống với mình, trưởng thành vật trưởng thành (“thành kỷ thành vật”) Trong viết mình: Nho học xây dựng hoàn cảnh sinh thái đương đại, Từ … Nghi Minh (Đại học học báo Hà Nam), cho rằng, “thế kỷ XXI thời đại văn minh sinh thái, thời đại cuối đến văn minh sinh thái” Với thời đại này, cần phải phê phán quan điểm “thiên nhân tương phân”, “nhân định thắng thiên”, “người chúa tể tự nhiên”, “người chủ nhân đại tự nhiên”, “chinh phục tự nhiên”, “chiến thắng tự nhiên”, v.v., với quan điểm đó, người bóc lột huỷ hoại giới tự nhiên cách vơ tội vạ Ơng cho rằng, vấn đề đặt cần phải vận dụng phát huy tư tưởng nhà Nho, “nhân dân nhi vật” (có nhân với dân yêu mến vật) Mạnh Tử; tôn trọng sinh trời đất “thiên chi đại đức viết sinh” (đức lớn trời sinh) Dịch truyện; cho ngồi u dân, có u chim, thú, côn trùng thực yêu Đổng Trọng Thư; cho trời đất, sinh vật có “sinh ý” Tống Nho, v.v Tóm lại, người cần chuyển từ quan điểm “thiên nhân đối lập” sang quan điểm “thiên nhân hài hoà”, quan điểm “trung hoà chi vi dụng” (suy nghĩ hành động theo phương pháp trung hoà) nhà Nho Chu Hiểu Bằng (Viện Kinh tế học trị, Học viện Sư phạm Hàng Châu) với luận văn Bàn vấn đề chuyển hướng sang phương Đông luân lý học sinh thái phương Tây, cho rằng, luân lý phương Tây giới đương đại, hoàn cảnh đặt kế thừa văn hố phương Đơng, từ lĩnh vực xã hội mở rộng lĩnh vực tự nhiên Ông cho rằng, để giải nguy hoàn cảnh sinh thái, cần phải thay đổi quan niệm giới quan, sinh hoạt quan, giá trị quan, phát triển quan nhân loại, cần phải nâng cao trình độ chỉnh thể đạo đức nhân loại phổ cập quan điểm đạo đức sinh thái, làm cho chúng vượt khỏi phạm vi luân lý học người, biến “giá trị” “quyền lợi” vốn dùng để giới người, sang giới vật tồn Trương Học Trí (Khoa Triết học, Đại học Bắc Kinh), Từ hoàn cảnh nhân sinh đến ý thức sinh thái (tập trung vào điều mục tự nhiên thuyết “Lương tri” Vương Dương Minh thời Minh), cho rằng, hoàn cảnh sống loài người xấu đi, nguy sinh thái có thực Tác giả cho mâu thuẫn sinh thái học đại tập trung thể vấn đề thừa nhận hay không thừa nhận chủ nghĩa tâm nhân loại Nếu thừa nhận chủ nghĩa có nghĩa xem người trung tâm vũ trụ, chúa tể trời đất, có quyền hy sinh lợi ích vạn vật để … phục vụ cho thân mình; khơng thừa nhận có nghĩa vật tồn vũ trụ có giá trị nội nó, cần phải đưa vào tầm nhìn đạo đức hồn cảnh người đó, khơng thể lấy giá trị thoả mãn nhu cầu loài người làm thước đo giá trị vật người muốn làm làm Ơng cho rằng, để bảo đảm lợi ích lâu dài, người phải lựa chọn quan điểm thứ hai Đối chiếu hai văn hố Tây - Đơng, ơng thấy văn hố truyền thống phương Tây có sở đạo Kitơ kẻ ủng hộ tích cực cho chủ nghĩa trung tâm nhân loại, từ Đêcáctơ trở quan điểm phát triển lan tràn, làm nguy hại đến cân sinh thái, ngày họ phải thực vận động trở với màu xanh Cịn Trung Quốc vốn có quan điểm “Thiên nhân hợp nhất” khiến cho hành động người không phương hại đến môi trường, nhiều năm gần đây, sức phát triển công thương nghiệp cách ạt mà qn tư tưởng vốn có mình, khiến cho sinh thái xấu đi; đến lúc phải xem “vạn vật thể thống nhất”, phải nhìn nhận tự nhiên theo quan điểm “lương tri” Vương Dương Minh, nghĩa phải biết yêu vạn vật lấy vạn vật cách hợp lý Tác giả kết luận: từ hoàn cảnh nhân sinh vào ý thức sinh thái, khắc phục ý kiến lệch lạc phản nhân đạo lý luận sinh thái đại, cần phải xem ý kiến Vương Dương Minh có ý nghĩa Từ góc độ khác nhau, tác giả thấy nguy môi trường sinh thái cho rằng, phải khắc phục nguy cách quay với lý thuyết phương Đông, lý thuyết Nho học quan hệ người với tự nhiên Nhưng, đời điều kiện quan hệ người với tự nhiên đơn giản, thân triết lý phương Đông lúc đương thời tự nhiên đơn giản, khó đáp ứng yêu cầu quan hệ phức tạp nhiều ngày nay; vậy, cần phải có bước sâu lý giải điều kiện lý thuyết truyền thống phát huy xã hội đại mà phục cổ hay gán ghép Vai trò luân lý đạo đức Nho gia người xã hội Nhìn vào đất nước Trung Quốc nay, nhiều nhà nghiên cứu Nho học thấy rằng, đạo đức xã hội ngày sa sút: cháu bất hiếu với cha mẹ, ông bà; nhiều người xem đồng tiền cao đạo nghĩa; nạn cửa quyền, tham nhũng tràn lan, gian dối … thi cử, v.v Họ cho rằng, lịng người xã hội khơng n, tiềm ẩn nguy làm bại hoại đất nước vốn có truyền thống coi trọng đạo đức, làm biến chất văn minh tinh thần xây dựng Trong hội thảo khoa học, lần gặp gỡ giao lưu, phương tiện truyền thông đại chúng, người có lương tri ln có lời lẽ phàn nàn, ln có phát biểu địi hỏi chấn chỉnh Ngoài ra, người ta thấy, xu tồn cầu hố, quan hệ giao tiếp người với người, tập đoàn với tập đoàn, dân tộc với dân tộc ngày mở rộng nhiều lĩnh vực, lĩnh vực kinh tế, trị mà lĩnh vực văn hố - tư tưởng, khơng nước, mà cịn quốc tế Ở đó, việc xử lý mối quan hệ phải dựa vào điều khoản hợp đồng, văn ký kết, mà phải dựa vào nguyên tắc ứng xử, nghĩa cần có đạo đức mà bên chấp nhận Để xây dựng đạo đức đó, người ta nhìn vào việc kế thừa phát huy đạo đức truyền thống Nhiều nhà nghiên cứu thấy rằng, Trung Quốc có truyền thống đạo đức phong phú Cả ba đạo Nho, Phật, Lão có cơng đóng góp vào truyền thống này, chủ yếu đạo Nho Nhưng người thấy rằng, đời xã hội phong kiến phục vụ cho xã hội phong kiến, đạo đức Nho gia hiển nhiên phục vụ tốt cho xã hội đại Vấn đề đặt là, cần phải có thẩm định, xem đó, tích cực, tiêu cực tích cực truyền thống, cịn phù hợp, q thời Trên sở đó, thấy cần phải kế thừa gạt bỏ gì, đồng thời phải xem ưu điểm hạn chế đạo đức Nho học để có điều kiện phát huy phải sửa chữa, bổ sung Nguồn tư liệu truyền thống nói đạo đức Nho gia có nhiều, song tác giả gần tập trung nhắc tới Luận ngữ, Mạnh Tử, Hiếu kinh, Trung dung, Nhị thập tứ hiếu, v.v Cứ liệu dựa vào vậy, song nêu nội dung đạo đức Nho gia lại khác Có người nhấn mạnh giá trị đạo đức Nho gia qua khái niệm “trung”, “hiếu” (Nhậm Kế Dũ – Viện Nghiên cứu Tôn giáo giới, Viện Khoa học xã hội Trung Quốc); có người nhấn mạnh tư tưởng “thành”, “tín” Luận ngữ Trung dung (Tiêu Sĩ Bình - Đại học Tập Mỹ, Hạ Mơn); có người nhấn mạnh tư tưởng “nhân”, “lễ” Luận ngữ (Khổng Lệnh Hồng - Đại … học Triết Giang); có người nhấn mạnh tư tưởng “Hồ nhi bất đồng” Khổng Tử (Trang Tố Phương, Nho thương học quốc tế), v.v Sở dĩ có khác đó, phần phương pháp tiếp cận khác nhau, phần khác trọng tâm hướng tới nhà nghiên cứu phát giá trị vốn có truyền thống để đáp ứng nhu cầu nhiều mặt sống đạo đức tại, để xác định giá trị chủ yếu, thứ yếu Phục hưng, truyền bá, phát huy đạo đức Nho gia vào xã hội đại, người việc cần thiết, song khơng gặp khó khăn Có người nói rằng, khái niệm, nguyên tắc đạo đức Nho gia tồn nghìn năm có lúc phát huy tác dụng tích cực, gần trăm năm chúng liên tục bị đả kích lý chống phong kiến, chống bảo thủ, chống cổ hủ, khiến người dân thành kiến với chúng, quên chúng, để người dân tiếp nhận dễ Ngoài ra, phương pháp kế thừa thành vấn đề, đem truyền thống phổ biến vào giới đại vấn đề không giản đơn, phục cổ, nệ cổ, đến phản tác dụng Nhìn nhận truyền thống đạo đức Nho gia, nhiều nhà nghiên cứu mang quan điểm giản đơn, siêu hình Họ tự hào truyền thống này, cho khái niệm, phạm trù có “ý nghĩa đại”, “tính đại” hiển nhiên, chúng vận dụng vào xã hội đại Nhưng, có số nhà nghiên cứu khác mang quan điểm biện chứng, thực tế Họ thấy rằng, khái niệm đạo đức đó, dù có giá trị tích cực, chúng sản phẩm xã hội phong kiến, mang tính chất phong kiến Nếu giữ nguyên truyền bá chúng vào xã hội đại có điều khơng phù hợp, khơng ăn nhập tư tưởng chung thời đại, chí cản trở phát triển thời đại Vì vậy, họ thấy cần có đổi chúng, cải tạo chúng Ở đây, nêu lên số ý kiến tiêu biểu Giáo sư Nhậm Kế Dũ (nguyên Viện trưởng Viện nghiên cứu Tôn giáo giới, Viện Khoa học xã hội Trung Quốc) nói: truyền thống văn hố Nho gia có tinh hoa, phải tiến hành lý tổng kết, phải có giải thích Ơng cịn nói: vào đặc điểm thời đại mà đưa giải thích mới, làm cho nghiên cứu Nho học bước sang giai đoạn Giáo sư Trương Lợi Dân (Viện Triết học, Viện Khoa học xã hội Trung Quốc) nói: dù cho quy phạm tư tưởng mỹ đức … truyền thống phải đưa lại quy định mới, phải hướng thời khơng ngừng phong phú nó, phát triển nội hàm nó, khơng phải giản đơn chuyển hệ thống tư tưởng sang hệ thống tư tưởng khác Giáo sư Vương Điện Khanh (Viện Nghiên cứu đạo đức phương Đông, Bắc Kinh) nói: giá trị trị ln lý Nho gia với diễn biến nội hàm chủ yếu tư tưởng trị quốc nó, cần tiến hành phát mới, chuyển hoá, đổi lợi dụng… Phải nói quan điểm thức thời khoa học có phù hợp với chủ trương xây dựng hệ thống đạo đức tư tưởng xã hội chủ nghĩa, phù hợp với kinh tế thị trường xã hội chủ nghĩa, nhịp nhàng với quy phạm pháp luật xã hội chủ nghĩa tiếp nối mỹ đức truyền thống Trung Hoa Báo cáo Đại hội lần thứ XVI Đảng Cộng sản Trung Quốc đề ra, có thực quy luật tất yếu thay cũ mà có người nêu lên Tiến thêm bước nữa, có người đặt vấn đề phải tìm hiểu xem đạo đức Nho gia truyền thống với tính chất đạo đức xã hội có hạn chế khơng? Và, biểu tiêu cực đạo đức đại có liên quan với đạo đức Nho gia truyền thống? Nhìn vào mặt đạo đức đại Trung Quốc, người ta thấy bộc lộ hai hạn chế trầm trọng Một là, số người, việc làm điều ác mang tính chất tự nhiên (tham nhũng, gian dối, ngang nhiên hãm hại người khác, cá nhân chủ nghĩa, bỏ rơi cha mẹ già, trộm cắp kiểu,…) Hai là, số người khác, có bàng quan trước điều ác (thái độ dửng dưng, vô cảm, cho trách nhiệm mình, v.v.) Cả hai tượng xem nghiêm trọng nhau, tác hại Có người thấy ngun nhân tình trạng có phần trách nhiệm Nho gia truyền thống Có người nêu Nho gia nói nhiều đến đạo đức, “tư đức”, khơng phải “cơng đức” Họ viện dẫn từ đầu kỷ XX, Lương Khải Siêu nói: đạo đức Nho gia “tư đức”, đạo đức gia tộc, đạo đức xã hội Một số nhà nghiên cứu đại khác Trung Quốc tán đồng quan điểm Trương Lợi Dân (Viện Triết học, Viện Khoa học xã hội Trung Quốc), Không ngừng phong phú, phát triển nội hàm mỹ đức truyền thống dân tộc Trung Hoa nói rằng, người Trung Quốc khứ coi trọng tư đức thái quá, làm để phục vụ cho cơng cộng khơng nói tới Phương Nhĩ Gia (Khoa Triết học, Đại học Chính Pháp Trung Quốc), Tính cơng cộng, … nói: Nho gia đại biểu văn hố chủ lưu Trung Quốc, thiếu sót tính cơng cộng nhược điểm trí mạng ý thức đạo đức Từ phân tích vậy, họ cho nguyên nhân trượt dốc đạo đức xã hội Trung Quốc có phần liên quan tới việc thiếu ý thức công cộng đạo đức truyền thống Từ ưu điểm nhược điểm đạo đức Nho gia truyền thống nêu bàn luận, giới Nho học Trung Quốc tiến thêm bước Đó là, tổ chức diễn đàn “Luận bàn luân lý Nho gia giáo dục đạo đức công dân khu vực Đông Á” nhằm sâu vào nội dung đạo đức Nho gia phát huy giá trị lý luận đạo đức vào việc xây dựng đạo đức công dân giai đoạn Họ tổ chức hai hội thảo Kỳ hội thảo thứ tổ chức vào tháng 11 năm 2003 tỉnh Tứ Xuyên, kỳ thứ hai vào tháng 10 năm 2006 tỉnh Hà Nam Thành phần hội thảo bao gồm nhiều giáo sư nghiên cứu giảng dạy đạo đức học, lịch sử triết học quan nghiên cứu trường đại học Ngồi ra, cịn có cán tun giáo số tỉnh, thành Trung Quốc với số hiệu trưởng trường trung học, tiểu học mời dự với tư cách người đảm đương công việc giáo dục luân lý đạo đức cho hệ trẻ Hội thảo tập trung trao đổi vấn đề: Suy nghĩ vận mệnh lịch sử luân lý Nho gia thời cận đại triển vọng giá trị lịch sử tương lai; Công giá trị luân lý Nho gia việc giáo dục đạo đức công dân đại xây dựng xã hội hài hồ; Phát đổi trí tuệ đạo đức phương Đông với luân lý Nho gia chủ đạo; Thành nghiên cứu lý luận “công dân đạo đức” Đông Á khu vực; So sánh luân lý phương Đông luân lý phương Tây giá trị chúng việc giáo dục đạo đức công dân Nhiều chuyên gia lần trình bày giá trị đương đại luân lý Nho gia, nhân, lễ, nghĩa, trí, tín, khắc kỷ phục lễ, nhân cách quân tử, phân tích chuyên đề hiếu, thành, sỉ, trung, v.v Đặc biệt, hội thảo lần thứ hai Hà Nam, giáo sư Từ Hoài Thành (Tổng Biên tập Đại bách khoa toàn thư Trung Quốc Viện trưởng Viện Nghiên cứu Khoa học đạo đức, Đại học Nhân dân Trung Quốc) có phát biểu quan trọng, nêu lên rằng, nghiên cứu luân lý Nho gia phải có đột phá mới, phải nghiên cứu quy luật giáo hoá đạo đức truyền thống Trung Quốc; hai phải nghiên cứu bồi dưỡng cảm quan vinh nhục tìm lấy điểm đóng mở đạo … đức Bản thân ông với số nhà nghiên cứu khác thấy rằng, truyền thống Nho học ý đến cảm quan vinh nhục cần thiết cho việc giáo dục người, Mạnh Tử nhấn mạnh “lòng trắc ẩn”, “lòng biết hổ thẹn” người Khổng Tử nêu lên cảm giác sỉ nhục người làm trái “lễ” Từ đây, nhiều người thấy cần phải xây dựng quan điểm vinh nhục cho người đại.r(Còn nữa) (*) Giáo sư, tiến sĩ triết học Uỷ viên Ban cố vấn, Hội Liên hợp Nho học quốc tế Trung Quốc (khoá 2004 - NGUYỄN TRỌNG CHUẨN(*) ... chí để xếp vào hàng ngũ người cơng nhân để từ đó, đưa định nghĩa giai cấp công nhân để thấy yêu cầu mà giai cấp công nhân cần phải đáp ứng Như người chứng kiến, cách mạng khoa học công nghệ đại. .. lực lượng đầu nghiệp cơng nghiệp hố, đại hoá đất nước? ??(9) Để nâng cao chất lượng, khả vị giai cấp cơng nhân bên cạnh việc nâng cao khả năng, trình độ học vấn, trình độ chun mơn cho cơng nhân, ... có nhận thức giai cấp công nhân trước thay đổi lớn phát triển xã hội Công nghiệp hoá, đại hoá đất nước, xây dựng bước kinh tế tri thức nghiệp toàn thể dân tộc lãnh đạo Đảng Sự nghiệp thành cơng